III OSK 2189/24

Naczelny Sąd Administracyjny2025-07-08
NSAbudowlaneWysokansa
pozwolenie wodnoprawnebezczynność organurażące naruszenie prawapandemia COVID-19terminy administracyjneprawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymik.p.a.specustawyinwestycje liniowe

Naczelny Sąd Administracyjny oddalił skargę kasacyjną organu na wyrok WSA w Krakowie, uznając bezczynność organu w sprawie pozwolenia wodnoprawnego za rażące naruszenie prawa, mimo powoływania się przez organ na pandemię COVID-19.

Organ administracji złożył skargę kasacyjną na wyrok WSA w Krakowie, który stwierdził jego bezczynność w sprawie pozwolenia wodnoprawnego z rażącym naruszeniem prawa. Organ argumentował, że opóźnienia wynikały z pandemii COVID-19, skomplikowanego charakteru sprawy oraz priorytetowego traktowania inwestycji w ramach specustaw. Naczelny Sąd Administracyjny oddalił skargę, uznając, że pandemia nie usprawiedliwia tak długiej zwłoki, a uzasadnienie wyroku WSA było wystarczające.

Sprawa dotyczyła skargi Prokuratora na bezczynność Dyrektora Regionalnego Zarządu Gospodarki Wodnej w Krakowie w sprawie udzielenia pozwolenia wodnoprawnego. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie umorzył postępowanie w zakresie zobowiązania organu do wydania aktu, ale stwierdził bezczynność organu z rażącym naruszeniem prawa. Dyrektor RZGW złożył skargę kasacyjną, zarzucając sądowi pierwszej instancji naruszenie przepisów postępowania, w tym art. 149 § 1a p.p.s.a. i art. 141 § 4 p.p.s.a. Argumentował, że opóźnienie w wydaniu decyzji było spowodowane pandemią COVID-19, skomplikowanym charakterem sprawy oraz koniecznością priorytetowego traktowania inwestycji objętych specustawami. Podkreślał, że pandemia stanowiła obiektywną przeszkodę w działaniu organów. Naczelny Sąd Administracyjny oddalił skargę kasacyjną. Sąd wskazał, że uchwała I OPS 6/08, na którą powoływał się organ, była wydana w innym stanie prawnym. Podkreślono, że obecne brzmienie art. 149 p.p.s.a. pozwala na stwierdzenie bezczynności nawet po wydaniu decyzji przez organ. Sąd uznał, że pandemia COVID-19, która zakończyła się w lipcu 2023 r., nie usprawiedliwia ponad półtorarocznej zwłoki w załatwieniu sprawy, zwłaszcza że organ nie podejmował żadnych czynności dowodowych i nie korzystał z instytucji art. 36 k.p.a. Stwierdzono, że naruszenie prawa miało charakter rażący. Zarzut naruszenia art. 141 § 4 p.p.s.a. również uznano za bezzasadny, gdyż uzasadnienie wyroku WSA było jasne i pozwalało na kontrolę instancyjną.

Asystent AI do analizy prawnej

Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.

Analiza orzecznictwa Badanie przepisów Odpowiedzi na pytania Drafting pism
Wypróbuj Asystenta AI

Zagadnienia prawne (3)

Odpowiedź sądu

Nie, pandemia COVID-19, zwłaszcza po zniesieniu stanu zagrożenia epidemicznego, nie może stanowić samoistnego usprawiedliwienia dla ponad półtorarocznej bezczynności organu, która w tym przypadku miała charakter rażącego naruszenia prawa.

Uzasadnienie

Sąd uznał, że pandemia nie wyłącza odpowiedzialności organu za długotrwałą zwłokę, szczególnie gdy organ nie podejmował żadnych czynności i nie korzystał z dostępnych środków prawnych do przedłużenia terminu. Rażące naruszenie prawa polega na oczywistym i ciężkim naruszeniu przepisów.

Rozstrzygnięcie

Decyzja

odrzucono_skargę

Przepisy (16)

Główne

p.p.s.a. art. 149 § §1

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Sąd stwierdza, że organ dopuścił się bezczynności lub przewlekłego prowadzenia postępowania.

p.p.s.a. art. 149 § §1a

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Jednocześnie sąd stwierdza, czy bezczynność organu lub przewlekłe prowadzenie postępowania przez organ miały miejsce z rażącym naruszeniem prawa.

Pomocnicze

p.p.s.a. art. 149 § §3

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.p.s.a. art. 141 § §4

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Dotyczy wymogów uzasadnienia wyroku.

p.p.s.a. art. 183 § §1

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Zakres rozpoznania sprawy przez NSA.

p.p.s.a. art. 183 § §2

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Przesłanki nieważności postępowania.

p.p.s.a. art. 184

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Podstawa oddalenia skargi kasacyjnej.

k.p.a. art. 35 § §1

Kodeks postępowania administracyjnego

Terminy załatwiania spraw.

k.p.a. art. 35 § §2

Kodeks postępowania administracyjnego

Terminy załatwiania spraw.

k.p.a. art. 35 § §3

Kodeks postępowania administracyjnego

Terminy załatwiania spraw.

k.p.a. art. 36 § §1

Kodeks postępowania administracyjnego

Przedłużenie terminów.

k.p.a. art. 36 § §2

Kodeks postępowania administracyjnego

Przedłużenie terminów.

k.p.a. art. 37 § §1

Kodeks postępowania administracyjnego

Przesłanki stwierdzenia bezczynności.

k.p.a. art. 156 § §1

Kodeks postępowania administracyjnego

Przesłanki stwierdzenia nieważności decyzji.

ustawa o drogach publicznych

Ustawa z dnia 10 kwietnia 2003 r.

Dotyczy szczególnych zasad przygotowania i realizacji inwestycji w zakresie dróg publicznych.

ustawa o transporcie kolejowym

Ustawa z dnia 28 marca 2003 r.

Dotyczy szczególnych zasad przygotowania i realizacji inwestycji kolejowych.

Argumenty

Skuteczne argumenty

Pandemia COVID-19 nie usprawiedliwia ponad półtorarocznej bezczynności organu, zwłaszcza po zniesieniu stanu zagrożenia epidemicznego. Organ nie podejmował żadnych czynności dowodowych i nie korzystał z instytucji art. 36 k.p.a., co świadczy o rażącym naruszeniu prawa. Uzasadnienie wyroku WSA było wystarczające i pozwalało na kontrolę instancyjną.

Odrzucone argumenty

Opóźnienie w wydaniu decyzji było spowodowane pandemią COVID-19, co wyłączało bezprawność działania organu. Skomplikowany charakter sprawy i priorytetowe traktowanie inwestycji w ramach specustaw uzasadniały dłuższy czas procedowania. Uzasadnienie wyroku WSA było niejasne i naruszało art. 141 § 4 p.p.s.a.

Godne uwagi sformułowania

bezczynność, która miała miejsce z rażącym naruszeniem prawa pandemia COVID-19 (...) stanowiła istotną przeszkodę w działaniu organów nie można w tym przypadku uznać za usprawiedliwienie tak długiego okresu bezczynności okoliczności istnienia pandemii COVID-19 rażącym naruszeniem prawa jest stan, w którym bez żadnej wątpliwości i wahań (...) można stwierdzić, że naruszono prawo w sposób oczywisty uzasadnienie zaskarżonego wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego czyni go więc w pełni poddającym się kontroli kasacyjnej

Skład orzekający

Teresa Zyglewska

przewodniczący sprawozdawca

Jerzy Stelmasiak

sędzia

Maciej Kobak

sędzia del. WSA

Informacje dodatkowe

Wartość precedensowa

Siła: Wysoka

Powoływalne dla: "Interpretacja pojęcia rażącego naruszenia prawa w kontekście bezczynności organu, zwłaszcza w odniesieniu do wpływu pandemii COVID-19 na działanie administracji publicznej."

Ograniczenia: Orzeczenie dotyczy specyficznej sytuacji bezczynności organu w sprawie pozwolenia wodnoprawnego, ale zasady dotyczące oceny bezczynności i wpływu zdarzeń losowych są uniwersalne.

Wartość merytoryczna

Ocena: 7/10

Sprawa dotyczy ważnego zagadnienia bezczynności organów administracji i wpływu zdarzeń nadzwyczajnych (pandemii) na ich działanie, co jest nadal aktualne dla wielu obywateli i przedsiębiorców.

Pandemia COVID-19 nie usprawiedliwia bezczynności urzędników. NSA wyjaśnia, kiedy opóźnienia są rażącym naruszeniem prawa.

Sektor

budownictwo

Asystent AI dla prawników

Twój asystent do analizy prawnej

Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.

Analiza orzecznictwa i przepisów
Drafting pism i dokumentów
Odpowiedzi na pytania prawne
Pogłębiona analiza z doktryny

Powiązane tematy

Pełny tekst orzeczenia

Oryginał, niezmieniony
III OSK 2189/24 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2025-07-08
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2024-08-16
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Jerzy Stelmasiak
Maciej Kobak
Teresa Zyglewska /przewodniczący sprawozdawca/
Symbol z opisem
6090 Budownictwo wodne, pozwolenie wodnoprawne
658
Hasła tematyczne
Inne
Sygn. powiązane
II SAB/Kr 46/24 - Wyrok WSA w Krakowie z 2024-04-10
Skarżony organ
Inne
Treść wyniku
Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy
Dz.U. 2024 poz 935
art.149 §1a, art.149 §3
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.)
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodnicząca: sędzia NSA Teresa Zyglewska (spr.) Sędziowie: sędzia NSA Jerzy Stelmasiak sędzia del. WSA Maciej Kobak Protokolant: asystent sędziego Olga Libiszewska po rozpoznaniu w dniu 8 lipca 2025 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej Dyrektora Regionalnego Zarządu Gospodarki Wodnej w Krakowie Państwowego Gospodarstwa Wodnego Wody Polskie od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 10 kwietnia 2024 r., sygn. akt II SAB/Kr 46/24 w sprawie ze skargi Prokuratora Prokuratury Rejonowej w Z. na bezczynność Dyrektora Regionalnego Zarządu Gospodarki Wodnej w Krakowie Państwowego Gospodarstwa Wodnego Wody Polskie w sprawie dotyczącej udzielenia pozwolenia wodnoprawnego oddala skargę kasacyjną.
Uzasadnienie
Wyrokiem z 10 kwietnia 2024 r., sygn. akt II SAB/Kr 46/24 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie (dalej: Sąd I instancji, WSA), po rozpoznaniu sprawy ze skargi Prokuratora Prokuratury Rejonowej w Z. (dalej: Prokurator) na bezczynność Dyrektora Regionalnego Zarządu Gospodarki Wodnej w Krakowie Państwowego Gospodarstwa Wodnego Wody Polskie w sprawie dotyczącej udzielenia pozwolenia wodnoprawnego, umorzył postępowanie sądowe w zakresie zobowiązania organu do wydania aktu lub podjęcia czynności w sprawie (pkt 1) oraz stwierdził, że Dyrektor Regionalnego Zarządu Gospodarki Wodnej w Krakowie Państwowego Gospodarstwa Wodnego Wody Polskie dopuścił się bezczynności, która miała miejsce z rażącym naruszeniem prawa (pkt 2).
Z powyższym rozstrzygnięciem nie zgodził się Dyrektor Regionalnego Zarządu Gospodarki Wodnej w Krakowie Państwowego Gospodarstwa Wodnego Wody Polskie (dalej: organ, Dyrektor) i w skardze kasacyjnej, zaskarżając wyrok w części co do punktu 2, zarzucił zaskarżonemu wyrokowi naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, a to:
1. art. 149 § 1a p.p.s.a. i art. 149 § 1 pkt 3 p.p.s.a. w zw. z art. 37 § 1 pkt 1 i 2 k.p.a. oraz art. 35 § 1, § 2 i § 3 k.p.a. i art. 36 § 1 i § 2 k.p.a. oraz w zw. z art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. poprzez niewłaściwe zastosowanie i nieuzasadnione stwierdzenie bezczynności organu z rażącym naruszeniem prawa, podczas gdy w niniejszej sprawie nie doszło do bezczynności z rażącym naruszeniem prawa po stronie organu, gdyż organ na dzień wyrokowania nie pozostawał w bezczynności, a wydanie decyzji w ustawowym terminie uniemożliwiały obiektywne, niezależne od organu okoliczności;
2. art. 141 § 4 p.p.s.a. poprzez zaniechanie wszechstronnego odniesienia się do podstaw orzekania i niejasność uzasadnienia wyroku, wobec czego zaskarżony wyrok wymyka się kontroli instancyjnej, przejawiające się m.in. w pominięciu, że organ zakończył sprawę poprzez wydanie decyzji (co stanowi przeszkodę do orzekania o bezczynności), okoliczności występowania epidemii COVID-19, która ograniczała możliwość normalnego procedowania organów oraz spowodowała spiętrzenie spraw pozostających do rozstrzygnięcia, w przyjęciu że sprawa powinna zostać rozpoznana w minimalnym okresie ustawowym, przy jednoczesnym przyjęciu, że ma ona skomplikowany charakter, brak uzasadnienia przyjęcia rażącego naruszenia prawa przez organ, brak odniesienia się do argumentacji organu odnośnie ilości rozpoznanych spraw, w tym rozpoznawanych w trybie priorytetowym na mocy tzw. "specustaw".
W oparciu o tak sformułowane zarzuty organ wniósł o uchylenie wyroku Sądu I instancji w zaskarżonej części i orzeczenie o istocie sprawy przez Naczelny Sąd Administracyjny, a ewentualnie o uchylenie wyroku w zaskarżonej części i przekazanie sprawy Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Krakowie do ponownego rozpoznania, a gdyby Sąd ten nie mógł rozpoznać jej w innym składzie - innemu Sądowi, zasądzenie od skarżącego na rzecz organu zwrotu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego wedle norm przepisanych oraz rozpoznanie skargi kasacyjnej na rozprawie.
W uzasadnieniu wskazano, że na dzień wyrokowania organ nie pozostawał w bezczynności, bowiem przed tą datą sprawa została zakończona wydaniem decyzji. W ocenie Dyrektora, Sąd l instancji pominął, że przez ostatnie kilka lat, począwszy od 2020 r. występowała pandemia COVID-19 (stan epidemii SARS-CoV-2), która stanowiła szczególne okoliczności, nietypowe i niemożliwe do przewidzenia, wpływające na działanie całego Państwa, w tym organów administracji. Powyższe stanowiło istotną przeszkodę w działaniu organów. Problem ten został dostrzeżony także przez ustawodawcę, który formułował na przestrzeni czasu szereg regulacji mających na celu ograniczanie i łagodzenie skutków zaistniałej sytuacji lub wręcz wyłączając pewne skutki prawne. Sąd l instancji zupełnie pominął, że sprawa ta była rozpoznawana w okresie trwania epidemii, co wiązało się z obiektywnymi utrudnieniami w funkcjonowaniu organów administracji (w tym absencje pracowników, kwarantanny, obowiązek pracy rotacyjnej, utrudniony dostęp do materiałów, wydłużenie terminów i gorsze działanie doręczeń oraz innych organów współdziałających). Dodatkowo, zdaniem organu, nie można pomijać, że po kilkuletnim okresie pandemii organy zmagają się z nawarstwieniem spraw, które wymagają procedowania. Nie wynika to jednak z zaniedbań organu, ale ze szczególnej sytuacji niezależnej od organu, negatywnie wpływającej na jego możliwości procedowania. Sytuacja ta miała charakter obiektywny i powszechny, miała znamiona sytuacji wyjątkowej, wyłączającej bezprawność co do wynikających stąd skutków. Dyrektor wskazał, że powyższe powinno zostać uwzględnione przy ocenie sprawy. Istnieje pewien już utarty konsensus społeczny, że panująca pandemia COVID-19 wyłącza sankcje wynikające z pewnych negatywnych jej skutków. Opóźnienia występujące w tym okresie miały charakter niejako systemowy. Zdaniem organu przy ocenie sprawy, szczególnie w kontekście rażącego prawa nie można pomijać tejże kwestii, albowiem pandemia COVID-19 miała znaczący wpływ na procedowanie sprawy, a okoliczności te są niezawinione przez organ i mają charakter wyłączający odpowiedzialność.
Dalej wskazano, że przedmiotowa sprawa administracyjna była sprawą o skomplikowanym charakterze materialnoprawnym, wymagającą pod względem dowodowym oraz pod względem analizy materiałów sprawy przez organ, co wiąże się z czasochłonnością. Nie była to sprawa prosta i rutynowa, możliwa do załatwienia "od ręki", w ustawowych terminach wynikających z art. 35 k.p.a. Terminy te są niezwykle trudne do dochowania w sprawach bardziej skomplikowanych (nie tylko ze względu na czas niezbędny do analizy sprawy i podejmowania przez organ czynności, ale też inne czynniki wpływające na czas rozpoznania).
Dyrektor zauważył również, że wnioski rozpatrywane przez organ związane są m.in. z inwestycjami liniowymi (zarówno drogowymi, jak i kolejowymi) i mają szczególnie skomplikowany charakter, co wymaga wszechstronnego oraz wyczerpującego rozpoznania przedkładanych przez podmioty wnioskujące dokumentacji. Ponadto wskazane powyżej decyzje realizowane są przy wysokich nakładach finansowych (powyżej miliona) z dofinansowaniami unijnymi, gdzie kluczowym zagadnieniem są terminy ich realizacji oraz wydatkowania środków z dofinansowania. Przedmiotowe inwestycje objęte są tzw. "specustawami", tj. ustawa z dnia 10 kwietnia 2003 r. o szczególnych zasadach przygotowania i realizacji inwestycji w zakresie dróg publicznych i ustawa z dnia 28 marca 2003 r. o transporcie kolejowym. W tym stanie rzeczy, z uwagi na powyższe sam ustawodawca nadał tymże inwestycjom priorytetowy charakter ze względu na interes publiczny/społeczny oraz obostrzenia związane z ich finansowaniem. Skoro więc ustawodawca założył priorytetową realizację tychże postępowań, to rozpoznanie ich siłą rzeczy następuje w pierwszej kolejności względem innych spraw, które nie są procedowane w trybie specustaw z zakreślonym terminem realizacji.
Ponadto, w ocenie organu, Sąd l instancji naruszył art. 141 § 4 p.p.s.a. poprzez zaniechanie wszechstronnego odniesienia się do podstaw orzekania i niejasność uzasadnienia wyroku, wobec czego zaskarżony wyrok wymyka się kontroli instancyjnej. Wyrok jest niepełny, bowiem pominięto w uzasadnieniu, że organ zakończył sprawę poprzez wydanie decyzji (co stanowi przeszkodę do orzekania o bezczynności), pominął okoliczności występowania epidemii COVID-19, która ograniczała możliwość normalnego procedowania organów oraz spowodowała spiętrzenie spraw pozostających do rozstrzygnięcia - co wyłącza odpowiedzialność organu. Ponadto w wyroku brak uzasadnienia przez Sąd l instancji powodów przyjęcia rażącego naruszenia prawa przez organ. Wskazano, że jest to tym bardziej istotne, że rażące naruszenie prawa jest pojęciem o charakterze klauzuli generalnej i bez wyjaśnienia przed Sąd l instancji szczegółowej oceny i motywów wyrokowania w tym zakresie uzasadnienie wyroku uniemożliwia kontrolę instancyjną. Uzasadnienie wyroku zawiera niespójności. Brak jest wyjaśnienia w uzasadnieniu wyroku dlaczego Sąd I instancji przyjął, że sprawa powinna zostać rozpoznana w minimalnym okresie ustawowym, przy jednoczesnym przyjęciu, że ma ona skomplikowany charakter. Ponadto Sąd l instancji nie odniósł się do argumentacji organu odnośnie ilości rozpoznanych spraw, w tym rozpoznawanych w trybie priorytetowych na mocy tzw. "specustaw".
Zdaniem Dyrektora, powyższe uchybienia miały istotny wpływ na rozstrzygnięcie, bowiem niedostrzeżenie przez Sąd l instancji powyższego, a w konsekwencji dokonanie niewłaściwej oceny zaistniałego stanu faktycznego i naruszenie przepisów postępowania spowodowało, że Sąd w sposób nieuzasadniony orzekł o bezczynności, która miała miejsce z rażącym naruszeniem prawa.
Pismem z 27 czerwca 2024 r. – w odpowiedzi na skargę kasacyjną – Prokurator wniósł o jej oddalenie w całości.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Stosownie do treści art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2024 r., poz. 935 ze zm.; dalej: p.p.s.a.) Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania, której przesłanki enumeratywnie wymienione w art. 183 § 2 p.p.s.a. w niniejszej sprawie nie występują. Oznacza to, że przytoczone w skardze kasacyjnej przyczyny wadliwości prawnej zaskarżonego wyroku determinują zakres kontroli dokonywanej przez sąd II instancji, który w odróżnieniu od sądu I instancji nie bada całokształtu sprawy, lecz tylko weryfikuje zasadność zarzutów podniesionych w skardze kasacyjnej.
Skarga kasacyjna nie jest zasadna i nie zasługuje na uwzględnienie.
W pierwszym zarzucie skargi kasacyjnej jako jej podstawy powołano art. 149 § 1a p.p.s.a. w zw. z art. 149 § 3 p.p.s.a. w zw. art. 37 § 1 pkt 1 i 2 k.p.a. oraz art. 35 § 1 i 2 k.pa. i art. 36 § 1 i 2 k.p.a. oraz art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. wskazując na ich niewłaściwe zastosowanie, albowiem zdaniem skarżącego kasacyjnie organu wydanie decyzji w terminie poprzedzającym dzień wyrokowania przez Sąd I instancji skutkuje brakiem pozostawania organu w bezczynności. Skarżący kasacyjne na poparcie swojego twierdzenia powołał uchwałę Naczelnego Sądu Administracyjnego o sygn. akt I OPS 6/08.
Odnosząc się do tak sformułowanego zarzutu stwierdzić należy, że nie zasługuje on na uwzględnienie. Skarga kasacyjna pomija bowiem istotne elementy i okoliczności związane z wydaniem uchwały o sygn. akt I OPS 6/08. Uchwała ta wydawana był bowiem w innym stanie prawnym niż obowiązujący w dacie wydania wyroku.
Do 11 kwietnia 2011 r. przepis art. 149 p.p.s.a. stanowił, że "[s]ąd uwzględniając skargę na bezczynność organów w sprawach określonych w art. 3 § 2 pkt 1-4 zobowiązuje organ do wydania w określonym terminie aktu lub dokonania czynności lub stwierdzenia albo uznania uprawnienia lub obowiązku wynikających z przepisów prawa". Ustawodawca nie przewidywał wówczas jakichkolwiek innych sposobów załatwienia sprawy ze skargi na bezczynność jak tylko zobowiązanie organu do jej załatwienia w określonym terminie. W przypadku załatwienia sprawy w toku postępowania sądowoadmonistracyjnego, to jest po wniesieniu skargi i przed wydaniem wyroku nie zachodziła już potrzeba wydawania orzeczenia zobowiązującego organ do załatwienia sprawy. W uchwale składu siedmiu sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego z 26 listopada 2008 r. sygn. akt I OPS 6/08 przesądzono, że w takiej sytuacji należy w oparciu o art. 161 § 1 pkt 3 p.p.s.a. umorzyć postępowanie sądowoadministracyjne.
W wyniku zmian ustawodawczych wprowadzonych 11 kwietnia 2011 r. (do dotychczasowej ww. treści przepisu dodano wówczas przewlekłe prowadzenie postępowania) i 17 maja 2011 r. (dodano zdanie drugie w § 1 mówiące o jednoczesnym stwierdzeniu przez sąd, czy bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania miały miejsce z rażącym naruszeniem prawa) w judykaturze zarysowała się różnica stanowisk co do tego czy pogląd wyrażony w ww. uchwale z 26 listopada 2008 r., sygn. akt I OPS 6/08 zachowuje aktualność. W przypadku umorzenia postępowania pozostawała bowiem nierozstrzygnięta kwestia charakteru opieszałości organu w prowadzeniu postępowania. Problem rozbieżności orzecznictwa w zakresie czy użyty przez ustawodawcę w zdaniu drugim § 1 art. 149 p.p.s.a. zwrot "jednocześnie" pozwala na merytoryczne orzekanie o bezczynności lub przewlekłości w zakończonym przez organ postępowaniu stracił jednak na znaczeniu wskutek kolejnych zmian ustawodawczych wprowadzonych ustawą z dnia 9 kwietnia 2015 r. o zmianie ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. poz. 658). Aktualnie, a także w dacie rozstrzygania sprawy przez Sąd I instancji, art. 149 p.p.s.a. ma bowiem następującą treść:
§ 1. Sąd, uwzględniając skargę na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania przez organy w sprawach określonych w art. 3 § 2 pkt 1-4 albo na przewlekłe prowadzenie postępowania w sprawach określonych w art. 3 § 2 pkt 4a:
1) zobowiązuje organ do wydania w określonym terminie aktu, interpretacji albo do dokonania czynności;
2) zobowiązuje organ do stwierdzenia albo uznania uprawnienia lub obowiązku wnikających z przepisów prawa;
3) stwierdza, że organ dopuścił się bezczynności lub przewlekłego prowadzenia postępowania.
§ 1a. Jednocześnie sąd stwierdza, czy bezczynność organu lub przewlekłe prowadzenie postępowania przez organ miały miejsce z rażącym naruszeniem prawa.
§ 1b. Sąd, w przypadku, o którym mowa w § 1 pkt 1 i 2, może ponadto orzec o istnieniu lub nieistnieniu uprawnienia lub obowiązku, jeżeli pozwala na to charakter sprawy oraz niebudzące uzasadnionych wątpliwości okoliczności jej stanu faktycznego i prawnego.
§ 2. Sąd, w przypadku, o którym mowa w § 1, może ponadto orzec z urzędu albo na wniosek strony o wymierzeniu organowi grzywny w wysokości określonej w art. 154 § 6 lub przyznać od organu na rzecz skarżącego sumę pieniężną do wysokości połowy kwoty określonej w art. 154 § 6.
Z powyższego wynika, że w zależności od stanu faktycznego istniejącego w chwili wydawania orzeczenia (czy po wniesieniu skargi organ załatwił sprawę, czy też nadal nie wydał decyzji lub innego aktu) sąd administracyjny decyduje albo o zobowiązaniu do załatwienia sprawy z punktu 1 § 1 art. 149 p.p.s.a i o zaistnieniu stanu przewlekłości lub bezczynności z punktu 3 § 1 stwierdza zgodnie z § 1a tego przepisu czy bezczynność lub przywykłość miały miejsce z rażącym naruszeniem prawa.
W obecnym stanie prawnym zatem, załatwienie sprawy przez organ po wniesieniu skargi na bezczynność lub przewlekłość nie skutkuje już umorzeniem postępowania w sprawie, lecz co najwyżej umorzeniem postępowania jedynie w odniesieniu do żądania skargi zobowiązania organu do załatwienia sprawy w określonym terminie, aczkolwiek nie jest to element konieczny wyroku skoro taka sama rolę spełnia rozstrzygnięcie przewidziane w art. 149 § 1 pkt 3 p.p.s.a. stwierdzające, że organ dopuścił się bezczynności lub przewlekłego prowadzenia postępowania (zob. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 19 kwietnia 2021 r., sygn. akt III OSK 847/21).
Zasadnie zatem Sąd I instancji umorzył postępowanie jedynie w zakresie art. 149 § 1 pkt 1 p.p.s.a. mając na względzie, że przed wydaniem wyroku sprawa została załatwiona poprzez wydanie decyzji.
Odnosząc się natomiast do twierdzeń skargi kasacyjnej, że w sprawie nie mamy do czynienia z bezczynnością, która miała miejsce z rażącym naruszeniem prawa stwierdzić należy, że twierdzenie to jest nieuprawnione.
Odnosząc się do przytoczonego zarzutu i towarzyszącej mu argumentacji, podkreślić należy, że w świetle art. 149 § 1a p.p.s.a. rażącym naruszeniem prawa jest stan, w którym bez żadnej wątpliwości i wahań oraz bez potrzeby odwoływania się do szczegółowej oceny okoliczności sprawy można stwierdzić, że naruszono prawo w sposób oczywisty. Taka sytuacja ma miejsce, np. gdy w sposób jednoznaczny i znaczący doszło do przekroczenia terminów określonych przepisami prawa na dokonanie danej czynności, a zarazem nie zachodzą okoliczności ekskulpujące bezczynność.
W tym kontekście Sąd I instancji zasadnie zwrócił uwagę, że w sprawie poddanej sądowej kontroli w tym postępowaniu, przedmiotem jest bezczynność w zakresie stwierdzenia nieważności decyzji, przy czym co istotne postępowanie to zostało wszczęte z urzędu. Postępowanie rozpoczęło swój bieg w dniu 22 czerwca 2022 r., a zakończyło się wydaniem decyzji w dniu 13 lutego 2024 r. Przy czym co istotne organ w tym czasie nie prowadził żadnych czynności dowodowych. Jak zasadnie zauważył Wojewódzki Sąd Administracyjny pierwsze powiadomienie stron o instytucji przewidzianej w art. 36 k.p.a. miało miejsce dopiero 19 października 2022 r., gdzie wskazano jako termin załatwienia sprawy 30 stycznia 2023 r. Przy czym, w dniu 18 października 2022 r. wpłynął do organu monit prokuratora. Po 30 stycznia 2023 r. organ nie poinformował ponownie stron o zastosowaniu instytucji z art. 36 k.p.a. pomimo pism prokuratora z 28 lutego 2023 r., 14 kwietnia 2023 r. i 14 grudnia 2023 r. Dopiero po wniesieniu skargi w dniu 23 stycznia 2024 r. organ wydał decyzję datowaną na 13 lutego 2024 r. Sprawa toczyła się więc ponad rok i 7 miesięcy.
Takie zachowanie organu nie może zostać zakwalifikowane inaczej jak bezczynność, która miała miejsce z rażącym naruszeniem prawa. Organ nie dochował bowiem żadnych terminów, przy czym nawet nie korzystał z możliwości, o których mowa w art. 36 k.p.a.
Nie można w tym przypadku uznać za usprawiedliwienie tak długiego okresu bezczynności okoliczności istnienia pandemii COVID-19. Przypomnieć należy, że z dniem 1 lipca 2023 r. został zniesiony na terytorium Polski stan zagrożenia epidemicznego spowodowany zakażeniami wirusem SARS-CoV-2. Samoistne powoływanie się na powyższą przyczynę nie może więc stanowić podstawy do przyjęcia, że w sprawie nie doszło do bezczynności, która miała miejsce z rażącym Wskazać należy, że pod pojęciem rażącego naruszenia prawa rozumie się sytuację, w której bez żadnej wątpliwości można stwierdzić, że naruszono prawo, a więc sytuację, w której naruszenie jest oczywiste. Przy czym jest to naruszenie ciężkie, które nosi cechy oczywistej i wyraźnej sprzeczności z obowiązującym prawem, niezasługujące na zaakceptowanie w demokratycznym państwie prawa i wywołujące dotkliwe skutki społeczne lub indywidualne. Stan faktyczny sprawy wskazuje, że naruszenie o takim charakterze miało miejsce w rozpoznawanej sprawie.
Jako pozbawiony uzasadnionych podstaw należało ocenić zarzut skargi kasacyjnej dotyczący naruszenia art. 141 § 4 p.p.s.a.
Zarzut naruszenia art. 141 § 4 p.p.s.a. może być skutecznie postawiony w dwóch przypadkach: gdy uzasadnienie wyroku nie zawiera wszystkich elementów, wymienionych w tym przepisie i gdy w ramach przedstawienia stanu sprawy, wojewódzki sąd administracyjny nie wskaże, jaki i dlaczego stan faktyczny przyjął za podstawę orzekania (por. uchwałę Naczelnego Sądu Administracyjnego z 15 lutego 2010 r., sygn. akt: II FPS 8/09, LEX nr 552012, wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 20 sierpnia 2009 r., sygn. akt: II FSK 568/08, LEX nr 513044). Naruszenie to musi być przy tym na tyle istotne, aby mogło mieć wpływ na wynik sprawy (art. 174 pkt 2 p.p.s.a.). Za jego pomocą nie można skutecznie zwalczać prawidłowości przyjętego przez sąd stanu faktycznego, jak i niemożliwe jest także kwestionowanie w ramach zarzutu naruszenia art. 141 § 4 p.p.s.a. stanowiska sądu co do wykładni bądź zastosowania prawa materialnego. Przepis art. 141 § 4 p.p.s.a. jest przepisem proceduralnym, regulującym wymogi uzasadnienia. W ramach rozpatrywania zarzutu naruszenia tego przepisu Naczelny Sąd Administracyjny zobowiązany jest jedynie do kontroli zgodności uzasadnienia zaskarżonego wyroku z wymogami wynikającymi z powyższej normy prawnej. Wadliwość uzasadnienia orzeczenia może stanowić przedmiot skutecznego zarzutu kasacyjnego z art. 141 § 4 p.p.s.a., w sytuacji, gdy sporządzone jest ono w taki sposób, że niemożliwa jest kontrola instancyjna zaskarżonego wyroku (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z 22 maja 2014 r., sygn. akt II OSK 481/14). Tymczasem uzasadnienie zaskarżonego w niniejszej sprawie wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie zawiera przedstawienie stanu sprawy, zarzutów podniesionych w skardze, stanowiska strony przeciwnej, podstawę prawną rozstrzygnięcia oraz jej wyjaśnienie. Sąd I instancji odniósł się do wszystkich kwestii istotnych z punktu widzenia merytorycznego rozstrzygnięcia sprawy i wskazał powody, dla których uznał, że skarga na bezczynność zasługiwała w sprawie na uwzględnienie. Treść uzasadnienia zaskarżonego wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego czyni go więc w pełni poddającym się kontroli kasacyjnej i wprost wynika z niego rezultat i wnioski przeprowadzonej kontroli działalności administracji publicznej. Przedstawiona przez Sąd I instancji argumentacja jest czytelna sprawiając, że wyrok poddaje się kontroli instancyjnej, a to wszystko czyni zarzut naruszenia art. 141 § 4 p.p.s.a. bezskutecznym.
Na marginesie jedynie można dodać, że obowiązek odniesienia się do zarzutów skargi oznacza konieczność odniesienia się do kwestii istotnych z punktu widzenia rozstrzygnięcia sprawy. Zarzutu naruszenia art. 141 § 4 p.p.s.a. nie można zatem uzasadniać nieuwzględnieniem wszystkich zarzutów skargi czy nieodniesieniem się przez sąd do wszystkich kwestii podnoszonych przez stronę. To, że skarżący nie jest przekonany o trafności rozstrzygnięcia sprawy przez sąd, nie oznacza jeszcze wadliwości uzasadnienia wyroku (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 30 listopada 2011 r., sygn. akt I OSK 1451/11). Brak przekonania strony o trafności rozstrzygnięcia sprawy, w tym co do przyjętego kierunku wykładni i zastosowania prawa, czy też oceny zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, która nie koresponduje z oczekiwaniami skarżącego kasacyjnie, nie oznacza wadliwości uzasadnienia wyroku. Polemika z merytorycznym stanowiskiem sądu pierwszej instancji nie może czynić skutecznym zarzutu naruszenia art. 141 § 4 p.p.s.a. Taką polemikę zaś zawarto w argumentacji przedstawionej przez stronę skarżącą kasacyjnie.
Mając na względzie powyższe skarga kasacyjna jako nieoparta na usprawiedliwionych postawach została oddalona w oparciu o art. 184 p.p.s.a.

Potrzebujesz pomocy prawnej?

Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.

Zadaj pytanie Asystentowi AI