III OSK 2221/22

III OSK 2221/22 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2024-06-18
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2022-09-09
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Jerzy Stelmasiak
Kazimierz Bandarzewski /sprawozdawca/
Małgorzata Masternak - Kubiak /przewodniczący/
Symbol z opisem
6146 Sprawy uczniów
6391 Skargi na uchwały rady gminy w przedmiocie ... (art. 100 i 101a ustawy o samorządzie gminnym)
Hasła tematyczne
Oświata
Sygn. powiązane
II SA/Wa 3817/21 - Wyrok WSA w Warszawie z 2022-06-10
Skarżony organ
Rada Gminy
Treść wyniku
Uchylono zaskarżony wyrok i stwierdzono nieważność zaskarżonej uchwały w części, w pozostałym zakresie skargę oddalono
Powołane przepisy
Dz.U. 2019 poz 1481
art. 90t ust. 1 i 4
Ustawa z dnia 7 września 1991 r. o systemie oświaty - tj
Dz.U. 1997 nr 78 poz 483
art. 32 ust. 1 i ust. 2
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. uchwalona przez Zgromadzenie  Narodowe w dniu 2 kwietnia 1997 r., przyjęta przez Naród w referendum konstytucyjnym w dniu  25 maja 1997 r., podpisana przez Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej w dniu 16 lipca 1997 r.
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Małgorzata Masternak - Kubiak Sędziowie Sędzia NSA Jerzy Stelmasiak Sędzia del. WSA Kazimierz Bandarzewski (spr.) po rozpoznaniu w dniu 18 czerwca 2024 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej Prokuratora Okręgowego w Warszawie od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 10 czerwca 2022 r. sygn. akt II SA/Wa 3817/21 w sprawie ze skargi Prokuratora Okręgowego w Warszawie na uchwałę Rady Gminy Izabelin z dnia 26 września 2019 r. nr XV/115/19 w przedmiocie stypendium programu wspierania edukacji uzdolnionych dzieci i młodzieży 1. uchyla zaskarżony wyrok i stwierdza nieważność § 1 ust. 2 pkt 2 i ust. 4 załącznika do uchwały w zakresie zwrotu "VII i VIII", 2. w pozostałym zakresie oddala skargę.
Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 10 czerwca 2022 r. sygn. akt II SA/Wa 3817/21 oddalił skargę Prokuratora Okręgowego w Warszawie na uchwałę Rady Gminy Izabelin z dnia 26 września 2019 r. nr XV/115/19 w sprawie zasad przyznawania stypendium Wójta Gminy Izabelin w ramach Lokalnego programu wspierania edukacji uzdolnionych dzieci i młodzieży pobierających naukę na terenie Gminy Izabelin.
W uzasadnieniu orzeczenia Sąd pierwszej instancji wskazał, że w § 1 Programu Stypendialnego Wójta Gminy Izabelin, stanowiącego załącznik do ww. uchwały (dalej zwanego Programem Stypendialnym), w sposób wyraźny wskazano kryteria przyznawania stypendium Wójta. Pierwszym z nich jest pobieranie przez ucznia nauki na terenie ww. Gminy (§ 1 ust. 1). Drugie kryterium ma dualny charakter, gdyż Rada Gminy dała możliwość w § 1 ust. 2 przyznawania stypendiów dwojakiego rodzaju: 1) za wybitne osiągnięcia naukowe, twórcze lub społeczne – którym objęci są wszyscy uczniowie szkół podstawowych, ponadpodstawowych oraz ponadgimnazjalnych; 2) za wysokie wyniki w nauce – wskazując grupy osób uprawnionych do pomocy: - uczniów klas VII i VIII szkoły podstawowej; - uczniów szkoły ponadpodstawowej i - uczniów szkoły ponadgimnazjalnej.
Zdaniem Sądu sposób unormowania § 1 ust. 2 Programu Stypendialnego, odczytywanego w całości, nie może budzić jakiekolwiek wątpliwości z punktu widzenia konstytucyjnej zasady równości. Zwrócono uwagę, że każdy uczeń, pobierający naukę na terenie ww. Gminy, który będzie legitymował się wybitnymi osiągnięciami naukowymi, twórczymi czy społecznymi (§ 1 ust. 2 pkt 1) będzie mógł otrzymać stypendium za wybitne osiągnięcia naukowe, które Rada Gminy zdefiniowała w § 1 ust. 3 Programu Stypendialnego, także uczniowie w klasach I, II, III i starsze. Tym samym już z tego powodu należało uznać, wbrew stanowisku prezentowanemu w skardze, że zostało zapewnione wsparcie uczniów uzdolnionych bez ich różnicowania według innych kryteriów niż ustawowe kryterium wspierania edukacji uzdolnionych dzieci i młodzieży. Ponadto w § 1 ust. 2 pkt 2 Programu wskazano - stosownie do art. 90t ust. 4 in fine ustawy z dnia 7 września 1991 r. o systemie oświaty (Dz.U. z 2019 r. poz. 1481) trzy grupy osób uprawnionych do pomocy w postaci stypendium za wysokie wyniki w nauce, w tym m.in. uczniów klasy VII i VIII szkoły podstawowej, definiując pojęcie wysokich wyników w nauce w § 1 ust. 4 Programu Stypendialnego. Każdy z uczniów klas niższych niż klasa VII i VIII szkoły podstawowej, jeśli będzie osiągał wysokie wyniki w nauce, będzie uprawniony – w klasie VII i VIII - do przyznania stypendium określonego w § 1 ust. 2 pkt 2 i ust. 4 ww. uchwały. Skoro ustawodawca w art. 90t ust. 4 in fine ustawy o systemie oświaty umożliwia organowi stanowiącemu gminy uwzględnienie w uchwale określającej program wspierania edukacji uzdolnionych dzieci i młodzieży "grupy osób uprawnione do pomocy", to nie można skutecznie czynić Radzie Gminy zarzutu naruszenia ww. przepisu przez to, że skorzystała z uprawnień prawem przewidzianych. Prawidłowo zastosowano więc art. 90t ust. 4 in fine ustawy o systemie oświaty w związku z art. 18 ust. 2 pkt 14a ustawy z 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym (Dz.U. z 2019 r. poz. 506) zwanej dalej u.s.g.
Ponadto kryterium średniej ocen, o którym mowa w § 1 ust. 4 Programu Stypendialnego zostanie spełnione, gdy uczeń klas niższych niż VII i VIII szkoły podstawowej spełni ustawowe kryterium "grupy osób uprawnionych do pomocy" przewidzianej w § 1 ust. 2 pkt 2. Zaś zróżnicowanie, o którym mowa w § 1 ust. 2 pkt 2 Programu Stypendialnego przez wskazanie grupy osób, której stypendium będzie mogło być przyznane, uwzględnia przepisy ustawowe i bierze pod rozwagę kryteria przyświecające stworzeniu ocen klasyfikacyjnych w poszczególnych klasach szkoły podstawowej. Zauważono przy tym, że ze względu na formę oceniania przyjętą na etapie edukacji wczesnoszkolnej (tj. opisowy system oceniania) ustalenie reguł wyboru stypendystów spośród uczniów klas I-III, według kryteriów obiektywnych i niebudzących wątpliwości co do bezstronności jest niemożliwe do wykonania. Ocena opisowa (jako roczna klasyfikacyjna) może być ustalana również dla uczniów klas starszych (klas IV-VI), w zakresie wszystkich lub wybranych zajęć edukacyjnych. W tym zakresie decydują statuty szkół. Tym samym zastosowanie oceny opisowej, a nie skali ocen, uniemożliwia, w ocenie Sądu, obliczenie całorocznej średniej ocen. Dopiero uczniowie klas VII i VIII są odpowiedzialni za samodzielne uczenie się i mają świadomość, że efekty uczenia zależą wyłącznie od nich. To uczniowie najstarszych klas przygotowują się do egzaminu ósmoklasisty i podejmują decyzję co do przebiegu dalszej swojej edukacji, wybierając szkołę średnią. Stypendia dla tych uczniów mają na celu motywowanie ich do osiągnięcia, jak najlepszych efektów w tym zakresie. Czynnikiem determinującym prawo do stypendium jest w tym przypadku osiąganie odpowiednio wysokiej średniej ocen w nauce - na poziomie 6,0 w roku szkolnym poprzedzającym przyznanie stypendium.
Wbrew stanowisku Prokuratora wyrażonemu w skardze – z możliwości przyznania stypendium, o którym mowa w § 1 ust. 2 pkt 2 Programu Stypendialnego mogą więc skorzystać zarówno uczniowie klasy VII, jak i klasy VIII szkoły podstawowej. Rok szkolny we wszystkich szkołach i placówkach, w świetle art. 94 ustawy z 14 grudnia 2016 r. Prawo oświatowe, rozpoczyna się 1 września każdego roku, a kończy - 31 sierpnia następnego rok. Oznacza to, że uczniowie klasy VII szkoły podstawowej zachowują status ucznia klasy VII do 31 sierpnia, pomimo zakończenia zajęć dydaktyczno-wychowawczych w czerwcu. Wnioski o przyznanie stypendium składa się do 31 lipca każdego roku (§ 2 ust. 2 Programu Stypendialnego). Tym samym żaden z wskazanych w skardze przepisów: art. 90t ust. 4 ustawy o systemie oświaty w związku z art. 18 ust. 2 pkt 14a u.s.g. nie został naruszony w ww. § 1 ust. 2 pkt 2 i § 1 ust. 4 Programu Stypendialnego. Uczniowie klasy VII mają możliwość przedłożenia świadectwa ukończenia VII klasy, tak, aby otrzymać stypendium.
Sąd nie podzielił ponadto zarzutu Prokuratora o naruszeniu art. 90t ust. 4 ustawy o systemie oświaty w związku z art. 18 ust. 2 pkt 14a u.s.g. przez niewypełnienie w należyty sposób delegacji ustawowej do podjęcia Uchwały i wskazanie w § 1 ust. 5 pkt 1 i 2 Programu, że stypendium przyznawane jest w wysokości "nie większej niż 500 zł miesięcznie". Zdaniem Sądu brak precyzyjnego określenia wysokości stypendium w ww. przepisie uchwały, jest zgodny z art. 90t ust. 4 ustawy o systemie oświaty, gdyż to Rada Gminy określa formy i zakres pomocy, tym samym ustala, czy będzie to pomoc pieniężna, czy rzeczowa oraz jaki będzie jej zakres. Określenie kwotowe wysokości stypendium, przez wskazanie, że nie może ono przekroczyć 500 zł miesięcznie mieści się w ustawowym określeniu "zakresu pomocy", o którym mowa w art. 90t ust. 4 ustawy o systemie oświaty. W przepisie tym ustawodawca nie wprowadził obowiązku określenia przez radę gminy "kwoty pomocy finansowej", a tylko "zakres" tej pomocy. Określenie zakresu pomocy finansowej poprzez użycie sformułowania "nie większej niż" jest zatem w pełni prawidłowe.
Skargę kasacyjną od powyższego wyroku do Naczelnego Sądu Administracyjnego wniósł Prokurator Okręgowy w Warszawie, zaskarżając go w całości. Zaskarżonemu orzeczeniu zarzucił naruszenie prawa materialnego:
1) art. 90t ust. 1 i 4 ustawy o systemie oświaty w związku z art. 7 i art. 94 Konstytucji RP poprzez ich błędną wykładnię polegającą na niezasadnym przyjęciu, że określenie w § 1 ust. 5 pkt 1-2 Programu Stypendialnego wysokości przyznawanego stypendium poprzez wyznaczenie jego maksymalnej wysokości na poziomie kwoty nie wyższej niż 500 złotych, spełnia ustawowy wymóg określenia zakresu pomocy w rozumieniu art. 90t ust. 4 ustawy o systemie oświaty i wyczerpuje w całości zawartą we wspomnianym przepisie delegację do wydania uchwały we wskazanym zakresie, podczas gdy w świetle prawidłowej wykładni wspomnianego przepisu, organ stanowiący jednostki samorządu terytorialnego zobowiązany jest do wskazania w uchwale zakresu pomocy, którą w przypadku stypendium pieniężnego należy rozumieć jako dokładną jego kwotę,
2) art. 90t ust. 1 i 4 ustawy o systemie oświaty w związku z art. 7 i art. 32 ust. 1 i art. 94 Konstytucji RP poprzez ich błędną wykładnię polegającą na wadliwym przyjęciu, że nie stanowi naruszenia konstytucyjnej zasady równości wobec prawa ograniczenie w § 1 ust. 2 pkt 2 i ust. 4 Programu stypendialnego grupy osób uprawnionych do uzyskania stypendium za wysokie wyniki w nauce wyłącznie do uczniów klasy VIII szkoły podstawowej, przy jednoczesnym pominięciu możliwości ubiegania się przez pozostałych uczniów szkoły podstawowej o ww. wsparcie, podczas gdy prawidłowa wykładnia wspomnianych przepisów nakazuje przyjąć, że tego rodzaju ograniczenie pozostaje w sprzeczności z zasadą równości wobec prawa i w sposób nieuprawniony uniemożliwia ubieganie się o otrzymanie stypendium za wysokie wyniki w nauce przez uczniów pozostałych klas szkoły podstawowej.
W oparciu o wskazane zarzuty wniesiono o uchylenie zaskarżonego wyroku i rozpoznanie skargi poprzez stwierdzenie nieważności kwestionowanej Uchwały, w części obejmującej przepis § 1 ust. 2 pkt 2 w zakresie słów "klasy: VII i VIII", § 1 ust. 4 w całości oraz § 1 ust. 5 pkt 1 i 2 w zakresie słów "nie większej niż" załączonego do niej Programu stypendialnego, względnie o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Stosownie do treści art. 183 § 1 P.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej z urzędu biorąc pod rozwagę nieważność postępowania. W tej sprawie Sąd nie stwierdza wystąpienia jakiejkolwiek przesłanki nieważności postępowania, a tym samym rozpoznając sprawę Naczelny Sąd Administracyjny związany jest granicami skargi. Związanie granicami skargi oznacza związanie podstawami zaskarżenia wskazanymi w skardze kasacyjnej oraz jej wnioskami. Naczelny Sąd Administracyjny bada przy tym wszystkie podniesione przez stronę skarżącą kasacyjnie zarzuty naruszenia prawa (tak NSA w uchwale pełnego składu z dnia 26 października 2009 r. sygn. akt I OPS 10/09, opubl. w ONSAiWSA 2010 z. 1 poz. 1).
Zgodnie z art. 174 P.p.s.a. skargę kasacyjną można oprzeć na następujących podstawach: 1) naruszeniu prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie, a także 2) naruszeniu przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Jak wynika z art. 176 P.p.s.a. strona skarżąca kasacyjnie ma obowiązek przytoczyć podstawy skargi kasacyjnej wnoszonej od wyroku Sądu pierwszej instancji i szczegółowo je uzasadnić wskazując, które przepisy ustawy zostały naruszone, na czym to naruszenie polegało i jaki miało wpływ na wynik sprawy. Rola Naczelnego Sądu Administracyjnego w postępowaniu kasacyjnym ogranicza się do skontrolowania i zweryfikowania zarzutów wnoszącego skargę kasacyjną.
Sprawa ta podlega stosownie do art. 182 § 2 P.p.s.a. rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym, ponieważ strona wnosząca skargę kasacyjną zrzekła się rozprawy, a strona przeciwna po doręczeniu skargi kasacyjnej wyraziła zgodę na rozpoznanie sprawy na posiedzeniu niejawnym.
Skarga kasacyjna jest częściowo zasadna.
Zasadny jest zarzut skargi kasacyjnej dotyczący naruszenia przez Sąd pierwszej instancji prawa materialnego poprzez dokonanie błędnej wykładni art. 90t ust. 1 i 4 ustawy o systemie oświaty w związku z art. 7, art. 32 ust. 1 i w związku z art. 94 Konstytucji RP polegającej na przyjęciu, że nie stanowi naruszenia konstytucyjnej zasady równości wobec prawa ograniczenie wprowadzone w § 1 ust. 2 pkt 2 i ust. 4 Programu Stypendialnego jako grup uczniów uprawnionych do uzyskania stypendium za wysokie wyniki w nauce wyłącznie uczniów klas VII i VIII szkoły podstawowej przy jednoczesnym pominięciu możliwości ubiegania się o takie stypendium pozostałych uczniów szkoły podstawowej.
Powołany § 1 ust. 2 pkt 2 i ust. 4 Programu Stypendialnego wprost uprawnia jedynie uczniów klas VII i VIII szkoły podstawowej oraz uczniów szkoły ponadpodstawowej i ponadgimnazjalnej do uzyskania stypendium za osiągnięcie wysokich wyników w nauce. Wysokie wyniki w nauce to uzyskanie na świadectwie szkolnym ocen na poziomie 6,0 (§ 1 ust. 2 ust. 4 Programu Stypendialnego).
Niewątpliwie tak wprowadzone zasady eliminują jakąkolwiek możliwość przyznania stypendium za osiągnięcie wysokich wyników w nauce pozostałych uczniów szkoły podstawowej (klas I-VI).
Zgodnie z delegacją ustawową wynikającą z art. 90t ust. 4 w związku z ust. 1 ustawy o systemie oświaty w przypadku przyjęcia regionalnego lub lokalnego programu wyrównywania szans edukacyjnych dzieci i młodzieży lub wspierania edukacji uzdolnionych dzieci i młodzieży, organ stanowiący jednostki samorządu terytorialnego określa szczegółowe warunki udzielania pomocy dzieciom i młodzieży, formy i zakres tej pomocy, w tym stypendia dla uzdolnionych uczniów oraz tryb postępowania w tych sprawach, uwzględniając w szczególności przedsięwzięcia sprzyjające eliminowaniu barier edukacyjnych, a także osoby lub grupy osób uprawnione do pomocy oraz potrzeby edukacyjne na danym obszarze.
Przedstawiona delegacja ustawowa pozwala m.in. także na określenie osób lub grup osób uprawnionych do pomocy w zakresie wyrównywania szans edukacyjnych dzieci i młodzieży lub wspierania edukacji uzdolnionych dzieci i młodzieży. Nie oznacza to jednak dowolności w tym zakresie. Zasadą jest bowiem wspieranie dzieci i młodzieży a tym samym już ograniczenie tego wsparcia tylko do uczniów uzyskujących wysokie/wybitne osiągnięcia lub osiągające wysokie wyniki w nauce zawęża grupę docelowej regulacji tylko to tak określonej kategorii uczniów.
Dalsze różnicowanie w grupie uczniów uzyskujących np. wysokie wyniki w nauce na tych, którzy mogą uzyskać stypendium i tych, którzy tego stypendium uzyskać nie mogą nie znajduje uzasadnienia ani w powołanym art. 90t ust. 4 ustawy o systemie oświaty ani też nie jest do pogodzenia z konstytucyjną zasadą równości trafnie podniesioną przez stronę skarżącą kasacyjnie.
Wartości konstytucyjne i ich przestrzeganie stanowi nieprzekraczalną barierę dopuszczalnej legalnej regulacji wprowadzanej przez organy samorządu terytorialnego. Akty prawa miejscowego muszą wynikać zarówno z delegacji ustawowej i nie być z nią niezgodne, jak i przestrzegać konstytucyjnych zasad.
Pełnomocnik Gminy Izabelin uzasadniając ograniczenie dopuszczalności przyznawania stypendium za osiągnięcie wysokich wyników w nauce tylko do uczniów klas VII-VIII szkoły podstawowej wskazał, że ocena opisowa jest stosowana do uczniów klas I-III i może być stosowana do uczniów klas IV-VI, a tym samym przy ocenianiu opisowym nie ma możliwości ustalenia średniej ocen z poszczególnych przedmiotów. Argumentacja ta jest tylko częściowo zasadna. Zgodnie z § 7 ust. 1 rozporządzenia Ministra Edukacji Narodowej z dnia 22 lutego 2019 r. w sprawie oceniana, klasyfikowania i promowania uczniów i słuchaczy w szkołach publicznych (Dz. U. z 2019 r. poz. 373) począwszy od klasy IV szkoły podstawowej, roczne i końcowe oceny klasyfikacyjne z zajęć edukacyjnych ustala się w stopniach według następującej skali: stopień celujący - 6; stopień bardzo dobry - 5; stopień dobry - 4; stopień dostateczny - 3; stopień dopuszczający – 2 i stopień niedostateczny - 1. Tym samym od klasy IV szkoły podstawowej co do zasady uczniowie są klasyfikowani w taki sposób, który pozwala na ustalenie średniej z tych ocen. Rzeczywiście zgodnie z art. 44i ustawy o systemie oświaty począwszy od klasy IV szkoły podstawowej, oceny bieżące oraz śródroczne i roczne oceny klasyfikacyjne ze wszystkich albo wybranych obowiązkowych lub dodatkowych zajęć edukacyjnych (...), a także śródroczna i roczna ocena klasyfikacyjna zachowania mogą być ocenami opisowymi, jeżeli statut szkoły tak przewiduje. Taka jednak regulacja dotyczy wszystkich klas szkoły podstawowej bez wyłączania klasy VII i klasy VIII i tylko wówczas uzasadnione byłoby zawężenie w § 1 ust. 2 pkt 2 oraz w § 4 Programu Stypendialnego możliwości przyznawania stypendium uczniom klas VII-VIII szkoły podstawowej, gdyby Gmina Izabelin wykazała, że statuty szkół podstawowych funkcjonujących na terenie tej Gminy przewidują dla klas IV-VI ocenianie opisowej postępów uczniów w nauce. Samo powoływane się na dopuszczalność statutowej regulacji w szkołach podstawowych na możliwość oceniania opisowego ani nie jest zawężona do klas IV-VI, ani też nie wynika z akt sprawy oraz stanowiska stron, aby w Gminie Izabelin jakakolwiek szkoła podstawowa przyjęła taki system oceniania.
Mając powyższe na uwadze należy stwierdzić, że zawężenie dopuszczalności przyznawania stypendium za wysokie wyniki w nauce tylko do uczniów klas VII-VIII szkół podstawowych stanowi naruszenie konstytucyjnej zasady równości., wynikającej z art. 32 ust. 1 i ust. 2 Konstytucji RP. Zróżnicowanie to nastąpiło bowiem w obrębie grupy osób (uczniów szkoły podstawowej) znajdujących się w takiej samej sytuacji. Jedynym kryterium różnicującym jest uczęszczanie do określonej klasy szkoły podstawowej. Takie kryterium nie ma w tych okolicznościach charakteru relewantnego, tzn. nie pozostaje w bezpośrednim związku z celem i zasadniczą treścią art. 90t ust. 4 i ust. 1 ustawy o systemie oświaty oraz nie służy realizacji celu i treści tego przepisu. Celem tej regulacji jest bowiem pomoc i wsparcie dzieci i młodzieży.
Nie można także znaleźć żadnego racjonalnego uzasadnienia zróżnicowania ucznia klasy np. V lub VI i klasy VII lub VIII szkoły podstawowej. Jeżeli bowiem uczniowie tych klas są oceniani na podstawie ocen pozwalających na ustalenie średniej z tych ocen, to z możliwości przyznania stypendium za wysokie wyniki w nauce nie może być a limine pozbawiony uczeń klasy V czy VI. Wprowadzenie każdego zróżnicowania musi pozostawać w odpowiedniej proporcji do wagi interesów, które zostają naruszone w wyniku nierównego traktowania podmiotów podobnych. Nie wiadomo, jakie cele lub interesy miałby być osiągnięte w przypadku, gdyby bardzo zdolni uczniowie klasy V lub VI nie mogli uzyskać stypendium, ale już klasy VII byliby do stypendium uprawnieni. Wszelkie odstępstwa od nakazu równego traktowania podmiotów podobnych muszą zawsze znajdować podstawę w odpowiednio przekonujących argumentach, a takich po stronie Gminy Izabelin brakuje. Za taki nie można uznać argument, że uczniowie klas VII uczą się samodzielnie w przeciwieństwie do uczniów klas niższych.
Mając powyższe na względzie należy stwierdzić, że zarzut istotnego naruszenia prawa w zakresie wadliwej regulacji dotyczącej § 1 ust. 2 pkt 2 Programu Stypendialnego w zakresie słów "VII i VIII" oraz § 1 ust. 4 załącznika do uchwały w zakresie słów "VII lub VIII" jest zasadny i w tym zakresie Rada Gminy Izabelin naruszyła art. 32 ust. 1 i 2 Konstytucji RP w związku z art. 7 i art. 94 Konstytucji RP oraz art. 90t ust. 4 ustawy o systemie oświaty. Taka treść regulacji uchwały stanowi przekroczenie delegacji ustawowej wnikającej z art. 90t ust. 4 ww. ustawy, a tym samym narusza zasadę praworządności wynikającą z art. 7 Konstytucji RP oraz zasadę stanowienia aktu prawa miejscowego na podstawie i w granicach upoważnień zawartych w ustawie (art. 94 Konstytucji RP).
Także w orzecznictwie sądów administracyjnych szeroko akceptowalny jest pogląd o niedopuszczalności wykluczania w uchwałach podejmowanych na podstawie art. 90t ust. 4 ustawy o systemie oświaty uczniów klas niższych z klasa VII szkoły podstawowej z możliwości uzyskania stypendium za wyniki w nauce (por. prawomocny wyrok WSA w Olsztynie z 6 lipca 2021 r. sygn. akt II SA/Ol 248/21, prawomocny wyrok WSA w Olsztynie z 29 czerwca 2021 r. sygn. akt II SA/Ol 289/21, prawomocny wyrok WSA w Olsztynie z 15 czerwca 2021 r. sygn. akt II SA/Ol 273/21, prawomocny wyrok WSA w Olsztynie z 24 czerwca 2021 r. sygn. akt II SA/Ol 210/21, prawomocny wyrok WSA w Olsztynie z 27 maja 2021 r. sygn. akt II SA/Ol 297/21, prawomocny wyrok WSA w Olsztynie z 8 marca 2022 r. sygn. akt II SA/Ol 59/22, prawomocny Wyrok WSA w Warszawie z 12 maja 2022 r. sygn. akt II SA/Wa 3645/21).
Drugi zarzut skargi kasacyjnej dotyczy naruszenia przez Sąd pierwszej instancji prawa materialnego poprzez dokonanie błędnej wykładni art. 90t ust. 1 i 4 ustawy o systemie oświaty w związku z art. 7 i art. 94 Konstytucji RP polegającej na niezasadnym przyjęciu, że określenie w § 1 ust. 5 pkt 1-2 Programu Stypendialnego wysokości przyznawanego stypendium poprzez wyznaczenie maksymalnej wysokości na poziomie kwoty nie niższej niż 500 złotych nie spełnia ustawowego wymogu określenia zakresu pomocy w rozumieniu art. 90t ust. 4 ww. ustawy.
Jak wynika z powołanego już art. 90t ust. 4 ustawy o systemie oświaty organ stanowiący jednostki samorządu terytorialnego w przypadku podjęcia uchwały tworzącej regionalny lub lokalny program wyrównywania szans edukacyjnych dzieci i młodzieży bądź wspierania edukacji uzdolnionych dzieci i młodzieży obligatoryjnie w odrębnej uchwale określa m.in. formy i zakres tej pomocy. Pod pojęciem określenia form i zakresu pomocy nie wystarczy wskazanie, że taką pomocą będzie np. stypendium. Należy określić kwotę takiego lub takich stypendiów, przy czym kwoty te mogą być zróżnicowane, a przez to także kwoty przyznawanych stypendiów nie muszą być identyczne. Jak trafnie podniosła strona skarżąca kasacyjnie § 1 ust. 5 pkt 1-2 Programu Stypendialnego określa, że wysokość miesięcznego stypendium wynosi nie więcej niż 500 złotych. Konkretną wysokość stypendium na podstawie ww. przepisu ustala Wójt Gminy Izabelin.
W orzecznictwie sądowym wyraźnie dominuje pogląd, zgodnie z którym uchwała podejmowana na podstawie art. 90t ust. 4 ustawy o systemie oświaty powinna wskazywać wysokość stypendiów lub innych form pomocy i jest to wyłączna kompetencja organu stanowiącego, której nie można delegować na żaden inny organ (por. prawomocny wyrok WSA w Olsztynie z 15 czerwca 2021 r. sygn. akt II SA/Ol 273/21; prawomocny wyrok WSA w Poznaniu z 6 lutego 2019 r. sygn. akt IV SA/Po 1061/18; prawomocny wyrok WSA w Olsztynie z 27 kwietnia 2021 r. sygn. akt II SA/Ol 266/21).
W tej sprawie Naczelny Sąd Administracyjny stwierdza wadliwość regulacji zawartej w § 1 ust. 5 pkt 1-2 Programu Stypendialnego w tym zakresie, w jakim wskazuje na wysokość stypendium na nie więcej niż 500 złoty. Takie określenie kwoty stypendium narusza prawo i nie powinno mieć miejsca, ponieważ doprecyzowanie tej kwoty w istocie przekazane zostało organowi wykonawczemu. Organ wykonawczy mógłby otrzymać na podstawie uchwały podjętej w oparciu o art. 90t ust. 4 ustawy o systemie oświaty prawo do ustalania wysokości stypendiów ale tylko wtedy, gdyby przepisy samej uchwały precyzyjnie określały przesłanki, którymi ten organ miałby się kierować ustalając kwoty stypendiów. Tym samym z upoważnienia ustawowego do określenia przez organ stanowiący m.in. zakres i formy pomocy wynika, że to ten organ a nie inny organ ma określić zarówno formę lub formy pomocy (np. finansowej w postaci stypendium lub rzeczowej) jak i zakres tej pomocy a więc w przypadku pomocy finansowej jej wysokość.
Tym niemniej naruszenie prawa polegające na przybliżonym określeniu wysokości stypendium zawartym w § 1 ust. 5 pkt 1-2 Programu Stypendialnego nie stanowi w okolicznościach tej sprawy istotnego naruszenia prawa skutkującego unieważnieniem zarówno tego przepisu, jak i w konsekwencji unieważnieniem całej uchwały. Bez określenia jakiejkolwiek kwoty stypendium (a to miałoby miejsce w razie stwierdzenia nieważności § 1 ust. 5 pkt 1-2 Programu Stypendialnego) nie może obowiązywać uchwała podjęta na podstawie art. 90t ust. 4 ustawy o systemie oświaty.
Stanowisko Naczelnego Sądu Administracyjnego wynika przede wszystkim z zasady proporcjonalności wynikającej z powołanego już art. 8 ust. 3 EKSL. Zgodnie z tym przepisem kontrola administracyjna społeczności lokalnych powinna być sprawowana z zachowaniem proporcji między zakresem interwencji ze strony organu kontroli a znaczeniem interesów, które ma on chronić. Tym samym nie tylko zgodność z prawem, ale także ocena stopnia naruszenia prawa oraz znaczenie danej regulacji dla wspólnoty samorządowej powinny być uwzględniane przy kontroli uchwały organu stanowiącego gminy.
Bez wątpienia wspieranie uzdolnionych dzieci i młodzieży stanowi zadanie publiczne mające istotne społecznie znaczenie. Taka pomoc, a w tym pomoc finansowa może niejednokrotnie być postrzegana nie tylko jako nagroda za osiągniecia ucznia, ale także umożliwić dalszy jego rozwój i tym samym uzyskiwanie kolejnych osiągnięć. Bez wątpienia społeczne zapotrzebowanie na takie działanie organów gminy jest znaczne.
Unieważnienie § 5 ust. 2 ww. Programu Stypendialnego miałoby skutek ex tunc dla obowiązywania całej uchwały, a tym samym wszystkie stypendia przyznane w Gminie Izabelin od 2019 r. byłyby traktowane jako wadliwe, ponieważ podstawa prawna ich przyznania zostałaby unieważniona. Mogłoby to rodzić wątpliwości dotyczące np. legalności przyznanych i wypłaconych stypendiów i kwestii ich zwrotu.
Nie można też pominąć, że sama delegacja do podjęcia zaskarżonej do Sądu pierwszej instancji uchwały wynika z art. 90t ust. 4 w związku z ust. 1 ustawy o systemie oświaty, a tym samym nie jest to sytuacja działania bez podstawy prawnej, ale co najwyżej z naruszeniem jednego z zakresów zawartych w ww. przepisie przekazanego do uregulowania przez organ stanowiący jednostki samorządu terytorialnego. Także okoliczność tak długiego jej obowiązywania i braku jej unieważnienia przez organ nadzoru mogło rodzić przekonanie po stronie organów Gminy Izabelin o jej legalności.
Tym samym zdając sobie sprawę, że prawidłowo uregulowana materia zawarta w § 1 ust. 5 pkt 1-2 Programu Stypendialnego powinna zawierać precyzyjną wysokość stypendium lub chociażby określenie przesłanek, na podstawie których Wójt Gminy Izabelin ustalałby wysokość stypendium, Naczelny Sąd Administracyjny dokonując wyważenia zarówno zakresu naruszenia prawa zawartego w § 1 ust. 5 pkt 1-2 Programu Stypendialnego jak i znaczenia dla wspólnoty samorządowej i uczniów szkół położonych na terenie Gminy Izabelin publicznego zadania jakim jest przyznawanie stypendium za wybitne osiągnięcia oraz istotnego motywującego oddziaływania takich stypendiów uznaje, że naruszenie to w tych okolicznościach sprawy nie ma charakteru istotnego, uzasadniającego unieważnienie całej uchwały. Nie można też pominąć i tego, że od 5 lat stypendia te są przyznawane na podstawie tej uchwały i stwierdzenie jej nieważności z mocą od dnia podjęcia samej uchwały musiałby mieć znaczenie dla oceny legalności już przyznanych stypendiów.
Mając powyższe na uwadze nie stwierdza się w zakresie kontroli tego zarzutu skargi kasacyjnej naruszenia art. 7 i art. 94 Konstytucji RP.
Tym niemniej mimo, że w tej sprawie Naczelny Sąd Administracyjny nie stwierdził opierając się na art. 8 ust. 3 EKSL nieważności uchwały Rady Gminy Izabelin z dnia 26 września 2019 r. nr XV/115/19, to uchwała ta jest obarczona wadami, które ww. organ stanowiący powinien wyeliminować celem doprowadzenia jej do pełnej zgodności z prawem.
Mając powyższe należy stwierdzić, że zaskarżona uchwała zawiera istotne naruszenie prawa w rozumieniu art. 91 ust. 1 u.s.g. tylko w zakresie zwrotu zawartego w § 1 ust. 2 pkt 2 załącznika do uchwały o treści "VII i VII" oraz § 1 ust. 4 załącznika do uchwały o treści "VII i VIII". Przez istotną sprzeczność należy w tym zakresie rozumieć niezgodność z aktami prawa powszechnie obowiązującego, w tym z ustawą (por. wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 9 grudnia 2003 r. sygn. P 9/02, OTK-A 2003/9/100).
§ 1 ust. 5 pkt 1-2 załącznika do uchwały zawierają naruszenie prawa, ale mając na uwadze zasadę proporcjonalności zawartą w art. 8 ust. 3 EKSL w związku z art. 90t ust. 4 ustawy o systemie oświaty należy stwierdzić, że naruszenie to nie jest w okolicznościach tej sprawy istotne, a tym samym jako spełniające przesłankę zawartą w art. 91 ust. 4 u.s.g. nie pozwala na jego unieważnienie, a tym samym i unieważnienie całej uchwały.
Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 188 P.p.s.a. w związku z art. 147 § 1 i art. 193 P.p.s.a. w punkcie pierwszym wyroku uchylił zaskarżony wyrok i po rozpoznaniu skargi Prokuratora Okręgowego w Warszawie na zaskarżoną uchwałę Rady Gminy Izabelin z 26 września lipca 2019 r. nr XV/115/19 w sprawie zasad przyznawania stypendium Wójta Gminy Izabelin w ramach Lokalnego programu wspierania edukacji uzdolnionych dzieci młodzieży pobierających naukę na terenie Gminy Izabelin, stwierdził nieważność § 1 ust. 2 pkt 2 załącznika do uchwały w zakresie sformułowania "VII i VIII" oraz § 1 ust. 4 załącznika do uchwały w zakresie sformułowania "VII i VIII".
W punkcie drugim na podstawie art. 188 P.p.s.a. w związku z art. 151 P.p.s.a. oraz art. 193 P.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny oddalił w pozostałym zakresie skargę.