III OSK 2192/21

III OSK 2192/21 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2023-05-10
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2021-01-04
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Kazimierz Bandarzewski
Mirosław Wincenciak
Teresa Zyglewska /przewodniczący sprawozdawca/
Symbol z opisem
6091 Przywrócenie stosunków wodnych na gruncie lub wykonanie urządzeń zapobiegających szkodom
Hasła tematyczne
Wodne prawo
Sygn. powiązane
II SA/Rz 387/19 - Wyrok WSA w Rzeszowie z 2019-06-05
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy
Dz.U. 2023 poz 259
art. 184
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
Dz.U. 2017 poz 1121
art. 29 ust. 1 i ust. 3
Ustawa z dnia 18 lipca 2001 r. Prawo wodne - tekst jedn.
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Teresa Zyglewska (spr.) Sędziowie: Sędzia del. WSA Kazimierz Bandarzewski Sędzia NSA Mirosław Wincenciak po rozpoznaniu w dniu 10 maja 2023 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej M. sp. z o.o. sp. k. z siedzibą w K. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie z dnia 5 czerwca 2019 r., sygn. akt II SA/Rz 387/19 w sprawie ze skargi M. sp. z o.o. sp. k. z siedzibą w K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Przemyślu z dnia 12 lutego 2019 r., nr SKO.4171.3.2019 w przedmiocie nakazania wykonania przykrycia powierzchni działki oddala skargę kasacyjną.
Uzasadnienie
Wyrokiem z dnia 5 czerwca 2019 r., II SA/Rz 387/19 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie (dalej: Sąd I instancji) na skutek skargi M. sp. z o.o. sp. k. z siedzibą K. (dalej: skarżąca kasacyjnie) na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Przemyślu z dnia 12 lutego 2019 r., nr SKO.4171.3.2019 w przedmiocie nakazania wykonania przykrycia powierzchni działki, oddalił skargę.
Z powyższym rozstrzygnięciem nie zgodziła się skarżąca kasacyjnie i w skardze kasacyjnej na podstawie art. 174 pkt 1 i 2 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (zwanej dalej: p.p.s.a.) zarzuciła wyrokowi:
naruszenie prawa materialnego które miało wpływ na wynik sprawy, a to art. 29 ust. 1 i ust. 3 ustawy z dnia 18 lipca 2001 r. Prawo wodne, w zw. z art. 545 ust. 4 ustawy z dnia 20 lipca 2017 r. Prawo wodne, w zw. z art. 2, art. 21 ust. 1 oraz art. 64 Konstytucji RP, poprzez błędną wykładnię polegającą na przyjęciu, że elementami hipotezy normy prawnej wynikającej z przywołanych przepisów są objęte zmiany stanu wody na gruncie, będące następstwem legalnie wykonanych robót budowlanych, podczas gdy prawidłowa wykładnia prowadzi do wniosku, że norma ta nie zakazuje zmiany stanu wód do jakiej dochodzi na podstawie legalnie wykonanych robót i nie stanowi podstawy do ograniczania uprawnień właścicielskich które właściciel gruntu realizuje korzystając z nieruchomości zgodnie z prawem, ani też nie stanowi podstawy do nakładania na właściciela dodatkowych obowiązków jako sankcji za zgodne z prawem korzystanie z prawa własności, a adresatem tych obowiązków może być tylko taki podmiot, którego sprzeczne z prawem działania spowodowały zmiany stanu wody na gruncie, które szkodliwie wpłynęły na grunty sąsiednie,
naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, a to art. 29 ust. 1 w zw. z art. 29 ust. 3 ustawy z dnia 18 lipca 2001 r. Prawo wodne, w zw. z art. 545 ust. 4 ustawy z dnia 20 lipca 2017 r. Prawo wodne, w związku z art. 361 kodeksu cywilnego, poprzez błędną wykładnię polegającą na przyjęciu, że wobec braku obowiązku szacowania wysokości szkody w postępowaniu prowadzonym na podstawie normy prawnej kształtowanej przywołanymi przepisami, pojęcie szkody w rozumieniu normy prawnej kształtowanej przywołanymi przepisami może być utożsamiane ze zdarzeniami o charakterze warunkowym, to jest przyszłym i niepewnym, podczas gdy prawidłowa wykładnia prowadzi do wniosku, przez szkodę na gruncie przywołanej normy należy rozumieć realny uszczerbek majątkowy jaki wystąpił w mieniu poszkodowanego, niezależnie od braku jednoczesnego obowiązku szacowania wysokości zaistniałej szkody,
naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, a to art. 29 ust. 3 w zw. z art. 29 ust. 1 ustawy z dnia 18 lipca 200lr. Prawo wodne, w zw. z art. 545 ust. 4 ustawy z dnia 20 lipca 2017 r. Prawo wodne, w związku z art. 361 kodeksu cywilnego, poprzez jego niewłaściwe zastosowanie, polegające na niezasadnym przyjęciu, że pomiędzy stanem faktycznym ustalonym w .postępowaniu a zakresem zastosowania normy prawnej wynikającej ze wskazanych przepisów zachodzi związek umożliwiający ich zastosowanie, mimo że w świetle okoliczności sprawy nie zachodziła podstawowa przesłanka ich stosowania w postaci szkody w gruntach sąsiednich,
naruszenie prawa materialnego które miało wpływ na wynik sprawy, a to art. 29 ust. 3 ustawy z dnia 18 lipca 2001 r. Prawo wodne, w zw. z art. 545 ust. 4 ustawy z dnia 20 lipca 2017 r. Prawo wodne, poprzez ich niewłaściwe zastosowanie, polegające na wydaniu orzeczenia z pominięciem obowiązku wyważenia interesów stron, które na gruncie niniejszej sprawy przemawia za odmową nałożenia na Skarżącą nakazów określonych decyzją organów I i II instancji,
naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, a to art. 145 § 1 pkt 1 lit, a) p.p.s.a. w zw. z. art. 29 ust. 1 i ust. 3 ustawy z dnia 18 lipca 2001 r. Prawo wodne, w zw. z art. 545 ust. 4 ustawy z dnia 20 lipca 2017 r. Prawo wodne, w zw. z art. 2, art. 21 ust. 1 oraz art. 64 Konstytucji RP, poprzez nie uwzględnienie skargi i nie uchylenie zaskarżonej decyzji mimo błędnej wykładni przez organ II instancji normy prawnej wynikającej z przywołanych przepisów prawa materialnego,
naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, a to art. 145 § 1 piet 1 lit. a) p.p.s.a. w zw. z. art. 29 ust. 3 w zw. z art. 29 ust. 1 ustawy z dnia 18 lipca 2001 r. Prawo wodne, w zw. z art. 545 ust. 4 ustawy z dnia 20 lipca 2017 r. Prawo wodne, w związku z art. 361 kodeksu cywilnego, poprzez nie uwzględnienie skargi i nie uchylenie zaskarżonej decyzji mimo błędnej wykładni przez Organ II instancji normy prawnej wynikającej z przywołanych przepisów prawa materialnego,
naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, a to art. 145 § 1 piet 1 lit. c) p.p.s.a. w zw. z art. 7 w zw. z art. 77 § 1 w zw. z art. 84 § 1 k.p.a., poprzez nieuchylenie zaskarżonej decyzji mimo naruszenia przez organ II instancji przepisów postępowania, w postaci scedowania kompetencji organu w zakresie dokonywania ocen prawnych na biegłego oraz niedokonania przez organ własnych ustaleń co do występowania szkody na działkach nr [...] i [...],
naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, a to art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) p.p.s.a. w zw. z art. 29 ust. 3 ustawy z dnia 18 lipca 2001 r. Prawo wodne, w zw. z art. 545 ust. 4 ustawy z dnia 20 lipca 2017 r. Prawo wodne, poprzez nie uwzględnienie skargi i nie uchylenie zaskarżonej decyzji mimo wydania przez organ II instancji decyzji bez uwzględnienia normy prawnej wynikającej z przywołanych przepisów prawa materialnego to jest z pominięciem obowiązku wyważenia interesów stron, które na gruncie niniejszej sprawy przemawiają za odmową nałożenia na Skarżącą nakazów określonych decyzją Organów I i II instancji,
naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, a to art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. w zw. z art. 7 w zw. z art. 77 § 1 k.p.a., poprzez nieuchylenie zaskarżonej decyzji mimo naruszenia przez organ przepisów postępowania, w postaci błędnej oceny zgromadzonego materiału dowodowego, którego prawidłowa ocena prowadzi do wniosku, że szkoda na gruncie niniejszej sprawy nie występuje,
naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, a to art. 145 § 1 pkt 1 lit, c) p.p.s.a. w zw. z art. 15 w zw. z art. 138 § 1 piet 1) k.p.a., a także art. 107 § 3 w zw. z art. 140 k.p.a., poprzez nieuchylenie zaskarżonej decyzji mimo naruszenia przez organ II instancji przepisów postępowania, w postaci braku rozważenia i ustosunkowania się przez organ II instancji do zarzutów i argumentów podnoszonych w odwołaniu od decyzji organu I instancji.
W oparciu o przytoczone zarzuty skarżąca kasacyjnie wniosła o zmianę zaskarżonego wyroku poprzez uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i rozpoznanie skargi, ewentualnie uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji, zasądzenie na rzecz skarżącej zwrotu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych, rozpoznanie skargi na rozprawie.
W uzasadnieniu skargi kasacyjnej skarżąca kasacyjnie szerzej umotywowała podniesione w skardze kasacyjnej zarzuty.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Stosownie do treści art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2023 r., poz. 259), dalej "P.p.s.a.", Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania, której przesłanki enumeratywnie wymienione w art. 183 § 2 P.p.s.a. w niniejszej sprawie nie występują. Oznacza to, że przytoczone w skardze kasacyjnej przyczyny wadliwości prawnej zaskarżonego wyroku determinują zakres kontroli dokonywanej przez sąd II instancji, który w odróżnieniu od sądu I instancji nie bada całokształtu sprawy, lecz tylko weryfikuje zasadność zarzutów podniesionych w skardze kasacyjnej.
Skarga kasacyjna nie jest zasadna i nie zasługuje na uwzględnienie.
W kontrolowanej sprawie skarżąca kasacyjnie zarzuciła Sądowi I instancji naruszenie zarówno przepisów prawa procesowego, jak i przepisów prawa materialnego. W pierwszej kolejności rozpoznaniu podlegały zarzuty naruszenia przepisów prawa materialnego, bowiem prawidłowa ich wykładnia wyznaczała zakres koniecznego do przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego (dowodowego) niezbędnego do prawidłowego ustalenia stanu faktycznego niniejszej sprawy, co umożliwiało następnie skontrolowanie procesu subsumpcji ustalonego stanu faktycznego pod zastosowane przepisy prawa materialnego.
Nie są oparte na usprawiedliwionych podstawach zarzuty skargi kasacyjnej dotyczące naruszenia przepisów prawa materialnego, tj. art. 29 ust. 1 i ust. 3 ustawy z dnia 18 lipca 2001 r. Prawo wodne, w zw. z art. 545 ust. 4 ustawy z dnia 20 lipca 2017 r. Prawo wodne, w zw. z art. 2, art. 21 ust. 1 oraz art. 64 Konstytucji RP polegające na błędnej wykładni art. 29 ust. 1 i ust. 3 ustawy.
W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, Sąd I instancji prawidłowo zinterpretował przepisy prawa materialnego, tj. art. 29 ust. 1 i ust. 3 Prawa wodnego i z uwagi na ustalony w sprawie stan faktyczny trafnie je zastosował. Należy podzielić stanowisko Sądu I instancji, wbrew twierdzeniu skargi kasacyjnej, że przy ocenie czy doszło do zmiany stanu wód na gruncie ze szkodą na grunty sąsiednie nie ma znaczenia, że zmiany te były następstwem legalnie wykonanych robót budowlanych np. tak jak w niniejszej sprawie zgłoszenia ich dokonania, skoro w rzeczywistości prace te (prawdopodobnie wykonane w sposób wadliwy) oddziaływują szkodliwie na grunty sąsiednie. Dokonując wykładni przepisu art. 29 ust. 1 i ust. 3 Prawa wodnego (obowiązującego w dacie wydania zaskarżonego rozstrzygnięcia) należy dojść do wniosku, wbrew wykładni prezentowanej przez skarżącą spółkę, że do zmiany stanu wód na gruncie dochodzi także wówczas, gdy zmiany te są następstwem legalnie wykonywanych robót budowalnych. Takie stanowisko prezentowane jest w najnowszym orzecznictwie sądów administracyjnych i skład orzekający w niniejszej sprawie to stanowisko podziela. Przykładowo Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 26 sierpnia 2020 r., sygn. akt II OSK 437/20 wskazał, że "ochronie na podstawie art. 29 ust. 1 pkt 1 ustawy - Prawo wodne podlega bowiem naturalny bądź legalnie zmieniony stan wody na gruncie (...)". Także wojewódzkie sądy administracyjne prezentują stanowisko, że "nawet wykonane legalnie roboty budowlane mogą spowodowywać naruszenie stosunków wodnych, podlegające regulacji z art. 29 Prawa wodnego (por. wyrok WSA w Łodzi z dnia 26 sierpnia 2021 r., sygn. II SA/Łd 699/20, wyrok WSA w Krakowie z dnia 5 marca 2020 r., sygn. II SA/Kr 1142/19, wyrok WSA w Kielcach z dnia 22 sierpnia 2019 r., sygn. akt II SA/Ke 426/19; orzeczenia.nsa.gov.pl). W piśmiennictwie także podkreśla się, że z brzmienia art. 29 Prawa wodnego należy wywieść ogólny zakaz dokonywania przez właściciela działki jakichkolwiek zmian stanu wody na gruncie oraz kierunku jej spływu ze szkodą dla gruntów sąsiednich oraz obowiązek prawny usunięcia wszelkich przeszkód powstałych na jego działce, jeżeli szkodliwie wpływają one na grunty sąsiednie (por. Kałużny Mirosław, Prawo wodne. Komentarz, wyd. II). Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego odmienna interpretacja ww. przepisów (tak jak domagała się skarżąca kasacyjnie) która sprowadzała się do tego, że adresatem obowiązków nakładanych na podstawie analizowanych przepisów może być tylko właściciel gruntu, który sprzecznie z prawem, a więc na skutek nielegalnych działań, spowodował zmiany stanu wód na gruncie ze szkodą na grunty sąsiednie byłaby zaprzeczeniem celu dla którego przepis art. 29 ust. 1 i ust. 3 Prawa wodnego został wprowadzony do polskiego sytemu prawnego. Tak jak wskazano powyżej zarówno z orzecznictwa jak i piśmiennictwa prawniczego wynika, że każde działanie właściciela gruntu (nawet na podstawie legalnych np. decyzji administracyjnych) podlega ochronie na podstawie art. 29 Prawa wodnego. Nie można również przyznać racji skarżącej kasacyjnie, że Sąd I instancji w sposób nieprawidłowy uzasadnił swoje stanowisko. To, że Sąd odniósł się do podnoszonej w skardze kasacyjnej wykładni przepisu na samym końcu uzasadnienia, w podsumowaniu nie oznacza, że uczynił to w sposób wadliwy. Sąd I instancji, w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego w sposób dostatecznie jasny wyjaśnił tę kwestię co umożliwiało dokonanie kontroli instancyjnej.
Nie ma racji również strona skarżąca kasacyjnie, że tak dokonana wykładnia przepisów art. 29 ust. 1 i ust. 3 Prawa wodnego powoduje, że naruszone zostało skarżącej kasacyjnie prawo własności (jego istota) w taki sposób, że nie może ona legalnie, na własnej nieruchomości korzystać ze swoich uprawnień. Podkreślić należy – co nie jest sporne – że prawo własności jest chronione konstytucyjnie, jednakże nie jest prawem bezwzględnym. Doznaje w określonych sytuacjach ograniczeń. Dopuszcza je Konstytucja RP w art. 64 ust. 3 stanowiąc, że własność może być ograniczona, tyle że tylko w drodze ustawy i tylko w takim zakresie, w jakim nie narusza to istoty prawa własności, a więc z poszanowaniem zasady proporcjonalności, tj. zakazem nadmiernej w stosunku do chronionej wartości ingerencji w sferę praw i wolności jednostki. Z kolei, stosownie do regulacji art. 31 ust. 3 Konstytucji RP, ograniczenia w zakresie korzystania z konstytucyjnych wolności i praw, w tym prawa własności, mogą być ustanawiane tylko wtedy gdy są konieczne w demokratycznym państwie dla jego bezpieczeństwa lub porządku publicznego, bądź dla ochrony środowiska, zdrowia i wolności publicznej albo wolności i praw innych osób. Ingerencja w sferę prawa własności musi zatem pozostawać w racjonalnej i odpowiedniej proporcji do ww. celów, dla osiągnięcia których ustanawia się określone ograniczenia, przy czym ograniczenia te winny być dokonane wyłącznie w formie przepisów ustawowych. Takimi przepisami ustawowymi w niniejszej sprawie są regulacje zawarte właśnie w art. 29 ust. 1-3 ustawy Prawo wodne, które wprowadzają ogólny zakaz dla właścicieli gruntów dokonywania jakichkolwiek zmian stanu wód na własnym gruncie, które powodowałyby szkody na gruntach sąsiednich, w konsekwencji ograniczając sposób wykonywania prawa własności. Ograniczenia te mają zatem swe źródło w ustawie, tak jak tego wymaga Konstytucja RP. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego dokonanie interpretacji spornych przepisów prawa materialnego w taki sposób jak przedstawiono powyżej w żaden sposób nie powoduje, że w kontrolowanej sprawie doszło do naruszania istoty własności nieruchomości skarżącej kasacyjnie spółki.
Na uwzględnienie nie zasługiwały także zarzut skargi kasacyjnej określony w punkcie 2. Tego środka zaskarżenia. Należy podkreślić, że w rozpatrywanej sprawie – ze zgromadzonego w sprawie obszernego materiału dowodowego (m.in. opinii biegłych z zakresu geodezji i hydrologii) – jednoznacznie wynika, że na nieruchomości stanowiącej własność skarżącej spółki poprzez wykonanie robót budowlanych polegających na podniesieniu i utwardzeniu powierzchni tego gruntu doszło do zmiany stanu wód na gruncie należącym do skarżącej kasacyjnie co spowodowało szkody na gruncie sąsiednim poprzez zawilgocenie i okresowe zawodnienie części działki nr [...] i [...] przy granicy z działką nr [...] w postaci zastoisk wodnych. Powyższe zmiany powodują dla właściciela sąsiedniego gruntu uciążliwości w koszeniu trawy przy użyciu ciągnikowych kosiarek rotacyjnych, uniemożliwiają zmianę przeznaczenia gruntu z ugoru na użytki rolne, niemożność wykorzystania działek do celów budowlanych i wysokie koszty wykonania ewentualnych odwodnień. Wbrew zarzutom skargi kasacyjnej, przedstawione przez organy orzekające w sprawie (i zaakceptowane przez Sąd I instancji) zmiany stanowią szkodę w rozumieniu art. 29 ust. 1 w związku z art. 29 ust. 3 Prawa wodnego. Nie można zgodzić się z autorem skargi kasacyjnej, że szkodą z ww. przepisu jest tylko szkoda, która ma realny uszczerbek majątkowy, który wystąpił w mieniu poszkodowanego. W wyroku z dnia 12 września 2008 r., sygn. akt II OSK 1026/07 Naczelny Sąd Administracyjny wyjaśnił – co Sąd w niniejszym składzie podziela - że "pojęcie "szkodliwego oddziaływania na grunty sąsiednie" nie może być ujmowane wyłącznie w oparciu o cywilnoprawne pojęcie szkody, rozumianej głównie jako uszczerbek majątkowy lub utrata realnie spodziewanych korzyści. Zatem zasadnie Sąd I instancji stwierdził, że brak konkretnego przypisanego wymiaru finansowego który związany byłby ze szkodą nie stoi na przeszkodzie dla stwierdzenia zaistnienia realnej szkody dla gruntów sąsiednich (por. wyrok NSA z 3 lutego 2015 r., sygn. akt II OSK 1621/13). Zauważyć należy, że w orzecznictwie sądów administracyjnych podkreśla się także, że w rozumieniu art. 29 ust. 1 i ust. 3 Prawa wodnego szkoda powinna być realna, a oddziaływanie zmian na gruncie nie powinno być hipotetyczne, a rzeczywiste (por. wyrok NSA z 26 sierpnia 2020 r., sygn. akt II OSK 1002/20, wyrok NSA z dnia 9 lipca 2021 r., sygn. akt III OSK 530/21). W przedmiotowej sprawie, wbrew stanowisku skarżącej kasacyjnie, organy administracyjne ustaliły, że dokonane zmiany na gruncie należącym do skarżącej kasacyjnie wpływają negatywnie na sąsiadującą nieruchomość (zawilgocenie, zawodnienie, zastoiska wodne, brak możliwości koszenia trawy, brak możliwości przeznaczenia terenu pod uprawy itp.). Są to realne, rzeczywiste szkody (a nie przyszłe i nie pewne jak wskazuje spółka), które na skutek zmian na gruncie już wystąpiły, bądź występują, a nie wystąpią dopiero w przyszłości.
Nie ma znaczenia, co trafnie wskazał Sąd I instancji, że ugór, grunt na którym powstało zawilgocenie i zawodnienie nie jest używany czy to na cele rolnicze czy pod budowę obiektów budowlanych. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego właściciel tego gruntu może w każdej chwili zdecydować o wykorzystaniu gruntu na dowolny cel, w tym także na cele budowlane. Sam fakt, że w wyniku dokonanych zmian stanu wód na gruncie, stan sąsiedniego gruntu uległ pogorszeniu stanowi wystarczającą przesłankę do tego by uznać że szkoda, nawet na gruncie nie wykorzystywanym np. rolniczo czy na cele budowlane nastąpiła. Zatem twierdzenia spółki, że w rozpatrywanej sprawie szkoda na gruncie sąsiednim nie wystąpiła, albo że ma charakter warunkowy nie ma pokrycia w materiale dowodowym. Podkreślić także trzeba, że w orzecznictwie sądów administracyjnych wskazuje się, że "dokonanie zmian stanu wody na gruncie ze szkodą dla gruntów sąsiednich (...) oznaczać może także potencjalne ryzyko zalania gruntów sąsiednich uzależnione od zdarzeń nadzwyczajnych, ale będące także wynikiem tych zmian (wyrok NSA z dnia 29 marca 2011 r., sygn. akt II OSK 546/10), a także, że "do zastosowania przepisów art. 29 ust. 1 i ust. 3 nie jest (...) konieczne (...) stwierdzenie szkody, która już wystąpiła, lecz stwierdzenie samej, potencjalnej możliwości powstania szkody na skutek większych opadów czy roztopów (wyrok NSA z dnia 4 października 2012 r., sygn. akt II OSK 1035/11).
Mając na względzie powyższe rozważania za niezasadne należało uznać stanowisko skarżącej kasacyjnie, że w sprawie na skutek zmian (robót budowlanych) nie doszło do szkody na sąsiednim gruncie.
Pozbawiony skuteczności okazał się zarzut skargi kasacyjnej (w punkcie 4) dotyczący na niewyważeniu interesów stron. W tej kwestii należy w całości podzielić stanowisko Sądu I instancji. Sąd zasadnie stwierdził, że ewentualnych konsekwencji dokonanych zmian stanu wód na gruncie skarżąca kasacyjnie nie może przerzucać na właściciela działki sąsiadującej z tego względu, że skutki naruszeń mają charakter okresowy i nieznaczny. Trafnie Sąd I instancji uznał, że nie można wymagać, aby negatywne konsekwencje działań spółki - bez względu na ich rozmiar – ponosił właściciel sąsiedniej działki na której doszło do szkody. W tym względzie spółka nie zdołała przedstawić argumentacji przemawiającej za jej stanowiskiem.
Nie są oparte na usprawiedliwionych podstawach zarzuty skargi kasacyjnej dotyczący naruszenia przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy (zarzuty skargi kasacyjnej wskazane w punktach 7, 9, 10), tj. dotyczące naruszenia art. 145 § 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a. w związku z art. 7, art. 77 § 1 i w związku z art. 84 § 1 k.p.a. oraz naruszenia przepisów art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w związku z art. 15 k.p.a. w związku z art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a., a także naruszenia art. 107 § 3 w związku z art. 140 k.p.a.
Dokonując oceny powyższych zarzutów, w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego nie zasługują one na uwzględnienie, bowiem Sąd I instancji prawidłowo uznał, że organy orzekające w sprawie w zgodzie z przepisami k.p.a., tj. art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 przeprowadziły w tej sprawie postępowanie administracyjne. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego organy bezspornie ustaliły w sprawie stan faktyczny, zebrały obszerny materiał dowodowy m.in. przeprowadziły dowód z opinii biegłego z dziedziny geodezji i hydrologii, dokonały oględzin, uzyskały: dokumentację fotograficzną, dokumentację ewidencyjną wraz z mapami, dokumentację dotyczącą zgłoszenia robót. Dokumentacja w sprawie została także wzmocniona o dowód uzupełniający z opinii biegłego hydrologa, co był wynikiem wytycznych prawomocnego wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie z dnia 13 czerwca 2018 r., sygn. akt II SA/Rz 231/18. Organy orzekające w sprawie dokonały właściwej oceny zgromadzonego materiału dowodowego i w zgodzie z przepisem art. 107 § 3 k.p.a. uzasadniły swoje rozstrzygnięcia, a zatem nie można im zarzucić w tym względzie żadnych uchybień. Z zaskarżonej decyzji (co Sąd również wskazał) jasno wynika, dlaczego organ odwoławczy utrzymał w mocy decyzję organu I instancji, jakimi kierował się przesłankami, dlatego też powyższe zarzuty nie mogą zostać uwzględnione.
Nie można zgodzić się z twierdzeniem skargi kasacyjnej, że organ odwoławczy w zakresie własnych kompetencji po pierwsze scedował na biegłego dokonywanie ocen prawnych, a po drugie, że nie dokonał własnych ustaleń co do występowania szkody. Zarzuty te są niezasadne. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego organy orzekające w sprawie dokonały oceny materiału zgromadzonego w sprawie każdy we własnym zakresie, wzięły pod uwagę opinie biegłych, w szczególności opinię uzupełniającą z zakresu hydrologii (do przeprowadzenia której były zobligowane w przywołanym prawomocnym wyroku). Należy zauważyć, że w sprawach z zakresu stosunków wodnych jednym z istotnych dokumentów w sprawie jest opinia biegłego. To na podstawie opinii organ zwykle dokonuje oceny czy doszło do naruszenia stosunków wodnych i ewentualnie w jaki sposób naprawić te szkody powstałe w wyniku zmian na gruncie. W wyroku z dnia 2 marca 2023 r., sygn. III OSK 1943/21 Naczelny Sąd Administracyjny wskazał, że jeżeli organ w toku postępowania administracyjnego przeprowadził dowód z opinii biegłego - stosownie do art. 84 k.p.a. - to zawarte w tej opinii wiadomości specjalne, którymi z oczywistych powodów nie może dysponować organ, winny zostać uwzględnione w wydanej decyzji w całości, bądź powinny zostać podane, a zarazem wyjaśnione szczegółowo oraz przekonywująco powody, które zdecydowały, że ten specjalistyczny dowód w sprawie nie mógł zostać uwzględniony np. na podstawie przeciwdowodu. Wobec powyższego w ocenie Sądu kasacyjnego organy zasadnie oparły swoje rozstrzygnięcie m.in. na opiniach biegłych, jako na dokumentach zawierających specjalistyczne wiadomości. Nie bez znaczenia jest również fakt, że skarżąca kasacyjnie nie przedstawiła żadnego przeciwdowodu (opinii innego biegłego) świadczącego o jej racji, a zatem twierdzenia należy uznać jedynie za polemikę z argumentacją zawartą w zaskarżonym wyroku i w zaskarżonej decyzji. Ponadto, w ocenie Sądu kasacyjnego to, że w sporządzonej opinii biegły wypowiedział się wprost czy w sprawie miała miejsce szkoda w rozumieniu art. 29 ust. 1 i ust. 3 Prawa wodnego nie przesądza o wadliwości tej opinii ani tym bardziej o uchybieniu organu (który oparł swoje rozstrzygnięcie na tej opinii), które mogło mieć istotne znaczenie dla rozstrzygnięcia. Należy podkreślić, że to ostatecznie organ podejmuje rozstrzygnięcie co do tego czy spełnione zostały w danej sprawie przesłanki z art. 29 Prawa wodnego czy też nie, a nie ekspert z zakresu danej dziedziny. Ponadto, należy wskazać, że organy – bazując na całym materiale dowodowym – samodzielnie uznały że w kontrolowanej sprawie doszło do szkody na gruncie sąsiednim. Wyjaśniły to w sposób prawidłowy, jasny i przekonywujący co zasadnie Sąd i Instancji w zaskarżonym wyroku zaakceptował. Zatem, z uwagi na powyższe nie można zarzucić organom że dopuściły się naruszenia wskazanych w skardze kasacyjnej przepisów postepowania.
Na uwzględnienie nie zasługiwały także zarzuty wskazane w punkcie 3, 5 i 6 skargi kasacyjnej. Z uwagi na nienaruszenie przez Sąd I instancji (i organy orzekające) przepisu prawa materialnego, tj. art. 29 ust. 1 i ust. 3 Prawa wodnego oraz przepisów postępowania - o czym wskazano powyżej w przedstawionej argumentacji – i wobec zawartej w skardze kasacyjnej tożsamej argumentacji nie mogły one odnieść zamierzonego skutku.
Mając na względzie powyższe skarga kasacyjna jako nie posiadająca usprawiedliwionych podstaw prawnych została oddalona w oparciu o art. 184 p.p.s.a.
Sprawa – pomimo wniosku o rozpoznanie jej na rozprawie - skierowana została do rozpoznania na posiedzeniu niejawnym zarządzeniem Przewodniczącej Wydziału III Izby Ogólnoadministracyjnej. Podstawę tego zarządzenia stanowił art. 15zzs4 ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID - 19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz.U. z 2021 r., poz. 2095 ze zm.), dalej: "ustawa COVID-19". Jak wynika natomiast z wyżej poczynionych rozważań biorąc pod uwagę gwarancję prawa do obrony, strona musi mieć zapewnione prawo do przedstawienia swojego stanowiska, tym samym odstępstwo od zachowania formy posiedzenia jawnego powinno nastąpić z zachowaniem wymogów rzetelnego procesu sądowego. Biorąc zatem pod uwagę, że strony zostały powiadomione o skierowaniu sprawy na posiedzenie niejawne i miały możliwość zajęcia stanowiska w sprawie należało przyjąć, iż standardy ochrony praw stron i uczestników zostały zachowane. Powyższe zaś przesądziło o przyjęciu, iż rozpoznanie przedmiotowej sprawy na posiedzeniu niejawnym jest dopuszczalne.