II SA/Ol 1237/12

II SA/Ol 1237/12 - Wyrok WSA w Olsztynie
Data orzeczenia
2012-11-27
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2012-10-26
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie
Sędziowie
Bogusław Jażdżyk
Marzenna Glabas /przewodniczący sprawozdawca/
Tadeusz Lipiński
Symbol z opisem
6031 Uprawnienia do kierowania pojazdami
Hasła tematyczne
Ruch drogowy
Sygn. powiązane
I OZ 978/12 - Postanowienie NSA z 2013-01-09
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2002 nr 153 poz 1269
art.1 par.1 i 2
Ustawa z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych.
Dz.U. 2012 poz 270
art.3 par.1,art.134 par.1,art.145 par.1,art.151
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.
Dz.U. 2011 nr 205 poz 1212
art.4 ust.1,art.5 ust.2,3,3a,3b,5 i 6
Ustawa z dnia 19 sierpnia 2011 r. o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów.
Sentencja
Dnia 27 listopada 2012 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodnicząca Sędzia WSA Marzenna Glabas (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Tadeusz Lipiński Sędzia WSA Bogusław Jażdżyk Protokolant specjalista Wojciech Grabowski po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 27 listopada 2012 roku sprawy ze skargi P. Z. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia "[...]" nr "[...]" w przedmiocie zatrzymania prawa jazdy - oddala skargę.
Uzasadnienie
Decyzją ostateczną z dnia "[...]" nr "[...]" działający z upoważnienia Prezydenta m. st. W. Kierownik Referatu Świadczeń Rodzinnych i Funduszu Alimentacyjnego Wydziału Spraw Społecznych i Zdrowia dla Dzielnicy P. P. uznał P. Z. za uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych
Następnie Naczelnik Wydziału Spraw Społecznych i Zdrowia dla Dzielnicy P. P. skierował do Starosty G. wniosek o zatrzymanie P. Z. prawa jazdy na podstawie art. 5 ust.3b ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów.
Decyzją z dnia "[...]" Starosta G. orzekł o zatrzymaniu P. Z. prawa jazdy kategorii BCE, numer druku "[...]", wydanego przez Starostę G. W uzasadnieniu organ wskazał, że zgodnie z art. 5 ust. 5 ustawy z dnia 7 września 2007r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, jeżeli decyzja o uznaniu dłużnika alimentacyjnego za uchylającego się od obowiązków alimentacyjnych stanie się ostateczna i organ właściwy dłużnika złoży stosowny wniosek, starosta wydaje decyzję o zatrzymaniu prawa jazdy. Ponieważ w rozpoznawanej sprawie przesłanki te zostały spełnione, zatem, w ocenie organu, wydanie decyzji było uzasadnione,
W odwołaniu od tej decyzji P.Z. przyznał, że ma zadłużenie z tytułu niepłacenia alimentów, które jednak systematycznie spłaca. Wskazał też, że jest kierowcą zawodowym i jest to jedyny posiadany przez niego zawód, zatem pozbawienie go prawa jazdy uniemożliwi mu zarówno regulowanie należności alimentacyjnych, jak i pozbawi go środków do życia.
Samorządowe Kolegium Odwoławcze w O., po rozpatrzeniu odwołania, decyzją z dnia "[...]" utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. W uzasadnieniu organ odwoławczy przytoczył obowiązujące przepisy i wskazał, że z ich brzmienia wynika, że decyzja w sprawie zatrzymania prawa jazdy dłużnikowi alimentacyjnemu ma charakter obligatoryjny, a mianowicie, organ administracji publicznej ma obowiązek wydania takiej decyzji w przypadku zaistnienia okoliczności określonych w art. 5 ust. 5 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów. W rozpoznawanej sprawie takie okoliczności zaistniały, ponieważ organ właściwy dłużnika złożył wniosek o zatrzymanie prawa jazdy, dołączając do niego ostateczną decyzję o uznaniu P. Z. za uchylającego się od alimentów, zatem organ I instancji zobowiązany był do wydania decyzji o zatrzymaniu prawa jazdy.
Skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie na powyższe rozstrzygnięcie wniósł P. Z. podnosząc, że zatrzymanie prawa jazdy powoduje, że nie może podjąć pracy w wyuczonym zawodzie, co skutkuje pozbawieniem go środków utrzymania dla rodziny, a także uniemożliwia mu spłatę zobowiązań alimentacyjnych od których się nie uchyla, a jedynie spłaca w zbyt niskiej wysokości.
W odpowiedzi na skargą Samorządowe Kolegium Odwoławcze w O. wniosło o jej oddalenie, podtrzymując argumentację przedstawioną w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Na wstępie rozważań wskazać należy, iż zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym w świetle § 2 powołanego wyżej artykułu, kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Stosownie zaś do art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2012r, poz. 270 ze zm., - dalej jako p.p.s.a.), sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związanym zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.
W związku z tym sąd administracyjny kontroluje zaskarżoną decyzję wyłącznie
w aspekcie jej zgodności z prawem i może ją wzruszyć jedynie wówczas, gdy narusza ona przepisy prawa materialnego lub postępowania w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy (art. 3 § 1 w zw. z art. 145 § 1 p.p.s.a.). Oznacza to, że badaniu w postępowaniu sądowym podlega prawidłowość zastosowania przez organy administracji publicznej przepisów prawa w odniesieniu do istniejącego w sprawie stanu faktycznego oraz trafność zastosowanej wykładni tych przepisów. W zakresie dokonywanej kontroli sąd zobowiązany jest zbadać, czy organy administracji orzekając w sprawie nie naruszyły prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy.
Badając legalność zaskarżonej decyzji w świetle powołanych wyżej kryteriów Sąd uznał, że nie narusza ona prawa.
Wskazać należy, że przepisy regulujące zatrzymanie prawa jazdy dłużnikowi alimentacyjnemu zawarte są w ustawie z dnia 7 września 2007r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (tekst jedn. Dz. U. z 2009r. Nr 1, poz. 7 ze zm.). Od dnia 1 stycznia 2012r., na skutek uregulowań wynikających z ustawy z dnia 19 sierpnia 2011r. o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów ( Dz. U. Nr 205, poz.1212), uległa zmianie wcześniej obowiązujące procedura związana z zatrzymaniem prawa jazdy. I na podstawie tych nowych przepisów ( w szczególności art. 5 ustawy) prowadzone było postępowanie wobec skarżącego.
Po wskazanej wyżej nowelizacji postępowanie w sprawie zatrzymania prawa jazdy, poprzedzone musi być postępowaniem w sprawie uznania dłużnika alimentacyjnego za uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych. Z kolei to postępowanie jest wynikiem wcześniejszej oceny sytuacji życiowej dłużnika, ustalanej na podstawie wywiadu alimentacyjnego oraz oświadczenia majątkowego składanego przez dłużnika ( art. 4 ust.1 ustawy) i kończącej się, w przypadku braku zatrudnienia, nałożeniem obowiązku rejestracji w urzędzie pracy i zawiadomieniem tego urzędu o potrzebie aktywizacji zawodowej dłużnika (art. 5 ust.2 ustawy).
Dopiero w sytuacji, gdy dłużnik alimentacyjny uniemożliwia przeprowadzenie wywiadu alimentacyjnego lub odmówił złożenia oświadczenia majątkowego lub zarejestrowania się w powiatowym urzędzie pracy jako bezrobotny albo poszukujący pracy, lub też bez uzasadnionej przyczyny, w rozumieniu ustawy o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy, odmówił przyjęcia propozycji odpowiedniego zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, wykonywania prac społecznie użytecznych, prac interwencyjnych, robót publicznych, prac na zasadach robót publicznych albo udziału w szkoleniu, stażu lub przygotowaniu zawodowym dorosłych może zostać wszczęte postępowanie dotyczące uznania dłużnika za uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych (art. 5 ust. 3 ustawy). Poza tym, decyzja o uznaniu dłużnika alimentacyjnego za uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych nie może być wydana wobec takiego dłużnika, który przez okres ostatnich 6 miesięcy wywiązywał się w każdym miesiącu ze zobowiązań alimentacyjnych w kwocie nie niższej niż 50% kwoty bieżąco ustalonych alimentów (art.5 ust. 3a ustawy).
W myśl art. 5 ust. 3b powyższej ustawy dopiero gdy decyzja o uznaniu dłużnika za uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych stanie się ostateczna, organ właściwy dłużnika kieruje do starosty wniosek o zatrzymanie prawa jazdy dłużnika alimentacyjnego, dołączając do niego odpis tej decyzji, oraz składa wniosek o ściganie za przestępstwo określone w art. 209 § 1 Kodeksu karnego.
Na podstawie wniosku o zatrzymanie prawa jazdy starosta wydaje decyzję o zatrzymaniu prawa jazdy (art. 5 ust. 5 ustawy).
Natomiast uchylenie decyzji o zatrzymaniu prawa jazdy, w myśl art. 5 ust.6 ustawy, następuje na wniosek organu właściwego dłużnika alimentacyjnego , gdy:
- ustanie przyczyna zatrzymania prawa jazdy, o której mowa w ust. 3 oraz dłużnik alimentacyjny przez okres ostatnich 6 miesięcy wywiąże się w każdym miesiącu ze zobowiązań alimentacyjnych w kwocie nie niższej niż 50% kwoty bieżąco ustalonych alimentów lub
- nastąpi utrata statusu dłużnika alimentacyjnego.
W rozpoznawanej sprawie, jak wynika z akt postępowania administracyjnego, decyzja o uznaniu skarżącego za dłużnika alimentacyjnego stała się ostateczna z dniem "[...]". Na rozprawie skarżący podniósł, że nie odwołał się od niej, ponieważ słabo się orientuje we wszystkich procedurach. Takie stanowisko skarżącego nie mogło mieć w sposób oczywisty żadnego wpływu na dalszy bieg postępowania, ponieważ po złożeniu przez organ właściwy dłużnika do starosty wniosku o zatrzymanie prawa jazdy, organ ten, z mocy powołanego wyżej art.5 ust.5 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, obowiązany był do wydania decyzji w tym przedmiocie.
W świetle powyższych rozważań argumenty podnoszone w skardze nie mogą zostać uwzględnione. Mogły być one przedmiotem ewentualnych rozważań na etapie postępowania w przedmiocie uznania skarżącego za dłużnika uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych, a nie w sprawie zatrzymania prawa jazdy.
Podnieść także należy, że Sąd rozpoznając niniejszą sprawę, miał na uwadze orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego z dnia 22 września 2009r. wydane w sprawie P 46/07. W wyroku tym Trybunał uznał art. 5 ustawy z dnia 22 kwietnia 2005r. o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz o zaliczce alimentacyjnej (Dz. U. Nr 86, poz. 732 ze zm.) za niezgodny z art. 2 i art. 31 ust. 3Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. Przepis art. 5 ustawy z dnia 7 września 2007r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów w brzmieniu przed nowelizacją z 19 sierpnia 2011r. co do sposobu postępowania w sprawie zatrzymania prawa jazdy stanowił powtórzenie przepisu art. 5 ustawy z 2005r.
Trybunał Konstytucyjny stwierdził, że obowiązujący pod rządami art. 5 ustawy o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej mechanizm zatrzymywania prawa jazdy dłużnikowi alimentacyjnemu, naruszał zasadę sprawiedliwej procedury poprzez brak stosownego trybu odwoławczego umożliwiającego dłużnikowi alimentacyjnemu poddanie kontroli instancyjnej merytorycznej zasadności wniosku uprawnionego organu o zatrzymanie prawa jazdy, a także konstytucyjną zasadę proporcjonalności poprzez brak służebnej roli zatrzymania prawa jazdy dla realizacji podstawowego celu ustawy, jakim jest zapewnienie skuteczności w egzekwowaniu należności alimentacyjnych, którego to celu nie można osiągnąć – z zasady – poprzez zatrzymanie prawa jazdy dłużnikowi alimentacyjnemu, którego aktywność zawodowa łączy się z posiadaniem prawa jazdy. Nadto, zdaniem Trybunału Konstytucyjnego, przewidziany w poprzedniej regulacji prawnej, mechanizm odzyskiwania prawa jazdy zatrzymanego dłużnikowi alimentacyjnemu, naruszał zasadę prawidłowej legislacji poprzez niejednoznaczne określenie okoliczności pozwalających na wystąpienie z wnioskiem o zwrot dokumentu.
Ponieważ zakwestionowany przez Trybunał sposób procedowania w sprawie zatrzymywania prawa jazdy dłużnikom alimentacyjnym powtórzony został w ustawie z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, (która zastąpiła ustawę z 22 kwietnia 2005 r.) sądy administracyjne, powołując się na tzw. wtórną niekonstytucyjność przepisów, uchylały decyzje o zatrzymaniu prawa jazdy. (por. np. wyroki w sprawach III SA/Łd 333/10 z 5.10.2010 r., II SA/Bd 662/09 z 6.01.2010 r., II SA/Po 187/10 z 7.07.2010 r., II SA/Rz 374/11 z 7.09.2011 r.).
Jednakże nowelizacja przepisu art. 5 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, dokonana ustawą zmieniającą z dnia 19 sierpnia 2011 r. , wprowadziła na tyle istotne zmiany w postępowaniu w przedmiocie zatrzymania prawa jazdy, że Sąd uznał, iż obecnie obowiązujące regulacje, które wprowadzone zostały w wykonaniu opisanego wyżej orzeczenia Trybunału (co jednoznacznie wynika z uzasadnienia projektu ustawy nowelizującej), nie są obarczone wcześniejszymi wadami. Sąd w składzie rozpoznającym niniejszą sprawę podziela pogląd prezentowany przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku w wyroku z dnia 23 października 2012r. (sygn. akt II SA/Bk 645/12), w myśl którego nowe rozwiązania w procedurze zatrzymywania prawa jazdy dłużnikom alimentacyjnym eliminują automatyzm stosowania tej instytucji niezależnie od okresu zalegania z płatnością alimentów oraz wielkości zadłużenia, a także pozwalają dłużnikowi alimentacyjnemu na podważanie przesłanek koniecznych do uznania go za osobę uchylającą się od zobowiązań alimentacyjnych. Automatyzm wydawania decyzji o zatrzymaniu prawa jazdy został złagodzony wprowadzeniem postępowania w sprawie uznania dłużnika za osobę uchylającą się od zobowiązań alimentacyjnych. Zatrzymanie prawa jazdy nie może nastąpić wobec dłużnika, który częściowo wywiązuje się ze zobowiązań, a postępowanie w sprawie uznania dłużnika za uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych, konieczne dla wydania decyzji przesądzającej o powyższym statusie dłużnika, niezbędnej dla uruchomienia procedury zatrzymania prawa jazdy, nie będzie wszczęte wobec dłużnika, który pracuje, nie unika składania oświadczenia majątkowego, a jeśli jest bezrobotny, to rejestruje się w urzędzie pracy i nie odmawia propozycji odpowiedniego zatrudnienia czy udziału w aktywizacji zawodowej. Dopiero w sytuacji uchylania się od współpracy z organem właściwym dłużnika lub odmowy rejestracji jako bezrobotny albo odmowy podjęcia zatrudnienia, czy innych form aktywizacji zawodowej i po uzyskaniu przymiotu ostateczności przez decyzję o uznaniu dłużnika za uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych, stosowany może być środek w postaci zatrzymania prawa jazdy.
Mając powyższe na uwadze skarga jako niezasadna podlega oddaleniu na podstawie art. 151 p.p.s.a.