III OSK 2049/24

Naczelny Sąd Administracyjny2025-02-12
NSAochrona środowiskaWysokansa
ochrona środowiskapozwolenie zintegrowaneudział społeczeństwaorganizacje ekologicznepostępowanie administracyjneskarga kasacyjnaNSAWSAprawo ochrony środowiskak.p.a.

NSA uchylił wyrok WSA i oddalił skargę Fundacji na postanowienie Ministra o niedopuszczalności odwołania, uznając, że ostateczne postanowienie o odmowie dopuszczenia organizacji do udziału w postępowaniu stanowi przeszkodę do merytorycznego rozpoznania odwołania.

Sprawa dotyczyła skargi Fundacji F. na postanowienie Ministra Środowiska o niedopuszczalności odwołania od decyzji zmieniającej pozwolenie zintegrowane dla elektrowni. WSA uchylił postanowienie Ministra, uznając je za przedwczesne. NSA uchylił wyrok WSA, stwierdzając, że ostateczne postanowienie Marszałka o odmowie dopuszczenia Fundacji do udziału w postępowaniu stanowiło przeszkodę do merytorycznego rozpoznania odwołania, nawet jeśli Fundacja nie była stroną w postępowaniu pierwszoinstancyjnym.

Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznał skargę kasacyjną PGE S.A. od wyroku WSA w Warszawie, który uchylił postanowienie Ministra Środowiska o niedopuszczalności odwołania Fundacji F. od decyzji zmieniającej pozwolenie zintegrowane dla elektrowni. WSA uznał, że postanowienie Ministra było przedwczesne i że Fundacja miała prawo do wniesienia odwołania na podstawie przepisów dotyczących udziału organizacji ekologicznych w postępowaniach środowiskowych. NSA uchylił wyrok WSA, stwierdzając, że kluczowe znaczenie miało ostateczne postanowienie Marszałka Województwa z dnia 9 lipca 2019 r. odmawiające Fundacji dopuszczenia do udziału w postępowaniu na prawach strony. Zdaniem NSA, brak zaskarżenia tego postanowienia przez Fundację oznaczał, że stanowiło ono przeszkodę do merytorycznego rozpoznania jej odwołania od decyzji Ministra, nawet jeśli Fundacja nie brała udziału w postępowaniu pierwszoinstancyjnym. NSA podkreślił, że odwołanie nie może być traktowane jako konkurencyjny środek wobec zażalenia na postanowienie o odmowie dopuszczenia do udziału w postępowaniu. W związku z tym, NSA oddalił skargę Fundacji, uznając ją za niezasadną, i sprostował oczywistą omyłkę w sentencji zaskarżonego wyroku WSA.

Asystent AI do analizy prawnej

Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.

Analiza orzecznictwa Badanie przepisów Odpowiedzi na pytania Drafting pism
Wypróbuj Asystenta AI

Zagadnienia prawne (2)

Odpowiedź sądu

Nie, jeśli istnieje ostateczne postanowienie o odmowie dopuszczenia organizacji do udziału w postępowaniu, stanowi ono przeszkodę do merytorycznego rozpoznania odwołania, nawet jeśli organizacja nie brała udziału w postępowaniu pierwszoinstancyjnym.

Uzasadnienie

NSA uznał, że ostateczne postanowienie o odmowie dopuszczenia organizacji ekologicznej do udziału w postępowaniu, jeśli nie zostało zaskarżone, zamyka drogę do merytorycznego rozpoznania jej odwołania. Odwołanie nie może być traktowane jako substytut zażalenia na postanowienie o odmowie dopuszczenia do udziału.

Rozstrzygnięcie

Decyzja

uchylono_decyzję

Przepisy (20)

Główne

p.p.s.a. art. 188

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.p.s.a. art. 151

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Pomocnicze

k.p.a. art. 127 § § 1

Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego

k.p.a. art. 127a § § 1

Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego

k.p.a. art. 127a § § 2

Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego

k.p.a. art. 134

Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego

u.o.o.ś. art. 44 § ust. 1

Ustawa z dnia 3 października 2008 r. o udostępnianiu informacji o środowisku i jego ochronie, udziale społeczeństwa w ochronie środowiska oraz o ocenach oddziaływania na środowisko

u.o.o.ś. art. 44 § ust. 2

Ustawa z dnia 3 października 2008 r. o udostępnianiu informacji o środowisku i jego ochronie, udziale społeczeństwa w ochronie środowiska oraz o ocenach oddziaływania na środowisko

u.o.o.ś. art. 44 § ust. 3

Ustawa z dnia 3 października 2008 r. o udostępnianiu informacji o środowisku i jego ochronie, udziale społeczeństwa w ochronie środowiska oraz o ocenach oddziaływania na środowisko

u.o.o.ś. art. 44 § ust. 4

Ustawa z dnia 3 października 2008 r. o udostępnianiu informacji o środowisku i jego ochronie, udziale społeczeństwa w ochronie środowiska oraz o ocenach oddziaływania na środowisko

p.o.ś. art. 185 § ust. 2a

Ustawa z dnia 27 kwietnia 2001 r. Prawo ochrony środowiska

p.o.ś. art. 3 § pkt 7

Ustawa z dnia 27 kwietnia 2001 r. Prawo ochrony środowiska

p.o.ś. art. 204 § ust. 2

Ustawa z dnia 27 kwietnia 2001 r. Prawo ochrony środowiska

k.p.a. art. 31 § § 4

Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego

p.p.s.a. art. 145 § § 1 pkt 1 lit. a

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.p.s.a. art. 183 § § 1

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.p.s.a. art. 183 § § 2

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.p.s.a. art. 156

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.p.s.a. art. 203 § pkt 2

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.p.s.a. art. 205 § § 2

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Argumenty

Skuteczne argumenty

Ostateczne postanowienie Marszałka Województwa z dnia 9 lipca 2019 r. o odmowie dopuszczenia Fundacji do udziału w postępowaniu stanowiło przeszkodę do merytorycznego rozpoznania odwołania Fundacji. Odwołanie organizacji ekologicznej nie może stanowić konkurencyjnego, zastępczego środka względem przysługującego jej prawa wniesienia zażalenia od postanowienia rozstrzygającego o niedopuszczeniu do udziału w postępowaniu.

Odrzucone argumenty

WSA błędnie uznał, że zrzeczenie się prawa do wniesienia odwołania przez strony postępowania nie stanowi przeszkody do wniesienia odwołania przez Fundację F., w sytuacji gdy Fundacja nie została dopuszczona do udziału w postępowaniu na prawach strony, a postanowienie o odmowie dopuszczenia stało się ostateczne. WSA błędnie przyjął, że Minister Środowiska powinien rozważyć, czy zmiany w instalacji spalania paliw miały charakter istotnej zmiany, podczas gdy Marszałek odmówił Fundacji udziału w postępowaniu, a postanowienie to nie zostało zaskarżone.

Godne uwagi sformułowania

o ostatecznym postanowieniu Marszałka Województwa z 9 lipca 2019 r. o odmowie dopuszczenia Fundacji do udziału w postępowaniu nie można wykluczyć sytuacji w której mimo wydania w danym postępowaniu postanowienia o odmowie dopuszczenia organizacji, nastąpi taka zmiana stanu faktycznego lub prawnego, która umożliwi jej dopuszczenie do udziału w postępowaniu nie można interpretować art. 44 ust. 2 u.o.o.ś. w taki sposób, że sformułowanie 'nie brała ona udziału w określonym postępowaniu wymagającym udziału społeczeństwa prowadzonym przez organ pierwszej instancji' oznacza także sytuację gdy ostatecznym postanowieniem odmówiono już organizacji ekologicznej udziału w tymże postępowaniu. odwołanie od decyzji nie może stanowić konkurencyjnego, zastępczego środka względem przysługującego organizacji prawa wniesienia zażalenia od postanowienia rozstrzygającego o niedopuszczeniu organizacji do udziału w postępowaniu.

Skład orzekający

Rafał Stasikowski

przewodniczący

Arkadiusz Windak

sprawozdawca

Sławomir Wojciechowski

członek

Informacje dodatkowe

Wartość precedensowa

Siła: Wysoka

Powoływalne dla: "Ustalenie znaczenia ostatecznego postanowienia o odmowie dopuszczenia organizacji ekologicznej do udziału w postępowaniu administracyjnym dla możliwości wniesienia przez nią odwołania."

Ograniczenia: Dotyczy specyficznej sytuacji prawnej związanej z udziałem organizacji ekologicznych w postępowaniach dotyczących pozwoleń zintegrowanych i interpretacji przepisów KPA oraz ustawy o udostępnianiu informacji o środowisku.

Wartość merytoryczna

Ocena: 6/10

Sprawa dotyczy ważnego zagadnienia proceduralnego związanego z prawem organizacji ekologicznych do udziału w postępowaniach środowiskowych i możliwością wniesienia odwołania, co jest istotne dla praktyków prawa administracyjnego i ochrony środowiska.

Ostateczna odmowa udziału w postępowaniu blokuje odwołanie – NSA wyjaśnia zasady dla organizacji ekologicznych.

Sektor

energetyka

Asystent AI dla prawników

Twój asystent do analizy prawnej

Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.

Analiza orzecznictwa i przepisów
Drafting pism i dokumentów
Odpowiedzi na pytania prawne
Pogłębiona analiza z doktryny

Powiązane tematy

Pełny tekst orzeczenia

Oryginał, niezmieniony
III OSK 2049/24 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2025-02-12
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2024-07-26
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Arkadiusz Windak /sprawozdawca/
Rafał Stasikowski /przewodniczący/
Sławomir Wojciechowski
Symbol z opisem
6130 Pozwolenie na wprowadzenie do środowiska substancji lub energii
Hasła tematyczne
Ochrona środowiska
Administracyjne postępowanie
Sygn. powiązane
IV SA/Wa 456/24 - Wyrok WSA w Warszawie z 2024-04-16
Skarżony organ
Minister Środowiska
Treść wyniku
Uchylono zaskarżony wyrok i oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2024 poz 935
art. 188, art. 151
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.)
Dz.U. 2018 poz 2081
44 ust. 1, ust. 2, ust. 3 i ust. 4
Ustawa z dnia 3 października 2008 r. o udostępnianiu informacji o środowisku i jego ochronie, udziale społeczeństwa w ochronie środowiska oraz  o ocenach oddziaływania na środowisko - tekst jedn.
Dz.U. 2019 poz 1396
art. 185 ust. 2a, art. 3 pkt 7
Ustawa z dnia 27 kwietnia 2001 r. Prawo ochrony środowiska - tekst jedn.
Dz.U. 2018 poz 2096
art. 134, art. 127 § 1, art. 127a § 1, art. 127 § 2
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jedn.
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Rafał Stasikowski Sędziowie: sędzia NSA Sławomir Wojciechowski sędzia del. WSA Arkadiusz Windak (spr.) Protokolant: asystent sędziego Antoni Cypryjański po rozpoznaniu w dniu 12 lutego 2025 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej PGE [...] S.A. z siedzibą w B. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 16 kwietnia 2024 r. sygn. akt IV SA/Wa 456/24 w sprawie ze skargi Fundacji F. z siedzibą w K. na postanowienie Ministra Środowiska z dnia [..] r. nr [..] w przedmiocie stwierdzenia niedopuszczalności odwołania 1. prostuje z urzędu oczywistą omyłkę w sentencji zaskarżonego wyroku w ten sposób, że w miejscu oznaczenia daty postanowienia Ministra Środowiska "z dnia 23 marca 2019 r." wpisuje "z dnia 23 września 2019 r."; 2. uchyla zaskarżony wyrok i oddala skargę; 3. zasądza od Fundacji [..] z siedzibą w Krakowie na rzecz [..] kwotę 477 (czterysta siedemdziesiąt siedem) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.
Uzasadnienie
Wyrokiem z 16 kwietnia 2024 r. sygn. akt IV SA/Wa 456/24 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, po rozpoznaniu sprawy ze skargi Fundacji F. z siedzibą w K. na postanowienie Ministra Środowiska z 23 września 2019 r. nr DZŚ-III.435.31.2019.AŻ, wydane na podstawie art. 134 w związku z art. 127 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2018 r., poz. 2096 ze zm. – "k.p.a."), stwierdzające niedopuszczalności odwołania Fundacji F. w K. od decyzji Marszałka Województwa Zachodniopomorskiego z 1 lipca 2019 r. zmieniającej decyzję własną z 3 lutego 2016 r. udzielającą PGE [...] S.A. w B. pozwolenia zintegrowanego, uchylił zaskarżone postanowienie i zasądził od Ministra Klimatu i Środowiska na rzecz Fundacji F. w K. zwrot kosztów postępowania sądowego.
Wyrok zapadł w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy.
Marszałek Województwa Zachodniopomorskiego decyzją z 1 lipca 2019 r. zmienił decyzję własną z 3 lutego 2016 r., udzielającą PGE [...] S.A. w B. pozwolenia zintegrowanego na prowadzenie instalacji energetycznego spalania paliw obejmującej bloki A i B oraz kocioł wodny KW – 2 w Elektrowni P.
Od decyzji tej odwołanie wniosła Fundacja F. w K.
Minister Środowiska postanowieniem z 23 września 2019 r. stwierdził niedopuszczalność ww. odwołania. Organ wskazał, że wszystkie strony postępowania, w trybie art. 127a § 1 k.p.a., zrzekły się prawa do wniesienia odwołania, co spowodowało, że decyzja z 1 lipca 2019 r. stała się ostateczna i prawomocna z dniem 3 lipca 2019 r. Odwołanie Fundacji wpłynęło zaś w dniu 15 lipca 2019 r., a więc już po terminie. Minister wskazał także, że postanowieniem z 9 lipca 2019 r. Marszałek Województwa Zachodniopomorskiego odmówił Fundacji dopuszczenia do udziału na prawach strony w postępowaniu dotyczącym zmiany pozwolenia zintegrowanego dla Elektrowni P. Od postanowienia Fundacja nie złożyła zażalenia, w związku z czym stało się ono ostateczne. Tym samym, w ocenie Ministra, Fundacja nie miała prawa do złożenia odwołania.
Organ wyjaśnił, że nawet w przypadku gdy zmiany pozwolenia dotyczą zmiany sposobu funkcjonowania instalacji w celu dostosowania jej do wymagań wynikających z konkluzji BAT, nie uzasadnia to udziału organizacji ekologicznych w postępowaniu. Zmiana sposobu funkcjonowania instalacji w takim przypadku nie powoduje znaczącego zwiększenia negatywnego oddziaływania na środowisko, a wręcz przeciwnie jest działaniem na rzecz ochrony środowiska. Tym samym nie mamy do czynienia z postępowaniem w sprawie istotnej zmiany pozwolenia zintegrowanego, wobec tego Fundacja nie była uprawniona do skorzystania z odwołania.
Na postanowienie Fundacja F. w K. wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie. Strona wyjaśniła, że podstawą wniesienia odwołania był art. 44 ust. 2 ustawy o udostępnianiu informacji o środowisku i jego ochronie, udziale społeczeństwa w ochronie środowiska oraz o ocenach oddziaływania na środowisko. Postępowanie dotyczyło istotnej zmiany instalacji, w związku z tym, na podstawie art. 185 ust. 2a w zw. z art. 3 pkt 7 ustawy Prawo ochrony środowiska w zw. z art. 44 ust. 2 u.o.o.ś. uprawniona była do wniesienia odwołania. Przepis art. 44 ust. 2 u.o.o.ś. nie zawiera żadnego odniesienia do art. 127a k.p.a.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie opisanym na wstępie wyrokiem, uwzględnił skargę uznając, że postanowienie wydane zostało z naruszeniem art. 7, art. 77 § 1, art. 80 oraz 107 § 3 k.p.a., które to naruszenie mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Zdaniem Sądu Wojewódzkiego, zaskarżone rozstrzygnięcie było przedwczesne. Dla oceny, że Fundacja F. nie jest uprawniona do złożenia odwołania w postępowaniu dotyczącym pozwolenia zintegrowanego konieczne było ustalenie, że postępowanie to nie nosi cech postępowania wskazanego w art. 185 ust. 2a p.o.ś.
Sąd I instancji, powołując się na art. 185 ust. 2a p.o.ś oraz art. 44 u.o.o.ś. wskazał, że organizacji ekologicznej służy prawo wniesienia odwołania i uczestniczenia na prawach strony w postępowaniach wymagającym udziału społeczeństwa. Przy tym art. 185 ust. 2a p.o.ś. ogranicza to prawo, określając przedmiot postępowań w których art. 44 u.o.o.ś. znajduje zastosowanie - do postępowań w zakresie zmiany pozwolenia zintegrowanego, polegającej na udzieleniu odstępstwa przewidzianego w art. 204 ust. 2 p.o.ś. oraz w postępowaniu o zmianie pozwolenia zintegrowanego dotyczącej istotnej zmiany instalacji.
Sąd I instancji ocenił, że zastosowanie art. 44 ust. 1 u.o.o.ś. w sprawie zależało od tego, czy zmiana pozwolenia zintegrowanego dotyczy istotnej zmiany instalacji. Jednakże ta kwestia nie została w sprawie wyjaśniona.
Sąd zwrócił uwagę, że w art. 3 pkt 7 p.o.ś. zawarta została definicja istotnej zmiany instalacji, a zatem organ oceniając, czy organizacja może brać udział w postępowaniu o zmianę pozwolenia zintegrowanego na prawach strony, winien ustalić i rozważyć, czy wnioskowana zmiana instalacji będzie miała charakter istotny
w rozumieniu ww. przepisu, a więc czy będzie powodować znaczące zwiększenie negatywnego oddziaływania na środowisko.
Sąd I instancji podkreślił, że rolą organu będzie albo wykazanie, że nie mamy do czynienia ze zmianą pozwolenia zintegrowanego prowadzącą do istotnej zmiany instalacji i w konsekwencji wydanie, bądź postanowienia w trybie art. 134 k.p.a. (jeżeli to wykazanie nie wymaga podjęcia czynności wyjaśniających w toku postępowania), bądź decyzji w trybie art. 138 § 1 pkt 3 k.p.a. (jeżeli wykazanie wymagać będzie podjęcia czynności w toku postępowania), albo rozpoznanie odwołania merytorycznie.
Sąd Wojewódzki zaakceptował stanowisko skarżącej, że fakt zrzeczenia się prawa do wniesienia odwołania przez strony, na podstawie art. 127a k.p.a., nie stanowi przeszkody do wniesienia przez nią odwołania na podstawie art. 44 ust. 2 u.o.o.ś.
Skargę kasacyjną od ww. wyroku wniosła PGE [...] S.A. z siedzibą w B., reprezentowana przez radcę prawnego, zaskarżając wyrok w całości.
Skarga kasacyjna została oparta na następujących podstawach:
1) naruszeniu prawa materialnego, tj. art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) p.p.s.a. w zw. z art. 127a § 1 i § 2 oraz art. 134 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2024 r. poz. 572 - dalej: "k.p.a.") i art. 44 ust. 2 ustawy z dnia 3 października 2008 r. o udostępnianiu informacji o środowisku i jego ochronie, udziale społeczeństwa w ochronie środowiska oraz o ocenach oddziaływania na środowisko poprzez błędną wykładnię i uznanie, że zrzeczenie się prawa do wniesienia odwołania przez strony postępowania administracyjnego nie stanowi przeszkody do wniesienia odwołania przez Fundację F., w sytuacji w której:
- Fundacja nie została dopuszczona do udziału w postępowaniu na prawach strony na podstawie postanowienia Marszałka Województwa Zachodniopomorskiego, które wobec braku jego zaskarżenia stało się ostateczne;
- strony postępowania skutecznie złożyły oświadczenie o zrzeczeniu się prawa do wniesienia odwołania od decyzji Marszałka, a tym samym decyzja stała się ostateczna i prawomocna, zaś uprawnienie organizacji ekologicznej do wniesienia odwołania w postępowaniu, w którym nie brała ona udziału na prawach strony, możliwe jest jedynie w terminie do złożenia odwołania przewidzianym dla stron tego postępowania;
2) naruszeniu prawa materialnego, tj. art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) p.p.s.a. w zw. z art. 127a § 1 i § 2 k.p.a., art. 134 k.p.a., art. 185 § 2a i art. 3 pkt 7 ustawy z dnia 27 kwietnia 2001 r. Prawo ochrony środowiska poprzez niewłaściwe zastosowanie i przyjęcie, że Minister Środowiska powinien rozważyć, czy zmiany w instalacji spalania paliw miały charakter istotnej zmiany, w rozumieniu art. 3 ust. 7 ww. ustawy, podczas gdy:
- Marszałek postanowieniem z 9 lipca 2019 r. odmówił Fundacji udziału w postępowaniu na prawach strony, a uczestnik nie zaskarżył tego postanowienia, a wobec tego Minister Środowiska nie musiał prowadzić szczegółowych rozważań co do uprawnienia organizacji ekologicznej do udziału w postępowaniu na prawach strony,
- Minister Środowiska dokonał analizy zmian w instalacji spalania paliw uznając, że zmiany nie mają cech zmiany istotnej w rozumieniu art. 3 pkt 7 ww. ustawy i tym samym brak jest podstaw do przyznania praw do udziału w postępowaniu na prawach strony Fundacji F., w tym do wniesienia odwołania od wydanej decyzji.
Skarżąca kasacyjnie wniosła o uchylenie w całości zaskarżonego wyroku oraz oddalenie skargi lub uchylenie w całości zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie do ponownego rozpoznania. Wniosła o przeprowadzenie rozprawy i o zasądzenie zwrotu kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył co następuje :
Sprawa została rozpoznana na rozprawie, zgodnie z art. 181 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r. poz. 935 - dalej określanej jako "p.p.s.a.").
Stosownie do art. 183 § 1 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania. W rozpoznawanej sprawie nie zachodzi żadna z przesłanek nieważności postępowania wymieniona w art. 183 § 2 p.p.s.a., tym samym sprawa została rozpoznana przez Naczelny Sąd Administracyjny w granicach zakreślonych w skardze kasacyjnej.
Istota zarzutów kasacyjnych sprowadza się zasadniczo do dwóch kwestii proceduralnych. Po pierwsze, czy w sytuacji gdy strony postępowania zrzekły się w trybie art. 127a § 1 k.p.a. prawa do wniesienia odwołania od decyzji Marszałka Województwa z 1 lipca 2019 r., to brak było możliwości skutecznego wniesienia odwołania od tej decyzji przez organizację ekologiczną, na podstawie 44 ust. 2 ustawy z dnia 3 października 2008 r. o udostępnianiu informacji o środowisku i jego ochronie, udziale społeczeństwa w ochronie środowiska oraz o ocenach oddziaływania na środowisko (Dz.U. z 2018 r., poz. 2081 ze zm. - dalej "u.o.o.ś."). Po drugie, czy wydane w dniu 9 lipca 2019 r. ostateczne postanowienie organu I instancji o odmowie dopuszczenia Fundacji F. do udziału w postępowaniu w sprawie zmiany pozwolenia zintegrowanego zamykało możliwość skutecznego wniesienia przez Fundację odwołania.
Przed analizą spornych w sprawie zagadnień celowe jest wyjaśnienie podstawy prawnej udziału organizacji społecznej w postępowaniu o zmianę pozwolenia zintegrowanego.
Zgodnie z art. 185 ust. 2a ustawy z dnia 27 kwietnia 2001 r. Prawo ochrony środowiska (Dz.U. z 2019 r., poz. 1396 - dalej "p.o.ś."), w postępowaniu o wydanie pozwolenia zintegrowanego dla nowo zbudowanej instalacji, o wydanie pozwolenia zintegrowanego z odstępstwem, o którym mowa w art. 204 ust. 2 lub w postępowaniu dotyczącym jego zmiany polegającej na udzieleniu takiego odstępstwa oraz w postępowaniu o wydanie decyzji lub zmianie pozwolenia zintegrowanego dotyczącej istotnej zmiany instalacji stosuje się przepisy art. 44 ustawy z dnia 3 października 2008 r. o udostępnianiu informacji o środowisku i jego ochronie, udziale społeczeństwa w ochronie środowiska oraz o ocenach oddziaływania na środowisko. Zgodnie z art. 3 pkt 7 p.o.ś., przez "istotną zmianę instalacji" należy rozumieć taką zmianę sposobu funkcjonowania instalacji lub jej rozbudowę, która może powodować znaczące zwiększenie negatywnego oddziaływania na środowisko.
W świetle art. 44 ust. 1 u.o.o.ś., organizacje ekologiczne, które powołując się na swoje cele statutowe zgłoszą chęć uczestniczenia w określonym postępowaniu wymagającym udziału społeczeństwa, uczestniczą w nim na prawach strony, jeżeli prowadzą działalność statutową w zakresie ochrony środowiska lub ochrony przyrody, przez minimum 12 miesięcy przed dniem wszczęcia tego postępowania. Przepisu art. 31 § 4 Kodeksu postępowania administracyjnego nie stosuje się.
Stosownie do art. 44 ust. 2 u.o.o.ś., organizacji ekologicznej służy prawo wniesienia odwołania od decyzji wydanej w postępowaniu wymagającym udziału społeczeństwa, jeżeli jest to uzasadnione celami statutowymi tej organizacji, także w przypadku, gdy nie brała ona udziału w określonym postępowaniu wymagającym udziału społeczeństwa prowadzonym przez organ pierwszej instancji; wniesienie odwołania jest równoznaczne ze zgłoszeniem chęci uczestniczenia w takim postępowaniu. W postępowaniu odwoławczym organizacja uczestniczy na prawach strony. Organizacji ekologicznej służy skarga do sądu administracyjnego od decyzji wydanej w postępowaniu wymagającym udziału społeczeństwa, jeżeli jest to uzasadnione celami statutowymi tej organizacji, także w przypadku, gdy nie brała ona udziału w określonym postępowaniu wymagającym udziału społeczeństwa (art. 44 ust. 3). Na postanowienie o odmowie dopuszczenia do udziału w postępowaniu organizacji ekologicznej służy zażalenie (art. 44 ust. 4)
Jak wynika z podanych regulacji, ustawodawca przewidział dla organizacji ekologicznych rożne sytuacje zgłoszenia się (wstąpienia) do postępowania wymagającego udziału społeczeństwa. Organizacja ekologiczna może zgłosić się do postępowania przed organem I instancji, a jeśli tego nie uczyniła i nie występowała w nim na prawach strony, to ma prawo zgłosić się do postępowania, na kolejnym jego etapie, wnosząc odwołanie od decyzji organu I instancji i na tej samej zasadzie może wnieść skargę do sądu administracyjnego.
Niewątpliwe organizacja ekologiczna, która zgłasza swój akces do sprawy wymagającej udziału społeczeństwa, każdorazowo musi spełniać warunki jej dopuszczenia, o których mowa w art. 44 ust. 1, 2, 3 u.o.o.ś., a w postępowaniu w przedmiocie zmiany pozwolenia zintegrowanego, udział jej jest uzależniony od tego, czy zmiana pozwolenia dotyczy istotnej zmiany instalacji, w rozumieniu art. 3 pkt 7 p.o.ś., co prawidłowo wyjaśnił Sąd Wojewódzki.
Oznacza to, że zarówno organy, jak i Sąd, aby rozstrzygnąć o możliwości udziału danej organizacji ekologicznej zobligowane są zweryfikować i ocenić warunki jej dopuszczenia do udziału w postępowaniu.
W sytuacji gdy organizacja ekologiczna została dopuszczona do udziału w postępowaniu przed organem I instancji, a więc z założenia warunki jej udziału zostały zweryfikowane i pozytywnie ocenione, uczestniczy w tym postępowaniu na prawach strony, także w razie jego kontynuacji przed organem II instancji. Przysługują jej uprawnienia procesowe strony, w tym prawo do wniesienia odwołania od decyzji organu I instancji i dalej prawo do wniesienia skargi. Wówczas odwołanie organizacji nie stanowi równocześnie zgłoszenia chęci udziału organizacji ekologicznej w postępowaniu i nie ma podstaw, przy niezmienionym stanie faktycznym i prawnym sprawy, aby po raz kolejny badać przesłanki warunkujące dopuszczenie organizacji ekologicznej do tego postępowania. Pozostają bowiem obowiązujące skutki prawne postanowienia dopuszczającego udział organizacji w postępowaniu.
W przypadku zaś gdy organ I instancji ustali, że którakolwiek z powoływanych przesłanek art. 44 ust. 1, 2, 3 u.o.o.ś. nie jest spełniona, organ wydaje postanowienie o odmowie dopuszczenia do udziału w postępowaniu. Na to postanowienie organizacji przysługuje zażalenie, a w razie nieuwzględnienia tego zażalenia - skarga do sądu administracyjnego.
Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, prawidłowe odczytanie reguł udziału organizacji ekologicznej w postępowaniu w przedmiocie zmiany pozwolenia zintegrowanego prowadzi do wniosku, że jeśli w sprawie zostało już wydane ostateczne postanowienie o odmowie dopuszczenia organizacji ekologicznej do udziału, na skutek negatywnej oceny przesłanek kwalifikujących organizację do udziału w postępowaniu, to nie ma podstaw, przy niezmienionym stanie faktycznym i prawnym sprawy, aby po raz kolejny badać przesłanki warunkujące dopuszczenie organizacji ekologicznej do tego postępowania w ramach wniesionego przez nią odwołania.
W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, nie ma wówczas podstaw do merytorycznego rozpoznania odwołania organizacji społecznej ostatecznie niedopuszczonej do udziału w tym postępowaniu. Należy zaznaczyć, że nie można wykluczyć sytuacji w której mimo wydania w danym postępowaniu postanowienia o odmowie dopuszczenia organizacji, nastąpi taka zmiana stanu faktycznego lub prawnego, która umożliwi jej dopuszczenie do udziału w postępowaniu (por. wyrok NSA z 1 grudnia 2021 r. sygn. akt III OSK 654/21).
Nie można jednak interpretować art. 44 ust. 2 u.o.o.ś. w taki sposób, że sformułowanie "nie brała ona udziału w określonym postępowaniu wymagającym udziału społeczeństwa prowadzonym przez organ pierwszej instancji" oznacza także sytuację gdy ostatecznym postanowieniem odmówiono już organizacji ekologicznej udziału w tymże postępowaniu. W przeciwnym wypadku postanowienie o odmowie dopuszczanie organizacji do udziału w postępowaniu, a także i instytucja zażalenia, wywoływałoby jedynie pozorne skutki prawne. Innymi słowy, ostateczne rozstrzygnięcie sprawy udziału organizacji społecznej na skutek rozpoznania zażalenia i ewentualnie skargi nie miałoby znaczenia procesowego w zakresie negatywnej oceny przesłanek z art. 44 u.o.o.ś., skoro organizacja społeczna mogłaby skutecznie żądać ponownej weryfikacji jej udziału w postępowaniu, w oparciu o te same przesłanki, wnosząc odwołanie.
Należy mieć na uwadze, że odwołanie od decyzji nie może stanowić konkurencyjnego, zastępczego środka względem przysługującego organizacji prawa wniesienia zażalenia od postanowienia rozstrzygającego o niedopuszczeniu organizacji do udziału w postępowaniu.
Jak wynika z akt sprawy ostatecznym postanowieniem z 9 lipca 2019 r. Marszałek Województwa odmówił Fundacji dopuszczenia do udziału na prawach strony w postępowaniu dotyczącym zmiany pozwolenia zintegrowanego dla elektrowni Pomorzany. Abstrahując od oceny prawnej ww. postanowienia, która nie jest na obecnym etapie dopuszczalna, zgłoszenie Fundacji udziału w postępowaniu z 2 lipca 2019 r. odwoływało się jednoznacznie do przesłanek wymienionych w art. 185 ust. 2a ustawy Prawo ochrony środowiska. W takim stanie sprawy rację ma strona skarżąca kasacyjnie zarzucając Sądowi Wojewódzkiemu nie wyciągnięcie należytych wniosków z okoliczności obowiązywania ostatecznego postanowienia z 9 lipca 2019 r. Funkcjonowanie w obrocie prawnym ww. postanowienia miało istotne znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy, bowiem postanowienie to należało uznać za przeszkodę w merytorycznym rozpoznaniu odwołania, wniesionego w oparciu o art. 44 ust. 2 u.o.o.ś.
W związku z powyższym zarzut naruszenia przez Sąd Wojewódzki art. 134 k.p.a. w związku z art. 127 § 1 k.p.a. i art. 44 ust. 2 u.o.o.ś. okazał się zasady, skutkujący uchyleniem zaskarżonego wyroku.
Sąd odwoławczy nie uwzględnił natomiast zarzutu skarżącej kasacyjnie Spółki odnośnie błędnej wykładni art. 127a § 1 i § 2 k.p.a. Nie zasługuje na akceptację stanowisko skarżącej kasacyjnie, że w sytuacji gdy strona postępowania zrzeknie się w trybie art. 127a k.p.a. prawa do wniesienia odwołania, to decyzja staje się ostateczna również względem innych podmiotów, co miałoby skutkować niemożnością wniesienia odwołania od takiej decyzji w tzw. otwartym terminie 14 dni, np. przez organizację ekologiczną. Organizacji ekologicznej, która w postępowaniu przed organem I instancji nie brała udziału w charakterze strony, nie doręcza się decyzji. Z tego względu 14. dniowy termin na wniesienie odwołania dla takiej organizacji ekologicznej biegnie od dnia doręczenia decyzji stronie postępowania, a w przypadku wielości stron - od dnia doręczenia decyzji ostatniej ze stron (por. wyr. NSA z 9 sierpnia 2016 r. sygn. akt II OSK 2237/15).
Naczelny Sąd Administracyjny uznając że istota sprawy jest dostatecznie wyjaśniona postanowił rozpoznać skargę. Uwzględniając, że w obrocie prawnym funkcjonuje ostateczne postanowienie Marszałka Województwa z 9 lipca 2019 r. o odmowie dopuszczenia Fundacji do udziału w postępowaniu a skarżąca Fundacja nie wykazała, aby w okresie pomiędzy 9 lipca 2019 r. a wydaniem 23 września 2019 r. postanowienia stwierdzającego niedopuszczalności odwołania nastąpiła zmiana stanu faktycznego lub prawnego uzasadniająca ponowną ocenę legitymacji prawnej Fundacji do udziału w postępowaniu, skarga na postanowienie Ministra Środowiska z 23 września 2019 r. okazała się niezasadna i podlegała oddaleniu na podstawie art. 188 i art. 151 p.p.s.a. O powyższym Sąd II instancji orzekł w punkcie II wyroku.
Na podstawie art. 156 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny sprostował oczywistą omyłkę w komparycji zaskarżonego wyroku (pkt I).
W punkcie III wyroku Sąd II instancji orzekł o kosztach postępowania kasacyjnego na podstawie art. 203 pkt 2 p.p.s.a. w zw. z art. 205 § 2 p.p.s.a.

Potrzebujesz pomocy prawnej?

Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.

Zadaj pytanie Asystentowi AI