III OSK 2043/23

III OSK 2043/23 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2025-03-19
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2023-08-18
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Kazimierz Bandarzewski /sprawozdawca/
Olga Żurawska - Matusiak
Tamara Dziełakowska /przewodniczący/
Symbol z opisem
6144 Szkoły i placówki oświatowo-wychowawcze
Hasła tematyczne
Oświata
Sygn. powiązane
II SA/Ke 236/23 - Wyrok WSA w Kielcach z 2023-05-16
II OSK 2043/23 - Wyrok NSA z 2024-05-16
III SAB/Wr 1405/22 - Wyrok WSA we Wrocławiu z 2023-05-18
Skarżony organ
Kurator Oświaty
Treść wyniku
Oddalono skargę kasacyjną w części, uchylono zaskarżony wyrok w części i zasądzono zwrot kosztów postępowania
Powołane przepisy
Dz.U. 1998 nr 117 poz 759
art. 5
Ustawa z dnia 25 lipca 1998 r. o zmianie ustawy o systemie oświaty.
Dz.U. 2021 poz 1082
art. 169 ust. 1 pkt 4
Ustawa z dnia 14 grudnia 2016 r. Prawo oświatowe - t.j.
Dz.U. 2018 poz 265
§ 15 ust. 3
Rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości  z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Tamara Dziełakowska Sędziowie: sędzia NSA Olga Żurawska-Matusiak sędzia del. WSA Kazimierz Bandarzewski (spr.) Protokolant: asystent sędziego Dawid Lis po rozpoznaniu w dniu 19 marca 2025 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej [...] Kuratora Oświaty od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach z dnia 16 maja 2023 r. sygn. akt II SA/Ke 236/23 w sprawie ze skargi A. M. na decyzję [...] Kuratora Oświaty z dnia 15 lutego 2023 r. znak: KO.II.543.2.2023 w przedmiocie wykreślenia z ewidencji szkół i placówek niepublicznych prowadzonych przez gminę 1. uchyla punkt II zaskarżonego wyroku i zasądza od [...] Kuratora Oświaty na rzecz A. M. kwotę 697 (sześćset dziewięćdziesiąt siedem) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego, 2. w pozostałym zakresie skargę kasacyjną oddala, 3. zasądza od [...] Kuratora Oświaty na rzecz A. M. kwotę 377 (trzysta siedemdziesiąt siedem) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.
Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach wyrokiem z dnia 16 maja 2023 r. sygn. akt II SA/Ke 236/23, po rozpoznaniu skargi A. M. na decyzję [...] Kuratora Oświaty z dnia 15 lutego 2023 r. znak KO.II.543.2.2023 utrzymującą w mocy decyzję Burmistrza Miasta i Gminy B. z dnia 30 listopada 2022 r. w przedmiocie wykreślenia z ewidencji szkół i placówek niepublicznych prowadzonych przez gminę, uchylił zaskarżoną decyzję i decyzję organu I instancji oraz zasądził zwrot kosztów postępowania.
W uzasadnieniu orzeczenia Sąd pierwszej instancji odnosząc się do istotnych okoliczności faktycznych sprawy wskazał, że w niniejszej sprawie nie jest kwestionowane przez żadną ze stron, iż Przedszkole Niepubliczne "[...]" zostało wpisane do rejestru prowadzonego przez Kuratora Oświaty w K. w dniu 1 czerwca 1998 r. i od tamtego roku ta niepubliczna placówka była prowadzona i funkcjonowała aż do chwili obecnej i w dalszym ciągu istnieje, oraz że po wejściu w życie art. 5 ustawy z dnia 25 lipca 1998 r. o zmianie ustawy o systemie oświaty (Dz.U. z 1998 r. Nr 117 poz. 759) zwanej dalej ustawą zmieniającą ustawę o systemie oświaty, nie doszło do przewidzianego w nim wpisania z urzędu Przedszkola Niepublicznego "[...]" do ewidencji prowadzonej przez odpowiednią jednostkę samorządu terytorialnego, tj. przez Gminę B. Na skutek zaś zgłoszenia zmiany siedziby tej placówki dokonanego przez osobę fizyczną, która założyła tę placówkę i prowadzi ją do chwili obecnej, tj. A. M., dokonanego 7 lipca 2021 r. doszło do wpisania Przedszkola Niepublicznego "[...]" do ewidencji szkół i placówek niepublicznych prowadzonej przez Gminę B., przy czym datę rozpoczęcia działalności określono na 1 września 2021 r. Burmistrz Miasta i Gminy B. ostateczną decyzją z dnia 30 czerwca 2022 r. odmówił wpisania wnioskowanej zmiany siedziby Przedszkola Niepublicznego "[...]", a organy obu instancji ostatecznie wydały decyzję wykreślającą to przedszkole z ewidencji szkół i placówek niepublicznych prowadzonej przez gminę B. od daty 1 września 2021 r.
Spór zaistniały między stronami dotyczy natomiast wykładni przepisów prawa materialnego, tj. art. 169 ust. 1 pkt 4 ustawy z dnia 14 grudnia 2016 r. Prawo oświatowe (Dz.U. z 2021 r. poz. 1082) i art. 5 ustawy zmieniającej ustawę o systemie oświaty. Według skarżącej bowiem, z uwagi na to, że Przedszkole Niepubliczne "[...]" w B. istniało w obrocie prawnym nieprzerwanie od 1 września 1998 r., Gmina B. miała ustawowy obowiązek dokonania jego wpisu do swojej ewidencji z urzędu. Z kolei w ocenie organów, pierwszy z tych przepisów nakazywał wykreślenie Przedszkola Niepublicznego "[...]" z ewidencji szkół i placówek niepublicznych prowadzonej przez Gminę B. Ponieważ wpis nastąpił z naruszeniem prawa polegającym na braku obligatoryjnego wniosku strony o jego dokonanie, brak jest możliwości uznania go za wpis oparty na treści art. 5 ust. 1 ustawy zmieniającej ustawę o systemie oświaty, a nawet gdyby za taki go uznać, to błędnie określono w nim datę rozpoczęcia działalności przez to przedszkole, tj. na 1 września 2021 r. zamiast 1 czerwca 1998 r. W ocenie Sądu Wojewódzkiego taka argumentacja organów nie zasługuje na uwzględnienie.
Zgodnie z art. 5 ust. 1 ustawy zmieniającej ustawę o systemie oświaty, szkoły i placówki niepubliczne wpisane w dniu wejścia w życie ustawy do ewidencji prowadzonej przez kuratorów oświaty i właściwych ministrów wpisuje się z urzędu do ewidencji prowadzonej przez odpowiednią jednostkę samorządu terytorialnego. Przepis ten, mimo tego, że został umieszczony w akcie prawnym mającym na celu wywołanie jednorazowego skutku w postaci zmiany przepisów, a więc w akcie jednorazowym, ma charakter samodzielnego przepisu aktu zmieniającego. Przewidziany w art. 5 ust. 1 ustawy zmieniającej ustawę o systemie oświaty wymóg dokonania wpisu z urzędu powoduje, że nie jest do jego dokonania potrzebny żaden wniosek. Jeżeli wniosek taki zostanie jednak złożony, to może i powinien być przez właściwy organ traktowany jako sygnał wskazujący na potrzebę zastosowania tego przepisu i dokonania wpisu do ewidencji prowadzonej przez odpowiednią jednostkę samorządu terytorialnego szkoły i placówki niepublicznej wpisanej w dniu wejścia w życie ustawy do ewidencji prowadzonej przez kuratorów oświaty. Tak samo może i powinien być potraktowany przez organ zobowiązany do prowadzenia ewidencji szkół i placówek oświatowych, wniosek o zmianę istniejącego wpisu.
Zdaniem Sądu w okolicznościach przedmiotowej sprawy brak było podstaw do wykreślania z ewidencji prowadzonej przez gminę B. wpisu Przedszkola Niepublicznego "[...]". Ewentualne wadliwości takiego wpisu, nie dotykające jednak jego istoty, czyli faktu legalnego istnienia w obrocie prawnym placówki oświatowej, która była wpisana w dniu wejścia w życie ustawy zmieniającej system oświaty do ewidencji prowadzonej przez kuratorów oświaty – nie mogą być przeszkodą do dokonania takiego wpisu, a także jej dalszego istnienia. W szczególności dotyczy to daty rozpoczęcia działalności przez taką placówkę, czy też jej siedziby. Uznawanie takich, czy też jeszcze mniej istotnych wadliwości takiego wpisu, za naruszenie prawa w rozumieniu art. 169 ust. 1 pkt 4 Prawa oświatowego nie może mieć miejsca przede wszystkim dlatego, że prowadziłoby, zamiast do poprawienia błędnych, nieścisłych, czy niekompletnych danych dotyczących danej placówki oświatowej, np. w drodze stosownego zgłoszenia zmiany, czy korekty tych błędnych, nieścisłych, czy też niepełnych zapisów - do przewidzianej w art. 169 ust. 2 Prawa oświatowego konsekwencji wykreślenia z ewidencji polegającej na likwidacji takiej placówki. Taka wykładnia art. 169 ust. 1 pkt 4 Prawa oświatowego nie zasługuje, w ocenie Sądu Wojewódzkiego, na akceptację. Organy obu instancji przyznawały bowiem, że niezrealizowanie przez nie dyspozycji normy prawnej zawartej w art. 5 ust. 1 ustawy zmieniającej ustawę o systemie oświaty, spowodowało obecnie poważne konsekwencje finansowe dla przedmiotowej placówki i zagrożenie dla jej dalszego istnienia. Burmistrz Miasta i Gminy B. uznał bowiem, że jej wykreślenie oznacza, iż nie występuje ona w obrocie prawnym, a w następstwie tego wstrzymał od lutego 2023 r. wypłaty dla ww. Przedszkola dotacji oświatowej przyznanej na cały 2023 r. w kwocie 841 tys. zł. W ocenie obu tych organów, konsekwencje ich własnego, niewątpliwego, bo w istocie przyznawanego naruszenie przepisów prawa (nieistotna jest przy tym próba przerzucania się odpowiedzialnością za niezrealizowanie przez Kuratora Oświaty w K. i Burmistrza Miasta i Gminy B. dyspozycji art. 5 ust. 1 ustawy zmieniającej ustawę o systemie oświaty, skoro ostatecznie żaden z tych organów nie był w stanie wykazać przekonującym dowodem, w szczególności dokumentem, faktu zrealizowania tych dyspozycji), miałaby ponieść skarżąca prowadząca niepubliczne przedszkole, do którego uczęszcza kilkadziesiąt dzieci, w tym dzieci niepełnosprawne. Taki pogląd narusza wyrażoną w art. 2 Konstytucji RP zasadę demokratycznego państwa prawnego urzeczywistniającego zasady sprawiedliwości społecznej. Narusza też sformułowaną w art. 8 § 1 K.p.a. zasadę pogłębiania zaufania obywateli do władzy publicznej.
Wskazane powyżej naruszenia prawa materialnego miały, zdaniem Sądu, wpływ na wynik sprawy, ponieważ spowodowały wydanie decyzji, która nie znajduje podstawy prawnej, w tym w szczególności w powołanym w niej przepisie art. 169 ust. 1 pkt 4 Prawa oświatowego, a nadto narusza dyspozycję obowiązującego przepisu art. 5 ust. 1 ustawy zmieniającej ustawę o systemie oświaty. To zaś spowodowało uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu pierwszej instancji.
Zaakcentowano nadto, iż nie było podstaw do uwzględnienia sformułowanego żądania skarżącej dotyczącego zobowiązania organu pierwszej instancji do wskazania w treści wpisu do ewidencji szkół i placówek prowadzonej przez Gminę B. daty rozpoczęcia działalności przedmiotowej placówki na dzień 1 września 1998 r.
Skargę kasacyjną od powyższego wyroku do Naczelnego Sądu Administracyjnego wniósł [...] Kurator Oświaty, zaskarżając go w całości. Zaskarżonemu orzeczeniu zarzucił:
I. naruszenie prawa materialnego:
1) art. 5 ust. 1 ustawy zmieniającej ustawę o systemie oświaty poprzez jego niewłaściwe zastosowanie i uznanie, że wpis do ewidencji szkół i placówek niepublicznych prowadzonej przez Burmistrza Miasta i Gminy B., Niepublicznego Przedszkola "[...]" z września 2021 r. nastąpił z urzędu na podstawie tego przepisu, podczas gdy wpis ten, jak wynika z dokumentacji zgromadzonej w sprawie, został dokonany na skutek nieprawidłowego rozpatrzenia przez Burmistrza wniosku skarżącej z dnia 7 lipca 2021 r., a ponadto nie jest zgodny z wpisem dokonanym przez Kuratora Oświaty w K. do prowadzonej przez niego ewidencji w dniu 1 czerwca 1998 r. (inna siedziba jednostki oświatowej i inna data rozpoczęcia działalności);
2) art. 169 ust. 1 pkt 4 Prawa oświatowego poprzez błędną jego wykładnię i uznanie, że przepis ten nie znajduje w niniejszej sprawie zastosowania, podczas gdy z zebrano materiału dowodowego wynika jednoznacznie, że wpis z września 2021 r. został dokonany z naruszeniem prawa, ponieważ został dokonany bez wymaganego wniosku strony, a nie był wpisem, o którym mowa w art. 5 ust. 1 ustawy zmieniającej ustawę o systemie oświaty, a nawet gdyby Sąd uznał, iż wpis z września 2021 r. był wpisem dokonanym na podstawie art. 5 ust. 1 ustawy zmieniającej system oświaty to należałoby wskazać, iż został dokonany z naruszeniem tego przepisu, albowiem zawierał dane inne niż to wynika z zaświadczenia Kuratora Oświaty w K. z czerwca 1998 r.;
3) art. 169 ust. 1 pkt 4 Prawa oświatowego w zw. z art. 2 Konstytucji RP oraz art. 8 K.p.a. poprzez błędną jego wykładnię i uznanie, że przepis art. 169 ust. 1 pkt 4 nie może być zastosowany w sprawie, ponieważ działania Burmistrza Miasta i Gminy B. w zakresie wstrzymania dotacji oświatowej dla przedszkola są konsekwencją decyzji [...] Kuratora Oświaty, podczas gdy kwestia wypłaty dotacji dla Przedszkola Niepublicznego "[...]", które rozpoczęło działalność 1 września 1998 r. jest przedmiotem odrębnego sporu pomiędzy skarżącą a Burmistrzem, a wpis z września 2021 r., będący przedmiotem niniejszego postępowania dotyczy jednostki nigdy niewystępującej w obrocie, a zatem kwestie dotacji nie mogą mieć wpływu na zastosowanie art. 169 ust. 1 pkt 4 Prawa oświatowego;
II. naruszenie art. 141 § 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2023 r., poz. 259) zwanej dalej P.p.s.a., w zw. z § 15 ust. 3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz.U. z 2018 r., poz. 265 ze zm.) zwanego dalej rozporządzeniem, poprzez niewłaściwe zastosowanie i niewskazanie w uzasadnieniu przesłanek zasądzenia kosztów zastępstwa prawnego w wysokości przewyższającej stawkę minimalną.
W oparciu o wskazane zarzuty w skardze kasacyjnej wniesiono o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości, a także rozpoznanie skargi i jej oddalenie, ewentualnie o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości oraz przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania przez Sąd pierwszej instancji oraz zasądzenie zwrotu kosztów postępowania, wraz z kosztami zastępstwa procesowego, według norm przepisanych.
W odpowiedzi na skargę kasacyjną A. M. wniosła o oddalenie skargi kasacyjnej w całości i zwrot kosztów postępowania według norm przepisanych lub według spisu kosztów, który zostanie przestawiony na rozprawie.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Zgodnie z art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2024 r. poz. 935 z późn. zm.) zwanej dalej P.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę przesłanki uzasadniające nieważność postępowania wymienione w art. 183 § 2 P.p.s.a. oraz przesłanki uzasadniające odrzucenie skargi bądź umorzenie postępowania przed wojewódzkim sadem administracyjnym, stosownie do treści art. 189 P.p.s.a. Żadna z powyższych przesłanek w przedmiotowej sprawie nie zaistniała.
Rozpoznając sprawę Naczelny Sąd Administracyjny związany jest granicami skargi. Związanie granicami skargi oznacza związanie podstawami zaskarżenia wskazanymi w skardze kasacyjnej oraz jej wnioskami. Naczelny Sąd Administracyjny bada przy tym wszystkie podniesione przez stronę skarżącą kasacyjnie zarzuty naruszenia prawa (tak NSA w uchwale pełnego składu z 26 października 2009 r. sygn. akt I OPS 10/09, opubl. w ONSAiWSA 2010 z. 1 poz. 1).
Zgodnie z art. 174 P.p.s.a. skargę kasacyjną można oprzeć na następujących podstawach: 1) naruszeniu prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie, a także 2) naruszeniu przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.
Stosownie do treści art. 176 P.p.s.a. strona skarżąca kasacyjnie ma obowiązek przytoczyć podstawy skargi kasacyjnej wnoszonej od wyroku Sądu pierwszej instancji i szczegółowo je uzasadnić wskazując, które przepisy ustawy zostały naruszone, na czym to naruszenie polegało i jaki miało wpływ na wynik sprawy. Rola Naczelnego Sądu Administracyjnego w postępowaniu kasacyjnym ogranicza się do skontrolowania i zweryfikowania zarzutów wnoszącego skargę kasacyjną.
Skarga kasacyjna jest zasadna tylko w zakresie dotyczącym punktu drugiego zaskarżonego wyroku, tj. zasądzonych kosztów postępowania sądowego prowadzonego przed Sądem pierwszej instancji. W pozostałym zakresie skarga kasacyjna jest niezasadna.
W tej sprawie Sąd pierwszej instancji prawidłowo rozstrzygnął podstawową kwestię dotyczącą wpisu do właściwego rejestru placówki oświatowej. Wskazał bowiem, że skoro nie budzi żadnych wątpliwości dokonanie z dniem 1 czerwca 1998 r. wpisu do ewidencji oświatowej placówki niepublicznej pod nazwą "Przedszkole Niepubliczne "[...]" w B. ul. [...] wraz ze wskazaniem osoby prowadzącej – A. M. oraz data rozpoczęcia działalności przez ww. przedszkole z dniem 1 września 1998 r., to wadliwym było przyjęcie w tej sprawie braku istnienia tego wpisu.
Sąd pierwszej instancji dokonał także prawidłowej wykładni art. 5 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 1998 r. o zmianie ustawy o systemie oświaty (Dz. U. z 1998 r. Nr 117, poz. 759), który to przepis wszedł w życie z dniem 1 stycznia 1999 r. i nakazywał dokonanie wpisania z urzędu do ewidencji prowadzonej przez odpowiednią jednostkę samorządu terytorialnego szkół i placówek niepublicznych wpisanych w dniu 1 stycznia 1999 r. do ewidencji prowadzonej przez kuratorów oświaty i właściwych ministrów. Celem dokonania owych wpisów z urzędu kuratorzy oświaty oraz ministrowie prowadzący rejestry takich placówek zostali zobowiązani do przekazania w terminie 6 miesięcy od dnia 1 stycznia 1999 r. właściwym jednostkom samorządu terytorialnego dokumentację związaną z wpisem szkół i placówek niepublicznych do ewidencji.
Oznacza to, że oświatowa placówka niepubliczna pod nazwą Przedszkole Niepubliczne "[...]" w B. wpisana dnia 1 czerwca 1998 r. przez Kuratora Oświaty w K. do ewidencji prowadzonej przez tego Kuratora, z urzędu po dniu 1 stycznia 1999 r. podlegała wpisaniu do ewidencji placówek oświatowych prowadzonych przez właściwą gminę – w tej sprawie przez Gminę B. Wynikające z art. 5 ust. 1 i 2 ww. ustawy "przeniesienie" wpisu do ewidencji odbywało się z urzędu i bez udziału zarówno osoby prowadzącej taką placówkę jak i organów samej placówki oświatowej.
Jak wynika z akt sprawy, jak również kontrolowanego wyroku, w tej sprawie ewidencja placówek oświatowych prowadzona przez Burmistrza Miasta i Gminy B. na dzień 7 lipca 2021 r. nie zawierała wpisu placówki pod nazwą Przedszkole Niepubliczne "[...]" w B. ul. [...], mimo że taki wpis powinien istnieć, ponieważ z urzędu wszystkie wpisy placówek oświatowych dokonanych do właściwej ewidencji przez Kuratora Oświaty w K. do dnia 1 stycznia 1999 r. podlegały przeniesieniu (ponownemu wpisowi) do ewidencji prowadzonych przez właściwe jednostki samorządu terytorialnego.
Skarżąca mając pełne przekonanie o wpisaniu jej przedszkola do właściwej ewidencji, co w praktyce skutkowało m.in. przekazywaniem dotacji oświatowej, postępując zgodnie z prawem dokonała w dniu 7 lipca 2021 r. zgłoszenia zmian w zakresie zmiany siedziby Przedszkola Niepublicznego "[...]" z dotychczasowej ul. [...] w B. na oś. [...] w B. Trafne jest stanowisko Sądu pierwszej instancji, że za wadliwe niewpisanie ww. przedszkola do ewidencji prowadzonej przez Burmistrza Miasta i Gminy B. nie może ponosić konsekwencji sama strona, skoro wpis ten musiał być dokonany z urzędu. Nie budzi również wątpliwości i ten pogląd Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach, że skoro art. 5 ust. 1 i 2 ustawy zmieniającej ustawę o systemie oświaty z dnia 25 lipca 1998 r. nie został uchylony i nie wskazano w nim końcowego terminu dokonywania wpisania z urzędu wcześniejszych wpisów placówek oświatowych dokonywanych przez m.in. kuratorów oświaty, to obowiązek doprowadzenia do stanu zgodnego z prawem i dokonania wpisu nadal obciąża organ wykonawczy Gminy B. Należy wprost wskazać, że w demokratycznym państwie prawnym (art. 2 Konstytucji RP), w którym każdy organ władzy działa na podstawie i w granicach prawa (art. 7 Konstytucji RP), nie może być tolerowana sytuacja w której naruszenie prawa przez organ, a nie przez stronę, wywołuje negatywne skutki jedynie dla samej strony. Jest to co najwyżej formalna praworządność ograniczająca się tylko do oceny czynności podejmowanej przez stronę bez uwzględnienia, że czynności te dotyczące w tej sprawie dokonania zgłoszenia zmian wpisu do ewidencji placówek oświatowych opierały się na zasadnym przekonaniu o dokonaniu z urzędu wpisu danej placówki do ewidencji. Brak takiego wpisu stanowi naruszenie zaufania do działania organu administracji (organu gminy), który nie wykonał obowiązku istniejącego już od dnia 1 stycznia 1999 r.
W związku z powyższym nie jest zasadny zarzut naruszenia przez Sąd pierwszej instancji prawa materialnego w zakresie obejmującym art. 5 ust. 1 ustawy z dnia 25 lipca 1998 r. zmieniającej ustawę o systemie oświaty poprzez jego niewłaściwe zastosowanie i uznanie, że wpis do ewidencji szkół i placówek niepublicznych prowadzonej przez Burmistrza Miasta i Gminy B., Niepublicznego Przedszkola "[...]" z września 2021 r. nastąpił z urzędu na podstawie tego przepisu, podczas gdy wpis ten, jak wynika z dokumentacji zgromadzonej w sprawie, został dokonany na skutek nieprawidłowego rozpatrzenia przez Burmistrza wniosku skarżącej z dnia 7 lipca 2021 r., a ponadto nie jest zgodny z wpisem dokonanym przez Kuratora Oświaty w K. do prowadzonej przez niego ewidencji w dniu 1 czerwca 1998 r. (inna siedziba jednostki oświatowej i inna data rozpoczęcia działalności). O ile trafnie strona skarżąca kasacyjnie podnosi, że dokonany przez Burmistrza Miasta i Gminy B. wpis do ewidencji szkół i placówek niepublicznych z dnia 1 września 2021 r. (akta administracyjne, karta nr 119 (167)) został dokonany nie z urzędu, ale na wniosek osoby prowadzącej niepubliczne przedszkole "[...]" w B., to nie oznacza, że w tej sprawie Sąd pierwszej instancji dokonał niewłaściwego zastosowania art. 5 ust. 1 ustawy zmieniającej ustawę o systemie oświaty. Sąd trafnie podniósł, że skoro nadal obowiązuje art. 5 ust. 1 ww. ustawy i nadal na Burmistrzu Miasta i Gminy B. ciąży obowiązek wpisania z urzędu takich placówek oświatowych, które były wpisane do właściwej ewidencji przed datą 1 stycznia 1999 r., to zgłoszenie zmian objętych wnioskiem z dnia 7 lipca 2021 r. powinno stanowić dla Burmistrza przypomnienie o ustawowym obowiązku wpisania z urzędu tej placówki do właściwej ewidencji. Nie da się obecnie, po ponad 25 latach ustalić, kto na początku 1999 r. przekazał lub nie przekazał dokumentacji z Kuratorium Oświaty w K. do Urzędu Miasta i Gminy w B. lub czy niedokonanie wpisu z urzędu było zawinione lub niezawinione. Wniosek z dnia 7 lipca 2021 r. o dokonanie zmian w istniejącym wpisie nie mógł być podstawą do dokonania w tej sprawie nowego wpisu placówki oświatowej istniejącej dopiero od dnia 1 września 2021 r., ponieważ w ten sposób organ doprowadziłby do uznania, że placówka ta (tj. Niepubliczne Przedszkole "[...]" w B.) od stycznia 1999 r. do 1 września 2021 r. istniało nielegalnie, ponieważ nie było nigdzie wpisane. Warunkiem zaś istnienia takiej placówki oświatowej był odpowiedni wpis w ewidencji, co wprost wynikało zarówno z art. 82 ust. 1 ustawy z dnia 7 września 1991 r. o systemie oświaty, jak i art. 168 ust. 1 ustawy z dnia 14 grudnia 2016 r. Prawo oświatowe.
Jeszcze raz należy podkreślić, że dokonanie wpisu placówki oświatowej na podstawie art. 5 ust. 1 ustawy zmieniającej ustawę o systemie oświaty następuje tylko z urzędu, a nie na wniosek i skoro dany organ jest zobligowany do dokonywania z urzędu takich wpisów to nawet mimo upływu znacznego okresu czasu powinien wykonać obowiązek wynikający z ustawy.
Nie można uznać za zasadny zarzut naruszenia przez Sąd pierwszej instancji prawa materialnego obejmującego art. 169 ust. 1 pkt 4 Prawa oświatowego poprzez jego błędną wykładnię polegającą na uznaniu, że przepis ten nie znajduje w niniejszej sprawie zastosowania, podczas gdy z zebranego materiału dowodowego wynika jednoznacznie, że wpis z września 2021 r. został dokonany z naruszeniem prawa, ponieważ został dokonany bez wymaganego wniosku strony, a nie był wpisem, o którym mowa w art. 5 ust. 1 ustawy zmieniającej ustawę o systemie oświaty, a nawet gdyby Sąd uznał, iż wpis z września 2021 r. był wpisem dokonanym na podstawie art. 5 ust. 1 ww. ustawy to należałoby wskazać, iż został dokonany z naruszeniem tego przepisu, albowiem zawierał dane inne niż to wynika z zaświadczenia Kuratora Oświaty w K. z czerwca 1998 r.
Zgodnie z powołanym przepisem wpis do ewidencji podlega wykreśleniu w przypadku jego dokonania z naruszeniem prawa. W okolicznościach tej sprawy trafnie Sąd pierwszej instancji stwierdził, że skoro do dnia 1 września 2021 r. Burmistrz Miasta i Gminy B. nie dokonał wpisu na podstawie art. 5 ust. 1 ustawy o zmianie ustawy o systemie oświaty, to wpis z tej daty (tj. z dnia 1 września 2021 r.) powinien być poprawiony co do daty rozpoczęcia działalności tego przedszkola. Skutek w postaci wykreślenia na podstawie art. 169 ust. 1 pkt 4 Prawa oświatowego wpisu z dnia 1 września 2021 r. i nie zastąpienia go niejako automatycznie (z urzędu) wpisem na podstawie art. 5 ust. 1 ustawy zmieniającej ustawę o systemie oświaty doprowadził w istocie do likwidacji placówki oświatowej, ponieważ bez jakiegokolwiek wpisu żadna taka placówka nie może funkcjonować.
Tym samym skoro już został dokonany nawet wadliwy wpis, to w okolicznościach tej sprawy ukształtowanych w znacznym stopniu z powodu nieprzestrzegania prawa przez organy administracji publicznej należało wpis z dnia 1 września 2021 r. poprawić, a nie wykreślać placówkę oświatową.
Nie można uznać za zasadny zarzut naruszenia przez Sąd pierwszej instancji art. 2 Konstytucji RP oraz zasady zaufania do organów administracji publicznej wynikającej z art. 8 K.p.a. w związku z przyjętą przez ten Sąd wykładnią art. 169 ust. 1 pkt 4 Prawa oświatowego. Strona skarżąca kasacyjnie podnosi, że na skutek wykreślenia wpisu Przedszkola Niepublicznego "[...]" w B. do ewidencji szkół i placówek niepublicznych na podstawie art. 169 ust. 1 pkt 4 ww. ustawy nie nastąpiło ani naruszenie zasady demokratycznego państwa prawnego, ani też zasady zaufania do organów administracji, a oparte na tym wykreśleniu działania Burmistrza Miasta i Gminy B. polegające na wstrzymaniu dotacji oświatowej dla tej placówki (niepublicznego przedszkola) są przedmiotem odrębnego sporu.
Zgodzić się należy ze stroną skarżącą kasacyjnie, że wstrzymanie przekazywania dotacji oświatowej jest przedmiotem odrębnego sporu, ale nie ma racji strona skarżąca kasacyjnie, że ta sprawa dotyczy sporu związanego z tą dotacją. Sąd pierwszej instancji wskazał jedynie na skutki związane w istocie z niewykonaniem obowiązku dokonania wpisania Niepublicznego Przedszkola "[...]" w B. do gminnej ewidencji i następnie wykreślenia wpisanego z wadami tego przedszkola w dniu 1 września 2021 r. Takim skutkiem było uznanie, że legalnie działająca placówka oświatowa, której osoba prowadząca starała się dochować obowiązującym przepisom i zgłosiła zmiany w już dokonanym wpisie do ewidencji w 1998 r. (który powinien być z urzędu "przepisany" do ewidencji prowadzonej przez Burmistrza Miasta i Gminy B.), doprowadziło do w sytuacji, w której placówce tej na skutek wykreślenia jedynego wpisu w gminnej ewidencji wstrzymano przekazywania należnej jej dotacji.
Jak już zostało to wskazane, działanie w tej sprawie organów administracji świadczyło o naruszeniu zasady zaufania do organów stosujących prawo oraz zasady demokratycznego państwa prawnego.
Natomiast zarzut naruszenia przepisów postępowania w stopniu mającym istotny wpływ na wynik sprawy w zakresie obejmującym art. 141 § 4 P.p.s.a. w związku z § 15 ust. 3 rozporządzenia w sprawie opłat za czynności radców prawnych jest zasadny.
Sąd pierwszej instancji uzasadniając rozstrzygnięcie o kosztach powołał się jedynie na art. 200 w związku z art. 205 § 1 P.p.s.a. oraz § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia w sprawie opłat za czynności radców prawnych. Skoro tak, to zasądzenie zwrotu kosztów postępowania nastąpiło na takiej podstawie prawnej, która przewiduje osobiste działanie strony lub reprezentowanie jej przez pełnomocnika nie będącego adwokatem lub radcą prawnym (art. 205 § 1 P.p.s.a.) i nie jest ono prawidłowe. W tej sprawie skargę sporządził w imieniu skarżącej profesjonalny pełnomocnik (radca prawny T. S.) i na rozprawie w dniu 16 maja 2023 r. stronę skarżącą także reprezentował ww. profesjonalny pełnomocnik. Tym samym podstawą zasądzenia zwrotu kosztów postępowania sądowego powinien być nie art. 205 § 1 P.p.s.a., ale art. 205 § 2 P.p.s.a.
Sąd pierwszej instancji powołał się także na § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia w sprawie opłat za czynności radców prawnych. Zgodnie z tym przepisem w pierwszej instancji w postępowaniu przed sądem administracyjnym stawka minimalna wynosi 480 zł. Z kolei § 15 ust. 1 ww. rozporządzenia stanowi, że opłaty stanowiące podstawę zasądzania kosztów zastępstwa prawnego ustala się z uwzględnieniem stawek minimalnych określonych w rozdziałach 2-4 tego rozporządzenia. W tej sprawie Sąd pierwszej instancji zasądził na rzecz strony skarżącej kwotę wynagrodzenia profesjonalnego pełnomocnika w wysokości wyższej niż stawka minimalna. Istnieje możliwość zasądzenia stawki dla profesjonalnego pełnomocnika strony w wysokości wyższej niż stawka minimalna, jednakże wymaga to chociaż minimalnego wyjaśnienia powodów, dla których Sąd przyjął taką a nie inną wysokość danej stawki. Trafnie w tym zakresie podnosi strona skarżąca kasacyjnie, że zgodnie z § 15 ust. 3 rozporządzenia w sprawie opłat za czynności radców prawnych opłatę w sprawach wymagających przeprowadzenia rozprawy ustala się w wysokości przewyższającej stawkę minimalną, która nie może przekroczyć sześciokrotności tej stawki, ani wartości przedmiotu sprawy, jeśli jest to uzasadnione którąkolwiek z przyczyn wymienionych w tym przepisie. Kwota zasądzonych kosztów stanowi obowiązek nakładany na daną stronę i strona ta powinna wiedzieć, z jakich przyczyn lub na jakiej podstawie prawnej zobowiązana jest do uiszczenia kosztów w takiej a nie innej wysokości. Całkowite pominięcie jakiegokolwiek uzasadnienia przyznania wyższego wynagrodzenia niż minimalne należnego pełnomocnikowi strony stanowi naruszenie prawa. W tym zakresie i tylko w tym zakresie brak jakiegokolwiek uzasadnienia podwyższenia wynagrodzenia należnego pełnomocnikowi strony skarżącej stanowi naruszenie art. 141 § 4 P.p.s.a., zgodnie z którym uzasadnienie zaskarżonego wyroku powinno zawierać także podstawę prawną rozstrzygnięcia co do kosztów i jej uzasadnienia, jeżeli Sąd zasądza koszty wyższe niż wynikające z podstawowych stawek.
Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny, działając na podstawie art. 188 P.p.s.a. i art. 200 P.p.s.a. w związku z art. 205 § 2 P.p.s.a. i § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia w sprawie opłat za czynności radców prawnych, w punkcie pierwszym wyroku uchylił punkt II zaskarżonego wyroku i zasądził od [...] Kuratora Oświaty na rzecz A. M. kwotę 697 (sześćset dziewięćdziesiąt siedem) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. Na zasądzoną kwotę składają się: wpis od skargi (200 zł), koszty zastępstwa procesowego (480 zł) oraz opłata za udzielenie pełnomocnictwa (17 zł).
W punkcie drugim wyroku, na podstawie art. 184 P.p.s.a., oddalono skargę kasacyjną w pozostałym zakresie.
W punkcie trzecim orzeczono o zwrocie kosztów na podstawie art. 204 pkt 2 P.p.s.a., zgodnie z którym w razie oddalenia skargi kasacyjnej strona, która wniosła tę skargę obowiązana jest zwrócić niezbędne koszty postępowania kasacyjnego poniesione przez skarżącego, jeżeli zaskarżono skargą kasacyjną wyrok sądu pierwszej instancji uwzględniający skargę. W związku z tym w tej sprawie należało od [...] Kuratora Oświaty Powiatu zasądzić na rzecz A. M. kwotę 377 złotych stanowiącą zwrot kosztów postępowania kasacyjnego. Kwota ta obejmuje wynagrodzenie profesjonalnego pełnomocnika obliczone w oparciu o § 14 ust. 1 pkt 2 lit. a w związku z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz. U. z 2023 r. poz. 1935 z późn. zm.) oraz zwrot opłaty w wysokości 17 złotych za udzielenie pełnomocnictwa do reprezentowania strony w postępowaniu przed Naczelnym Sądem Administracyjnym.