III OSK 2249/24

Naczelny Sąd Administracyjny2025-09-09
NSAAdministracyjneWysokansa
prawo wodnezasób nieruchomościSkarbu Państwaużytkowanie wieczystewody płynącedecyzja deklaratoryjnazarząd gospodarki wodnejWody Polskiepostępowanie administracyjne

NSA oddalił skargę kasacyjną spółki, potwierdzając, że stwierdzenie przejścia gruntów pokrytych wodami płynącymi do zasobu Skarbu Państwa nie narusza prawa użytkowania wieczystego.

Spółka P. S.A. wniosła skargę kasacyjną od wyroku WSA, który oddalił jej skargę na decyzję SKO o przejściu do zasobu Skarbu Państwa gruntów pokrytych śródlądowymi wodami płynącymi. Spółka argumentowała, że narusza to jej prawo użytkowania wieczystego. NSA oddalił skargę, uznając, że decyzja ma charakter deklaratoryjny i porządkowy, a prawo użytkowania wieczystego pozostaje nienaruszone, gdyż Wody Polskie reprezentują Skarb Państwa w granicach prawa.

Przedmiotem skargi kasacyjnej była kwestia przejścia do zasobu Skarbu Państwa gruntów pokrytych śródlądowymi wodami płynącymi, mimo że spółka P. S.A. posiadała do nich prawo użytkowania wieczystego. Organy administracji oraz Wojewódzki Sąd Administracyjny uznały, że decyzja stwierdzająca przejście tych gruntów do zasobu Skarbu Państwa ma charakter deklaratoryjny i porządkowy, wynikający ze zmiany stanu prawnego (wejście w życie nowej Prawa wodnego). Naczelny Sąd Administracyjny, oddalając skargę kasacyjną, podkreślił, że prawo użytkowania wieczystego spółki pozostaje nienaruszone. Wody Polskie, reprezentując Skarb Państwa, mogą zarządzać tymi gruntami, ale muszą respektować istniejące prawa rzeczowe, w tym użytkowanie wieczyste. NSA powołał się na wcześniejsze orzecznictwo, wskazując, że nie zachodzi kolizja między prawem użytkowania wieczystego a uprawnieniami Skarbu Państwa, gdyż Wody Polskie działają w imieniu Skarbu Państwa i w granicach prawa, co oznacza, że nie mogą podejmować działań sprzecznych z prawem użytkowania wieczystego, takich jak ustanawianie innych praw rzeczowych czy oddawanie gruntu w najem czy dzierżawę.

Asystent AI do analizy prawnej

Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.

Analiza orzecznictwa Badanie przepisów Odpowiedzi na pytania Drafting pism
Wypróbuj Asystenta AI

Zagadnienia prawne (2)

Odpowiedź sądu

Nie, decyzja ta ma charakter deklaratoryjny i porządkowy, nie wpływa na prawo użytkowania wieczystego, które pozostaje nienaruszone.

Uzasadnienie

NSA wyjaśnił, że grunty pokryte śródlądowymi wodami płynącymi stanowią zasób nieruchomości Skarbu Państwa, a decyzja starosty na podstawie art. 218 ust. 2 Prawa wodnego ma charakter porządkowy. Wody Polskie, reprezentując Skarb Państwa, muszą respektować istniejące prawa rzeczowe, w tym użytkowanie wieczyste, co oznacza, że nie mogą podejmować działań sprzecznych z tym prawem.

Rozstrzygnięcie

Decyzja

odrzucono_skargę

Przepisy (8)

Główne

u.p.w. art. 218 § 1, 2, 9

Ustawa z dnia 20 lipca 2017 r. Prawo wodne

Grunty pokryte śródlądowymi wodami płynącymi stanowią zasób nieruchomości Skarbu Państwa. Przejście tych gruntów do zasobu stwierdza się w drodze decyzji.

Pomocnicze

u.p.w. art. 212 § 1

Ustawa z dnia 20 lipca 2017 r. Prawo wodne

u.p.w. art. 216 § 1, 3

Ustawa z dnia 20 lipca 2017 r. Prawo wodne

u.p.w. art. 261 § 1

Ustawa z dnia 20 lipca 2017 r. Prawo wodne

u.p.w. art. 264 § 1, 9

Ustawa z dnia 20 lipca 2017 r. Prawo wodne

Wody Polskie mogą rozporządzać nieruchomościami Skarbu Państwa, ale w imieniu i na rzecz Skarbu Państwa, z poszanowaniem praw osób trzecich.

k.p.a. art. 104

Kodeks postępowania administracyjnego

k.c. art. 233

Kodeks cywilny

Użytkownik wieczysty może korzystać z gruntu z wyłączeniem innych osób i rozporządzać swoim prawem w granicach określonych przez ustawy i zasady współżycia społecznego.

k.c. art. 140

Kodeks cywilny

Właściciel może korzystać z rzeczy i rozporządzać nią w granicach określonych przez ustawy i zasady współżycia społecznego.

Argumenty

Skuteczne argumenty

Decyzja o przejściu gruntów do zasobu Skarbu Państwa ma charakter deklaratoryjny i porządkowy. Prawo użytkowania wieczystego spółki pozostaje nienaruszone, a Wody Polskie muszą je respektować. Nie zachodzi kolizja między prawem użytkowania wieczystego a uprawnieniami Skarbu Państwa.

Odrzucone argumenty

Decyzja o przejściu gruntów do zasobu Skarbu Państwa narusza prawo użytkowania wieczystego spółki. Istnieje kolizja między uprawnieniami Wód Polskich a prawem użytkowania wieczystego.

Godne uwagi sformułowania

decyzja ma charakter wyłącznie porządkowy i wynika ze zmiany stanu prawnego Wody Polskie jedynie reprezentują Skarb Państwa i nie posiadają własnych, odrębnych uprawnień na gruncie stosunków cywilnoprawnych Wody Polskie nie mogą ustanawiać ograniczonych praw rzeczowych, oddawać jej w najem, dzierżawę, użyczenie lub zamianę, ponieważ uniemożliwia to prawo użytkowania wieczystego

Skład orzekający

Jerzy Stelmasiak

przewodniczący

Sławomir Pauter

sprawozdawca

Teresa Zyglewska

członek

Informacje dodatkowe

Wartość precedensowa

Siła: Wysoka

Powoływalne dla: "Interpretacja przepisów Prawa wodnego dotyczących zasobu nieruchomości Skarbu Państwa oraz relacji między tym zasobem a prawem użytkowania wieczystego."

Ograniczenia: Dotyczy specyficznej sytuacji gruntów pokrytych śródlądowymi wodami płynącymi i ich przejścia do zasobu Skarbu Państwa.

Wartość merytoryczna

Ocena: 6/10

Sprawa dotyczy ważnego zagadnienia własności i zarządzania gruntami publicznymi, co jest istotne dla właścicieli nieruchomości i przedsiębiorców. Pokazuje, jak prawo wodne wpływa na prawa rzeczowe.

Prawo wodne kontra użytkowanie wieczyste: Czy Skarb Państwa może odebrać Twoją ziemię?

Sektor

nieruchomości

Asystent AI dla prawników

Twój asystent do analizy prawnej

Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.

Analiza orzecznictwa i przepisów
Drafting pism i dokumentów
Odpowiedzi na pytania prawne
Pogłębiona analiza z doktryny

Powiązane tematy

Pełny tekst orzeczenia

Oryginał, niezmieniony
III OSK 2249/24 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2025-09-09
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2024-08-28
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Jerzy Stelmasiak /przewodniczący/
Sławomir Pauter /sprawozdawca/
Teresa Zyglewska
Symbol z opisem
6099 Inne o symbolu podstawowym 609
Hasła tematyczne
Wodne prawo
Sygn. powiązane
II SA/Wr 47/24 - Wyrok WSA we Wrocławiu z 2024-04-23
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy
Dz.U. 2021 poz 2233
art. 218 ust 1,2,9, 261 ust 1
Ustawa z dnia 20 lipca 2017 r. Prawo wodne - t.j.
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Jerzy Stelmasiak Sędziowie: Sędzia NSA Teresa Zyglewska Sędzia del. WSA Sławomir Pauter (spr.) po rozpoznaniu w dniu 9 września 2025 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej P. S.A. w W. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z dnia 23 kwietnia 2024 r., sygn. akt II SA/Wr 47/24 w sprawie ze skargi P. S.A. w W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego we W. z dnia 30 października 2023 r., nr SKO 4232.4.2023 w przedmiocie stwierdzenia przejścia do zasobu Skarbu Państwa gruntów pokrytych śródlądowymi wodami płynącymi oddala skargę kasacyjną.
Uzasadnienie
Przedmiotem skargi kasacyjnej wniesionej w niniejszej sprawie przez P. S.A. w W. jest wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z dnia 23 kwietnia 2024 roku, sygn. akt II SA/Wr 47/24, którym oddalono skargę w/w spółki na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z dnia 30 października 2023 r. nr SKO 4232.4.2023 w przedmiocie przejścia do zasobu nieruchomości Skarbu Państwa nieruchomości gruntowej pokrytej śródlądowymi wodami płynącymi cieku [...].
Powyższy wyrok został wydany w oparciu o następujące ustalenia faktyczne i prawne;
Dyrektor Regionalnego Zarządu Gospodarki Wodnej w W. Państwowe Gospodarstwo Wodne Wody Polskie wnioskiem z dnia 28 października 2022 r. wystąpił do Starosty W. z żądaniem wydania decyzji stwierdzającej przejście do zasobu Skarbu Państwa gruntu pokrytego wodami płynącymi cieku [...], oznaczonego w ewidencji gruntów i budynków jako działka numer [...] obręb [...], gmina[...], powiat[...], a co zostało potwierdzone decyzją Ministra infrastruktury z dnia 7 czerwca 2022 roku([...]), ustalającej linie prawego i lewego brzegu tegoż cieku. Po skierowaniu do stron zawiadomienia o wszczęciu postępowania [...] S.A. pismem z dnia 16 września 2022 r. poinformowała o wątpliwościach co do zasadności prowadzenia postępowania, bowiem działka o nr [...], zgodnie z decyzją Wojewody Dolnośląskiego z dnia 28 lutego 2003 roku została oddana P. w użytkowanie wieczyste.
W dniu 22 sierpnia 2023 r. Starosta W. wydał decyzję nr GN.6844.8.2022, którą na podstawie prawnej art. 218 ust. 1 i ust. 2 w zw. z art. 212 ust. 1 pkt 1 oraz art. 216 ust. 1 i 3 ustawy z dnia 20 lipca 2017 r. Prawo wodne (t.j. Dz. U. z 2021 r., poz. 2233 ze zm.) oraz art. 104 Kodeksu postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2021 r., poz. 735 ze zm., dalej - k.p.a.) stwierdził przejście do zasobu nieruchomości Skarbu Państwa nieruchomości gruntowej pokrytej śródlądowymi wodami płynącymi cieku [...] oznaczonej w ewidencji gruntów i budynków jako działka nr [...], obręb [...], gmina [...].
Nie godząc się z zapadłym rozstrzygnięciem P. S.A. W W. w ustawowym terminie wniosła odwołanie.
Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. decyzją z dnia 30 października 2023 r., nr SKO 4232.4.2023 utrzymało w mocy decyzję organu I instancji.
Uzasadniając swoją decyzję organ odwoławczy przytoczył treść stosownych przepisów u.p.w. i stwierdził, że ustawa jednoznacznie przesądza , że śródlądowe wody płynące oraz grunty nimi pokryte stanowią własność Skarbu Państwa i jako takie są zasobem nieruchomości Skarbu Państwa, uregulowanym w art. 218 ust. 1 u.p.w. Zwrócił uwagę , że art. 218 ust. 2 u.p.w. jest bezpośrednia podstawą prawną wydania decyzji przez organ I instancji , a jego brzmienie wskazuje , ze ma ona charakter decyzji związanej , zaś przesłanka jej wydania jest stwierdzenie, że nieruchomości , której dotyczy wniosek , stanowi grunt pokryty śródlądowymi wodami płynącymi , będących własnością Skarbu Państwa . SKO podkreśliło , że art. 218 ust. 1 u.p.w. , ani też inny przepis tej ustawy nie przewidziały wyłączenia nieruchomości oddanych w użytkowanie wieczyste z regulowanego u.p.w. zasobu nieruchomości Skarbu Państwa. Tym samym w ocenie SKO , okoliczność taka pozostaje bez wpływu na wydanie decyzji , o której mowa w art. 218 ust. 2 u.p.w. Powołując się następnie na wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie z dnia 10 grudnia 2020 roku ( sygn. Akt II SA/Lu 435/20) oraz uzasadnienie projektu u.p.w. organ odwoławczy obszernie wyjaśnił , że celem ustawodawcy jest uporządkowanie kwestii reprezentacji uprawnień właścicielskich Skarbu Państwa. Rozstrzygnięcie wydane na mocy art. 218 u.p.w. stanowi decyzję deklaratoryjną, nie prowadząca do zmiany stosunków własnościowych , ale do zmiany reżimu prawnego , jakiemu podlega dany zasób nieruchomości Skarbu Państwa. Co do obiekcji P. organ odwoławczy zauważył , że decyzja nie wpływa na przysługujące mu prawo rzeczowe i powołał się w tym względzie na art. 258 ust. 11 i art. 528 ust. 8 u.p.w., które stanowią o respektowaniu prawa osób trzecich w ramach wykonywanych praw właścicielskich przez Wody Polskie. Dodatkowo w uzasadnieniu decyzji organ powołał się na orzeczenie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu , gdzie rozpoznawana była sprawa zawierająca podobną problematykę i tożsamą argumentację.
Na powyższą decyzję SKO we Wrocławiu skargę wniosła P. S.A. w W.
W odpowiedzi na skargę SKO wniosło o jej oddalenie i podtrzymało stanowisko zajęte w sprawie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu zaskarżonym wyrokiem oddalił skargę uznając , że nie posiada ona usprawiedliwionych podstaw.
W uzasadnieniu zaskarżonego wyroku Sąd I instancji na wstępie stwierdził, że ustawa z dnia 20 lipca 2017 roku Prawo wodne weszła w życie z dniem 1 stycznia 2018 r. wprowadzając nowy stan prawny w zakresie dotyczącym gospodarowania wodami (art. 1) i spraw własności wód oraz gruntów pokrytych wodami, a także zasad gospodarowania tymi składnikami jako mieniem Skarbu Państwa (art. 2). Intencją ustawodawcy było ujednolicenie zasad gospodarowania nieruchomościami pod wodami płynącymi, urządzeniami wodnymi, ich częściami, stanowiącymi własność Skarbu Państwa. W ocenie Sądu I instancji Skarb Państwa nadal jest właścicielem objętej decyzją, ponieważ zgodnie z art. 218 ust. 1 u.p.w., grunty pokryte śródlądowymi wodami płynącymi stanowiącymi własność Skarbu Państwa są zasobem nieruchomości Skarbu Państwa. Natomiast na podstawie art. 528 ust. 1 pkt 1 u.p.w., z dniem wejścia w życie tej ustawy to Wody Polskie reprezentują Skarb Państwa oraz wykonują uprawnienia właścicielskie Skarbu Państwa w stosunku do stanowiących własność Skarbu Państwa wód, o których mowa w art. 11 ust. 1 pkt 2-4 ustawy uchylanej w art. 573, lub ich części oraz gruntów pokrytych tymi wodami, z wyłączeniem gruntów pokrytych wodami, o których mowa w art. 11 ust. 1 pkt 3 ustawy uchylanej w art. 573 (to jest ustawy z dnia 18 lipca 2001 r. - Prawo wodne). Podstawą prawną wydania spornej decyzji stanowi art. 218 ust 2 Prawa wodnego. Przepis ten przewiduje, że przejście do zasobu gruntów pokrytych śródlądowymi wodami płynącymi, o których mowa w powołanym wyżej art. 218 ust. 1, oraz ich wykreślenie z zasobu stwierdza, w drodze decyzji, na wniosek właściwego podmiotu, o którym mowa w art. 212 ust. 1, właściwy starosta realizujący zadanie z zakresu administracji rządowej. Decyzja ta ma zatem charakter deklaratoryjny. Starosta natomiast został przez ustawodawcę zobligowany do stwierdzenia przejścia do omawianego zasobu działek gruntu o nr ewid. [...] w ramach realizacji zadań z zakresu administracji rządowej.
Wobec tego decyzja SKO wydana została zgodnie z art. 218 ust. 1 i ust. 2 Prawa wodnego. Odnosząc się do podniesionych zarzutów w skarze Sąd I instancji stwierdził, że strona skarżąca błędnie odczytuje następstwa prawne zaskarżonej decyzji. Chociaż na podstawie art. 216 ust. 1 i 2 u.p.w., Skarb Państwa jest właścicielem w/w dziełek, a jej wykonywanie gospodarowania na tych gruntach wykonują Wody Polskie, które również na podstawie art. 264 ust. 1 i 9 Prawa wodnego są uprawnione do rozporządzania przedmiotowymi gruntami przez ustanawianie na nich ograniczonych praw rzeczowych, to jednak wykonywanie tych uprawnień właścicielskich musi mieścić się w granicach prawa. Granice te w przypadku strony skarżącej zostały zakreślone przysługującym jej prawem użytkowania wieczystego. Prawidłowo zatem organ odwoławczy stwierdził, że stwierdzenie przejścia do omawianego zasobu gruntów Skarbu Państwa przedmiotowej działki gruntu o nr ewid. [...] pozostaje bez jakiegokolwiek wpływu na to prawo, które nadto jest ujawnione w dziale II prowadzonej dla nieruchomości obejmującej te działki księdze wieczystej. Co za tym idzie, decyzja stwierdzająca unormowanie kwestii własnościowych według nowego stanu prawnego, wbrew twierdzeniom strony skarżącej, w żaden sposób nie wyklucza się z decyzją Wojewody Dolnośląskiego z dnia 27 kwietnia 2012 roku, stwierdzającej nabycie przez P. prawa użytkowania wieczystego nieruchomości z mocy prawa na podstawie art. 2 ustawy z dnia 29 września 1990 roku o zmianie ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczeniu nieruchomości.
Tym samym zdaniem Sądu I instancji zarzuty naruszenia art. 233 k.c. w zw. art. 216 ust. 1 i 3 oraz art. 264 ust. 1 i 9 a także art. 218 ust. 1 i ust. 2 u.p.w., a także art. 7 art. 77 k.p.a. należało ocenić jako całkowicie chybione. Tak samo Sąd I instancji ocenił zarzuty dotyczące naruszenia art. 8 k.p.a. statuującego zasadę wzbudzania zaufania do organów państwa w zw. z art. 107 § i § 3 k.p.a. , która to regulacja określa elementy składowe decyzji.
Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wniosła spółka wnosząc na podstawie art. 188 p.p.s.a. o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i rozpoznanie skargi ewentualnie na podstawie art. 185 § 1 p.p.s.a. o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu we Wrocławiu oraz o zasądzenie zwrotu kosztów postępowania , w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych. Zaskarżonemu wyrokowi zarzucono naruszenie:
1. na podstawie art. 174 pkt 2 p.p.s.a. mające wpływ na treść rozstrzygnięcia przepisów postępowania polegające na:
a) niezastosowaniu art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a, poprzez nieuwzględnienie skargi na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego J. o numerze SKO/41/GN-14/2022 z dnia 6 kwietnia 2023 roku i oddalenie skargi, w sytuacji, gdy zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem:
- art. 80 k.p.a. poprzez nieuznanie, że organ I instancji naruszył w/w przepis w sytuacji, gdy jego niezastosowanie i przeprowadzenie dowolnej zamiast swobodnej oceny dowodów doprowadziło do wydania decyzji z pominięciem kwestii przysługującego stronie skarżącej prawa użytkowania wieczystego przedmiotowej działki oraz związanymi z tym uprawnieniami,
- art. 7 k.p.a. poprzez nieuznanie, że organ I instancji naruszył ww. przepis w sytuacji, gdy poprzez jego niezastosowanie i niepodjęcie wszelkich czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy doprowadziło do pominięcia kwestii przysługującego stronie skarżącej prawa użytkowania wieczystego przedmiotowej działki oraz związanymi z tym uprawnieniami,
a wskazane uchybienie miało istotny wpływ na wynik sprawy, ponieważ uwzględnienie wskazanego zarzutu w decyzji skutkowałoby uwzględnieniem skargi;
b) niewłaściwym zastosowaniu art. 151 p.p.s.a., poprzez niezasadne oddalenie skargi na decyzję w sytuacji, w której decyzja wydana została z naruszeniem:
- art. 80 k.p.a. poprzez nieuznanie, że organ I instancji naruszył w/w przepis w sytuacji, gdy jego niezastosowanie i przeprowadzenie dowolnej zamiast swobodnej oceny dowodów doprowadziło do wydania decyzji z pominięciem kwestii przysługującego Stronie Skarżącej prawa użytkowania wieczystego przedmiotowej działki oraz związanymi z tym uprawnieniami,
- art. 7 k.p.a. poprzez nieuznanie, że organ I instancji naruszył ww. przepis w sytuacji, gdy poprzez jego niezastosowanie i niepodjęcie wszelkich czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy doprowadziło do pominięcia kwestii przysługującego Stronie Skarżącej prawa użytkowania wieczystego przedmiotowej działki oraz związanymi z tym uprawnieniami,
a wskazane uchybienie miało istotny wpływ na wynik sprawy, ponieważ uwzględnienie wskazanego zarzutu w decyzji skutkowałoby uwzględnieniem skargi.
2. na podstawie art. 174 pkt 1 p.p.s.a., naruszenie przepisów prawa materialnego, tj.:
- art. 218 ust. 1 i ust. 2 ustawy z dnia 20 lipca 2017 roku Prawo wodne (t.j. Dz. U. z 2022 r. poz. 2625 z późn. zm.) poprzez jego błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie, a konkretnie pominięcie kwestii przysługującego stronie skarżącej prawa użytkowania wieczystego przedmiotowej działki oraz związanymi z tym uprawnieniami,
- art. 233k.c. w zw. z art. 212 ust. 1 pkt 1 w zw. z art. 216 ust. 1 i ust. 3 w zw. z art. 264 ust. 1 i ust. 9 prawa wodnego poprzez ich nieuwzględnienie w wydanym wyroku i poprzez odmowę przyjęcia , że przejście działki nr [...] , do zasobu Wód Polskich godzi w treść uprawnień użytkownika wieczystego mimo, że w podawanych przepisów prawa wodnego , a zwłaszcza art. 264 ust. 1 i ust. 9 wyraźnie wynika , że wody Polskie gospodarują gruntami pokrytymi wodami płynącymi , a zwłaszcza w ramach tej gospodarki mogą rozporządzać gruntami znajdującymi się w ich zasobie przez ustanawianie ograniczonych praw rzeczowych, oddawanie w najem, dzierżawę, użyczenie lub zamianę , a wpływy z tego tytułu stanowią ich przychód, a art. 233 k.c. użytkowanie wieczyste jako prawo wyłączne.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył co następuje:
W świetle art. 174 p.p.s.a. skargę kasacyjną można oprzeć na następujących podstawach:
1) naruszeniu prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie,
2) naruszeniu przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.
Podkreślić przy tym trzeba, że Naczelny Sąd Administracyjny jest związany podstawami skargi kasacyjnej, ponieważ w świetle art. 183 § 1 p.p.s.a. rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc z urzędu pod rozwagę jedynie nieważność postępowania. Jeżeli zatem nie wystąpiły przesłanki nieważności postępowania wymienione w art. 183 § 2 p.p.s.a. (a w rozpoznawanej sprawie przesłanek tych brak), to Sąd związany jest granicami skargi kasacyjnej. Oznacza to, że Sąd nie jest uprawniony do samodzielnego dokonywania konkretyzacji zarzutów skargi kasacyjnej, a upoważniony jest do oceny zaskarżonego orzeczenia wyłącznie w granicach przedstawionych we wniesionej skardze kasacyjnej.
Skarga kasacyjna nie zasługuje na uwzględnienie. Wynika to z tego, co należy podkreślić, że wydana w tej sprawie w toku postępowania administracyjnego zaskarżona następnie przez P. S.A. w W. decyzja nie wpływa w żaden sposób na uprawnienia spółki wynikające z przysługującego jej prawa użytkowania wieczystego. Wbrew twierdzeniom skargi kasacyjnej, wydanie decyzji na podstawie art. 218 ust. 1 Prawa wodnego nie tworzy w żadnym wypadku "dualizmu" wykonywania uprawnień wobec przedmiotowej działki. Nadmienić także należy, że występująca w niniejszej sprawie sporna kwestia była już przedmiotem oceny Naczelnego Sądu Administracyjnego między innymi w sprawie o sygn. akt III OSK 1908/23 , w której zapadł wyrok w dniu 11 marca 2025 roku. Naczelny Sąd Administracyjny w składzie orzekającym w niniejszej sprawie w całości podziela stanowisko wyrażone w powołanym wyroku. Przytoczone zarzuty kasacyjne, w wielu fragmentach tożsame z zarzutami kasacyjnymi podniesionymi w sprawie III OSK 1908/23 nie dają podstawy do podważenia stanowiska przedstawionego w tej sprawie. Tym samym w niniejszej sprawie należy odwołać się w zasadzie do oceny prawnej przedstawionej w sprawie III OSK 1908/23.
Zgodnie z art. 218 ust. 1 Prawa wodnego, grunty pokryte śródlądowymi wodami płynącymi stanowiącymi własność Skarbu Państwa są zasobem nieruchomości Skarbu Państwa. Do zasobu tego nie stosuje się przepisów ustawy o gospodarce nieruchomościami (art. 218 ust. 5 Prawa wodnego). Oznacza to, że z woli ustawodawcy istnieją dwa zasoby nieruchomości Skarbu Państwa. Jeden ustanowiony na zasadach ogólnych, do którego zastosowanie mają przepisy ustawy o gospodarce nieruchomościami, oraz drugi, regulowany przepisami Prawa wodnego. Nie jest to zresztą rozwiązanie nowe, ponieważ podobny stan prawny funkcjonował już od 2005 r. na podstawie art. 14a ust. 1 Prawa wodnego z 2001 r. Również w poprzednim stanie prawnym obowiązywał przepis art. 14a ust. 2 Prawa wodnego z 2001 r., którego odpowiednikiem jest obecnie obowiązujący art. 218 ust. 2 Prawa wodnego. Ten ostatni przepis, będący podstawą zaskarżonej do Sądu I instancji decyzji oraz decyzji ją poprzedzającej, stanowi, że przejście do zasobu gruntów pokrytych śródlądowymi wodami płynącymi, o których mowa w art. 218 ust. 1 Prawa wodnego, oraz ich wykreślenie z zasobu stwierdza, w drodze decyzji, na wniosek właściwego podmiotu, o którym mowa w art. 212 ust. 1 Prawa wodnego, właściwy starosta realizujący zadanie z zakresu administracji rządowej.
Wydanie przedmiotowej decyzji z 22 sierpnia 2023 r. przez Starostę Wołowskiego utrzymana następnie w mocy decyzją SKO w W. z 30 października 2023 roku ma charakter wyłącznie porządkowy i wynika ze zmiany stanu prawnego. Na podstawie przepisów Prawa wodnego, zmienił się reżim prawny w zakresie podmiotów reprezentujących Skarb Państwa w zakresie uprawnień właścicielskich przysługujących wobec śródlądowych wód płynących. W poprzednim stanie prawnym był to co do zasady starosta, obecnie właściwy organ Wód Polskich. Tego rodzaju zmiana wymaga dokonania zmiany w odpowiedniej księdze wieczystej, a podstawą tej zmiany jest deklaratoryjna decyzja starosty wydawana na podstawie art. 218 ust. 2 Prawa wodnego. Nadal jednak właścicielem przedmiotowej nieruchomości jest Skarb Państwa i nadal nieruchomość ta pozostaje w użytkowaniu wieczystym spółki wraz ze wszelkimi konsekwencjami prawnymi wynikającymi z tego prawa. Jak bowiem prawidłowo wskazał Sąd I instancji, w granicach, określonych przez ustawy i zasady współżycia społecznego oraz przez umowę o oddanie gruntu Skarbu Państwa lub gruntu należącego do jednostek samorządu terytorialnego bądź ich związków w użytkowanie wieczyste, użytkownik może korzystać z gruntu z wyłączeniem innych osób. W tych samych granicach użytkownik wieczysty może swoim prawem rozporządzać (art. 233 k.c.). Bez znaczenia w świetle powyższych ustaleń jest okoliczność, że w obecnym stanie prawnym Wody Polskie, w zakresie swojej właściwości, mogą rozporządzać nieruchomościami niebędącymi mieniem, o którym mowa w art. 261 ust. 1 Prawa wodnego, gruntami zabudowanymi urządzeniami wodnymi znajdującymi się poza linią brzegu lub urządzeniami wodnymi lub ich częściami, stanowiącymi własność Skarbu Państwa, przez ustanawianie ograniczonych praw rzeczowych, oddawanie w najem, dzierżawę, użyczenie lub zamianę, a wpływy z tego tytułu stanowią ich przychód (art. 264 ust. 1 Prawa wodnego). Wody Polskie rozporządzają przecież tymi nieruchomościami, stanowiącymi własność Skarbu Państwa, w imieniu i na rzecz Skarbu Państwa (art. 264 ust. 9 Prawa wodnego). Mogą zatem wykonywać to prawo w imieniu Skarbu Państwa wyłącznie w granicach dozwolonych istniejącym stanem prawnym, a zatem z poszanowaniem przysługującego spółce prawa użytkowania wieczystego. W praktyce oznacza to, że wobec przedmiotowej działki Wody Polskie nie mogą ustanawiać ograniczonych praw rzeczowych, oddawać jej w najem, dzierżawę, użyczenie lub zamianę, ponieważ uniemożliwia to prawo użytkowania wieczystego. Wbrew twierdzeniom skargi kasacyjnej, stanowisko to nie jest obarczone "błędem logicznym", ponieważ okoliczność, że właściwy organ Wód Polskich nie może korzystać ze swoich uprawnień wynikających z art. 218 ust. 1 Prawa wodnego, jest właśnie następstwem oddania przedmiotowej nieruchomości w użytkowanie wieczyste. Należy ponownie podkreślić, że Wody Polskie jedynie reprezentują Skarb Państwa i nie posiadają własnych, odrębnych uprawnień na gruncie stosunków cywilnoprawnych. Stanowisk autora skargi kasacyjnej jest nieprawidłowe, bowiem przyjęcie, że istnieje kolizja między prawem użytkowania wieczystego przysługującym spółce, a uprawnieniami Wód Polskich reprezentującymi Skarb Państwa wynikającymi z art. 218 ust. 1 Prawa wodnego, musiałaby prowadzić do wniosku, że istnieje również kolizja między tym prawem użytkowania wieczystego, a uprawnieniami właścicielskimi Skarbu Państwa wynikającymi z istoty prawa własności. W granicach określonych przez ustawy i zasady współżycia społecznego właściciel może przecież, z wyłączeniem innych osób, korzystać z rzeczy zgodnie ze społeczno-gospodarczym przeznaczeniem swego prawa, w szczególności może pobierać pożytki i inne dochody z rzeczy. W tych samych granicach może rozporządzać rzeczą (art. 140 k.c.). Norma z art. 218 ust. 1 Prawa wodnego stanowi wyłącznie sprecyzowanie uprawnień Wód Polskich wynikających z reprezentowania Skarbu Państwa jako właściciela nieruchomości, w kontekście właśnie uprawnień właścicielskich określonych przez art. 140 k.c. Zarówno wykonywanie uprawnień właścicielskich przez Skarb Państwa, jak i wykonywanie tych uprawnień przez Wody Polskie w ramach kompetencji przyznanych przez art. 218 ust. 1 w związku z art. 218 ust. 9 Prawa wodnego, musi odbywać się z poszanowaniem prawa rzeczowego ograniczonego jakim jest prawo użytkowania wieczystego. W szczególności Wodom Polskim nie będzie przysługiwać roszczenie windykacyjne z art. 222 § 1 k.c., ponieważ spółce przysługuje skuteczne względem właściciela nieruchomości uprawnienie do władania rzeczą określone granicami prawa użytkowania wieczystego.
Powyższe oznacza, że wszystkie zarzuty naruszenia prawa materialnego nie zasługiwały na uwzględnienie. Na uwzględnienie nie zasługiwał także nieprawidłowo określony jako zarzut procesowy, zarzut podnoszący naruszenie art. 156 § 1 pkt 5 k.p.a. w związku z art. 233 k.c. oraz w związku z art. 264 ust. 1 i 9 Prawa wodnego. Pozostałe zarzuty naruszenia prawa procesowego obejmujące naruszenia art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a. również nie zasługiwały na uwzględnienie, ponieważ stan faktyczny sprawy nie budził wątpliwości i nie był sporny. Zarzuty te nie zostały ponadto szerzej uzasadnione. Wbrew twierdzeniom skargi kasacyjnej, decyzja "uwłaszczeniowa" Wojewody Dolnośląskiego z 4 marca 2010 r. była przedmiotem oceny Sądu I instancji i właściwych organów, które orzekły, że wydanie obecnie zaskarżonej decyzji nie godzi w uprawnienia wynikające z prawa użytkowania wieczystego.
Mając powyższe rozważania na uwadze stwierdzić należy, że w toku postępowania administracyjnego organy administracji publicznej ustaliły wszystkie istotne okoliczności dla rozstrzygnięcia sprawy, a przeprowadzona ocena materiału dowodowego jest zgodna z zasadą swobody oceny dowodów wyrażonej w art. 80 k.p.a. Wydając rozstrzygnięcie organy dokonały także właściwej oceny wpływu na rozstrzygnięcie sprawy decyzji Wojewody Dolnośląskiego z dnia 28 lutego 2003 roku, a Sąd I instancji trafnie podzielił stanowisko organów. Tym samym zarzuty kasacyjne dotyczące naruszenia przepisów postępowania nie zasługują na uwzględnienie. Tak samo należy ocenić jako bezzasadne zarzuty dotyczące naruszenia przepisów prawa materialnego, a która to ocena została wyżej przedstawiona.
Z tych względów i na podstawie art. 184 p.p.s.a. w związku z art. 182 § 2 i 3 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji wyroku.

Potrzebujesz pomocy prawnej?

Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.

Zadaj pytanie Asystentowi AI