III OSK 2229/22

Naczelny Sąd Administracyjny2024-05-21
NSAAdministracyjneWysokansa
dostęp do informacji publicznejmałoletnizdolność do czynności prawnychprzedstawiciel ustawowywniosekdecyzjanieważnośćskarga kasacyjnaNSA

NSA oddalił skargę kasacyjną Fundacji, potwierdzając, że wniosek o informację publiczną złożony przez małoletniego bez przedstawiciela ustawowego jest nieskuteczny, a decyzja wydana na jego podstawie jest nieważna.

Sprawa dotyczyła skargi kasacyjnej Fundacji od wyroku WSA, który stwierdził nieważność decyzji o odmowie udostępnienia informacji publicznej. WSA uznał, że wniosek złożony przez małoletniego M. R. bez przedstawiciela ustawowego był wadliwy, co skutkowało nieważnością decyzji. NSA podzielił to stanowisko, podkreślając, że osoby o ograniczonej zdolności do czynności prawnych nie mogą samodzielnie składać wniosków o informację publiczną, a ich realizacja wymaga działania przedstawiciela ustawowego. W konsekwencji skarga kasacyjna Fundacji została oddalona.

Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznał skargę kasacyjną Fundacji [...] od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, który stwierdził nieważność decyzji Fundacji odmawiającej udostępnienia informacji publicznej. Sprawa wywodziła się z wniosku małoletniego M. R., reprezentowanego przez przedstawiciela ustawowego, o udostępnienie informacji o przedsięwzięciach Fundacji finansowanych ze środków publicznych oraz o wydatkach z tych środków. Fundacja wezwała do wykazania szczególnie istotnego interesu publicznego w zakresie informacji o wydatkach, a następnie odmówiła udostępnienia informacji przetworzonej. WSA uznał, że wniosek złożony przez małoletniego samodzielnie, bez przedstawiciela ustawowego, był wadliwy, a wydana decyzja obarczona rażącym naruszeniem prawa, co skutkowało stwierdzeniem jej nieważności. NSA w pełni podzielił argumentację WSA, podkreślając, że ustawa o dostępie do informacji publicznej nie przewiduje samodzielnego działania osób o ograniczonej zdolności do czynności prawnych w sprawach administracyjnych. Wniosek złożony przez małoletniego bez przedstawiciela ustawowego jest prawnie nieskuteczny, a organ nie ma obowiązku jego rozpoznania. W związku z tym, NSA oddalił skargę kasacyjną Fundacji, potwierdzając tym samym, że decyzja WSA była prawidłowa.

Asystent AI do analizy prawnej

Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.

Analiza orzecznictwa Badanie przepisów Odpowiedzi na pytania Drafting pism
Wypróbuj Asystenta AI

Zagadnienia prawne (2)

Odpowiedź sądu

Nie, wniosek taki nie jest skuteczny. Osoby o ograniczonej zdolności do czynności prawnych nie mogą samodzielnie realizować uprawnień wynikających z ustawy o dostępie do informacji publicznej; wymagane jest działanie przez przedstawiciela ustawowego.

Uzasadnienie

Ustawa o dostępie do informacji publicznej nie przewiduje samodzielnego działania osób o ograniczonej zdolności do czynności prawnych w sprawach administracyjnych. Wniosek złożony przez małoletniego samodzielnie jest prawnie nieskuteczny, a organ nie ma obowiązku jego rozpoznania. Jest to naturalna konsekwencja podlegania władzy rodzicielskiej.

Rozstrzygnięcie

Decyzja

odrzucono_skargę

Przepisy (25)

Główne

p.p.s.a. art. 145 § 1 pkt 2

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.p.s.a. art. 151

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.p.s.a. art. 184

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.p.s.a. art. 204 § 2

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

k.p.a. art. 156 § 1 pkt 2

Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego

Rażące naruszenie prawa jako podstawa stwierdzenia nieważności decyzji.

u.d.i.p. art. 3 § 1 pkt 1

Ustawa z dnia 6 września 2001 r. o dostępie do informacji publicznej

u.d.i.p. art. 16 § 1

Ustawa z dnia 6 września 2001 r. o dostępie do informacji publicznej

u.d.i.p. art. 17 § 1

Ustawa z dnia 6 września 2001 r. o dostępie do informacji publicznej

u.d.i.p. art. 2 § 1

Ustawa z dnia 6 września 2001 r. o dostępie do informacji publicznej

Prawo dostępu do informacji publicznej przysługuje każdemu, jednak osoby o ograniczonej zdolności do czynności prawnych nie mogą realizować tego prawa samodzielnie.

Konstytucja RP art. 61

Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej

Pomocnicze

p.p.s.a. art. 182 § 2

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.p.s.a. art. 183 § 1

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

k.p.a. art. 64 § 2

Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego

k.p.a. art. 63 § 3

Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego

k.p.a. art. 30 § 1

Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego

k.p.a. art. 30 § 2

Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego

u.d.i.p. art. 14 § 2

Ustawa z dnia 6 września 2001 r. o dostępie do informacji publicznej

Prawo przedsiębiorców art. 8

Ustawa z dnia 6 marca 2018 r. Prawo przedsiębiorców

k.c. art. 10 § 1

Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny

k.c. art. 11

Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny

k.c. art. 15

Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny

k.c. art. 17

Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny

Do ważności czynności prawnej, przez którą osoba ograniczona w zdolności do czynności prawnych zaciąga zobowiązanie lub rozporządza swoim prawem, potrzebna jest zgoda jej przedstawiciela ustawowego.

k.c. art. 19

Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny

Czynność prawna jednostronna dokonana samodzielnie przez osobę ograniczoną w zdolności do czynności prawnych, do której ustawa wymaga zgody przedstawiciela ustawowego, jest nieważna.

Konstytucja RP art. 2

Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej

Konstytucja RP art. 7

Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej

Argumenty

Skuteczne argumenty

Wniosek o udostępnienie informacji publicznej złożony przez małoletniego bez przedstawiciela ustawowego jest nieskuteczny. Decyzja wydana na podstawie nieskutecznego wniosku jest obarczona rażącym naruszeniem prawa i podlega stwierdzeniu nieważności.

Odrzucone argumenty

Wniosek o udostępnienie informacji publicznej złożony przez małoletniego był prawidłowy i powinien zostać rozpatrzony merytorycznie. Brak wykazania przez wnioskującego przesłanki szczególnie istotnego interesu publicznego jest brakiem merytorycznym, a nie formalnym, prowadzącym do odmowy udostępnienia informacji.

Godne uwagi sformułowania

ustawa o dostępie do informacji publicznej nie jest regulacją, która przewiduje samodzielne działanie osób nieposiadających pełnej zdolności do czynności prawnych. niepełnoletni i ubezwłasnowolnieni nie mogą samodzielnie występować przed organami administracji publicznej. samodzielność działania małoletnich jest wyjątkiem, który nie ma tu oparcia prawnego. uzyskania wiedzy o sprawach publicznych, w ramach wniosku o informację publiczną, nie sposób zakwalifikować do kategorii drobnych, bieżących spraw życia codziennego.

Skład orzekający

Hanna Knysiak - Sudyka

sprawozdawca

Piotr Korzeniowski

przewodniczący

Tamara Dziełakowska

członek

Informacje dodatkowe

Wartość precedensowa

Siła: Wysoka

Powoływalne dla: "Potwierdzenie zasady, że małoletni nie mogą samodzielnie składać wniosków o informację publiczną, a decyzje wydane na podstawie takich wniosków są nieważne."

Ograniczenia: Dotyczy spraw, w których wnioskodawcą jest osoba małoletnia lub osoba o ograniczonej zdolności do czynności prawnych, a wniosek nie został złożony przez przedstawiciela ustawowego.

Wartość merytoryczna

Ocena: 6/10

Sprawa dotyczy ważnego zagadnienia proceduralnego związanego z dostępem do informacji publicznej przez osoby małoletnie, co ma znaczenie praktyczne dla prawników i organizacji pozarządowych.

Małoletni chce informacji publicznej, ale sąd mówi: 'Nie sam!', bo wniosek był nieważny.

Asystent AI dla prawników

Twój asystent do analizy prawnej

Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.

Analiza orzecznictwa i przepisów
Drafting pism i dokumentów
Odpowiedzi na pytania prawne
Pogłębiona analiza z doktryny

Powiązane tematy

Pełny tekst orzeczenia

Oryginał, niezmieniony
III OSK 2229/22 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2024-05-21
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2022-09-12
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Hanna Knysiak - Sudyka /sprawozdawca/
Piotr Korzeniowski /przewodniczący/
Tamara Dziełakowska
Symbol z opisem
6480
Hasła tematyczne
Dostęp do informacji publicznej
Sygn. powiązane
II SA/Wa 3581/21 - Wyrok WSA w Warszawie z 2022-06-14
Skarżony organ
Inne
Treść wyniku
Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy
Dz.U. 2022 poz 329
art. 145 § 1 pkt 2, art. 151, art. 3 ust. 1 pkt 1
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi  - t.j.
Dz.U. 2021 poz 735
art. 156 § 1 pkt 2, art. 64 § 2, art. 63 § 3, art. 6, art. 7
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jedn.
Dz.U. 1997 nr 78 poz 483
art. 2, art. 7
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. uchwalona przez Zgromadzenie  Narodowe w dniu 2 kwietnia 1997 r., przyjęta przez Naród w referendum konstytucyjnym w dniu  25 maja 1997 r., podpisana przez Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej w dniu 16 lipca 1997 r.
Dz.U. 2021 poz 162
art. 8
Ustawa z dnia 6 marca 2018 r. Prawo przedsiębiorców - t.j.
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Piotr Korzeniowski Sędziowie: Sędzia NSA Tamara Dziełakowska Sędzia del. WSA Hanna Knysiak-Sudyka (spr.) po rozpoznaniu w dniu 21 maja 2024 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej Fundacji [...] z siedzibą w [...] od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 14 czerwca 2022 r. sygn. akt II SA/Wa 3581/21 w sprawie ze skargi małoletniego M. R. reprezentowanego przez przedstawiciela ustawowego M. R. na decyzję Fundacji [...] z siedzibą w [...] z dnia [...] sierpnia 2021 r. nr [...] w przedmiocie odmowy udostępnienia informacji publicznej 1. oddala skargę kasacyjną, 2. zasądza od Fundacji [...] z siedzibą w [...] na rzecz M. R. kwotę 240 (dwieście czterdzieści) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.
Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 14 czerwca 2022 r., sygn. akt II SA/Wa 3581/21, po rozpoznaniu sprawy ze skargi małoletniego M. R. reprezentowanego przez przedstawiciela ustawowego M. R. na decyzję Fundacji [...] z siedzibą w [...] z dnia [...] sierpnia 2021 r. nr [...] w przedmiocie odmowy udostępnienia informacji publicznej, stwierdził nieważność zaskarżonej decyzji (pkt 1), a także zasądził od Fundacji [...] z siedzibą w [...] na rzecz skarżącego M. R. reprezentowanego przez przedstawiciela ustawowego M. R. kwotę 680 zł tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego (pkt 2).
Wyrok zapadł w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy.
Małoletni M. R., (ur. [...] marca 2006 r. – karta nr 29 akt sądowych), reprezentowany przez przedstawiciela ustawowego M. R., we wniosku z [...] lipca 2021 r., powołując się na art. 61 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, wniósł do Prezesa Zarządu Fundacji [...] z siedzibą w [...] (dalej: "Fundacja") o udostępnienie informacji:
1) o tym, jakie przedsięwzięcia od 2008 r., w których korzystano ze środków publicznych, prowadziła Fundacja – ze wskazaniem nazw poszczególnych przedsięwzięć (projektów), podmiotów przekazujących Fundacji środki publiczne oraz roku podpisania umowy związanej z przekazaniem środków publicznych (jeżeli została podpisana umowa);
2) o wydatkach w ramach przedsięwzięć, w których Fundacja korzystała ze środków publicznych, poprzez podanie kwoty wydatku, daty wydatku (np. z kim była zawarta umowa), przedmiotu wydatku – od 1 stycznia 2016 r.
Opisany wniosek został skierowany do Fundacji jako załącznik (plik w formacie pdf zawierający skan niepodpisanego pisma, w którym jako wnoszącego podanie wskazano M. R.) do wiadomości e-mail wysłanej [...] lipca 2021 r. przez M. R. na adres poczty elektronicznej [...].
Fundacja w piśmie z 16 sierpnia 2021 r. wezwała M. R. do wykazania szczególnie istotnego interesu publicznego w udostępnieniu informacji przetworzonej w zakresie informacji o wydatkach w ramach przedsięwzięć, w których Fundacja korzystała ze środków publicznych, poprzez podanie kwoty wydatku, daty, strony wydatku (np. z kim była zawarta umowa), przedmiotu wydatku – od dnia 1 stycznia 2016 r.
Wezwanie wysłano do skarżącego pocztą, a także jako załącznik (plik w formacie pdf zawierający skan pisma) do wiadomości e-mail skierowanej na adres poczty elektronicznej, z którego skarżący wysłał wniosek z [...] lipca 2021 r.
Wezwanie pozostało bez odpowiedzi.
Fundacja decyzją z [...] sierpnia 2021 r. nr [...], na podstawie art. 104 § 1 i § 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2021 r. poz. 735 z późn. zm., zwana dalej: "k.p.a.") oraz art. 3 ust. 1 pkt 1 w zw. z art. 16 ust. 1 w zw. z art. 17 ust. 1 ustawy z dnia 6 września 2001 r. o dostępie do informacji publicznej (Dz. U. z 2020 r. poz. 2176 z późn. zm., zwana dalej: "u.d.i.p."), po rozpatrzeniu wniosku M. R. z [...] lipca 2021 r. odmówiła udostępnienia informacji przetworzonej w zakresie udostępnienia informacji o wydatkach w ramach przedsięwzięć, w których korzystała ze środków publicznych, poprzez podanie kwoty wydatku, daty, strony wydatku (np. z kim była zawarta umowa), przedmiotu wydatku – od 1 stycznia 2016 r.
Decyzję wysłano do skarżącego pocztą, a także jako załącznik (plik w formacie pdf zawierający skan decyzji) do wiadomości e-mail skierowanej na adres poczty elektronicznej, z którego skarżący wysłał wniosek z [...] lipca 2021 r.
Jednocześnie Fundacja udostępniła skarżącemu zestawienie zawierające informacje o przedsięwzięciach realizowanych od roku 2008, w których korzystano ze środków publicznych, tj. informacje o nazwie poszczególnych przedsięwzięć, podmiocie przekazującym Fundacji środki publiczne oraz roku podpisania umowy związanej z przekazaniem środków publicznych (jeżeli została podpisana umowa).
Na powyższą decyzję Małoletni M. R., reprezentowany przez radcę prawnego, któremu pełnomocnictwa udzieliła przedstawiciel ustawowy M. R. (matka skarżącego), w piśmie z 24 września 2021 r. wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie.
Fundacja w odpowiedzi na skargę wniosła o oddalenie skargi, a także o przeprowadzenie rozprawy.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w powołanym wyżej wyroku uznał, że skarga była zasadna i zasługiwała na uwzględnienie.
Uzasadniając swoje stanowisko Sąd I instancji wskazał, że w okolicznościach sprawy zakończonej decyzją Fundacji z [...] sierpnia 2021 r. nr [...] za uznaniem stwierdzonego naruszenia prawa za kwalifikowane (objęte hipotezą normy prawnej zawartej w art. 156 § 1 pkt 2 in fine k.p.a.) dodatkowo przemawia fakt, że skarżący – wnioskodawca – jest osobą małoletnią (mającą w chwili złożenia wniosku ukończone 15 lat; M. R. urodził się [...] marca 2006 r.).
Sąd I instancji stwierdził, że zgodnie z art. 30 § 2 k.p.a., osoby fizyczne nieposiadające zdolności do czynności prawnych działają przez swych ustawowych przedstawicieli, przy czym, zgodnie z art. 30 § 1 k.p.a., zdolność prawną i zdolność do czynności prawnych stron ocenia się według przepisów prawa cywilnego, o ile przepisy szczególne nie stanowią inaczej.
W ocenie Sądu skarżący, z racji wieku, tj. mając ukończone lat 13, ale nie mając ukończonych lat 18 (art. 10 § 1 i art. 11 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny (Dz. U. z 2020 r. poz. 1740 z późn. zm., zwana dalej: "k.c."), jako osoba małoletnia - stosownie do treści art. 15 k.c. - jest osobą posiadającą ograniczoną zdolność do czynności prawnych.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie podkreślił, że istota ograniczonej zdolności procesowej osób małoletnich (oraz osób ubezwłasnowolnionych częściowo) polega na tym, że pełnia zdolności procesowej przysługuje im wyłącznie w sprawach, które wynikają z tych czynności, które mogą być dokonywane przez nie samodzielnie (zob. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z 28 lutego 2017 r. sygn. akt II OSK 2845/16 – niepublikowane; dostępne: https://orzeczenia.nsa.gov.pl). Należy natomiast zgodzić się ze stanowiskiem Naczelnego Sądu Administracyjnego wyrażonym w postanowieniach z 21 marca 2017 r. sygn. akt I OSK 2500/16 oraz z 27 kwietnia 2017 r. sygn. akt I OSK 123/17 (niepublikowane; dostępne: https://orzeczenia.nsa.gov.pl), że użyte w art. 2 ust. 1 u.d.i.p. słowo "każdy" obejmuje m.in. wszystkie osoby fizyczne, w tym również mające ograniczoną zdolność do czynności prawnych; jednakowoż osoby należące do tej kategorii nie mogą realizować przyznanych im tą ustawą uprawnień samodzielnie, a wyłącznie działając poprzez ustawowych przedstawicieli. Wystąpienie z wnioskiem o udostępnienie informacji publicznej przez osobę małoletnią wymaga więc działania przedstawiciela ustawowego.
W ocenie Sądu I instancji wniosek z [...] lipca 2021 r., który rozpatrzono (w części objętej pkt 2) zaskarżoną decyzją, nie dość zatem, że nie został podpisany, to został wniesiony osobiście przez osobę, która nie mogła samodzielnie – niereprezentowana przez przedstawiciela ustawowego – złożyć wniosku o udostępnienie informacji publicznej, a tym bardziej wniosku, który wszczął postępowanie administracyjne w przedmiocie udostępnienia informacji publicznej.
W świetle powyższego nie ulega wątpliwości, że wydanie zaskarżonej decyzji nosi cechy niedopuszczalnego działania z urzędu w sprawie, w której postępowanie administracyjne mogło zostać wszczęte jedynie na żądanie strony, co jest równoznaczne z wydaniem decyzji z rażącym naruszeniem prawa, o którym mowa w art. 156 § 1 pkt 2 in fine k.p.a., stanowiącym podstawę do stwierdzenia nieważności decyzji.
W niniejszej sprawie, na podstawie art. 145 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2022 r. poz. 329 z późn. zm., zwana dalej: "p.p.s.a."), Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie orzekł jak w pkt 1 sentencji wyroku. O zwrocie kosztów postępowania Sąd orzekł na podstawie art. 200 w zw. z art. 205 § 2 p.p.s.a.
Skargę kasacyjną od tego wyroku wniosła Fundacja [...] z siedzibą w [...], zaskarżając wyrok w całości i zarzucając mu naruszenie przepisów postępowania, które to uchybienia mogły mieć istotny wpływ na wynik sprawy, tj.:
• art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a. w zw. z art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a., art. 16 u.d.i.p. oraz art. 17 ust 1 u.d.i.p. oraz art. 64 § 2 k.p.a., art. 63 § 3 k.p.a. i art. 151 p.p.s.a. poprzez stwierdzenie, że rozpatrzenie niepodpisanego wniosku wniesionego samodzielnie przez małoletniego i wydanie decyzji w sprawie stanowi rażące naruszenie prawa i skutkuje nieważnością decyzji podczas gdy wydanie przedmiotowej decyzji w sprawie było konieczne, gdyż wniosek został wniesiony prawidłowo,
• art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a. w zw. z art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. oraz art. 16 u.d.i.p., art. 17 ust. 1 u.d.i.p., art. 3 ust. 1 pkt 1 i art. 151 p.p.s.a. poprzez nieuwzględnienie, że brak wykazania przez wnioskującego przesłanki szczególnie istotnego interesu publicznego jest brakiem merytorycznym prowadzącym do wydania decyzji o odmowie udostępnienia Informacji publicznej,
• art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a. w zw. z art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. oraz art. 2 Konstytucji RP i 7 Konstytucji RP, art. 6 k.p.a., art. 7 k.p.a., art. 8 ustawy Prawo przedsiębiorców z 6 marca 2018 r. (t.j. Dz.U. z 2021 r. poz. 162 ze zm.) i art. 151 p.p.s.a. poprzez ustalenie, że wniosek o udzielenie informacji publicznej złożony w sposób niewadliwy staje się wnioskiem wadliwym dopiero po złożeniu oraz zastosowanie rozszerzającej wykładni przepisów nakładających pozaustawowe obowiązki na Fundację, co narusza zasadę praworządności.
Mając powyższe na uwadze skarżąca kasacyjnie Fundacja wniosła o oddalenie skargi M. R., ewentualnie o uchylenie zaskarżonego orzeczenia w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie. Jednocześnie Fundacja wniosła o zwrot kosztów postępowania kasacyjnego, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych, a także oświadczyła, że zrzeka się rozprawy i wniosła o rozpoznanie skargi na posiedzeniu niejawnym.
Powyższe zarzuty rozwinięto w uzasadnieniu skargi kasacyjnej.
W odpowiedzi na skargę kasacyjną małoletni M. R., reprezentowany przez radcę prawnego, któremu pełnomocnictwa udzieliła przedstawiciel ustawowy M. R. (matka skarżącego) wniósł o jej oddalenie, zasądzenie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego przez radcę prawnego wedle norm przepisanych, a także zrzekł się rozprawy. Jednocześnie wniósł o rozpoznanie sprawy poza kolejnością, a to wobec brzmienia art. 21 pkt 2 u.d.i.p. w związku z art. 193 p.p.s.a, które obligują Sąd do rozpoznania skargi kasacyjnej w terminie 30 dni od dnia wpływu skargi wraz z odpowiedzią na skargę.
Pismem procesowym zatytułowanym "Wniosek" z dnia 17 grudnia 2023 r. małoletni M. R., reprezentowany przez radcę prawnego, któremu pełnomocnictwa udzieliła przedstawiciel ustawowy M. R. (matka skarżącego), ponowił wniosek o rozpoznanie sprawy poza kolejnością.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Wobec oświadczenia skarżącej kasacyjnie o zrzeczeniu się rozprawy i braku żądania jej przeprowadzenia przez skarżącego M.R., adekwatnie do postanowień art. 182 § 2 p.p.s.a., sprawa została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym.
Stosownie do art. 183 § 1 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc pod rozwagę z urzędu jedynie nieważność postępowania. W rozpoznawanej sprawie nie zachodzi żadna z okoliczności skutkujących nieważnością postępowania, o jakich mowa w art. 183 § 2 p.p.s.a. i nie zachodzi żadna z przesłanek, o których mowa w art. 189 p.p.s.a., które Naczelny Sąd Administracyjny rozważa z urzędu dokonując kontroli zaskarżonego skargą kasacyjną wyroku.
Skarga kasacyjna podlegała oddaleniu. Podniesiono w niej zarzuty oparte na podstawie kasacyjnej dopuszczonej treścią art. 174 pkt 2 p.p.s.a., to jest na naruszeniu przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.
Należy podkreślić, że udostępnienie informacji publicznej następuje w formie czynności materialno-technicznej. Zgodnie zaś z art. 16 ust. 1 u.d.i.p. odmowa udostępnienia informacji publicznej, a także umorzenie przez organ postępowania o udostępnienie informacji w przypadku określonym w art. 14 ust. 2 ustawy następują w drodze decyzji. W sytuacji natomiast, gdy organ wnioskowaną informacją nie dysponuje albo żądana informacja nie stanowi informacji publicznej i nie podlega udostępnieniu w trybie przepisów ustawy, organ jest zobligowany powiadomić pisemnie o tym fakcie wnioskodawcę.
W niniejszej sprawie, zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego nie można uznać, że po stronie Fundacji [...] z siedzibą w [...] powstał obowiązek rozpoznania wniosku skarżącego na zasadach określonych w ustawie. Wniosek o udostępnienie informacji został bowiem złożony przez osobę małoletnią.
W oparciu o art. 2 ust. 1 u.d.i.p. prawo dostępu do informacji publicznej, z zastrzeżeniem art. 5, przysługuje każdemu, a więc każdej osobie fizycznej. Sąd podziela jednak pogląd wyrażony na gruncie orzecznictwa sądowoadministracyjnego, że ustawa o dostępie do informacji publicznej nie jest regulacją, która przewiduje samodzielne działanie osób nieposiadających pełnej zdolności do czynności prawnych. Jak podnosi się w doktrynie, dostępu do informacji publicznej może domagać się każda osoba fizyczna bez względu na przynależność państwową, jeżeli tylko posiada pełnię praw cywilnych, tzn. jest pełnoletnia i nie została ubezwłasnowolniona. Pomimo bowiem bardzo szerokiego określenia przez ustawodawcę katalogu pomiotów posiadających prawo do występowania z wnioskiem o udostępnienie informacji publicznej, nie należy zapominać, że kwestia dostępu do informacji publicznej jest częścią prawa administracyjnego, w którym niepełnoletni i ubezwłasnowolnieni nie mogą samodzielnie występować przed organami administracji publicznej. Nie ma zatem powodów, żeby stosować tu inne reguły, niż w pozostałych dziedzinach prawa administracyjnego. Wyjątek taki, gdyby przewidział go ustawodawca, byłby wskazany (zapisany) w ustawie (por. postanowienie WSA w Warszawie z dnia 19 listopada 2019 r., sygn. akt II SAB/Wa 488/19 i powołane tam: I. Kamińska, M. Rozbicka-Ostrowska, Ustawa o dostępie do informacji publicznej. Komentarz, Warszawa 2016, s. 66).
Trzeba zaznaczyć, że zgodnie z art. 17 k.c., z zastrzeżeniem wyjątków w ustawie przewidzianych, do ważności czynności prawnej, przez którą osoba ograniczona w zdolności do czynności prawnych zaciąga zobowiązanie lub rozporządza swoim prawem, potrzebna jest zgoda jej przedstawiciela ustawowego. Brak prawnej skuteczności wniosku złożonego samodzielnie przez małoletniego wynika natomiast z art. 19 k.c., który stanowi, że jeżeli osoba ograniczona w zdolności do czynności prawnych dokonała sama jednostronnej czynności prawnej, do której ustawa wymaga zgody przedstawiciela ustawowego, czynność jest nieważna.
Uwzględniając wskazane regulacje należy podzielić pogląd wyrażony przez Naczelny Sąd Administracyjny, że ujęte w art. 2 ust. 1 u.d.i.p. słowo "każdy" obejmuje m.in. wszystkie osoby fizyczne, w tym również mające ograniczoną zdolność do czynności prawnych; jednakże osoby należące do tej kategorii nie mogą realizować przyznanych im tą ustawą uprawnień samodzielnie, a wyłącznie działając poprzez ustawowych przedstawicieli. Naczelny Sąd Administracyjny słusznie dostrzegł, że samodzielność działania małoletnich jest wyjątkiem, który nie ma tu oparcia prawnego. Uprawnienie do uzyskania informacji publicznej nie jest równoznaczne z uprawnieniem do samodzielnego złożenia żądania do organu i uczestniczenia w postępowaniu, a z uwagi na niekwestionowany wąski zakres stosowania w tych sprawach przepisów Kodeksu postępowania administracyjnego nie ma potrzeby odwołania się do regulacji tej ustawy. Osoby posiadające ograniczoną zdolność do czynności prawnych nie mają uprawnienia do samodzielnego dokonywania czynności w sprawach z zakresu informacji publicznej. Wystąpienie z wnioskiem o udostępnienie informacji publicznej przez osobę małoletnią wymaga działania przedstawiciela ustawowego, co stanowi dostateczną gwarancję realnej realizacji jego prawa w tym zakresie.
Sąd podziela w całości również pogląd, że w sprawach dostępu do informacji publicznej ograniczenie osobistej realizacji uprawnień przez osoby mające ograniczoną zdolność do czynności prawnych wynika przede wszystkim z faktu, że korzystanie z dostępu do informacji publicznej wiąże się z powstaniem obowiązku po stronie podmiotu zobowiązanego do udzielenia informacji, przy czym obowiązek ten musi zostać zrealizowany w dość krótkim czasie i niejednokrotnie jego realizacja wiąże się z koniecznością przeorganizowania czasowego pracy pracowników, czy też dużym nakładem pracy i czasu. Co więcej, uzyskania wiedzy o sprawach publicznych, w ramach wniosku o informację publiczną, nie sposób zakwalifikować do kategorii drobnych, bieżących spraw życia codziennego.
Zważywszy zatem na skutki, jakie wywołuje złożenie wniosku o udostępnienie informacji publicznej dla podmiotu zobowiązanego, ale również w sferze obowiązków wnioskodawcy, związanych z uczestnictwem w tym postępowaniu, w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego nie jest to czynność, którą można zakwalifikować do tej kategorii czynności, których osoba ograniczona w zdolności do czynności prawnych może dokonywać samodzielnie, co jak wyżej wspomniano nie wyklucza złożenia wniosku przez jej przedstawiciela ustawowego. Taki sposób realizacji prawa osoby niepełnoletniej do uzyskania informacji publicznej, zdaniem Sądu, nie stanowi ograniczenia jej konstytucyjnych i wynikających z ustawy o dostępie do informacji publicznej uprawnień, ale jest naturalną konsekwencją podlegania władzy rodzicielskiej (z wyjątkami przewidzianymi w przepisach szczególnych) i wykonywania władzy rodzicielskiej, która swoim zasięgiem obejmuje również tego rodzaju aktywność małoletniego.
W rozpoznawanej sprawie bezspornym jest, że skarżący nie był w chwili złożenia wniosku o udostępnienie informacji publicznej osobą pełnoletnią i z uwagi na swój wiek posiadał ograniczoną zdolność do czynności prawnych. W świetle przedstawionej powyżej wykładni oznacza to, że wniosek o udostępnienie informacji publicznej w imieniu skarżącego mógł wnieść, a następnie popierać, jedynie jego przedstawiciel ustawowy.
Skoro skarżący nie mógł samodzielnie złożyć skutecznego wniosku o udostępnienie informacji publicznej, to po stronie organu nie powstał obowiązek jego rozpoznania w trybie przepisów u.d.i.p. Należy zatem podzielić pogląd Sądu I instancji o nieważności wydanej w sprawie decyzji administracyjnej.
Wniosek o udostępnienie informacji publicznej powinien spełniać wymogi określone w art. 63 k.p.a. w sytuacji, w której występują podstawy do wydania decyzji w oparciu o art. 16 u.d.i.p. Z chwilą wpłynięcia do organu wniosku o udostępnienie informacji publicznej organ obowiązany jest w pierwszej kolejności ustalić, czy przedmiot wniosku rzeczywiście dotyczy informacji publicznej, a jeśli tak, to o jakim charakterze (informacja prosta czy przetworzona), czy informacje te znajdują się w posiadaniu zobowiązanego podmiotu, czy podmiot zobowiązany posiada środki techniczne umożliwiające udostępnienie informacji w sposób wskazany przez wnioskodawcę oraz czy udostępnienie żądanych informacji nie podlega ograniczeniu ze względu na tajemnice prawnie chronione. Jeżeli wniosek dotyczy informacji publicznej, a brak ustawowych ograniczeń w jej udostępnieniu, organ jest zobowiązany do udostępnienia informacji publicznej w drodze czynności materialno-technicznej. W tych sytuacjach wniosek nie musi spełniać wymogów określonych w k.p.a. Dopiero więc ustalenie, że istnieje podstawa do odmowy udostępnienia informacji publicznej, bądź umorzenia postępowania o udostępnienie informacji w przypadku określonym w art. 14 ust. 2 u.d.i.p., uzasadnia wezwanie wnioskodawcy o uzupełnienie braków formalnych wniosku, jeżeli wniosek nie spełnia wymogów, o jakich mowa w art. 63 k.p.a. Taki wniosek będzie bowiem wówczas traktowany jako żądanie strony dotyczące wszczęcia postępowania. Konsekwencją powyższego jest przyjęcie, że wniosek obarczony brakiem formalnym nie może wywołać skutku prawnego w postaci wszczęcia postępowania, zaś rozpoznanie takiego wniosku należy rozpatrywać w kategorii rażącego naruszenia przywołanych wyżej przepisów prawa, co stanowi podstawę do stwierdzenia nieważności orzeczenia wydanego w oparciu o taki wniosek.
W tym stanie rzeczy Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że skarga kasacyjna nie zasługuje na uwzględnienie.
Mając na uwadze powyższe, na zasadzie art. 184 p.p.s.a. skargę kasacyjną należało oddalić.
O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 204 pkt 2 p.p.s.a.

Potrzebujesz pomocy prawnej?

Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.

Zadaj pytanie Asystentowi AI