III OSK 2079/21

III OSK 2079/21 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2023-04-04
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2021-01-04
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Małgorzata Masternak - Kubiak /przewodniczący sprawozdawca/
Mariusz Kotulski
Piotr Korzeniowski
Symbol z opisem
6245 Zwolnienie z ćwiczeń
Hasła tematyczne
Inne
Sygn. powiązane
II SA/Sz 511/19 - Wyrok WSA w Szczecinie z 2019-08-22
Skarżony organ
Minister Obrony Narodowej
Treść wyniku
Uchylono zaskarżony wyrok i oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2021 poz 372
art. 4 ust. 1, art. 58 ust. 1, art. 100 ust. 1
Ustawa z dnia 21 listopada 1967 r. o powszechnym obowiązku obrony Rzeczypospolitej Polskiej.
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Małgorzata Masternak-Kubiak (spr.) Sędziowie: sędzia NSA Piotr Korzeniowski sędzia del. WSA Mariusz Kotulski po rozpoznaniu w dniu 4 kwietnia 2023 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej Szefa Wojewódzkiego Sztabu Wojskowego w Szczecinie od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie z dnia 22 sierpnia 2019 r. sygn. akt II SA/Sz 511/19 w sprawie ze skargi J. B. na decyzję Szefa Wojewódzkiego Sztabu Wojskowego w Szczecinie z dnia 14 marca 2019 r. nr [...] w przedmiocie powołania do odbycia krótkotrwałych ćwiczeń wojskowych 1. uchyla zaskarżony wyrok i oddala skargę; 2. zasądza od J. B. na rzecz Szefa Wojewódzkiego Sztabu Wojskowego w Szczecinie kwotę 340 (trzysta czterdzieści) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.
Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie wyrokiem z dnia 22 sierpnia 2019 r. sygn. akt II SA/Sz 511/19, po rozpoznaniu skargi J. B. na decyzję Szefa Wojewódzkiego Sztabu Wojskowego w Szczecinie z dnia 14 marca 2019 r., nr [...], w przedmiocie powołania do odbycia krótkotrwałych ćwiczeń wojskowych – uchylił zaskarżoną decyzję.
Jak wskazał Sąd pierwszej instancji Kartą powołania - decyzją Wojskowego Komendanta Uzupełnień w S. seria P nr [...] z dnia 13 lutego 2019 r. żołnierz rezerwy J. B. został powołany do odbycia krótkotrwałych ćwiczeń wojskowych w terminie od 8 do 12 kwietnia 2019 r. w Jednostce Wojskowej Nr [...] w O.
Od ww. decyzji J. B. złożył odwołanie, w którym wskazał, że jest długoletnim pracownikiem firmy X i nie ma dla niego żadnego zastępstwa. Pracodawca strony podpisał umowę, którą musi realizować wobec czego obecność skarżącego w firmie jest niezbędna. Ponadto strona jest właścicielem baru: "Y" s.c., w którym zatrudnia cztery osoby, dowozi towar i dokonuje bieżących napraw. Pracuje od rana do wieczora, nie ma czasu dla siebie, zawsze jest coś do zrobienia. Pracuje w soboty, a często także w niedziele, ma do spłacenia kredyty i nie może pozwolić sobie na pozostawienie firmy na tak długi czas.
Decyzją z dnia 14 marca 2019 r. nr [...] Szef Wojewódzkiego Sztabu Wojskowego w Szczecinie, na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 K.p.a. w zw. z art. 4 ust. 1, art. 58 ust. 1 i art. 100 ust. 1 ustawy z dnia 21 listopada 1969 o powszechnym obowiązku obrony Rzeczypospolitej Polskiej (tekst jedn. Dz.U. z 2018 r., poz. 1459 ze zm.) – dalej: "u.p.o.", utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję organu I instancji.
W uzasadnieniu decyzji organ II instancji powołując się na przepis § 15 ust. 6 pkt 2 rozporządzenia Ministra Obrony Narodowej z dnia 15 czerwca 2015 r. w sprawie ćwiczeń wojskowych (Dz.U. z 2015 r. poz. 950) – dalej: "rozporządzenie z dnia 15 czerwca 2015 r.", wskazał, że żołnierz rezerwy może być zwolniony z ćwiczeń wojskowych przed ich odbyciem w razie śmierci najbliższego członka rodziny albo obłożnej choroby lub zaistnienia innych szczególnie uzasadnionych okoliczności. Wykonywanie obowiązków zawodowych, a także prowadzenie działalności gospodarczej nie jest szczególną okolicznością i nie może stanowić podstawy do zwolnienia z obowiązku odbywania ćwiczeń wojskowych. Organ podkreślił, że kartę powołania żołnierz rezerwy otrzymał z ponad miesięcznym wyprzedzeniem: "od dnia rozpoczęcia ćwiczeń wojskowych z podanym miejscem i terminem realizacji, w związku z czym miał dużo czasu na ułożenie sytuacji zawodowej w sposób pozwalający na odbycie ćwiczeń wojskowych".
J. B. złożył skargę na ww. decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie podtrzymując swoje stanowisko zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.
Na rozprawie skarżący wskazał, że w jego przypadku zachodzą szczególne okoliczności uzasadniające zwolnienie go z obowiązku odbycia ćwiczeń. Pracuje w przedsiębiorstwie X, gdzie jako jeden z dwóch pracowników zajmuje się szlifowaniem kamieni. Jego pracodawca od dwóch lat poszukuje wykwalifikowanego pracownika o tożsamych kwalifikacjach, a od roku także bezskutecznie jakiegokolwiek pracownika. Stąd też, zdaniem skarżącego, argumentacja organu, że w ciągu miesiąca można znaleźć zastępstwo nie ma uzasadnienia. Skarżący zaznaczył, że w związku z koniecznością wywiązania się przez jego pracodawcę z zawartych umów, po rozprawie będzie zmuszony wrócić do pracy by dokończyć zlecenie. Podobna sytuacja dotyczy prowadzonej przez stronę działalności w postaci baru "Y". W jego ocenie, nie ma możliwości znalezienia na tydzień osoby, która zechciałaby go zastąpić, co wymagałoby dodatkowo przeszkolenia.
Wskazanym na wstępie wyrokiem Sąd pierwszej instancji uznał wniesioną skargę za zawierającą usprawiedliwione podstawy. W uzasadnieniu Sąd ten wskazał, że szczegółowe warunki, tryb i terminy powoływania żołnierzy rezerwy do odbycia ćwiczeń wojskowych i zwalniania z nich, a także kwestie dotyczące sposobu i formy odbywania ćwiczeń wojskowych oraz ich ilości i czasu trwania dla poszczególnych grup żołnierzy rezerwy uregulowane zostały, w wydanym na podstawie art. 73 i art. 106 u.p.o., rozporządzeniu Ministra Obrony Narodowej z dnia 3 czerwca 2004 r. w sprawie ćwiczeń wojskowych żołnierzy rezerwy (Dz.U. z 2004 r., nr 142, poz. 1505 z późn. zm.) – dalej: "rozporządzenie z dnia 3 czerwca 2004 r.". Sąd meriti nie podzielił poglądu organu, zgodnie z którym zastosowanie w przypadku skarżącego – żołnierza rezerwy – winno mieć rozporządzenie z dnia 15 czerwca 2015 r. Co prawda na zasadach ogólnych należałoby przyjąć, że uregulowanie późniejsze – czyli rozporządzenie z dnia 15 czerwca 2015 r. - uchyla uregulowanie wcześniejsze – czyli rozporządzenie z dnia 3 czerwca 2004 r., jednak nie w takiej sytuacji, w której akt późniejszy jest aktem o charakterze ogólnym, podczas gdy akt wcześniejszy jest aktem szczególnym – tak jak w tym przypadku. Należy podkreślić, że rozporządzenie z dnia 15 czerwca 2015 r. obejmuje nie tylko kwestie dotyczące ćwiczeń żołnierzy rezerwy – tak jak czyniło to rozporządzenie z dnia 3 czerwca 2004 r. ale dodatkowo obejmuje także osoby przeniesione do rezerwy niebędące żołnierzami rezerwy. Wobec powyższego nie ulega wątpliwości, że akt późniejszy o charakterze ogólnym nie mógł uchylić aktu wcześniejszego o charakterze szczególnym. W chwili obecnej obydwa rozporządzenia są obowiązujące, przy czym w stosunku do żołnierza rezerwy zastosowanie winno mieć rozporządzenie z dnia 3 czerwca 2004 r.
Zapisy w karcie ewidencyjnej skarżącego wskazują, że posiada on przydział mobilizacyjny. Tak więc skarżący jako żołnierz rezerwy ma obowiązek odbywania ćwiczeń wojskowych. W przypadkach określonych w rozporządzeniu z dnia 3 czerwca 2004 r. może on jednak zostać zwolniony z ćwiczeń wojskowych przed ich odbyciem. Sąd Wojewódzki wskazał, że przywoływany przez organ § 15 ust. 6 pkt 2 rozporządzenia z dnia 15 czerwca 2015 r. zawiera w omawianym zakresie uregulowanie analogiczne do uregulowania zawartego w § 16 ust. 2 pkt 2 rozporządzenia z dnia 3 czerwca 2004 r.
Jak dalej wskazał Sąd pierwszej instancji, skarżący obowiązku odbycia ćwiczeń wojskowych nie kwestionował, podnosząc jedynie, że w jego przypadku zachodzą szczególne okoliczności uzasadniające zwolnienie go z powyższego obowiązku, ponieważ równocześnie prowadzi działalność gospodarczą oraz jest zatrudniony w zakładzie kamieniarskim, gdzie jako jeden z dwóch pracowników nie może być obecnie przez nikogo zastąpiony. W tej sytuacji uważa za nierealne znalezienie zastępstwa w ciągu jednego miesiąca tj. od otrzymania karty powołania do rozpoczęcia ćwiczeń wojskowych. W ocenie Sądu meriti, organ swojego poglądu co do tego, że podnoszone przez skarżącego okoliczności nie stanowią szczególnie uzasadnionych okoliczności, o jakich mowa w cytowanym powyżej przepisie, należycie nie uzasadnił. Argumentacja organu sprowadza się do jednego zdania, wskazującego, że: "wykonywanie obowiązków zawodowych, a także prowadzenie działalności gospodarczej nie jest szczególną okolicznością i nie może stanowić podstawy do zwolnienia z obowiązku odbywania ćwiczeń wojskowych". Z powyższego stwierdzenia nie sposób jednak wywnioskować dlaczego organ tak uważa. Tymczasem przepisy art. 7 K.p.a., art. 8 K.p.a., art. 77 § 1 K.p.a. i art. 80 K.p.a. nakazują organom wyjaśnienie istotnych kwestii po wyczerpującym zebraniu, rozpatrzeniu i ocenie całego materiału dowodowego oraz kierowanie się przy tym zasadą prowadzenia postępowania w sposób budzący zaufanie jego uczestników do władzy publicznej, a ponadto elementy powyższe mają znaleźć odzwierciedlenie w uzasadnieniu decyzji. Obowiązkiem każdego organu administracji publicznej jest zatem wyczerpujące wskazanie okoliczności faktycznych i prawnych, którymi kierował się przy podejmowaniu rozstrzygnięcia, w szczególności uzasadnienie winno zawierać ocenę zebranego w postępowaniu materiału dowodowego, dokonaną przez organ wykładnię stosowanych przepisów oraz ocenę przyjętego stanu faktycznego w świetle obowiązującego prawa. Na organach administracji spoczywa nie tylko obowiązek wskazania swojego rozstrzygnięcia ale i umotywowania swojego stanowiska w tym zakresie, tj. przedstawienia toku rozumowania, który doprowadził do podjęcia rozstrzygnięcia, w tym wskazania przyczyn zajęcia danego stanowiska, jak i powodów, dla których zarzuty i argumenty podnoszone przez stronę są lub nie są zasadne.
Zdaniem Sądu Wojewódzkiego, w rozpoznawanej sprawie organ nie rozważał sytuacji rodzinnej i zawodowej skarżącego w kontekście możliwego zastosowania § 16 ust. 2 rozporządzenia z dnia 3 czerwca 2004 r., (ani też analogicznie brzmiącego § 15 ust. 6 rozporządzenia z 15 czerwca 2015 r.). Organ odwoławczy nie poczynił jakichkolwiek ustaleń faktycznych co do zakwalifikowania twierdzeń strony o zaistniałych aktualnie w jego życiu faktach, mających stanowić podstawę do zwolnienia z ćwiczeń - do szczególnie uzasadnionych okoliczności, lub - do okoliczności nieuzasadnionych, w rozumieniu tego przepisu. Nie przedstawił też w powyższym zakresie żadnych rozważań. Konsekwencją tego jest brak jakiegokolwiek uzasadnienia i argumentów wyjaśniających, dlaczego zdaniem organu sytuacja skarżącego i przedstawione przez niego okoliczności nie należą do "szczególnie uzasadnionych". Skarżący nie powołał się jedynie na fakt zatrudnienia oraz prowadzenia działalności gospodarczej, ale przedstawił konkretne argumenty, które w tym wypadku – w jego ocenie – czynią wymienione przez niego okoliczności szczególnie uzasadnionymi (zatrudnienie w zakładzie kamieniarskim połączone z brakiem możliwości znalezienia zastępstwa w tak krótkim okresie jednego miesiąca z jednoczesnym prowadzeniem własnej działalności gospodarczej wymagającej dowożenia towaru, dokonywanie bieżących napraw, obowiązki związane z zatrudnianiem pracowników).
Nadto Sąd pierwszej instancji wskazał, że terminy planowanych ćwiczeń wojskowych znane są organowi z rocznym wyprzedzeniem, a zatem w okolicznościach takich z jakimi mamy do czynienia w niniejszej sprawie możliwe jest zawiadomienie skarżącego o terminie przedmiotowych ćwiczeń ze znacznie większym wyprzedzeniem niż ewentualny jeden miesiąc – tak jak miało to miejsce w tym przypadku.
Mając na względzie powyższe Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie uznał, że zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem prawa procesowego, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, co skutkowało koniecznością jej uchylenia na podstawie art. 145 § 1 ust. 1 lit. c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz.U. z 2018 r., poz. 1302, ze zm.) – dalej: "P.p.s.a.".
Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wniósł Szef Wojewódzkiego Sztabu Wojskowego w Szczecinie. Zaskarżając rozstrzygnięcie Sądu pierwszej instancji w całości, zarzucił naruszenie:
1) przepisów prawa materialnego przez błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie rozporządzenia Ministra Obrony Narodowej z dnia 3 czerwca 2004 r. przez błędne przyjęcie, że jest to akt prawny obowiązujący i mający zastosowanie w tej sprawie;
2) przepisów postępowania mogących mieć istotny wpływ na wynik sprawy, tj.: art. 145 § 1 pkt 1 lit. c P.p.s.a. w zw. z art. 7, art. 8 i 77 § 1 K.p.a. - przez błędne przyjęcie, że organ nie zebrał w sposób wyczerpujący całego materiału dowodowego.
W oparciu o powyższe zarzuty skarżący kasacyjnie, na podstawie art. 185 § 1 i art. 188 P.p.s.a. wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości, ewentualnie o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania. Nadto, na podstawie art. 176 § 2 P.p.s.a. skarżący kasacyjnie wniósł o rozpatrzenie skargi kasacyjnej na rozprawie.
W uzasadnieniu skargi kasacyjnej jej autor wskazał przede wszystkim, że jedynym przepisem stanowiącym podstawę prawną do zwolnienia z ćwiczeń wojskowych jest § 15 ust. 6 rozporządzenia z dnia 15 czerwca 2015 r. Nadto wskazał, że ćwiczenia wojskowe planuje i organizuje dowódca jednostki wojskowej natomiast powołanie na ćwiczenia wojskowe na wniosek dowódcy jednostki wojskowej realizuje terenowy organ administracji wojskowej jakim jest wojskowy komendant uzupełnień, a czas doręczenia karty powołania zależy od otrzymania wniosku o powołanie na ćwiczenia wojskowe. Zgodnie z § 4 ust. 1 rozporządzenia z dnia 15 czerwca 2015 r., kartę powołania do odbycia ćwiczeń wojskowych doręcza się żołnierzowi rezerwy, albo osobie przeniesionej do rezerwy niebędącej żołnierzem rezerwy, nie później niż na czternaście dni przed dniem stawienia się do czynnej służby wojskowej określonym w tej karcie. Biorąc pod uwagę powyższe oraz to, że kartę powołania doręczono z wyprzedzeniem jednego miesiąca i szesnastu dni to stwierdzenie przez organ, że odwołujący się miał dużo czasu na ułożenie sytuacji zawodowej, było uzasadnione.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Skarga kasacyjna zawiera usprawiedliwione podstawy.
Na wstępie trzeba wskazać, że skargę kasacyjną rozpoznano na posiedzeniu niejawnym w składzie trzyosobowym, pomimo wniosku o rozpoznanie jej na rozprawie. Nastąpiło to na podstawie art. 15zzs4 ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz.U. z 2020 r., poz. 1842) – dalej: "ustawa COVID" oraz zarządzenia Przewodniczącej Wydziału III Izby Ogólnoadministracyjnej NSA. Sąd kasacyjny w obecnym składzie podzielił stanowisko przedstawione w uzasadnieniu uchwały składu siedmiu sędziów NSA z dnia 30 listopada 2020 r., sygn. II OPS 6/19 (ONSAiWSA 2021 r., nr 3, poz. 35), zgodnie z którym powyższy przepis należy traktować jako "szczególny" w rozumieniu art. 10 i art. 90 § 1 P.p.s.a. Prawo do publicznej rozprawy nie ma charakteru absolutnego i może podlegać ograniczeniu, w tym także ze względu na treść art. 31 ust. 3 Konstytucji, w którym jest mowa o ograniczeniach w zakresie korzystania z konstytucyjnych wolności i praw, gdy jest to unormowane w ustawie oraz tylko wtedy, gdy jest to konieczne w demokratycznym państwie m.in. dla ochrony zdrowia. Nie ulega wątpliwości, że celem stosowania konstrukcji przewidzianych przepisami ustawy COVID-19 jest ochrona życia i zdrowia ludzkiego w związku z zapobieganiem i zwalczaniem zakażenia wirusem COVID-19, a w obecnym stanie istnieją takie okoliczności, które w stanie pandemii oraz w okresie jednego roku po jego zakończeniu nakazują uwzględnianie rozwiązań powyższej ustawy w praktyce działania Naczelnego Sądu Administracyjnego. Biorąc pod uwagę gwarancję prawa do obrony, strona musi mieć zapewnione prawo do przedstawienia swojego stanowiska, tym samym odstępstwo od zachowania formy posiedzenia jawnego powinno nastąpić z zachowaniem wymogów rzetelnego procesu sądowego. Strony zostały powiadomione o skierowaniu sprawy na posiedzenie niejawne i miały możliwość zajęcia stanowiska w sprawie, co oznacza, że standardy ochrony praw stron i uczestników zostały zachowane. Rozpoznanie przedmiotowej sprawy na posiedzeniu niejawnym było więc dopuszczalne.
Stosownie do art. 183 § 1 P.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc pod rozwagę z urzędu jedynie nieważność postępowania. W rozpoznawanej sprawie nie zachodzi żadna z okoliczności skutkujących nieważnością postępowania, o jakich mowa w art. 183 § 2 P.p.s.a. i nie zachodzi też żadna z przesłanek, o których mowa w art. 189 P.p.s.a., które Naczelny Sąd Administracyjny rozważa z urzędu dokonując kontroli zaskarżonego skargą kasacyjną wyroku. Wobec tego Naczelny Sąd Administracyjny przeszedł do zbadania zarzutów kasacyjnych.
Na wstępie wskazać należy, że obowiązek służby wojskowej ma charakter powszechny i dotyczy wszystkich obywateli polskich. Obowiązek służby wojskowej żołnierzy rezerwy w czasie pokoju polega na odbywaniu ćwiczeń wojskowych oraz pełnieniu okresowej służby wojskowej (art. 100 ust. 1 u.p.o.). Ustawa zawiera regulacje dotyczące zwolnienia określonych grup obywateli z obowiązku służby wojskowej, jednak niekwestionowany w sprawie stan faktyczny nie pozwala na zakwalifikowanie skarżącego do żadnej z tych grup. Zgodnie bowiem z art. 58 ust. 1 ww. ustawy: "obowiązkowi służby wojskowej, w zakresie określonym w niniejszej ustawie, podlegają obywatele polscy począwszy od dnia, w którym kończą osiemnaście lat życia, do końca roku kalendarzowego, w którym kończą pięćdziesiąt lat życia, a posiadający stopień podoficerski lub oficerski - sześćdziesiąt lat życia". Zgodnie z ust. 2 art. 58 u.p.o.: "obowiązkowi służby wojskowej nie podlegają jednak osoby wymienione w ust. 1, które zostały uznane ze względu na stan zdrowia za trwale niezdolne do tej służby". Przepis ust. 3 art. 58 dotyczy zaś zwolnienia z obowiązku wojskowego kobiet, które ze względu na ciążę, konieczność opieki na dziećmi, opieki nad osobami obłożnie chorymi, osobami wobec których orzeczono stałą niezdolność do pracy, osobami zaliczonymi do znacznego stopnia niepełnosprawności - tegoż obowiązku spełnić nie mogą.
Z kolei zgodnie z art. 59 ust. 1 u.p.o. osoby, które odbywają m. in. ćwiczenia wojskowe stają się żołnierzami w czynnej służbie wojskowej. Na podstawie art. 60 ust. 1 "powołanie do czynnej służby wojskowej następuje za pomocą kart powołania, kart mobilizacyjnych, albo w drodze obwieszczeń lub w inny sposób określony przez Ministra Obrony Narodowej. Karta powołania jest decyzją administracyjną". Powołani do czynnej służby wojskowej są obowiązani stawić się do tej służby w określonym terminie i miejscu. Stają się oni żołnierzami w czynnej służbie wojskowej z chwilą stawienia się do tej służby w określonym miejscu (art. 61 ust. 1). Sposób odbywania czynnej służby wojskowej oraz obowiązki i uprawnienia żołnierzy określa ustawa oraz wydane na jej podstawie rozporządzenia i zarządzenia, a także regulaminy i rozkazy wydane przez Ministra Obrony Narodowej (art. 63). Obowiązek służby wojskowej polegający m. in. na odbywaniu ćwiczeń wojskowych dotyczy również żołnierzy rezerwy posiadających nadane przydziały kryzysowe (art. 100 ust. 1 i 2 pkt 1). W ust. 3 art. 100 określono przypadki, w których nie powołuje się żołnierzy rezerwy na ćwiczenia wojskowe. Podstawę do zwolnienia z czynnej służby wojskowej, także przed upływem czasu ustalonego w ustawie lub powołaniu stanowi art. 71 ust. 1 analizowanej ustawy, odwołując się w tym zakresie do przypadków określonych w ustawie lub przepisów wydanych na jej podstawie. Właściwymi do przeprowadzenia zwolnienia ustanowiono dowódców jednostek wojskowych lub inne organy wojskowe (ust. 2).
Powyższe przepisy, stanowiące ogólną podstawę prawną do powołania i odbycia ćwiczeń wojskowych, określają podmioty zobowiązane do ich odbycia oraz podmioty z nich ustawowo wyłączone, do których co bezsprzeczne w sprawie, skarżący nie mógł zostać zaliczony. Konieczne w tym zakresie stało się odwołanie do przepisów podustawowych, a więc wydanego na podstawie art. 106 u.p.o. rozporządzenia z dnia 15 czerwca 2015 r.. Jak trafnie wskazał skarżący kasacyjnie organ w sprawie nie mogło mieć zastosowania rozporządzenie z dnia 3 czerwca 2004 r., gdyż utraciło ono swoją moc z dniem 6 sierpnia 2010 r. tj. z dniem wejścia w życie rozporządzenia Ministra Obrony Narodowej z dnia 22 lipca 2010 r. w sprawie ćwiczeń wojskowych żołnierzy rezerwy (Dz. U. Nr 145, poz. 974).
Zgodnie zaś z § 1 pkt 1 rozporządzenie z dnia 15 czerwca 2015 r. określa m. in. tryb powołania na ćwiczenia wojskowe i zwalniania z tych ćwiczeń, co uregulowano w § 15. Zgodnie z tym przepisem: "dowódca jednostki wojskowej zwalnia żołnierza z ćwiczeń wojskowych jednodniowych, krótkotrwałych i długotrwałych w ostatnim dniu ich odbywania, a z ćwiczeń wojskowych rotacyjnych - w danym dniu lub po okresie ich odbywania" (ust. 1). Zwolnienie żołnierza z ćwiczeń wojskowych dowódca jednostki wojskowej stwierdza w rozkazie (§ 15 ust. 2 ). Dowódca jednostki wojskowej po zakończeniu ćwiczeń wojskowych sporządza, dla celów ewidencyjnych, wykaz żołnierzy rezerwy, którzy odbyli ćwiczenia wojskowe, i w terminie nieprzekraczającym trzech dni po dniu zakończenia ćwiczeń przesyła ten wykaz do wojskowego komendanta uzupełnień (§ 15 ust. 3). Wykaz, o którym mowa w ust. 3, powinien w szczególności zawierać rodzaj odbytych ćwiczeń wojskowych, określonych w art. 101 ust. 1 u.p.o. i czas ich trwania. ( § 15 ust. 4). W razie zmiany kategorii "A" zdolności do czynnej służby wojskowej na inną kategorię lub wystąpienia jednej z okoliczności, o których mowa w art. 58 ust. 3 oraz art. 100 ust. 3 i 4 u.p.o.:
1) dowódca jednostki wojskowej zwalnia żołnierza z ćwiczeń wojskowych przed ich zakończeniem;
2) wojskowy komendant uzupełnień zwalnia żołnierza rezerwy albo osobę przeniesioną do rezerwy niebędącą żołnierzem rezerwy z ćwiczeń wojskowych przed ich odbyciem. (§ 15 ust. 5).
W razie śmierci najbliższego członka rodziny albo obłożnej choroby lub zaistnienia innych szczególnie uzasadnionych okoliczności:
1) dowódca jednostki wojskowej może zwolnić żołnierza z ćwiczeń wojskowych przed ich zakończeniem, jeżeli udzielenie urlopu jest niewystarczające;
2) wojskowy komendant uzupełnień może zwolnić żołnierza rezerwy albo osobę przeniesioną do rezerwy niebędącą żołnierzem rezerwy z ćwiczeń wojskowych przed ich odbyciem (§ 15 ust. 6).
Analiza powyższych przepisów prowadzi do wniosku, że organ administracyjny, powołując skarżącego na ćwiczenia wojskowe, uprawniony był wyłącznie do zweryfikowania aktualności odbycia ćwiczeń wojskowych przez żołnierza rezerwy. Podobnie, rolą organu odwoławczego było sprawdzenie zasadności tego powołania i ewentualna ocena, czy w sprawie nie zachodzą przesłanki wymienione w art. 58 ust. 2 i ust. 3 oraz art. 100 ust. 3 u.p.o., stwarzające w konsekwencji możliwość wyeliminowania z obrotu zaskarżonej decyzji. Oznacza to, że w postępowaniu tym organ bada jedynie, czy na żołnierzu rezerwy ciąży ustawowy obowiązek do odbycia – jak w niniejszej sprawie – ćwiczeń wojskowych, a nie czy sytuacja osobista powołanego do służby pozwala mu na odbycie tych ćwiczeń. Obowiązek ten jest realizowany poprzez doręczenie żołnierzowi karty powołania, zaś organ odwoławczy jedynie kontroluje prawidłowość jej wydania, przy czym – co należy podkreślić – ustawodawca wyłączył suspensywność wniesienia odwołania (art. 60 ust. 2a zdanie drugie).
Należy zatem wskazać, że zwolnienie żołnierza z ćwiczeń wojskowych na podstawie § 15 rozporządzenia z dnia 15 czerwca 2015 r. jest odrębnym postępowaniem, prowadzonym w innym trybie i na innych zasadach niż poprzez wniesienie odwołania od karty powołania na ćwiczenia wojskowe (por. wyrok NSA z dnia 5 października 2022 r., sygn. III OSK 1346/21, LEX nr 3442554). Zwolnienie z czynnej służby wojskowej nie polega bowiem na uchyleniu karty poboru, ale następuje po jej odbyciu lub z chwilą odejścia po zwolnieniu z czynnej służby wojskowej (art. 71 ust. 3 – 6 u.p.o.). Tym samym postępowanie w przedmiocie zwolnienia z ćwiczeń stanowi odrębną instytucję prawną, należącą do właściwości w przypadku zaistnienia: "innych szczególnie uzasadnionych okoliczności" - dowódcy jednostki wojskowej lub wojskowego komendanta uzupełnień (§ 15 ust. 6).
Z tego też względu nie ma racji Sąd pierwszej instancji, przyjmując, że skoro organ odwoławczy w okolicznościach niniejszej sprawy nie rozważył sytuacji rodzinnej i zawodowej skarżącego w kontekście możliwości zastosowania § 15 ust. 6 ww. rozporządzenia, to naruszył art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 § 1 K.p.a. Konstrukcja analizowanych powyżej przepisów pozwala na ich ocenę, ale w odrębnym postępowaniu. To z kolei czyni zasadnym podniesione w rozpoznawanej skardze kasacyjnej zarzuty.
Mając powyższe na uwadze, wobec uznania, że stan niniejszej sprawy został dostatecznie wyjaśniony, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 188 i art. 151 P.p.s.a. uchylił zaskarżony wyrok i oddalił skargę.
O kosztach postępowania kasacyjnego orzeczono zgodnie z art. 203 pkt 2 P.p.s.a.