III OSK 2050/22

Naczelny Sąd Administracyjny2023-09-22
NSAAdministracyjneWysokansa
samorząd terytorialnyradnywygaśnięcie mandatumienie komunalnedziałalność gospodarczazakazzarządzenie zastępczeNSAprawo administracyjne

NSA oddalił skargi kasacyjne dotyczące wygaśnięcia mandatu radnej, uznając, że prowadzenie działalności gospodarczej z wykorzystaniem mienia komunalnego narusza zakaz.

Sprawa dotyczyła wygaśnięcia mandatu radnej, która prowadziła działalność gospodarczą (szkołę pływania) z wykorzystaniem mienia komunalnego (basenu). Wojewoda stwierdził wygaśnięcie mandatu, a WSA oddalił skargi radnej i gminy. Skargi kasacyjne zarzucały błędną wykładnię przepisów dotyczących zakazu wykorzystywania mienia komunalnego przez radnych. NSA uznał, że korzystanie z mienia komunalnego na podstawie indywidualnych umów, nawet jeśli są one komercyjne, stanowi naruszenie zakazu, a argument o powszechnej dostępności usług nie był zasadny. Sąd oddalił skargi kasacyjne.

Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznał skargi kasacyjne Gminy M. oraz radnej B. S. od wyroku WSA w Szczecinie, który oddalił ich skargi na zarządzenie zastępcze Wojewody Zachodniopomorskiego stwierdzające wygaśnięcie mandatu radnej. Powodem wygaśnięcia mandatu było naruszenie zakazu prowadzenia działalności gospodarczej z wykorzystaniem mienia komunalnego (art. 24f ust. 1 ustawy o samorządzie gminnym). Radna prowadziła szkołę pływania, korzystając z infrastruktury gminnego Ośrodka Sportu i Rekreacji na podstawie umów. Skarżący argumentowali, że korzystanie odbywało się na zasadach powszechnej dostępności i komercyjnych, a nie było dowodu na niezgodne z prawem wykorzystanie mienia. WSA uznał, że indywidualne umowy i uznaniowość w ich postanowieniach (np. harmonogram zajęć, uzgadnianie reklamy) wykluczają powszechną dostępność. NSA, związany granicami skarg kasacyjnych, potwierdził stanowisko WSA. Sąd podkreślił, że zakaz z art. 24f ust. 1 u.s.g. ma na celu zapobieganie nieuprawnionym korzyściom i podważaniu zaufania do organów władzy. "Wykorzystanie mienia" jest pojęciem szerokim, obejmującym wszelkie formy korzystania z mienia komunalnego w ramach działalności gospodarczej, niezależnie od podstawy prawnej, stałości czy odpłatności. NSA uznał, że korzystanie z basenu na podstawie indywidualnych umów, nawet jeśli są one oparte na cenniku, nie jest równoznaczne z powszechną dostępnością usług. W umowach tych występowały elementy uznaniowe, a harmonogram zajęć i inne kwestie były indywidualnie uzgadniane, co wykraczało poza ogólne zasady. Sąd oddalił skargi kasacyjne, zasądzając koszty postępowania od skarżących na rzecz Wojewody.

Asystent AI do analizy prawnej

Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.

Analiza orzecznictwa Badanie przepisów Odpowiedzi na pytania Drafting pism
Wypróbuj Asystenta AI

Zagadnienia prawne (2)

Odpowiedź sądu

Tak, prowadzenie działalności gospodarczej z wykorzystaniem mienia komunalnego, nawet na zasadach komercyjnych i na podstawie indywidualnych umów, stanowi naruszenie zakazu z art. 24f ust. 1 ustawy o samorządzie gminnym.

Uzasadnienie

Sąd uznał, że pojęcie "wykorzystanie mienia" jest szerokie i obejmuje wszelkie formy korzystania z mienia komunalnego w ramach działalności gospodarczej, niezależnie od podstawy prawnej, stałości czy odpłatności. Indywidualne umowy z elementami uznaniowymi, nawet jeśli oparte na cenniku, nie są równoznaczne z powszechną dostępnością usług i mogą prowadzić do nieuprawnionych korzyści lub podważania zaufania do organów władzy.

Rozstrzygnięcie

Decyzja

oddalono_skargę

Przepisy (7)

Główne

u.s.g. art. 24f § ust. 1

Ustawa z dnia 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym

Zakazuje radnym prowadzenia działalności gospodarczej na własny rachunek lub wspólnie z innymi osobami z wykorzystaniem mienia komunalnego gminy, w której radny uzyskał mandat, a także zarządzania taką działalnością lub bycia przedstawicielem, czy pełnomocnikiem w prowadzeniu takiej działalności. "Wykorzystanie mienia" obejmuje wszelkie przypadki korzystania z mienia komunalnego w ramach prowadzonej działalności gospodarczej, bez względu na podstawę prawną, stałość, jednorazowość, odpłatność czy nieodpłatność, a także czy radny odniósł korzyści.

u.s.g. art. 98a § ust. 2

Ustawa z dnia 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym

Podstawa do wydania zarządzenia zastępczego stwierdzającego wygaśnięcie mandatu radnego w przypadku naruszenia zakazów określonych w ustawie.

k.w. art. 383 § § 1 pkt 5

Ustawa z dnia 5 stycznia 2011 r. Kodeks wyborczy

Przepis wskazujący na wygaśnięcie mandatu radnego w przypadkach określonych w ustawie, w tym w związku z naruszeniem zakazów określonych w ustawie o samorządzie gminnym.

Pomocnicze

P.p.s.a. art. 183 § § 1

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

NSA związany jest podstawami skargi kasacyjnej, rozpoznaje sprawę w ich granicach, biorąc z urzędu pod uwagę jedynie nieważność postępowania.

P.p.s.a. art. 174

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Określa podstawy skargi kasacyjnej: naruszenie prawa materialnego (błędna wykładnia lub niewłaściwe zastosowanie) oraz naruszenie przepisów postępowania (z istotnym wpływem na wynik sprawy).

P.p.s.a. art. 184

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

W przypadku nieuzasadnionych skarg kasacyjnych, NSA orzeka o ich oddaleniu.

P.p.s.a. art. 204 § pkt 1

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

W razie oddalenia skargi kasacyjnej, strona wnosząca skargę obowiązana jest zwrócić niezbędne koszty postępowania kasacyjnego poniesione przez organ.

Argumenty

Skuteczne argumenty

Wykorzystanie mienia komunalnego przez radnego w ramach działalności gospodarczej, nawet na zasadach komercyjnych i na podstawie indywidualnych umów, stanowi naruszenie zakazu z art. 24f ust. 1 u.s.g. Indywidualne umowy z elementami uznaniowymi i brak transparentności w dostępie do mienia komunalnego wykluczają uznanie korzystania z niego na zasadzie powszechnej dostępności. Zarządzenie zastępcze wydawane na podstawie art. 98a ust. 2 u.s.g. nie podlega przepisom K.p.a. w zakresie wyjaśniania stanu faktycznego.

Odrzucone argumenty

Korzystanie przez radną z mienia komunalnego odbywało się na zasadzie powszechnej dostępności i na takich samych warunkach jak inne osoby prowadzące działalność gospodarczą. Wojewoda nie wykazał, że doszło do niezgodnego z prawem wykorzystania mienia komunalnego przez radną. Sąd pierwszej instancji zaniechał wyczerpującego wyjaśnienia stanu faktycznego i oparł rozstrzygnięcie na niepełnym materiale dowodowym.

Godne uwagi sformułowania

"wykorzystanie mienia" odnosi się do wszystkich przypadków korzystania z mienia komunalnego gminy w ramach prowadzonej działalności, bez względu na to, czy wykorzystanie to ma podstawę prawną, czy jest stałe bądź jednorazowe, wreszcie czy jest odpłatne czy też nieodpłatne Niewątpliwie zakaz zawarty w art. 24f ust. 1 u.s.g. służy wyeliminowaniu sytuacji, gdy radny przez wykorzystywanie swojej funkcji, uzyskiwałby nieuprawnione korzyści dla siebie lub bliskich. Interes publiczny, którego realizacji służą "antykorupcyjne" normy art. 24f ust. 1 u.s.g. polega na: "zapobieżeniu angażowania się osób publicznych w sytuacje i uwikłania mogące nie tylko poddawać w wątpliwość ich osobistą bezstronność czy uczciwość, ale także podważać autorytet organów Państwa oraz osłabiać zaufanie wyborców i opinii publicznej do ich prawidłowego funkcjonowania"

Skład orzekający

Małgorzata Masternak-Kubiak

przewodniczący sprawozdawca

Wojciech Jakimowicz

sędzia

Beata Jezielska

sędzia

Informacje dodatkowe

Wartość precedensowa

Siła: Wysoka

Powoływalne dla: "Interpretacja i stosowanie zakazu wykorzystywania mienia komunalnego przez radnych, zasady prowadzenia działalności gospodarczej przez osoby pełniące funkcje publiczne, granice stosowania przepisów K.p.a. w postępowaniach administracyjnych."

Ograniczenia: Orzeczenie dotyczy specyficznej sytuacji wykorzystania mienia komunalnego (basenu) przez radną prowadzącą działalność gospodarczą. Interpretacja zakazu może być różnie stosowana w zależności od konkretnych okoliczności faktycznych i rodzaju wykorzystywanego mienia.

Wartość merytoryczna

Ocena: 7/10

Sprawa dotyczy ważnego zagadnienia konfliktu interesów i potencjalnej korupcji na szczeblu samorządowym, co jest tematem budzącym zainteresowanie społeczne i prawnicze.

Czy radny może zarabiać na gminnym basenie? NSA wyjaśnia zakaz wykorzystania mienia komunalnego.

Sektor

nieruchomości

Asystent AI dla prawników

Twój asystent do analizy prawnej

Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.

Analiza orzecznictwa i przepisów
Drafting pism i dokumentów
Odpowiedzi na pytania prawne
Pogłębiona analiza z doktryny

Powiązane tematy

Pełny tekst orzeczenia

Oryginał, niezmieniony
III OSK 2050/22 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2023-09-22
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2022-08-22
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Beata Jezielska
Małgorzata Masternak - Kubiak /przewodniczący sprawozdawca/
Wojciech Jakimowicz
Symbol z opisem
6262 Radni
6411 Rozstrzygnięcia nadzorcze dotyczące gminy; skargi organów gminy na czynności nadzorcze
Hasła tematyczne
Samorząd terytorialny
Sygn. powiązane
II SA/Sz 288/22 - Wyrok WSA w Szczecinie z 2022-04-28
Skarżony organ
Wojewoda
Treść wyniku
Oddalono skargi kasacyjne
Powołane przepisy
Dz.U. 2022 poz 559
art. 24f ust. 1, art. 98a ust. 2
Ustawa z dnia 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym (t.j.)
Dz.U. 2022 poz 1277
art. 383 § 1 pkt 5
Ustawa z dnia 5 stycznia 2011 r. Kodeks wyborczy (t. j.)
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Małgorzata Masternak-Kubiak (spr.) Sędziowie: Sędzia NSA Wojciech Jakimowicz Sędzia del. WSA Beata Jezielska Protokolant: starszy asystent sędziego Rafał Kopania po rozpoznaniu w dniu 22 września 2023 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skarg kasacyjnych Gminy M. oraz B. S. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie z dnia 28 kwietnia 2022 r. sygn. akt II SA/Sz 288/22 w sprawie ze skarg Gminy M. oraz B. S. na zarządzenie zastępcze Wojewody Zachodniopomorskiego z dnia 26 stycznia 2022 r. Nr [...] w przedmiocie wygaśnięcia mandatu radnego 1. oddala skargi kasacyjne; 2. zasądza od Gminy M. na rzecz Wojewody Zachodniopomorskiego kwotę 360 (trzysta sześćdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego; 3. zasądza od B. S. na rzecz Wojewody Zachodniopomorskiego kwotę 360 (trzysta sześćdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.
Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie wyrokiem z dnia 28 kwietnia 2022 r., sygn. akt II SA/Sz 288/22, oddalił skargi Gminy M. i B. S. na zarządzenie zastępcze Wojewody Zachodniopomorskiego z dnia 26 stycznia 2022 r., [...], w przedmiocie wygaśnięcia mandatu radnego.
Jak wskazał Sąd pierwszej instancji Wojewoda Zachodniopomorski ww. zarządzeniem z dnia 26 stycznia 2022 r., na podstawie art. 98a ust. 2 ustawy z dnia 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym (tekst jedn. Dz. U. z 2022 r. poz. 559 z późn. zm.) - dalej: "u.s.g.", stwierdził wygaśnięcie mandatu radnej Rady Miejskiej w M. B. S. (dalej: "skarżąca" lub "radna"), w związku z naruszeniem zakazu wynikającego z treści art. 24f ust. 1 u.s.g.
Skargę na powyższe zarządzenie zastępcze wniosła Rada Miejska i radna.
Wskazanym na wstępie wyrokiem Sąd pierwszej instancji uznał wniesione skargi za pozbawione usprawiedliwionych podstaw.
W ocenie Sądu Wojewódzkiego w sprawie bezspornym jest, że radna od dnia 20 listopada 2018 r. wykonuje mandat w Radzie Miasta, natomiast od dnia 2 lipca 2019 r. prowadzi działalność gospodarczą pod firmą: X Spółka Cywilna B. S. i B. J. K. W ramach tej działalności prowadzi szkołę nauki pływania i na podstawie umów korzysta z infrastruktury Ośrodka Sportu i Rekreacji w M. - pływalni krytej, będącej własnością Gminy M. W ramach umów zawartych z OSiR w M., spółka wynajmuje od Ośrodka tory na pływalni krytej w celu prowadzenia zajęć nauki pływania, w ramach działalności gospodarczej wspólników. W ocenie zarówno Rady Gminy jak i skarżącej powyższe korzystanie z mienia gminnego podczas prowadzenia działalności gospodarczej odbywa się na ogólnych zasadach, dostępnych w takim samym stopniu wszystkim potencjalnym zainteresowanym, których w żadnym kontekście nie można uznać za uprzywilejowane. Skarżący stoją w tym zakresie na stanowisku, iż jeżeli radna nie sprawowałaby funkcji w Radzie Miasta korzystałaby z mienia Gminy M. na takich samych warunkach, jak czyni to obecnie i jak może to czynić każdy mieszkaniec Gminy M., który prowadzi działalność gospodarczą o takim samym profilu. Skarżący podkreślali w tym zakresie, iż zgodnie z poddanymi także ocenie Rady Miejskiej umowami korzystanie przez radną z infrastruktury obiektu basenowego w M. odbywa się na zasadach komercyjnych, zgodnie z zasadami gospodarowania tym obiektem wynikającymi z cennika za korzystanie z obiektu użyteczności publicznej stanowiącego załącznik nr 1 do uchwały nr [...] Rady Miejskiej w M. z dnia 28 czerwca 2018 r. Podkreślono przy tym, że spółka cywilna, prowadząca szkółkę nauki pływania dla dzieci, której wspólnikiem jest radna, zawiera umowy z Ośrodkiem Sportu i Rekreacji i w oparciu o te umowy otrzymuje faktury obejmujące należności wynikające ze stawek obowiązujących w cenniku.
Sąd Wojewódzki zauważył, że z obowiązującej w dacie orzekania przez organ nadzoru uchwały Nr [...] Rady Miejskiej w M. z dnia 28 czerwca 2016 r. w sprawie ustalenia wysokości cen i opłat za korzystanie z obiektów użyteczności publicznej administrowanych przez Ośrodek Sportu i Rekreacji w M. (Dz. Urz. Woj. Zachodniopomorskiego z 2016 r. poz. [...]), [...].
Z pływalni mogła korzystać ograniczona liczba osób, a rezerwacja toru pływackiego ograniczała, lub nawet czyniła niemożliwym, dostęp do pływalni w tym samym czasie innym podmiotom. Przy czym, skoro tylko jeden tor ma charakter wypłycony, korzystanie z niego np. przez podmiot prowadzący naukę pływania powodował, że nie mogły z takiego elementu pływalni korzystać w tym czasie np. w celu samodzielnej nauki pływania, ani mieszkańcy gminy, ani inne szkoły nauki pływania kierujące swoją ofertę do osób najmłodszych i nie umiejących pływać.
Nadto, w świetle twierdzeń skarg o korzystaniu przez radną z basenu na takich samych warunkach, jak czyni to obecnie i jak może każdy mieszkaniec Gminy M., który prowadziłby działalność gospodarcza o takim profilu, nie sposób zdaniem Sądu pierwszej instancji nie dostrzegać, że w zawartych przez spółkę X umowach z Ośrodkiem Sportu i Rekreacji w M. zamieszczono postanowienia o charakterze uznaniowym.
Także konieczność uzgadniania z OSiR takich działań jak: zmiana haromonogramu zajęć, działalność o charakterze reklamowym na terenie pływalni czy wreszcie pozostawienie zarządcy obiektu uznaniowości w zakresie dochodzenia należnych odsetek (względnie wypowiedzenia umowy) w razie opóźnień w płatnościach, nie daje się w ocenie Sądu Wojewódzkiego zakwalifikować jako wywodzone korzystanie z mienia gminnego na zasadzie powszechnej dostępności usług na warunkach ogólnych, czy też na warunkach ustalonych powszechnie dla danego typu czynności prawnych.
Jako chybiony uznał Sąd meriti zarzut braku wyjaśnienia przez Wojewodę czy korzystanie przez radną z infrastruktury pływalni krytej w M. jest powszechnie dostępne dla potencjalnych zainteresowanych członków społeczności lokalnej i czy zasady zawarcia umowy dotyczącej korzystania z pływalni krytej przez spółkę cywilną X z OSiR M. były jednolicie ustalone dla wszystkich członków społeczności lokalnej. Wojewoda opierał się w szczególności na ustaleniach poczynionych przez Radę w postępowaniu poprzedzającym wydanie uchwały o odmowie wygaszenia mandatu radnej. Przy czym także w ocenie Sądu Wojewódzkiego umowy zawierane przez radną z OSiR znajdujące się w aktach były wystarczające dla stwierdzenia naruszenia zakazu wynikającego z art. 24f u.s.g.
Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2022 r. poz. 329 z późn. zm.) - dalej: "P.p.s.a.", skargi podlegały oddaleniu.
Skargi kasacyjne od powyższego wyroku wniosły: Gmina M. i B. S.
W skardze kasacyjnej Gminy M. zaskarżono wyrok Sądu pierwszej instancji w całości, zarzucając naruszenie:
prawa materialnego poprzez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie, tj. art. 98a ust. 1 i 2 w związku z art. 24f ust. 1 u.s.g., jak też przepisu art. 383 § 1 pkt 5 Kodeksu wyborczego - przez przyjęcie, że zaskarżone zarządzenie zastępcze Wojewody Zachodniopomorskiego, wygaszające mandat radnej Rady Miejskiej w M., nie narusza prawa w sytuacji, gdy nie zostało wykazane, że w okolicznościach rozpoznawanej sprawy faktycznie doszło do niezgodnego z prawem wykorzystania przez radną mienia komunalnego Gminy M. dla celów prowadzonej przez nią działalności gospodarczej;
przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy tj. art. 7 w zw. z art. 77 § 1 i 80 K.p.a., polegające na zaniechaniu podjęcia prze Sąd wszelkich czynności niezbędnych do wyczerpującego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy, oparcia rozstrzygnięcia o niepełny materiał dowodowy oraz dokonania oceny zgromadzonego materiału dowodowego w sposób dowolny i sprzeczny z zasadami logicznego rozumowania.
Wskazując na powyższe zarzuty, skarżąca kasacyjnie wniosła o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Szczecinie, rozpoznanie skargi kasacyjnej na rozprawie oraz zasądzenie od organu na rzecz skarżącej zwrotu kosztów postępowania według norm przepisanych.
W uzasadnieniu skargi kasacyjnej podniesiono przede wszystkim, że Wojewoda Zachodniopomorski nie poczynił rzetelnych ustaleń odnośnie zasad funkcjonowania pływali krytej w M., bowiem radna korzysta z tego mienia na zasadzie powszechnej dostępności i na warunkach powszechnie ustalonych dla członków danej wspólnoty samorządowej, w szczególności innych szkół pływania korzystających z pływalni krytej w M. Warunki korzystania z mienia komunalnego dla wszystkich szkół pływania, są tożsame z tymi, na jakich korzystają i potencjalnie mogłyby korzystać inne osoby nie będące radnymi. Korzystanie przez radną z infrastruktury obiektu basenowego w M. odbywa się na zasadach komercyjnych, zgodnie z zasadami gospodarowania tym obiektem wynikającymi z cennika za korzystanie z obiektu użyteczności publicznej. Sam cennik zaś został ustalony na długo przed objęciem przez radną mandatu, a ona sama wbrew stwierdzeniom Sądu nie miała wpływu na istniejące w tym zakresie regulacje.
W skardze kasacyjnej wniesionej przez B. S. również zaskarżono rozstrzygnięcie Sądu pierwszej instancji w całości, zarzucając naruszenie:
prawa materialnego poprzez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie, tj. art. 98a ust. 1 i 2 w związku z art. 24f ust. 1 u.s.g., jak też przepisu art. 383 § 1 pkt 5 Kodeksu wyborczego - przez przyjęcie, że zaskarżone zarządzenie zastępcze Wojewody Zachodniopomorskiego, wygaszające mandat radnej Rady Miejskiej w M. nie narusza prawa w sytuacji, gdy nie zostało wykazane, że w okolicznościach rozpoznawanej sprawy faktycznie doszło do niezgodnego z prawem wykorzystania przez radną mienia komunalnego Gminy M. dla celów prowadzonej przez nią działalności gospodarczej, a także nieuwzględnienie, że radna korzystała z mienia komunalnego na zasadzie powszechności i na takich samych zasadach jak inne osoby;
przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy tj. art. 7 w zw. z art. 77 § 1 i 80 K.p.a., polegające na zaniechaniu podjęcia prze Sąd wszelkich czynności niezbędnych do wyczerpującego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy, oparcia rozstrzygnięcia o niepełny materiał dowodowy oraz dokonania oceny zgromadzonego materiału dowodowego w sposób dowolny i sprzeczny z zasadami logicznego rozumowania.
Wskazując na powyższe zarzuty, skarżąca kasacyjnie wniosła o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Szczecinie, rozpoznanie skargi kasacyjnej na rozprawie oraz zasądzenie od organu na rzecz skarżącej zwrotu kosztów postępowania według norm przepisanych.
W uzasadnieniu skargi kasacyjnej podniesiono tożsamą argumentację, jak w skardze kasacyjnej wniesionej przez Gminę M.
W odpowiedzi na skargi kasacyjne Wojewoda Zachodniopomorski wniósł o ich oddalenie oraz zasądzenie na rzecz organu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa prawnego, według norm przepisanych.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Skargi kasacyjne nie mają usprawiedliwionych podstaw.
Na wstępie należy wskazać, że Naczelny Sąd Administracyjny związany jest podstawami skargi kasacyjnej, bowiem według art. 183 § 1 P.p.s.a., rozpoznaje sprawę w jej granicach, biorąc z urzędu pod uwagę jedynie nieważność postępowania. W niniejszej sprawie żadna z wymienionych w art. 183 § 2 P.p.s.a. przesłanek nieważności postępowania nie zaistniała, wobec czego kontrola Naczelnego Sądu Administracyjnego ograniczyła się wyłącznie do zbadania zawartych w skargach zarzutów sformułowanych w granicach podstawy kasacyjnej.
Podstawy, na które można się powołać w skardze kasacyjnej, zostały sprecyzowane w art. 174 P.p.s.a. Przepis art. 174 pkt 1 tej ustawy przewiduje dwie postacie naruszenia prawa materialnego, a mianowicie błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie. Błędna wykładnia oznacza nieprawidłowe zrekonstruowanie treści normy prawnej wynikającej z konkretnego przepisu, czyli mylne rozumienie określonej normy prawnej, natomiast niewłaściwe zastosowanie to dokonanie wadliwej subsumcji przepisu do ustalonego stanu faktycznego, czyli niezasadne uznanie, że stan faktyczny sprawy odpowiada hipotezie określonej normy prawnej. Również druga podstawa kasacyjna wymieniona w art. 174 pkt 2 P.p.s.a. - naruszenie przepisów postępowania - może przejawiać się w tych samych formach, co naruszenie prawa materialnego, przy czym w tym wypadku ustawa wymaga, aby skarżący wykazał możliwość istotnego wpływu wytkniętego uchybienia na wynik sprawy.
Nie jest zasadny zarzut, zawarty w obu skargach kasacyjnych, błędnej wykładni, a w konsekwencji niewłaściwego zastosowania art. 98a ust. 1 i 2 w związku z art. 24f ust. 1 u.s.g., jak też przepisu art. 383 § 1 pkt 5 Kodeksu wyborczego.
Wojewódzki Sąd Administracyjny oceniał legalność zarządzenia zastępczego Wojewody Zachodniopomorskiego przedmiocie wygaśnięcia mandatu radnej z powodu naruszenia ustawowego zakazu zawartego w art. 24f ust. 1 u.s.g. Przepis ten stanowi, że: "Radni nie mogą prowadzić działalności gospodarczej na własny rachunek lub wspólnie z innymi osobami z wykorzystaniem mienia komunalnego gminy, w której radny uzyskał mandat, a także zarządzać taką działalnością lub być przedstawicielem, czy pełnomocnikiem w prowadzeniu takiej działalności". Niewątpliwie zakaz zawarty w art. 24f ust. 1 u.s.g. służy wyeliminowaniu sytuacji, gdy radny przez wykorzystywanie swojej funkcji, uzyskiwałby nieuprawnione korzyści dla siebie lub bliskich. Pełni on także istotną funkcję gwarancyjną wykonywania mandatu radnego w interesie gminnej wspólnoty samorządowej. Interes publiczny, którego realizacji służą "antykorupcyjne" normy art. 24f ust. 1 u.s.g. polega na: "zapobieżeniu angażowania się osób publicznych w sytuacje i uwikłania mogące nie tylko poddawać w wątpliwość ich osobistą bezstronność czy uczciwość, ale także podważać autorytet organów Państwa oraz osłabiać zaufanie wyborców i opinii publicznej do ich prawidłowego funkcjonowania" (uchwała TK z dnia 13 kwietnia 1994 r., sygn. akt W 2/94, OTK w 1994 r., cz. I, s. 191). Z tych względów wszelkie wątpliwości związane z interpretacją normy art. 24f ust. 1 u.s.g. nie powinny prowadzić do obejścia ratio legis i do działalności niezgodnej ze standardami uczciwego (transparentnego) wykonywania mandatu radnego.
Zauważyć należy, że norma art. 24f ust. 1 u.s.g. nie ogranicza zakazu do "własności" ani do "zarządzania" mieniem komunalnym, lecz używa znacznie pojemniejszego określenia: "wykorzystanie mienia", którego granice desygnatów są o wiele trudniej uchwytne. W orzecznictwie sądów administracyjnych ugruntował się pogląd, że sformułowanie: "wykorzystywanie" odnosi się do wszystkich przypadków korzystania z mienia komunalnego gminy w ramach prowadzonej działalności gospodarczej, bez względu na to, czy wykorzystanie to ma podstawę prawną, czy jest stałe bądź jednorazowe, wreszcie czy jest odpłatne czy też nieodpłatne (por. np. wyrok NSA z dnia 5 listopada 2010 r., sygn. II OSK 1714/10, LEX nr 746748). Nie jest też istotne, czy radny prowadzący działalność gospodarczą, jako jedyny korzysta z mienia komunalnego, czy też korzystają z niego także inne osoby. Wykorzystanie mienia komunalnego jest wystarczającą przesłanką do wygaśnięcia mandatu radnego i nie ma znaczenia, czy przy wykorzystaniu tego mienia komunalnego radny odniósł korzyści, czy też nie. Na pewno to wykorzystanie mienia gminy musi pozostawać w związku funkcjonalnym z działalnością gospodarczą.
Mienie komunalne obejmuje tak aktywa stanowiące nie tylko nieruchomości gruntowe oraz budynki i budowle (majątek trwały), ale także i środki pieniężne. W ujęciu rachunkowym jeśli środki finansowe stanowią aktywa pieniężne, to są składnikiem majątku danej jednostki (por. wyrok NSA z dnia 24 lipca 2018 r. sygn. akt II OSK 1642/18, LEX nr 2541710). Środki te wliczane są do mienia komunalnego w rozumieniu art. 43 u.s.g. Tym samym skoro Spółka, na podstawie umów korzysta z infrastruktury Ośrodka Sportu i Rekreacji w M. - pływalni krytej, będącej własnością Gminy M., a z faktur wystawionych przez Ośrodek Sportu i Rekreacji, wynika m. in., że Spółka wynajmuje od Ośrodka tory na pływalni krytej w celu prowadzenia zajęć nauki pływania, w ramach działalności gospodarczej wspólników, to sama okoliczność otrzymywania wynagrodzenia ze środków budżetowych, której wysokość uzależniona jest od wartości zawartych umów, stanowi korzystanie z mienia komunalnego. Jest to działalność prowadzona z wykorzystaniem mienia komunalnego, a więc objęta regulacją art. 24f ust. 1 u.s.g. W orzecznictwie sądowym nie budzi wątpliwości, że: "wykorzystanie mienia gminy" dotyczy wszelkich przypadków korzystania z mienia gminy w ramach prowadzonej działalności, a w przypadku, gdy radny wykorzystywał mienie komunalne poprzez uzyskiwanie wynagrodzenia w związku z prowadzoną przez siebie na rzecz gminnych osób prawnych (i także gminy) działalnością gospodarczą, to tym samym spełnia przesłanki stwierdzenia wygaśnięcia mandatu na podstawie art. 383 § 1 pkt 5 Kodeksu wyborczego w związku z art. 24f ust. 1 u.s.g. (zob. wyroki NSA: z dnia 17 października 2017 r. sygn. akt II OSK 2120/17, LEX nr 2442330; z dnia 20 marca 2018 r. sygn. akt II OSK 425/18, LEX nr 2486031).
Wbrew stanowisku i argumentacji zawartej w obu skargach nie można uznać, że korzystanie przez radną z mienia gminnego odbywało się na zasadzie powszechnej dostępności usług na warunkach ogólnych, czy też warunkach ustalonych powszechnie dla danego rodzaju czynności prawnych. Należy bowiem zgodzić się ze stanowiskiem Sądu Wojewódzkiego, że inaczej należy oceniać korzystanie z mienia komunalnego na podstawie indywidualnych umów zawartych z przedsiębiorcami, a zatem nie na warunkach powszechnej dostępności, lecz dla prowadzenia własnej działalności gospodarczej z jego wykorzystaniem (por. np. wyrok NSA z dnia 22 kwietnia 2016 r. sygn. akt II OSK 671/16, LEX nr 2065804). Na zasadzie powszechnej dostępności usług na warunkach ogólnych z pływalni w M. korzystają te osoby, które dokonują zakupu biletu wstępu pływalnię na określony czas w cenie z góry określonej w cenniku. Trafnie zauważył Sąd Wojewódzki, że w umowie radnej na korzystanie z ww. pływalni nie określono w sposób transparentny zasad dostępu do poszczególnych torów basenowych. Istotny w tym zakresie jest harmonogram dostępu do basenu czy sposób prowadzenia reklamy prowadzonej działalności radnej, czyli sprawy o bardzo ważnym znaczeniu dla przedsiębiorcy prowadzącego działalność gospodarczą w zakresie organizowania zajęć nauki pływania, z której czerpie zyski. Umowa zawiera więc szereg kwestii otwartych, podlegających dalszemu uzgodnieniu w sposób indywidualny pomiędzy stronami, a ustalenia w tym zakresie - co wymaga zaakcentowania - pozostawiono do wyłącznej decyzji zarządcy pływalni, który jest kierownikiem gminnej jednostki organizacyjnej (Ośrodek Sportu i Rekreacji w M.) podlegającej kontroli Rady Miejskiej w M. na podstawie art. 18a ust. 1 u.s.g. W tym stanie rzeczy nie można przyjąć, że korzystanie z mienia gminy przez radną odbywało się na zasadzie powszechnej dostępności usług na warunkach ogólnych.
Nie może też odnieść zamierzonego przez strony skarżące kasacyjnie skutku zarzut naruszenia przez Sąd pierwszej instancji art. 7 w zw. z art. 77 § 1 i 80 K.p.a. Ustawodawca w art. 98a u.s.g. nie przewidział, w sprawach dotyczących wydania zarządzenia zastępczego, stosowania przepisów K.p.a. Odesłanie takie znajduje się w art. 91 ust. 5 u.s.g., ale przepis ten reguluje wydawanie rozstrzygnięć nadzorczych, których nie można utożsamić z zarządzeniem zastępczym. Rozstrzygnięcie nadzorcze jest odrębnym od zarządzenia zastępczego aktem nadzoru. Ponadto zakres obowiązywania K.p.a. regulującego postępowanie administracyjne jest ograniczony do rozpoznawania i rozstrzygania spraw indywidualnych w formie decyzji administracyjnych. Stosowanie przepisów tego Kodeksu do innych procedur lub innych zakresów działania organów administracji publicznej wymaga zastosowania przepisów odsyłających, których nie ma w przypadku postępowania zmierzającego do wydania zarządzenia zastępczego. Także przepis art. 98a ust. 2 u.s.g., będący podstawą do wydania w tej sprawie zarządzenia zastępczego z dnia 26 stycznia 2022 r., nr [...], nie odsyła do przepisów K.p.a.
Mając powyższe na uwadze należy stwierdzić, że wbrew zarzutom i argumentacji zawartej w skargach kasacyjnych zaskarżony wyrok nie narusza prawa. Sąd pierwszej instancji prawidłowo ocenił zarówno ustalony stan faktyczny sprawy i dokonaną w tej sprawie wykładnię przepisów prawa. Tym samym skoro skargi kasacyjne okazały się nieuzasadnione, to Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 P.p.s.a., orzekło ich oddaleniu.
O kosztach orzeczono na podstawie art. 204 pkt 1 P.p.s.a., zgodnie z którym w razie oddalenia skargi kasacyjnej strona, która wniosła tę skargę obowiązana jest zwrócić niezbędne koszty postępowania kasacyjnego poniesione przez organ, jeżeli zaskarżono skargą kasacyjną wyrok sądu pierwszej instancji oddalający skargę.

Potrzebujesz pomocy prawnej?

Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.

Zadaj pytanie Asystentowi AI