III OSK 2278/24

III OSK 2278/24 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2025-09-19
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2024-09-02
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Artur Kuś
Hanna Knysiak - Sudyka /sprawozdawca/
Wojciech Jakimowicz /przewodniczący/
Symbol z opisem
6480
658
Hasła tematyczne
Dostęp do informacji publicznej
Sygn. powiązane
II SAB/Wa 777/23 - Wyrok WSA w Warszawie z 2024-05-14
Skarżony organ
Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku
Uchylono zaskarżony wyrok i przekazano sprawę do ponownego rozpoznania przez Wojewódzki Sąd Administracyjny
Powołane przepisy
Dz.U. 2024 poz 935
art. 2, 5 ust. 2 art. 7 ust. 2 pkt 1
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.)
Dz.U. 2024 poz 935
art. 185 § 1
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.)
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący sędzia NSA Wojciech Jakimowicz Sędziowie: sędzia NSA Artur Kuś sędzia del. WSA Hanna Knysiak-Sudyka (spr.) Protokolant asystent sędziego Aleksandra Kraus po rozpoznaniu w dniu 19 września 2025 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 14 maja 2024 r., sygn. akt II SAB/Wa 777/23 w sprawie ze skargi M.X. na bezczynność Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w przedmiocie rozpoznania wniosku z dnia 12 września 2023 r. o udostępnienie informacji publicznej 1. uchyla zaskarżony wyrok i przekazuje sprawę do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie; 2. odstępuje od zasądzenia zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.
Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 14 maja 2024 r., sygn. akt II SAB/Wa 777/23, po rozpoznaniu sprawy ze skargi M.X. na bezczynność Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w przedmiocie wniosku o udostępnienie informacji publicznej, zobowiązał organ do rozpoznania punktu 1, 2, 5 i 8 wniosku w terminie 14 dni od daty zwrotu akt wraz z prawomocnym wyrokiem (pkt 1), stwierdził bezczynność organu bez rażącego naruszenia prawa (pkt 2), oddalił skargę w pozostałym zakresie (pkt 3), a także zasądził od Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych na rzecz strony skarżącej kwotę 100 złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego (pkt 4).
Wyrok zapadł w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy.
M.X. określający się jako dziennikarz społeczny (dalej: "wnioskodawca", "skarżący") w piśmie z dnia 12 września 2023 r. zwrócił się do Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (dalej: "organ" lub "Prezes ZUS") o udostępnienie informacji w przedmiocie:
1. Czy i jakie zaszły zmiany personalne w Departamencie Legislacyjno-Prawnym w ZUS w okresie od 1 stycznia 2023 do 24 sierpnia 2023 roku?
2. Do kiedy D.D. jest Dyrektorem Departamentu Legislacyjno-Prawnego?
3. Czy D.D. rozstaje się ze stanowiskiem? Czy złożył wypowiedzenie? Czy zawarto porozumienie stron? Czy rozwiązano z nim umowę? Jeśli tak to kiedy, ze skutkiem na jaką datę, z jakich powodów? Jeśli został w tej sprawie wytworzony jakiś dokument urzędowy to proszę o załączenie go do odpowiedzi.
4. Czy D.D. odchodzi z ZUS, czy będzie dalej pracował na innym stanowisku? Jakim?
5. Do kiedy C.C. jest Zastępcą Dyrektora Departamentu Legislacyjno-Prawnego?
6. Czy C.C. rozstaje się ze stanowiskiem? Czy złożył wypowiedzenie? Czy zawarto porozumienie stron? Czy rozwiązano z nim umowę? Jeśli tak to kiedy, ze skutkiem na jaką datę, z jakich powodów? Jeśli został w tej sprawie wytworzony jakiś dokument urzędowy to proszę o załączenie go do odpowiedzi.
7. Czy C.C. odchodzi z ZUS czy będzie dalej pracował na innym stanowisku? Jakim?
8. Do kiedy M.M. jest [...] ZUS?
9. Czy M.M. rozstaje się ze stanowiskiem? Czy złożyła wypowiedzenie? Czy zawarto porozumienie stron? Czy rozwiązano z nią umowę? Jeśli tak to kiedy, ze skutkiem na jaką datę, z jakich powodów? Jeśli został w tej sprawie wytworzony jakiś dokument urzędowy to proszę o załączenie go do odpowiedzi.
10. Czy M.M. odchodzi z ZUS, czy będzie dalej pracowała na innym stanowisku? Jakim?
W dniu 18 grudnia 2023 r. organ odpowiedział na wniosek pismem, w którym poinformował wnioskodawcę, że nie komentuje publicznie swojej polityki kadrowej.
Na bezczynność organu pismem z dnia 29 listopada 2023 r. M.X. wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o umorzenie postępowania, a także podtrzymał prezentowane dotychczas stanowisko. Jednocześnie, na poparcie swojego poglądu, organ przytoczył orzecznictwo NSA odnoszące się do udzielenia odpowiedzi na krytykę prasową po wniesieniu skargi do sądu administracyjnego, ale przed jej rozpoznaniem, co powoduje umorzenie postępowania sądowoadministracyjnego (zob. postanowienie NSA we Wrocławiu z 7 lipca 1989 r., SA/Wr 712/89).
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w powołanym wyżej wyroku uznał, że skarga była zasadna w części objętej punktem 1, 2, 5 i 8 wniosku z dnia 12 września 2013 r. i zasługiwała na uwzględnienie.
W niniejszej sprawie Sąd pierwszej instancji wskazał, że wnioskodawca określił się jako "dziennikarz społeczny", a zgodnie z art. 3a ustawy z dnia 26 stycznia 1984 r. Prawo prasowe (t.j. Dz.U. z 2018 r. poz. 1914) w zakresie prawa dostępu prasy do informacji publicznej stosuje się przepisy ustawy z dnia 6 września 2001 r. dostępie do informacji publicznej (t.j. Dz.U. z 2022 r. poz. 902; dalej: "u.d.i.p."). Wobec tego stosownie do treści art. 1 ust. 1 u.d.i.p. każda informacja o sprawach publicznych stanowi informację publiczną w rozumieniu ustawy i podlega udostępnieniu na zasadach i w trybie określonych w tej ustawie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie stwierdził, że organ nie zrealizował wniosku o udzielenie informacji. Uzasadniając swoje stanowisko Sąd pierwszej instancji wskazał, że zgodnie z art. 66 ust. 1 zd. 1 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t.j. Dz. U. z 2024 r. poz. 497 ze zm.; dalej: "u.s.u.s."), zakład jest państwową jednostką organizacyjną i posiada osobowość prawną. Do przykładowo wymienionych w art. 68 ust. 1 u.s.u.s. zadań organu należą: 1) realizacja przepisów o ubezpieczeniach społecznych, a w szczególności: a) stwierdzanie i ustalanie obowiązku ubezpieczeń społecznych, b) ustalanie uprawnień do świadczeń z ubezpieczeń społecznych oraz wypłacanie tych świadczeń, c) wymierzanie i pobieranie składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz Pracy, Fundusz Solidarnościowy, Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych, d) prowadzenie rozliczeń z płatnikami składek z tytułu należnych składek i wypłacanych przez nich świadczeń podlegających finansowaniu z funduszy ubezpieczeń społecznych lub innych źródeł, e) prowadzenie indywidualnych kont ubezpieczonych i kont płatników składek, f) orzekanie przez lekarzy orzeczników Zakładu oraz komisje lekarskie Zakładu dla potrzeb ustalania uprawnień do świadczeń z ubezpieczeń społecznych (art. 68 ust. 1 pkt 1); 2) dysponowanie środkami finansowymi funduszów ubezpieczeń społecznych oraz środkami Funduszu Alimentacyjnego (art. 68 ust. 1 pkt 3); 3) kontrola orzecznictwa o czasowej niezdolności do pracy (art. 68 ust. 1 pkt 5); 4) kontrola wykonywania przez płatników składek i przez ubezpieczonych obowiązków w zakresie ubezpieczeń społecznych (art. 68 ust. 1 pkt 6). Stosownie do treści art. 66 ust. 4 u.s.u.s., w zakresie prowadzonej działalności, o której mowa w art. 68-71, Zakładowi przysługują środki prawne właściwe organom administracji państwowej. W świetle natomiast art. 72 pkt 1 i art. 73 ust. 1 u.s.u.s. Prezes ZUS jest organem Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, który kieruje jego pracami i reprezentuje Zakład na zewnątrz. Wobec tak kształtującego się zakresu zadań i pozycji ustrojowej organu, nie ma wątpliwości co do tego, że Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych jest podmiotem obowiązanym do udostępnienia informacji publicznej. Z powyższego wynika, że wniosek o udzielenie informacji został skierowany do podmiotu zobowiązanego do udzielenia informacji, a zatem, że została spełniona przesłanka podmiotowa, czego zresztą organ nie kwestionował.
Uzasadniając swoje stanowisko Sąd pierwszej instancji wskazał ponadto, że o zakwalifikowaniu określonej informacji, jako podlegającej udostępnieniu, decyduje treść i charakter informacji. Wobec tego pytania zawarte w punkcie 1, 2, 5 i 8 dotyczą informacji publicznej:
"Czy i jakie zaszły zmiany personalne w Departamencie Legislacyjno-Prawnym w ZUS w okresie od 1 stycznia 2023 do 24 sierpnia 2023 roku?" (punkt 1),
"Do kiedy D.D. jest Dyrektorem Departamentu Legislacyjno-Prawnego?" (punkt 2),
"Do kiedy C.C. jest Zastępcą Dyrektorem Departamentu Legislacyjno-Prawnego?" (punkt 5),
"Do kiedy M.M. jest [...] ZUS?" (punkt 8).
Wojewódzki Sąd Administracyjny podzielił stanowisko doktryny, że informacją publiczną jest każda wiadomość wytworzona lub odnoszona do władz publicznych, a także wytworzona lub odnoszona do innych podmiotów wykonujących funkcje publiczne w zakresie wykonywania przez nie zadań władzy publicznej i gospodarowania mieniem komunalnym lub majątkiem Skarbu Państwa (zob. M. Jaśkowska, Dostęp do informacji publicznych w świetle orzecznictwa NSA, Toruń 2002, s. 28-29). Z powyższego wynika, że informacja na temat zmian kadrowych na stanowiskach decyzyjnych w Departamencie Legislacyjno-Prawnym w ZUS w okresie od 1 stycznia 2023 r. do 24 sierpnia 2023 r. stanowi informację publiczną. Również dane na temat daty ewentualnego zwolnienia ze stanowiska Dyrektora oraz Zastępcy Dyrektora Departamentu Legislacyjno-Prawnego w ZUS, jak też radcy prawnego ZUS, stanowią informację publiczną, ponieważ zarówno Dyrektor, jak i Zastępca Dyrektora Departamentu Legislacyjno-Prawnego w ZUS, a także radca prawny ZUS, są pracownikami pełniącymi funkcje publiczne. Z uwagi na to, że obie przesłanki udostępnienia informacji publicznej zostały w zakresie punktu 1, 2, 5 i 8 spełnione (zarówno w odniesieniu do przesłanki przedmiotowej, jak i podmiotowej), organ, do którego skierowano wniosek, winien był podjąć przewidziane prawem działania w celu jego załatwienia.
Sąd pierwszej instancji nie stwierdził, aby bezczynność miała charakter rażący, gdyż była ona wynikiem błędnej interpretacji prawa i brak jest podstaw do przyjęcia, że organ celowo unikał jej udzielenia, ponadto Prezes ZUS podjął pewne starania w celu wypełnienia swojego ustawowego obowiązku - o czym świadczy to, iż po otrzymaniu skargi strony skarżącej, organ, pismem z dnia 18 grudnia 2023 r., udzielił wnioskodawcy odpowiedzi, przedstawiając swoje stanowisko - tyle tylko, że nie uczynił tego właściwie. Jednocześnie wskazano, że jakkolwiek Prezes ZUS dopuścił się bezczynności w zakresie pkt. 1, 2, 5 i 8 wniosku z dnia 12 września 2023 r., to nie ma potrzeby nakładania środka represyjnego, czy dyscyplinującego, mającego na celu zapobieżenie podobnym naruszeniom w przyszłości. Mimo, że w odpowiedzi udzielonej skarżącemu w piśmie z dnia 18 grudnia 2023 r. mylnie zakwalifikowano ww. informacje, jako niestanowiące informacji publicznej, to nie znaleziono podstaw do stwierdzenia, że wniosek z dnia 12 września 2023 r. został zlekceważony.
Z kolei pytania zawarte w punkcie 4, 7 i 10 zdaniem Sądu pierwszej instancji nie stanowią informacji publicznej:
"Czy D.D. odchodzi z ZUS czy będzie dalej pracował na innym stanowisku? Jakim?" (pkt 4),
"Czy C.C. odchodzi z ZUS czy będzie dalej pracował na innym stanowisku? Jakim?" (punkt 7),
"Czy M.M. odchodzi z ZUS czy będzie dalej pracował na innym stanowisku? Jakim?" (punkt 10),
gdyż jako zdarzenia przyszłe, niezaistniałe i niepewne nie tworzą stanu faktycznego, który byłby możliwy do oceny, czy mamy do czynienia z informacją publiczną, czy też nie. Nie stanowią wniosku o udostępnienie informacji o istniejącym obiektywnie stanie rzeczywistości, a przedstawienia hipotetycznego stanu przyszłego, a zatem informacji nieistniejącej.
Wobec pozostałych pytań dotyczących żądania szczegółowych informacji kadrowych osób zatrudnionych w ZUS, Wojewódzki Sąd Administracyjny stwierdził, że wniosek w tej części nie jest tożsamy z prawem do żądania informacji o osobach pełniących funkcje publiczne, mających związek z pełnieniem tych funkcji, w tym o warunkach powierzenia i wykonywania funkcji. Dane dotyczące sfery prywatnej określonych osób nie mają waloru informacji publicznej, tj. informacji o działalności podmiotów wskazanych w art. 61 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. Wyjaśnić należy, iż umowa o pracę jest dokumentem z zakresu prawa pracy o charakterze prywatnym. Publiczny dostęp do akt osobowych pracownika jest niemożliwy. Zatem wnioskowane informacje nie stanowią informacji publicznej (por. wyrok WSA w Warszawie z dnia 12 maja 2023 r. sygn. akt II SAB/Wa 454/22, publ. https://orzeczenia.nsa.gov.pl).
Mając powyższe na względzie, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie na podstawie art. 149 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2024 r. poz. 935 z późn. zm.; dalej: "p.p.s.a."), orzekł jak w pkt 1 sentencji wyroku, zobowiązując Prezesa ZUS do rozpatrzenia punktu 1, 2, 5 i 8 wniosku. Stwierdził również, że bezczynność organu nie miała miejsca z rażącym naruszenie prawa, o czym Sąd orzekł w punkcie 2 wyroku na podstawie art. 149 § 1a p.p.s.a. Na podstawie art. 151 p.p.s.a. Sąd orzekł jak w pkt 3 sentencji, oddalając skargę w pozostałym zakresie. O kosztach orzeczono na podstawie art. 200 w związku z art. 205 § 1 p.p.s.a., przy czym składa się na nie jedynie wpis od skargi, gdyż strona działała osobiście.
Skargę kasacyjną od tego wyroku wniósł Prezes ZUS, zaskarżając wyrok w całości i zarzucając mu:
1. naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 57 w zw. z 46 § 1 ust. 4, § 2a i 2b p.p.s.a. poprzez uznanie, że skarga z dnia 29 listopada 2023 r. podlegała rozpoznaniu, podczas gdy zawierała ona braki formalne w postaci braku podpisu strony albo jej przedstawiciela ustawowego lub pełnomocnika;
2. naruszenie przepisów prawa materialnego, a to: art. 6 ust. 2 Prawa Prasowego poprzez jego niezastosowanie i uznanie, że wniosek skarżącego z dnia 12 września 2023 r. stanowił wniosek o udostępnienie informacji publicznej, podczas gdy stanowił on tzw. krytykę prasową.
Opisane naruszenia zdaniem skarżącego kasacyjnie wskazują, że gdyby Sąd pierwszej instancji prawidłowo ocenił ustalony w sposób szczegółowy i wnikliwy stan faktyczny i prawny sprawy, to nie byłoby podstaw zobowiązujących organ do rozpoznania wniosku, a skarga M. M. zostałaby oddalona w całości.
Mając powyższe na uwadze skarżący kasacyjnie wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku i umorzenie postępowania, ewentualnie przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie. Jednocześnie organ wniósł o zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych, a także rozpoznanie skargi kasacyjnej na rozprawie.
Nadto w oparciu o art. 106 § 3 w zw. z art. 193 p.p.s.a. skarżący kasacyjnie wniósł o przeprowadzenie dowodu z dokumentów — tj. wniosku M.X. o udzielenie informacji publicznej z dnia 24 sierpnia 2023 r. oraz odpowiedzi Prezesa ZUS z dnia 7 września 2023 r. na ww. wniosek wraz z dowodem doręczenia.
Powyższe zarzuty rozwinięto w uzasadnieniu skargi kasacyjnej.
W odpowiedzi na skargę kasacyjną skarżący wniósł o jej oddalenie oraz o dołączenie do akt prawomocnego wyroku NSA z dnia 12 lipca 2024 r. o sygn. akt III OSK 2604/23, którego uzasadnienie przedkłada w tej sprawie jak własne. Ponadto M.X. wniósł o obciążenie kosztami procesu Prezesa ZUS.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Na wstępie należy wskazać, że Naczelny Sąd Administracyjny jest związany podstawami skargi kasacyjnej, bowiem według art. 183 § 1 p.p.s.a. rozpoznaje sprawę w jej granicach, biorąc z urzędu pod uwagę jedynie nieważność postępowania.
Podstawy, na które można się powołać w skardze kasacyjnej, zostały sprecyzowane w art. 174 p.p.s.a. Przepis art. 174 pkt 1 tej ustawy przewiduje dwie postacie naruszenia prawa materialnego, a mianowicie błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie. Błędna wykładnia oznacza nieprawidłowe zrekonstruowanie treści normy prawnej wynikającej z konkretnego przepisu, czyli mylne rozumienie określonej normy prawnej, natomiast niewłaściwe zastosowanie to dokonanie wadliwej subsumcji przepisu do ustalonego stanu faktycznego, czyli niezasadne uznanie, że stan faktyczny sprawy odpowiada hipotezie określonej normy prawnej. W niniejszej sprawie zostały sformułowane zarówno zarzuty naruszenia przepisów postępowania, jak i zarzuty naruszenia prawa materialnego, zatem w pierwszej kolejności należy rozpoznać zarzuty naruszenia przepisów postępowania, gdyż zarzuty naruszenia prawa materialnego można ocenić dopiero w odniesieniu do ustalonego stanu faktycznego sprawy.
Zarzut naruszenia art. 57 w związku z art. 46 § 1 ust. 4, § 2a i 2 b p.p.s.a. nie jest zasadny. Istotnie załącznik stanowiący skargę nie został podpisany w dacie wniesienia go do Sądu. Jednakże zarządzeniem z 25 stycznia 2024 r. (wysłanym 6 lutego 2024 r.; k. 55-56 akt sądowych) skarżący został wezwany o uzupełnienie powyższego braku. Skarżący odebrał wezwanie 16 lutego 2024 r. (potwierdzenie odbioru k. 59 akt sądowych), a podpisany załącznik wysłał do Sądu 23 lutego 2024 r., to jest z zachowaniem terminu (k. 60-77 akt sądowych). Brak formalny skargi został zatem uzupełniony w zakreślonym przez Sąd terminie.
Zasadny jest natomiast zarzut naruszenia art. 6 ust. 2 ustawy z dnia 26 stycznia 1984 r. Prawo prasowe (t.j. Dz.U. z 2018 r., poz. 1914). Zgodnie z powyższym przepisem organy państwowe, przedsiębiorstwa państwowe i inne państwowe jednostki organizacyjne oraz organizacje spółdzielcze są obowiązane do udzielenia odpowiedzi na przekazaną im krytykę prasową bez zbędnej zwłoki, nie później jednak niż w ciągu miesiąca. Przedmiotem skargi – jak wynika z jej treści - jest prawo do uzyskania odpowiedzi na krytykę prasową. Skarżący wskazując w treści skargi na swój status dziennikarza społecznego reprezentującego Redakcję Czas Finansów wniósł skargę na bezczynność lub przewlekłość postępowania Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w Warszawie w przedmiocie odpowiedzi na krytykę prasową. Z uzasadnienia skargi wynika, że bezczynność organu dotyczy wniosku skarżącego z dnia 12 września 2023 r., zawierającego żądanie udzielenia, na podstawie art. 6 ust. 1 ustawy Prawo prasowe, odpowiedzi na krytykę prasową zawartą w opublikowanym w dniu [...] sierpnia 2023 r. w internetowym wydaniu czasopisma "[...]" artykule prasowym pod tytułem "[...]". We wniosku wskazano stronę internetową, na której został opublikowany artykuł.
W tym miejscu przypomnieć należy, że w art. 2 prawa prasowego ustawodawca określił obowiązki organów państwowych wobec prasy, wskazując, że organy państwowe zgodnie z Konstytucją Rzeczypospolitej stwarzają prasie warunki niezbędne do wykonywania jej funkcji i zadań. Zgodnie z art. 6 ust. 1 i 2 ustawy Prawo prasowe prasa jest zobowiązana do prawdziwego przedstawiania omawianych zjawisk, a organy państwowe, przedsiębiorstwa państwowe i inne państwowe jednostki organizacyjne oraz organizacje spółdzielcze są obowiązane do udzielenia odpowiedzi na przekazaną im krytykę prasową bez zbędnej zwłoki, nie później jednak niż w ciągu miesiąca. Podmioty zobowiązane do odpowiedzi na krytykę prasową powinny tej odpowiedzi udzielić bez zbędnej zwłoki, najpóźniej jednak w ciągu miesiąca od otrzymania krytycznego artykułu.
Z treści przywołanego wyżej przepisu wynika zatem, że odpowiedzi na krytykę można domagać się po opublikowaniu krytycznego materiału. Na krytykę prasową jednostki wymienione w art. 6 ust. 2 i 3 ustawy Prawo prasowe mają obowiązek udzielać odpowiedzi, jednak tyko wówczas, gdy krytyka ta została im przekazana. Przy czym przez przekazanie należy rozumieć nie samo opublikowanie powszechnie dostępnego materiału prasowego, ale jakąkolwiek formę doręczenia krytykowanej jednostce treści zawartej w materiale prasowym wraz z zakomunikowaniem oczekiwania uzyskania odpowiedzi (por. J. Sobczak, Prawo prasowe, Komentarz, Warszawa 2008, s. 303; B. Kosmus, G. Kuczyński (red.) Prawo prasowe, Komentarz, Warszawa 2011, s.104; E. Ferenc-Szydełko, Prawo prasowe, Komentarz, Warszawa 2010, s.72). Dopuszczalne jest więc wykorzystanie każdego środka komunikacji do przedstawienia przez podmiot zainteresowany swojego żądania, przy czym nie zawsze chodzi o wniesienie podania rozpoczynającego postępowanie w rozumieniu art. 61 k.p.a., ale o odformalizowaną komunikację z podmiotem zobowiązanym do udzielenia odpowiedzi na krytykę. Tym samym dopuszczalna jest możliwość przesłania krytycznego artykułu drogą pocztową, nadanie w formie przekazu elektronicznego lub dostarczenie przez posłańca. Z kolei brak odpowiedzi na krytykę prasową, przewidzianą w art. 6 ust. 2 ustawy Prawo prasowe, mimo upływu miesięcznego terminu od przekazania jej adresatowi przez redaktora naczelnego z żądaniem udzielenia odpowiedzi, jest równoznaczny z bezczynnością, na którą przysługuje skarga do sądu administracyjnego.
W ślad za uchwałą składu 7 sędziów Sądu Najwyższego z dnia 19 sierpnia 1987 r. III AZP 2/87 (OSN 1988, nr 2-3, poz. 25) powtórzyć należy, że krytyka prasowa jest - obok funkcji informacyjnych - ważnym zadaniem prasy. Stanowi ona istotny czynnik w rozwoju i kształtowaniu stosunków społecznych. Poddawanie krytyce ujemnych zjawisk występujących w życiu społecznym i ekonomicznym przyczynia się do ich eliminowania i tym samym do poprawy tych stosunków, eliminowania nieprawidłowości, zwiększania efektywności gospodarowania, wpływa na tworzenie klimatu wiarygodności i zaufania. Dlatego właśnie w art. 44 ust. 1 ustawy Prawo prasowe przewidziana jest sankcja karna za utrudnianie lub tłumienie krytyki prasowej.
Biorąc pod uwagę treść skargi oraz wniosku z dnia 12 września 2023 r. należy stwierdzić, że Sąd pierwszej instancji błędnie zakwalifikował skargę jako skargę na bezczynność organu w przedmiocie udostępnienia informacji publicznej, z pominięciem regulacji art. 6 ust. 2 ustawy Prawo prasowe.
Sąd powinien był, stosując powyższy przepis, ustalić, czy skarżący spełnia definicję "prasy" w rozumieniu art. 7 ust. 2 pkt 1 ustawy Prawo prasowe.
Pozostaje poza sporem w badanej sprawie, że wniosek skarżącego z dnia z dnia 12 września 2023 r. doręczono organowi wraz z wspomnianym wyżej artykułem prasowym, czego organ nie kwestionował. Rolą Sadu pierwszej instancji w ponownie prowadzonym postępowaniu będzie ocena sposobu procedowania organu w kontekście realizacji normy art. 6 ust. 2 ustawy Prawo prasowe.
Należy też podnieść, że o tym, czy dane pismo dziennikarza jest wnioskiem o udostępnienie informacji publicznej, czy też dotyczy realizacji obowiązku odpowiedzi na krytykę prasową decyduje jego treść, a nie jego forma zewnętrzna. Z nazwy i treści omawianego wniosku oraz dołączonego doń załącznika w postaci artykułu prasowego jednoznacznie wynikało, że składa go dziennikarz, który zgodnie z art. 1 ustawy Prawo prasowe urzeczywistnia prawo obywateli do ich rzetelnego informowania o jawności życia publicznego, kontroli i krytyki społecznej oraz oczekuje od organu uzyskania odpowiedzi na krytykę prasową.
Przepisy ustawy Prawo prasowe wprowadzają minimum formalizmu w zakresie procedury złożenia wniosku o udzielenie odpowiedzi na krytykę prasową, nie został on bowiem obwarowany żadną szczególną formą lub wymogami formalnymi. Ustawodawca ogranicza się jedynie do wskazania, że obowiązek odpowiedzi na krytykę rodzi się dopiero po przekazaniu krytyki, a nie wyprzedzająco w stosunku do rozpowszechnienia ujemnych ocen, jednak nie formułuje zasad i form, w jakich to przekazanie ma nastąpić oraz nie określa, jakie wymogi formalne ma spełniać żądanie udzielenia odpowiedzi na krytykę prasową. Niewątpliwie podmiotem uprawnionym do uzyskania odpowiedzi na krytykę prasową jest autor krytycznego materiału prasowego i redaktor naczelny jednostki prasy, która ten materiał opublikowała.
Powyższe okoliczności powinny zatem podlegać w pierwszej kolejności ustaleniu w postępowaniu przed Sądem pierwszej instancji. Dopiero kolejnym krokiem winno być merytoryczne rozpoznanie skargi na bezczynność i przewlekłe prowadzenie postępowania.
W tym stanie sprawy Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 185 § 1 p.p.s.a., uchylił zaskarżony wyrok w całości i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie.
O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 206 p.p.s.a., odstępując od zasądzenia kosztów postępowania na rzecz skarżącego kasacyjnie.