III OSK 2047/23

Naczelny Sąd Administracyjny2023-10-12
NSAochrona środowiskaWysokansa
ochrona środowiskauciążliwości zapachowepostępowanie administracyjneskarga kasacyjnaprawo ochrony środowiskakodeks postępowania administracyjnegosądownictwo administracyjnekontrola sądowadowodypostępowanie dowodowe

Naczelny Sąd Administracyjny oddalił skargę kasacyjną spółki H. sp. z o.o. od wyroku WSA w Warszawie, uznając, że Główny Inspektor Ochrony Środowiska prawidłowo uchylił decyzję umarzającą postępowanie w sprawie wstrzymania użytkowania zakładu z powodu uciążliwości zapachowych, gdyż materiał dowodowy był niekompletny.

Spółka H. sp. z o.o. złożyła skargę kasacyjną od wyroku WSA w Warszawie, który oddalił jej sprzeciw od decyzji GIOŚ uchylającej decyzję WIOŚ o umorzeniu postępowania w sprawie wstrzymania użytkowania zakładu z powodu uciążliwości zapachowych. Spółka zarzucała błędy w ocenie materiału dowodowego i naruszenie przepisów proceduralnych. NSA oddalił skargę, podzielając stanowisko WSA, że GIOŚ prawidłowo uchylił decyzję WIOŚ, ponieważ materiał dowodowy był niekompletny, a wyjaśnienie sprawy miało istotny wpływ na jej rozstrzygnięcie, co uzasadniało zastosowanie art. 138 § 2 k.p.a.

Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznał skargę kasacyjną spółki H. sp. z o.o. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, który oddalił sprzeciw spółki od decyzji Głównego Inspektora Ochrony Środowiska (GIOŚ). GIOŚ uchylił decyzję Łódzkiego Wojewódzkiego Inspektora Ochrony Środowiska (WIOŚ) umarzającą postępowanie w sprawie wstrzymania użytkowania zakładu spółki z powodu uciążliwości zapachowych. WSA w Warszawie uznał, że GIOŚ prawidłowo zastosował art. 138 § 2 k.p.a., uchylając decyzję WIOŚ i przekazując sprawę do ponownego rozpatrzenia, ponieważ postępowanie przed WIOŚ zostało przeprowadzone z naruszeniem przepisów procesowych, a zakres sprawy wymagał dalszego wyjaśnienia. Sąd pierwszej instancji wskazał na braki w materiale dowodowym, takie jak brak oceny dodatkowych zabezpieczeń zainstalowanych przez spółkę, ograniczenie pomiarów do jednego emitora, niepełne przeglądy ekologiczne obejmujące tylko część zakładu oraz niekompletne opinie biegłych. Spółka w skardze kasacyjnej zarzuciła naruszenie przepisów postępowania, w tym błędną ocenę materiału dowodowego i przyjęcie, że istnieją przesłanki do uchylenia decyzji WIOŚ. Naczelny Sąd Administracyjny oddalił skargę kasacyjną, podzielając stanowisko WSA. Sąd podkreślił, że w postępowaniu ze sprzeciwu sąd bada jedynie przesłanki do wydania decyzji kasacyjnej na podstawie art. 138 § 2 k.p.a., a nie naruszenie prawa materialnego. NSA uznał, że braki w materiale dowodowym były obiektywne i istotne, a uchylenie decyzji WIOŚ było uzasadnione, aby uniknąć naruszenia zasady dwuinstancyjności postępowania poprzez przeprowadzenie postępowania dowodowego przez organ odwoławczy. Sąd zaznaczył, że kwestia przewlekłości postępowania odwoławczego podlega odrębnej skardze i nie mieści się w granicach kontroli skargi kasacyjnej.

Asystent AI do analizy prawnej

Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.

Analiza orzecznictwa Badanie przepisów Odpowiedzi na pytania Drafting pism
Wypróbuj Asystenta AI

Zagadnienia prawne (3)

Odpowiedź sądu

Nie, sąd administracyjny w postępowaniu ze sprzeciwu od decyzji kasacyjnej bada jedynie istnienie przesłanek do wydania takiej decyzji (art. 64e i art. 151a § 1 p.p.s.a.), nie oceniając naruszenia przepisów prawa materialnego, chyba że ma to wpływ na zakres postępowania wyjaśniającego.

Uzasadnienie

Przepisy p.p.s.a. ograniczają zakres kontroli sądu w postępowaniu ze sprzeciwu do oceny przesłanek zastosowania art. 138 § 2 k.p.a. Ocena prawa materialnego jest możliwa jedynie w kontekście determinowania zakresu postępowania wyjaśniającego.

Rozstrzygnięcie

Decyzja

oddalono_skargę

Przepisy (12)

Główne

k.p.a. art. 138 § § 2

Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego

Umożliwia organowi odwoławczemu uchylenie decyzji organu pierwszej instancji i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia, jeśli postępowanie zostało przeprowadzone z naruszeniem przepisów procesowych, a konieczny do wyjaśnienia zakres sprawy ma istotny wpływ na jej rozstrzygnięcie.

p.p.s.a. art. 151a § § 2

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Reguluje postępowanie sądu administracyjnego w sprawie sprzeciwu od decyzji, w tym możliwość uchylenia decyzji kasacyjnej.

p.p.s.a. art. 64e

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Określa zakres rozpoznania sprawy przez sąd administracyjny w postępowaniu ze sprzeciwu od decyzji, ograniczając go do oceny przesłanek zastosowania art. 138 § 2 k.p.a.

p.o.ś. art. 364

Ustawa z dnia 27 kwietnia 2001 r. Prawo ochrony środowiska

Pozwala na wydanie decyzji o wstrzymaniu działalności, jeżeli powoduje ona pogorszenie stanu środowiska w znacznych rozmiarach lub zagraża życiu lub zdrowiu ludzi.

Pomocnicze

k.p.a. art. 7

Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego

Obowiązek działania organów w celu dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego i prawnego sprawy.

k.p.a. art. 77

Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego

Obowiązek wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia materiału dowodowego.

k.p.a. art. 80

Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego

Obowiązek oceny mocy dowodowej materiału dowodowego przez organ.

k.p.a. art. 136 § § 1, 2 i 3

Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego

Reguluje możliwość uzupełnienia postępowania dowodowego przez organ odwoławczy.

k.p.a. art. 15

Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego

Zasada dwuinstancyjności postępowania administracyjnego.

p.p.s.a. art. 183 § § 1

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Zakres rozpoznania sprawy przez NSA w postępowaniu kasacyjnym.

p.p.s.a. art. 184

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Podstawa prawna oddalenia skargi kasacyjnej.

p.p.s.a. art. 3 § § 2 pkt 8

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Podstawa do wniesienia skargi na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania.

Argumenty

Skuteczne argumenty

Naczelny Sąd Administracyjny podzielił stanowisko WSA, że Główny Inspektor Ochrony Środowiska prawidłowo zastosował art. 138 § 2 k.p.a., uchylając decyzję WIOŚ z powodu niekompletnego materiału dowodowego i konieczności dalszego wyjaśnienia sprawy. Sąd podkreślił, że w postępowaniu ze sprzeciwu od decyzji kasacyjnej sąd bada jedynie przesłanki zastosowania art. 138 § 2 k.p.a., a nie naruszenie prawa materialnego. NSA uznał, że przeprowadzenie postępowania uzupełniającego przez organ odwoławczy mogłoby naruszyć zasadę dwuinstancyjności, co uzasadniało uchylenie decyzji WIOŚ.

Odrzucone argumenty

Zarzuty skargi kasacyjnej dotyczące błędnej oceny materiału dowodowego przez WSA i naruszenia przepisów proceduralnych (art. 7, 77, 80 k.p.a.) okazały się nieuzasadnione. Argumentacja spółki o braku podstaw do uzupełnienia materiału dowodowego przez organ odwoławczy została odrzucona. Argumentacja dotycząca długości i przewlekłości postępowania nie mogła odnieść skutku w ramach kontroli skargi kasacyjnej.

Godne uwagi sformułowania

sąd administracyjny bada wyłącznie stwierdzenie przesłanek do wydania decyzji, o której mowa w art. 138 § 2 k.p.a. nie oceniając natomiast naruszenia przez organ przepisów prawa materialnego ocena przesłanek zastosowania przepisu k.p.a. możliwa jest dopiero z perspektywy stosowanego przepisu prawa materialnego przeprowadzenie uzupełniającego postępowania dowodowego mogłoby godzić w zasadę dwuinstancyjności sprawa rozstrzygana byłaby w istocie w jednej instancji nie można czynić organowi odwoławczemu zarzutu z powodu dążenia do ustalenia ww. okoliczności w sposób niebudzący wątpliwości

Skład orzekający

Zbigniew Ślusarczyk

przewodniczący sprawozdawca

Informacje dodatkowe

Wartość precedensowa

Siła: Wysoka

Powoływalne dla: "Interpretacja zakresu kontroli sądu administracyjnego w postępowaniu ze sprzeciwu od decyzji kasacyjnej (art. 64e p.p.s.a.) oraz stosowania art. 138 § 2 k.p.a. w kontekście zasady dwuinstancyjności."

Ograniczenia: Dotyczy specyficznej sytuacji, w której organ odwoławczy uchyla decyzję pierwszej instancji z powodu braków dowodowych, a sąd bada zasadność tej decyzji kasacyjnej.

Wartość merytoryczna

Ocena: 6/10

Sprawa dotyczy ważnej kwestii ochrony środowiska i zdrowia publicznego (uciążliwości zapachowe), a jednocześnie porusza istotne zagadnienia proceduralne dotyczące zakresu kontroli sądowej i zasady dwuinstancyjności.

Czy sąd może ocenić prawo materialne w sprawie o wstrzymanie działalności? NSA wyjaśnia granice kontroli sądowej.

Sektor

ochrona środowiska

Asystent AI dla prawników

Twój asystent do analizy prawnej

Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.

Analiza orzecznictwa i przepisów
Drafting pism i dokumentów
Odpowiedzi na pytania prawne
Pogłębiona analiza z doktryny

Powiązane tematy

Pełny tekst orzeczenia

Oryginał, niezmieniony
III OSK 2047/23 - Postanowienie NSA
Data orzeczenia
2023-10-12
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2023-08-21
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Zbigniew Ślusarczyk /przewodniczący sprawozdawca/
Symbol z opisem
6139 Inne o symbolu podstawowym 613
Hasła tematyczne
Ochrona środowiska
Sygn. powiązane
IV SA/Wa 566/23 - Wyrok WSA w Warszawie z 2023-04-21
Skarżony organ
Inspektor Ochrony Środowiska
Treść wyniku
Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy
Dz.U. 2022 poz 2000
art. 138 § 2
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - t.j.
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA Zbigniew Ślusarczyk po rozpoznaniu w dniu 12 października 2023 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej H. sp. z o.o. z siedzibą w Z. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 21 kwietnia 2023 r. sygn. akt IV SA/Wa 566/23 w sprawie ze sprzeciwu H. sp. z o.o. z siedzibą w Z. od decyzji Głównego Inspektora Ochrony Środowiska z dnia 1 lutego 2023 r., nr DI-420/214/2021/jg w przedmiocie umorzenia postępowania w sprawie wstrzymania użytkowania zakładu oddala skargę kasacyjną.
Uzasadnienie
Wyrokiem z 21 kwietnia 2023 r. sygn. akt IV SA/Wa 566/23 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 151a § 2 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2022 r., poz. 329 ze zm.) dalej zwanej "p.p.s.a." oddalił sprzeciw H. sp. z o.o. z siedzibą w Z. od decyzji Głównego Inspektora Ochrony Środowiska z 1 lutego 2023 r., nr DI-420/214/2021/jg w przedmiocie umorzenia postępowania w sprawie wstrzymania użytkowania.
W uzasadnieniu wyroku Sąd wskazał, że zaskarżoną decyzją Główny Inspektor Ochrony Środowiska, dalej zwany "GIOŚ" uchylił decyzję Łódzkiego Wojewódzkiego Inspektora Ochrony Środowiska, dalej zwanego "WIOŚ" z 30 grudnia 2020 r. znak: 1.7060.3.1.2018 umarzającą jako bezprzedmiotowe postępowanie administracyjne wszczęte na podstawie art. 364 p.o.ś., w sprawie wstrzymania użytkowania Zakładu nr [...] należącego do H. Sp. z o.o., położonego w L., ul. [...], w związku z oddziaływaniem uciążliwości odorowych i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia przez organ pierwszej instancji. Zdaniem Sądu zaskarżona decyzja spełniała oba wymogi wynikające z treści art. 138 § 2 ustawy z 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2023 r. poz. 775 ze zm.), dalej zwanej "k.p.a." Postępowanie administracyjne w I instancji zostało przeprowadzone z naruszeniem norm prawa procesowego, a konieczny do wyjaśnienia zakres sprawy ma istotny wpływ na jej rozstrzygnięcie. Ponadto Sąd pierwszej instancji podkreślił, że WIOŚ nieprawidłowo ocenił toczące się przed nim postępowanie jako bezprzedmiotowe w trybie art. 364 ustawy z 27 kwietnia 2001 r. Prawo ochrony środowiska (Dz. U. z 2022 r. poz. 2556 ze zm., dalej zwanej "p.o.ś." Zgodnie z treścią tego przepisu "Jeżeli działalność prowadzona przez podmiot korzystający ze środowiska albo osobę fizyczną powoduje pogorszenie stanu środowiska w znacznych rozmiarach lub zagraża życiu lub zdrowiu ludzi, wojewódzki inspektor ochrony środowiska wyda decyzję o wstrzymaniu tej działalności w zakresie, w jakim jest to niezbędne dla zapobieżenia pogarszaniu stanu środowiska".
Zdaniem WSA w Warszawie, organ II instancji w sposób prawidłowy odniósł się do braków w materiale dowodowym, które nie mogły zostać uzupełnione przez organ odwoławczy w ramach postępowania uzupełniającego. Sąd podkreślił, że pomimo faktu obszerności zebranego materiału dowodowego, brakuje w nim kluczowych dowodów, niezbędnych do wydania decyzji w niniejszym stanie faktycznym przez GIOŚ w tym: okoliczności wskazujące na faktyczną poprawę zminimalizowania emisji, przez zainstalowanie przez spółkę dodatkowych zabezpieczeń, okoliczność, że pomiary wykonywane były wyłącznie z emitora [...], odniesienie się do innych emitentów odorowych. W uzasadnieniu wyroku Sąd dodatkowo podkreślił, że WIOŚ wydał decyzję na podstawie przeglądu ekologicznego i jego aktualizacji, którymi objęto jedynie wydział [...], podczas gdy emisja substancji odorowych ma miejsce również z innych wydziałów. Dodatkowo opinie biegłych sformułowane na podstawie przywołanych dokumentów także były niekompletne. Finalnie Sąd pierwszej instancji podkreślił, że na podstawie niekompletnego materiału dowodowego GIOŚ nie był w stanie kategorycznie stwierdzić, czy działalność prowadzona przez stronę pogarsza stan środowiska w znacznych rozmiarach, bądź zagraża życiu lub zdrowiu ludzi, do którego odnosi się art. 364 p.o.ś.
Skargę kasacyjną złożyła wnosząca sprzeciw spółka, zaskarżając powyższy wyrok w całości. Spółka zarzuciła naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, tj.
1. art. 64e p.p.s.a. w związku z przepisem art. 138 § 2 k.p.a. oraz przepisami art. 7, art. 77 oraz art. 80 k.p.a. przez dokonanie błędnej oceny zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego i w konsekwencji błędne przyjęcie przez Sąd I instancji, że w przedmiotowej sprawie istnieją przesłanki do oddalenia sprzeciwu od decyzji, a także stwierdzenie, że właściwe było uchylenie przez organ decyzji organu I instancji oraz przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia przez WIOŚ, podczas gdy wszelkie okoliczności istotne dla sprawy, a wskazane przez WIOŚ w decyzji organu I instancji (w tym ustalenie, czy działalność Zakładu powoduje pogorszenie stanu środowiska w znacznych rozmiarach lub zagraża życiu lub zdrowiu ludzi), zostały w toku postępowania wyjaśnione;
2. art. 64e p.p.s.a. w związku z przepisem art. 138 § 2 k.p.a. oraz przepisem art. 136 § 1, § 2 i § 3 k.p.a. przez błędne przyjęcie przez Sąd I instancji stanowiska organu, że w zaistniałym w niniejszej sprawie stanie faktycznym nie ma podstaw do uzupełnienia przez organ, w drodze zastosowania art. 136 § 1, § 2 lub § 3 k.p.a., zgromadzonego materiału dowodowego (przy czym skarżąca kwestionuje w całości konieczność uzupełnienia zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego), w tym z uwagi na ewentualne rzekome naruszenie zasady dwuinstancyjności postępowania, podczas gdy organ dysponuje odpowiednimi możliwościami, w tym odpowiednią wiedzą, personelem i zapleczem technicznym, do przeprowadzenia we własnym zakresie postępowania dowodowego w sposób umożliwiający wydanie przez organ decyzji merytorycznej w przedmiocie decyzji organu I instancji.
W oparciu o tak sformułowane zarzuty skarżąca kasacyjnie spółka wniosła o uwzględnienie skargi, uchylenie zaskarżonego wyroku w całości oraz decyzji w całości. Ewentualnie, z ostrożności procesowej, na wypadek uznania, że istota sprawy nie jest dostatecznie wyjaśniona, wniosła o uwzględnienie skargi kasacyjnej, uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji. Ponadto wniosła o zwrot kosztów postępowania niezbędnych do celowego dochodzenia jej praw, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.
W uzasadnieniu skargi kasacyjnej wskazała, że w przedmiotowej sprawie nie zaszła konieczność wyjaśnienia okoliczności mających wpływ na treść rozstrzygnięcia, ponieważ zebrany w sprawie materiał dowodowy, pomimo ewentualnych w nim braków, był wystraczający do dalszego prowadzenia postępowania. Skarżąca wskazała, że przeglądy ekologiczne koncentrowały się wyłącznie na wydziale ekstruzji, pomijając wydziały [...] oraz [...], również działające w ramach tego samego zakładu. Natomiast ograniczenie treści powyższych dokumentów tylko do jednego wydziału wynikało z zakresu przeglądów wyznaczanych każdorazowo przez Prezydenta Miasta L. na wniosek WIOŚ. Skarżąca spółka wyraźnie stwierdziła, że przeprowadzanie dodatkowego i odrębnego przeglądu ekologicznego w zakresie działalności dwóch pozostałych wydziałów było zbędne. Podobne stanowisko wyrażono w zakresie podejmowania dodatkowych czynności celem zbadania pozostałych wydziałów oraz innych części zakładu [...] oraz wydziału [...]. W treści pisma podkreślono ponadto brak jakichkolwiek dowodów występowania złowonności pochodzących z działalności wydziału [...] oraz wydziału [...]. Dodatkowo z treści uzasadnienia wynika, że protokół z 31 października 2022 r. jest bezprzedmiotowy dla rozstrzygnięcia sądu I instancji. Przede wszystkim skarżąca nie zgadza się z treścią protokołu, jakoby doszło od nieprawidłowości w zakresie naruszenia decyzji emisyjnej.
Spółka podniosła, że nawet w przypadku naruszania decyzji emisyjnej, organy winny przeprowadzić inne rodzaje postępowań, niż to oparte na przepisie art. 364 p.o.ś. Dodatkowo z treści protokołu miałaby wynikać nieprawidłowość w zakresie decyzji środowiskowej. Spółka postrzega zarzut uchybienia w tym zakresie także jako bezpodstawny, ponieważ nieprzestrzeganie warunków decyzji środowiskowej to zagadnienie, które nie powinno być rozpatrywane w postępowaniu prowadzonym na podstawie przepisu art. 364 p.o.ś. Ponadto skarżąca spółka argumentowała, że organ w analizowanej sprawie nie podjął w zasadzie żadnych czynności merytorycznych poza wydaniem decyzji. Przede wszystkim nie przeprowadził on postępowania dowodowego, a w związku z tym nie podjął się on odpowiedzi na pytanie, czy braki w materiale dowodowym można uzupełnić w ramach trybu przewidzianego w art. 136 k.p.a. Zdaniem skarżącej spółki organ II instancji winien był przeprowadzić uzupełniające postępowanie dowodowe zamiast wydania decyzji w trybie art. 138 § 2 k.p.a. Skarżąca nie zgodziła się ze stanowiskiem WSA w Warszawie jakoby GIOŚ nie był w stanie przeprowadzić dowodów we własnym zakresie z powodu ich zakresu. Skarżąca nie zgodziła się też ze stanowiskiem sądu wojewódzkiego jakoby przeprowadzenie dodatkowych analiz lub pomiarów wykraczało poza zakres postępowania uzupełniającego. Dodatkowo strona skarżąca podkreśliła fakt, że zgodnie z k.p.a. GIOŚ jako organ drugiej instancji powinien podejmować decyzje merytoryczne, a nie uchylać się od rozstrzygnięcia sprawy. Ponadto w skardze kasacyjnej wskazano na lakoniczne uzasadnienie wyroku WSA, jak i treść decyzji organu II instancji w temacie braku przeprowadzenia wymienionych wyżej pomiarów i analiz w stosunku do pozostałych części Zakładu jako postępowania uzupełniającego. Reasumując, zdaniem strony skarżącej GIOŚ był w stanie przeprowadzić postępowanie uzupełniające, a WSA w Warszawie błędnie stwierdził, iż w sprawie nie istnieją dodatkowe dowody istotne do rozstrzygnięcia sprawy.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Stosownie do art. 183 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r. poz. 1634 ze zm.), zwanej dalej p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc pod rozwagę z urzędu jedynie nieważność postępowania. W rozpoznawanej sprawie nie zachodzi żadna z okoliczności skutkujących nieważnością postępowania, o jakich mowa w art. 183 § 2 p.p.s.a. i nie zachodzi żadna z przesłanek, o których mowa w art. 189 p.p.s.a., które Naczelny Sąd Administracyjny rozważa z urzędu dokonując kontroli zaskarżonego skargą kasacyjną wyroku. W tych okolicznościach w sprawie badaniu podlegały wyłącznie zarzuty podniesione w skardze kasacyjnej na uzasadnienie przytoczonej podstawy kasacyjnej.
Skarga kasacyjna podlega oddaleniu jako niezawierająca usprawiedliwionych podstaw.
W myśl art. 64e p.p.s.a. rozpoznając sprzeciw od decyzji, sąd ocenia jedynie istnienie przesłanek do wydania decyzji, o której mowa w art. 138 § 2 k.p.a. Zgodnie z art. 151a § 1 p.p.s.a. sąd administracyjny w postępowaniu ze sprzeciwu uchyla zaskarżoną decyzję kasacyjną jedynie wówczas, gdy stwierdzi naruszenie ww. art. 138 § 2 k.p.a. W orzecznictwie wskazuje się, że na podstawie powyższych regulacji p.p.s.a. sąd administracyjny bada wyłącznie stwierdzenie przesłanek do wydania decyzji kasacyjnej, nie oceniając natomiast naruszenia przez organ przepisów prawa materialnego (por. wyroki NSA z: 29 kwietnia 2020 r. sygn. akt I OSK 423/20, LEX nr 3047144, 19 stycznia 2021 r. sygn. akt I OSK 2606/20, LEX nr 3119466, 18 grudnia 2020 r. sygn. akt I OSK 2398/20, LEX nr 3130341). Ponadto w postępowaniu ze sprzeciwu sąd administracyjny nie ocenia naruszenia przez organ prawa materialnego, zaś przepisy materialnoprawne mogą podlegać ocenie sądu administracyjnego jedynie w takim zakresie, w jakim determinują one zakres postępowania wyjaśniającego, bowiem ocena przesłanek zastosowania przepisu k.p.a. możliwa jest dopiero z perspektywy stosowanego przepisu prawa materialnego (wyrok NSA z 16 września 2020 r. sygn. akt I OSK 1291/20, LEX nr 3057321). W konsekwencji ocena naruszenia prawa materialnego może zostać dokonana wyłącznie przez pryzmat zakresu postępowania wyjaśniającego, jakie powinno zostać przeprowadzone przed organem administracji. Sąd administracyjny nie przesądza natomiast, w postępowaniu ze sprzeciwu od decyzji kasacyjnej, wiążącej interpretacji przepisów prawa materialnego. Nie tylko naruszałoby to wskazany art. 64e p.p.s.a., a także w sposób nieuprawniony ograniczałoby prawa pozostałych stron postępowania administracyjnego, które nie biorą udziału w postępowaniu sądowoadministracyjnym ze sprzeciwu od decyzji kasacyjnej. Treść art. 64e i art. 151a § 1 p.p.s.a. należy wykładać w ten sposób, iż określone w tych przepisach granice rozpoznania sprawy przez sąd administracyjny na skutek sprzeciwu nie obejmują oceny decyzji kasacyjnej w takim zakresie, w jakim przesądzałoby to o prawach podmiotów, które z uwagi na art. 64b § 3 p.p.s.a. nie mogą brać udziału w postępowaniu przed sądem administracyjnym (wyrok NSA z 18 grudnia 2020 r. sygn. akt I OSK 2384/20, LEX nr 3130238).
Nietrafny okazał się zarzut naruszenia art. 64e p.p.s.a. w związku z przepisem art. 138 § 2 k.p.a. oraz przepisami art. 7, art. 77 oraz art. 80 k.p.a. przez dokonanie błędnej oceny zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego i w konsekwencji błędne przyjęcie przez Sąd I instancji, że w przedmiotowej sprawie istnieją przesłanki do oddalenia sprzeciwu od decyzji. Naczelny Sąd Administracyjny podziela ocenę zawartą w zaskarżonym wyroku, iż decyzja II instancji spełniała oba wymogi wynikające z treści art. 138 § 2 k.p.a. Wydanie decyzji kasacyjnej przez GIOŚ zostało oparte na konkretnych, stwierdzonych uchybieniach w postępowaniu prowadzonym przez organ I instancji. Uchybienia te można sprowadzić do kilku kwestii. Po pierwsze i najważniejsze, WIOŚ nie ocenił okoliczności zainstalowania przez spółkę dodatkowych zabezpieczeń, co miałoby wskazywać na poprawę zminimalizowania emisji. Po drugie, pomiary wykonywane były wyłącznie z emitora [...], którym odprowadzane są zanieczyszczenia z wydziału [...], podczas gdy w myśl ustaleń organu emisje substancji złowonnych miały miejsce również z innych wydziałów, z których emisje odprowadzane są innymi emitorami, aniżeli emitor [...]. Po trzecie, WIOŚ oparł się na przeglądzie ekologicznym oraz jego aktualizacji, podczas gdy oba dokumenty, choć dotyczą przedmiotowego zakładu, to przeglądami ekologicznymi objęto jedynie wydział [...], a emisja substancji odorowych miała mieć miejsce również z innych wydziałów funkcjonujących na terenie zakładu. Po czwarte, GIOŚ zakwestionował ustalenia sporządzonych opinii przez biegłych, którzy mieli nie odnosić się do konkretnego odziaływania przedmiotowego zakładu, nie dokonując rzetelnej oceny uciążliwości zapachowej tego zakładu. Na co zwrócił uwagę GIOŚ, oba opracowania również zostały oparte na przeglądach ekologicznych, które nie dotyczą wszystkich emitentów odorowych.
W ocenie NSA w składzie orzekającym powyższe braki w materiale dowodowym mają charakter obiektywny i świadczą o istotnym zakresie koniecznych do wyjaśnienia sprawy okoliczności faktycznych. Nie jest dowolny wniosek, iż na podstawie zgromadzonego materiału dowodowego WIOŚ nie można w sposób jednoznaczny stwierdzić, że zainstalowanie przez spółkę dodatkowych zabezpieczeń w istocie doprowadziło do minimalizacji emisji. Do GIOŚ nadal wpływają skargi związane z uciążliwościami zapachowymi, a ostatnia kontrola przeprowadzona w zakładzie wykazała naruszenie warunków decyzji Prezydenta Miasta L. udzielającej spółce pozwolenia na wprowadzanie gazów i pyłów do powietrza z instalacji zlokalizowanych w zakładzie. Jak wynika z uzasadnienia zaskarżonej decyzji, w toku kontroli mającej miejsce 2 września – 31 października 2022 r. WIOŚ stwierdził także naruszenie warunków decyzji o ustaleniu dla spółki środowiskowych uwarunkowań realizacji przedsięwzięcia pn. "Rozbudowa zakładu o budowę hali produkcyjno-magazynowej - poprzez zmianę zamierzonego sposobu użytkowania części realizowanej hali magazynowej wraz z infrastrukturą towarzyszącą w oparciu o decyzję pozwolenia na budowę nr DR-UA- 1.615.2011 z dnia 14 listopada 2011 r. na produkcyjną", które to naruszenie miało polegać na prowadzeniu procesów produkcyjnych przy otwartych wrotach zakładu. Na powyższy problem wskazywało stowarzyszenie C. z siedzibą w L. w toku prowadzonego postępowania odwoławczego. Wątpliwości w powyższym zakresie potęguje ustalenie, iż przegląd ekologiczny, jego aktualizacja oraz opinie biegłych zostały wydane na podstawie analizy działalności wyłącznie części zakładu, tj. wydziału [...], podczas gdy emisja substancji odorowych miała mieć miejsce również z innych wydziałów zakładu. Słusznie zauważył organ odwoławczy, że o niekompletności opinii biegłego dr hab. nauk medycznych D. S. świadczy fakt, iż autor opinii nie zgromadził żadnej dokumentacji medycznej, a twierdzenia o niekorzystnym wpływie obciążeń zapachowych na dobrostan fizyczny i psychiczny mają charakter generalny, nie odnoszący się do wpływu konkretnego zakładu na zdrowie mieszkańców. Obowiązkiem organu prowadzącego postępowanie na podstawie art. 364 p.o.ś. jest ustalenie wystąpienia zagrożenia dla zdrowia, a nawet życia ludzi w oparciu o odpowiednie badania, które ustalą skutki w tym zakresie przedmiotowym działalności gospodarczej spółki dla zdrowia a nawet życia ludzi (wyrok NSA z 12 lutego 2018 r., II OSK 2524/17, LEX nr 2471012). Wskazany biegły oparł się przy tym na przeglądzie ekologicznym w wersji sprzed aktualizacji tego dokumentu i sprzed podjęcia przez spółkę działań mających ograniczyć emisję odorów. Podobne zastrzeżenia można odnieść do opinii prof. dr hab. J. Z., która została sporządzona przed aktualizacją przeglądu ekologicznego.
W takim stanie rzeczy wydanie przez GIOŚ decyzji co do istoty sprawy byłoby przedwczesne. Prawidłowa była ocena organu odwoławczego, iż decyzja WIOŚ została wydana z naruszeniem przepisów postępowania, a konieczny do wyjaśnienia zakres sprawy ma istotny wpływ na jej rozstrzygnięcie. Przy ocenie podstaw do wydania decyzji, o której mowa w art. 138 § 2 k.p.a., należy kierować się zasadą dwuinstancyjności postępowania. W okolicznościach niniejszej sprawy przeprowadzenie uzupełniającego postępowania dowodowego mogłoby godzić w zasadę dwuinstancyjności. Tymczasem w sytuacji, gdy zakres postępowania uzupełniającego wskazuje, że organ odwoławczy musiałby sam przeprowadzić postępowanie wyjaśniające w zakresie kwestii mogących mieć bezpośredni wpływ na treść decyzji, wydanie decyzji rozstrzygającej sprawę co do istoty prowadziłoby do sytuacji, w której sprawa rozstrzygana byłaby w istocie w jednej instancji. Taki stan rzeczy natomiast powodowałby pozbawienie skarżącego dwukrotnego rozpoznania jego sprawy przez dwa różne organy administracji, a zatem stanowiłby naruszenie zasady dwuinstancyjności postępowania administracyjnego, wyrażonej w art. 15 k.p.a. (zob. wyrok NSA z 13 stycznia 2022 r., II GSK 2678/21, LEX nr 3331208).
Nietrafny jest zatem także zarzut naruszenia art. 64e p.p.s.a. w związku z przepisem art. 138 § 2 k.p.a. oraz przepisem art. 136 § 1, 2 i 3 k.p.a. przez błędne przyjęcie przez Sąd I instancji stanowiska organu, że w zaistniałym w niniejszej sprawie stanie faktycznym nie ma podstaw do uzupełnienia przez organ odwoławczy zgromadzonego materiału dowodowego.
Końcowo należy wskazać, iż nie mogła odnieść skutku argumentacja skargi kasacyjnej odnosząca się do długości i przewlekłości postępowania prowadzonego przez GIOŚ. Naczelny Sąd Administracyjny nie neguje tego, że w toku postępowania doszło do zgromadzenia znacznej ilości materiału dowodowego, w tym licznych analiz, także na koszt strony. Przedmiotem postępowania prowadzonego na podstawie art. 364 p.o.ś. jest ocena, czy działalność prowadzona przez stronę pogarsza stan środowiska w znacznych rozmiarach, bądź zagraża życiu lub zdrowiu ludzi. Są to kwestie kluczowe nie tylko dla wnoszącego sprzeciw, a także (a może przede wszystkim) dla mieszkańców, których zdrowie i życie może być zagrożone. Dlatego nie można czynić organowi odwoławczemu zarzutu z powodu dążenia do ustalenia ww. okoliczności w sposób niebudzący wątpliwości. Jakkolwiek trafnie skarżąca kasacyjnie spółka zwraca uwagę na przewlekłość postępowania odwoławczego (zaskarżona decyzja została wydana 25 miesięcy od rozpoznania sprawy przez WIOŚ), to okoliczności te pozostają poza zakresem kontroli instancyjnej dokonywanej przez Naczelny Sąd Administracyjny. Bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania odwoławczego podlega bowiem odrębnej skardze do sądu administracyjnego, na podstawie art. 3 § 2 pkt 8 p.p.s.a., a zarazem kwestia ta pozostaje poza granicami postępowania sądowoadministracyjnego zainicjowanego sprzeciwem od decyzji kasacyjnej (art. 64e p.p.s.a.).
Mając na uwadze powyższe wywody, Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że skarga kasacyjna nie ma usprawiedliwionych podstaw, dlatego na mocy art. 184 p.p.s.a. ją oddalił.

Potrzebujesz pomocy prawnej?

Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.

Zadaj pytanie Asystentowi AI