III OSK 2021/22

III OSK 2021/22 - Postanowienie NSA
Data orzeczenia
2025-06-10
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2022-08-18
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Jerzy Stelmasiak /przewodniczący/
Mirosław Wincenciak
Tadeusz Kiełkowski /sprawozdawca/
Symbol z opisem
6143 Sprawy kandydatów na studia i studentów
Hasła tematyczne
Odrzucenie skargi
Sygn. powiązane
III SA/Gl 497/21 - Wyrok WSA w Gliwicach z 2022-02-16
Skarżony organ
Inne
Treść wyniku
Odrzucono skargę kasacyjną
Powołane przepisy
Dz.U. 2024 poz 935
art.173 §2 i art.180
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.)
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Jerzy Stelmasiak Sędziowie: sędzia NSA Mirosław Wincenciak sędzia del. WSA Tadeusz Kiełkowski (spr.) po rozpoznaniu w dniu 10 czerwca 2025 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej Akademii [...] w B. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 16 lutego 2022 r. sygn. akt III SA/Gl 497/21 w sprawie ze skargi W.M. na decyzję Odwoławczej Komisji Stypendialnej Akademii [...] w B. z dnia 11 lutego 2021 r. nr 4/2020/2021 w przedmiocie odmowy przyznania stypendium postanawia 1. odrzucić skargę kasacyjną, 2. zwrócić Akademii [...] w B. ze środków budżetowych Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach uiszczony wpis od skargi kasacyjnej w kwocie 100 (sto) złotych.
Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach (dalej "WSA w Gliwicach", "Sąd I instancji") wyrokiem z dnia 16 lutego 2022 r., sygn. akt III SA/Gl 497/21, po rozpoznaniu skargi W.M., uchylił decyzję Odwoławczej Komisji Stypendialnej Akademii [...] w B. z dnia 11 lutego 2021 r., nr 41202012021, w przedmiocie odmowy przyznania stypendium.
Powyższy wyrok, od którego została złożona skarga kasacyjna, zapadł w następujących okolicznościach faktycznych i prawnych.
Wnioskiem z dnia 27 października 2020 r. W.M. (dalej "skarżący") zwrócił się o przyznanie stypendium dla osób niepełnosprawnych na rok akademicki 2020/2021 na podstawie dołączonego do wniosku orzeczenia o stopniu niepełnosprawności. Komisja Stypendialna Akademii [...] w B. (dalej "Komisja Stypendialna") decyzją z dnia 18 listopada 2020 r., nr 131/2020/2021/WZiT, odmówiła przyznania wnioskowanego stypendium. Podała, że skarżący nie spełnia warunków wskazanych w § 1 ust. 5 pkt 1 Regulaminu świadczeń dla studentów Akademii [...], wprowadzonego Zarządzeniem Nr 1441/2019/2020 Rektora Akademii [...] z dnia 30 września 2020 r. Zgodnie z dyspozycją tego przepisu stypendium dla osób niepełnosprawnych przysługuje na studiach pierwszego stopnia, studiach drugiego stopnia i jednolitych studiach magisterskich, jednak nie dłużej niż przez okres 6 lat. Zdaniem Komisji Stypendialnej oznacza to, że łączny okres, w którym dana osoba może otrzymywać świadczenia w ramach studiów – niezależnie od ich rodzaju i długości trwania, jak też uczelni, na których są odbywane – nie może przekroczyć 6 lat, tj. 72 miesięcy. Termin ten biegnie również wówczas, gdy dana osoba znajduje się na urlopie od zajęć, ale pozostaje na studiach. Przy tym w przypadku przerwania studiów i ponownego ich podjęcia, liczenie wskazanego okresu jest kontynuowane, a nie rozpoczyna się od nowa. Skarżący natomiast przekroczył maksymalny czas ubiegania się o przyznanie świadczenia, a tym samym nie nabył prawa do jego otrzymania.
Na skutek odwołania skarżącego Odwoławcza Komisja Stypendialna Akademii [...] w B. (dalej "Odwoławcza Komisja", "organ") decyzją z dnia 11 lutego 2021 r., nr 4/2020/2021, utrzymała w mocy decyzję Komisji Stypendialnej. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia stwierdziła, że zgodnie z art. 86 ust. 3 ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce (Dz. U. z 2020 r. poz. 85 ze zm., dalej "p.s.w.n.") Rektor przekazał uprawnienia w sprawie przyznawania świadczeń, o których mowa w art. 86 ust. 1 pkt 1-3, w tym stypendium dla osób niepełnosprawnych, Komisji Stypendialnej. Przekazanie nastąpiło poprzez powołanie 15-osobowej Komisji Stypendialnej Akademii [...] w B. na podstawie pism z dnia 8 października 2020 r. Odwoławcza Komisja podniosła, że świadczenia przysługują na studiach pierwszego stopnia, studiach drugiego stopnia i jednolitych studiach magisterskich, jednak nie dłużej niż przez okres 6 lat. Dla biegu tego okresu nie ma znaczenia, czy student występuje o świadczenia oraz czy je pobiera. 6-letni okres przysługiwania świadczeń rozpoczyna się w momencie podjęcia studiów i nabycia praw studenta po raz pierwszy (na pierwszym kierunku studiów), co następuje z chwilą złożenia ślubowania. Termin ten biegnie również wówczas, gdy osoba znajduje się na urlopie od zajęć, ale pozostaje na studiach. Jednocześnie w przypadku przerwania studiów (skreślenia z listy studentów) i ponownego ich rozpoczęcia, liczenie okresu powinno być kontynuowane, a nie rozpoczynać się od nowa. Do 6-cio letniego okresu przysługiwania świadczeń wlicza się także okresy studiowania sprzed wejścia w życie ustawy – Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce (tj. sprzed 1 października 2018 r.). Od powyższych zasad został ustanowiony wyjątek dotyczący prawa do stypendium dla osób niepełnosprawnych. W przypadku gdy niepełnosprawność powstała w trakcie studiów lub po uzyskaniu tytułu zawodowego, student może otrzymać stypendium dla osób niepełnosprawnych jeszcze na jednym kolejnym kierunku studiów przez okres nieprzekraczający 6 lat. Przy czym dla oceny prawa do stypendium dla osób niepełnosprawnych na kolejnym kierunku studiów istotny jest moment powstania niepełnosprawności, a nie data wydania orzeczenia potwierdzającego powyższy fakt.
Odwoławcza Komisja uznała, że w przypadku skarżącego 6-letni okres studiów, w czasie którego przysługuje prawo do stypendium należy liczyć według danych zawartych w systemie POLON, tj. od 1 października 2009 r. W okresie od 1 października 2009 r. do dnia składania wniosku o przyznanie świadczenia tj. do 27 października 2020 r. łączny okres studiowania skarżącego wyniósł 132 miesiące (tj. 11 lat), na 29 różnych kierunkach studiów, wliczając w to okresy studiowania sprzed wejścia w życie ustawy Prawo o szkolnictwie i nauce. Okres studiowania skarżącego przekroczył ustawowy limit 12 lat i w związku z tym utracił on prawo otrzymania świadczenia stypendialnego na kolejne lata studiów. Łączny okres studiowania skarżącego wynosi obecnie 20 lat i – jak wynika z analizy danych w systemie POLON, skarżący w analizowanym okresie studiował na wielu kierunkach studiów (29 kierunków studiów od 1 października 2009 r. do dnia złożenia wniosku o przyznanie świadczenia 27 października 2020 r.). Ponadto studiował wcześniej, przed wprowadzeniem systemu POLON, na kierunku socjologia przez okres 9 lat, od 1998 r.
Pismem z dnia 2 kwietnia 2021 r. skarżący wniósł do WSA w Gliwicach skargę na powyższą decyzję Odwoławczej Komisji, zarzucając jej naruszenie: 1) art. 86 ust. 1 pkt 2, art. 93 ust. 2 pkt 1 i art. 93 ust. 4 i art. 95 p.s.w.n., poprzez ich błędną wykładnię polegającą na błędnym ustaleniu, że do obliczania 6-letniego terminu pobierania stypendium dla osób niepełnosprawnych (72 miesiące) należy wliczyć również okresy studiowania, w których nie było pobierane stypendium dla osób niepełnosprawnych, a także poprzez błędne wliczanie okresów studiowania i pobierania stypendium dla osób niepełnosprawnych przed dniem wejścia w życie ustawy, tj. przed dniem 1 października 2019 r.; 2) Regulaminu świadczeń dla studentów Akademii [...] w B., a w szczególności § 1 ust. 5 pkt 1 i punkt 2 tego Regulaminu, poprzez błędną wykładnię polegającą na uznaniu, że do obliczania 6-letniego terminu pobierania stypendium dla osób niepełnosprawnych (72 miesiące) należy wliczyć również okresy studiowania, w których nie było pobierane stypendium dla osób niepełnosprawnych, a także poprzez błędne wliczanie okresów studiowania i pobierania stypendium dla osób niepełnosprawnych przed dniem wejścia w życie ustawy, tj. przed dniem 1 października 2019 r.; 3) art. 7, 77, 80 k.p.a., poprzez dowolną, a nie swobodną ocenę zgromadzonego materiału w sprawie, która skutkowała błędnym ustaleniem okresu, który należy wliczać do 6-lat pobierania stypendium, tj. wliczenia okresu studiowania, a nie faktycznego pobierania stypendium. Skarżący wniósł o uchylenie decyzji obu instancji. Organ wniósł o oddalenie skargi. Pismem z dnia 15 października 2021 r. skarżący uzupełnił skargę i sformułował dodatkowe zarzuty.
W dniu 16 lutego 2022 r. WSA w Gliwicach wydał opisany na wstępie wyrok, którym uchylił zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu tego wyroku Sąd I instancji uznał za niezasadne zarzuty formalne dotyczące niewskazania składu organu, kompetencji organu do wydania decyzji i sposobu podpisania decyzji. Przytoczywszy art. 86 ust. 1 pkt 2 i ust. 2 oraz art. 93 ust. 2 p.s.w.n., Sąd I instancji wskazał, że przysługiwanie stypendium należy utożsamiać z jego przyznaniem po spełnieniu kryteriów określonych dla konkretnego rodzaju świadczenia. Wobec braku ustawowej definicji pojęcia "świadczenie przysługuje", jakie zostało użyte w art. 93 ust. 2 pkt 1 p.s.w.n., a w ślad za nim w przepisach Regulaminu – należało je odczytywać zgodnie z jego znaczeniem w języku potocznym i odnosić do świadczenia, które zostało przyznane studentowi po spełnieniu wszystkich kryteriów. W związku z tym dla biegu okresu, o którym mowa w omawianym przepisie, ma znaczenie to czy student występował o świadczenie i czy zostało mu ono przez uczelniany organ stypendialny przyznane, tj. czy pobierał świadczenie. Zgodnie z art. 86 ust. 1 p.s.w.n. student może jedynie ubiegać się o przyznanie wskazanego w nim świadczenia (m.in. stypendium dla osób niepełnosprawnych), ponieważ sam status studenta nie powoduje powstania uprawnienia do jego uzyskania. Art. 87 p.s.w.n. wskazuje przesłanki ubiegania się o stypendium socjalne, art. 89 – warunki uzyskania stypendium dla osób niepełnosprawnych, art. 90 – warunki przyznania zapomogi, art. 91 – przesłanki otrzymania stypendium rektora, a art. 359 p.s.w.n. warunki uzyskania stypendium ministra. Aby świadczenie z katalogu pomocy materialnej dla studentów przysługiwało, wnioskodawca musi mieć status studenta, złożyć stosowny wniosek oraz spełnić dodatkowe warunki przewidziane dla danej kategorii pomocy finansowej.
Zdaniem Sądu I instancji, przyjęcie poglądu prezentowanego przez organ prowadzi do nieracjonalnych wniosków. Zgodnie z art. 91 ust. 1 p.s.w.n. stypendium rektora może bowiem otrzymać student, który uzyskał wyróżniające wyniki w nauce, osiągnięcia naukowe lub artystyczne, lub osiągnięcia sportowe we współzawodnictwie co najmniej na poziomie krajowym. Oznacza to, że jeśli student ubiega się o takie stypendium z uwagi na wyróżniające wyniki w nauce, może to uczynić najwcześniej w drugim semestrze pierwszego roku studiów, bo dopiero wówczas może się legitymować wynikami w nauce, a więc spełnić przesłanki do uzyskania świadczenia. Podobnie student, którego niepełnosprawność powstała w takcie studiów, dopiero z tą datą spełnił jeden z warunków koniecznych do otrzymania tego rodzaju świadczenia. Wykładnia zrównująca okres studiowania z okresem "przysługiwania" świadczeń powoduje, że we wskazanych przykładach świadczenia zainteresowanym już "przysługiwały" (bo byli studentami), choć jeszcze nie spełnili koniecznych przesłanek – nie osiągnęli koniecznej średniej ocen albo nie posiadali w ogóle orzeczenia o niepełnosprawności. W tym kontekście Sąd I instancji powołał się też na uzasadnienie projektu ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce. Zdaniem Sądu I instancji nie sposób zrównać znaczenia pojęcia "przysługiwania prawa do świadczenia", o którym mowa w p.s.w.n., z pojęciem "przysługiwania możliwości ubiegania się o świadczenie". Mając to na uwadze 6-letni okres, o którym mowa w art. 93 ust. 2 pkt 1 p.s.w.n., a także w przepisach Regulaminu, należało odnosić do okresu, w którym student spełniał przesłanki otrzymywania pomocy finansowej określonej w p.s.w.n. i jednocześnie był beneficjentem takiej pomocy przyznanej mu przez organy uczelni. Skoro z samym statusem studenta p.s.w.n. i Regulamin nie wiąże przysługiwania świadczeń pomocowych, to bezpodstawne było uznanie, że to z momentem rozpoczęcia studiów zaczyna biec 6-letni termin.
Sąd I instancji zauważył, że stosownie do art. 92 ust. 1 p.s.w.n. stypendia, o których mowa w art. 86 ust. 1 pkt 1, 2 i 4 – są przyznawane na semestr lub na rok akademicki i wypłacane co miesiąc przez okres do 10 miesięcy, a gdy kształcenie trwa semestr – przez okres do 5 miesięcy. Skoro pomoc materialna dla studentów przyznawana jest na semestr lub na rok akademicki, to pomoc ta dotyczy takich właśnie okresów. W przypadku, gdy student nie korzysta z pomocy stypendialnej w całym roku akademickim (w dwóch semestrach), lecz tylko w jednym z semestrów, to nie można zaliczyć semestru, w którym student nie otrzymuje pomocy i nie pobiera świadczenia, do 6-letniego okresu uprawniającego go do otrzymywania świadczeń (art. 93 ust. 2 pkt 1 p.s.w.n.).
Sąd I instancji stwierdził, że organy stypendialne – wobec zastosowania błędnej wykładni powołanych przepisów p.s.w.n. jak i Regulaminu świadczeń – nie badały przez jaki okres skarżący pobierał stypendium, poprzestając na ustaleniu, że studiuje już dłużej niż 6 lat. W ocenie Sądu I instancji zarzuty skargi dotyczące naruszenia prawa materialnego tj. art. 86 ust. 1 pkt 2 w zw. z art. 93 ust. 2 pkt 1 p.s.w.n. zasługiwały na uwzględnienie, a zaskarżona decyzja – jako wydana z naruszeniem wskazanych wyżej przepisów prawa materialnego mającym wpływ na wynik sprawy – podlegała uchyleniu. Uzasadnione okazały się też zarzuty odnoszące się do odpowiednich przepisów zapisów Regulaminu świadczeń poprzez ich niewłaściwą wykładnię. Za niezasadny Sąd I instancji uznał natomiast zarzut niezbadania sprawy dwukrotnie. Ponadto, w ocenie Sądu I instancji, rozstrzyganie kwestii, czy okres pobierania stypendium przypadający przed wejściem w życie p.s.w.n. należy wliczać do sześcioletniego okresu przewidzianego tą ustawą – byłoby przedwczesne.
Pismem z dnia 8 kwietnia 2022 r. skargę kasacyjną od wyroku WSA w Gliwicach z dnia 16 lutego 2022 r., sygn. akt III SA/Gl 497/21, wywiodła Akademia [...] w B. (dalej również jako "skarżąca kasacyjnie"), zaskarżając to orzeczenie w części "dotyczącej rozstrzygnięcia interpretacji" art. 93 ust. 2 pkt 1 p.s.w.n. Skarżąca kasacyjnie zaskarżonemu wyrokowi zarzuciła naruszenie przepisów prawa materialnego, poprzez bezpodstawne przyjęcie zasady, że 6-letni okres studiowania wynikający z dyspozycji art. 86 ust. 1 pkt 1 i art. 93 ust. 2 pkt 1 p.s.w.n., w brzmieniu określonym w Dzienniku Ustaw z 2020 r. poz. 85 ze zm., należy ustalić przyjmując wyłącznie okresy, w których uprawniony student występował o świadczenie i je pobierał. Skarżąca kasacyjnie wniosła o uchylenie zaskarżonego wyroku w części dotyczącej rozstrzygnięcia interpretacji art. 93 ust. 2 pkt 1 p.s.w.n. i przekazanie sprawy Sądowi I instancji do ponownego rozpoznania. Skarżąca kasacyjnie wniosła również o zwrot kosztów postępowania kasacyjnego. W uzasadnieniu skargi kasacyjnej przedstawiono argumentację na poparcie sformułowanych zarzutów i wniosków.
Pismem z dnia 23 marca 2022 r. skarżący odpowiedział na skargę kasacyjną i wniósł o: 1) odrzucenie skargi kasacyjnej jako złożonej przez nieprawidłowy podmiot, bowiem z treści skargi wynika, że złożyła ją Akademia [...] w B., a nie Odwoławcza Komisja; 2) oddalenie skargi kasacyjnej; 3) zasądzenie od organu na rzecz skarżącego kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych oraz wydatków w kwocie 13.00 zł (koszt nadania pisma do Sądu oraz do pełnomocnika organu).
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje.
Skuteczne wniesienie skargi kasacyjnej oraz wszczęcie na jej podstawie postępowania sądowoadministracyjnego przed sądem drugiej instancji uzależnione jest od spełnienia warunków wynikających z przepisów ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2024 r. poz. 935, dalej p.p.s.a.). W szczególności skarga kasacyjna musi być wniesiona przez uprawniony podmiot. Zgodnie z art. 173 § 2 p.p.s.a. skargę kasacyjną może wnieść strona, prokurator, Rzecznik Praw Obywatelskich lub Rzecznik Praw Dziecka po doręczeniu im odpisu orzeczenia z uzasadnieniem. Ponieważ wniesienie skargi kasacyjnej przez uprawniony podmiot jest jedną z przesłanek jej dopuszczalności, w orzecznictwie przyjmuje się, iż Naczelny Sąd Administracyjny może z urzędu badać, czy przesłanka ta została spełniona, aczkolwiek odrzucenie skargi kasacyjnej na zasadzie art. 180 w zw. z art. 178 p.p.s.a. może mieć miejsce jedynie w przypadku, gdy nie ma wątpliwości, że skarga została wniesiona przez podmiot, który w ogóle nie może być stroną w rozumieniu art. 12 w zw. z art. 32 i art. 33 p.p.s.a. (por. uchwała NSA z dnia 11 kwietnia 2005 r., OPS 1/04; postanowienie NSA z dnia 17 czerwca 2011 r., I OSK 138/11). W myśl art. 32 p.p.s.a. stronami w postępowaniu w sprawie sądowoadministracyjnej są skarżący oraz organ, którego działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania jest przedmiotem skargi. Ilekroć w ustawie jest mowa o stronie, rozumie się przez to również uczestnika postępowania (art. 12 p.p.s.a.). "Z uwagi na brak w ustawie procesowej definicji organu należy przyjąć, że zakres podmiotowy strony przeciwnej skarżącemu każdorazowo wyznaczało będzie kryterium przedmiotowe – wykonywanie administracji publicznej. Podmioty wykonujące administrację publiczną to organy samorządu terytorialnego, organy administracji rządowej oraz inne organy administracyjne w znaczeniu funkcjonalnym" (zob. powołane postanowienie NSA z dnia 17 czerwca 2011 r.).
"Z art. 86 ust. 2 i 3 p.s.w.n. wynika, że Odwoławcza Komisja Stypendialna jest organem, który posiada kompetencję do wydawania decyzji w przedmiocie przyznania studentom pomocy materialnej. (...) Legitymacja Odwoławczej Komisji Stypendialnej do działania w charakterze strony w postępowaniu sądowadministracyjnym jest więc następstwem ustrojowego umocowania jej do wydawania decyzji administracyjnych w wyżej podanym zakresie i jest potwierdzona postanowieniami art. 32 p.p.s.a." (postanowienie NSA z dnia 14 lutego 2024 r., III OSK 3610/21; zob. też np. wyrok NSA z dnia 9 kwietnia 2025 r., III OSK 284/24). Skoro status organu w rozumieniu art. 32 p.p.s.a. ma Odwoławcza Komisja Stypendialna, to – siłą rzeczy – nie ma go ani Rektor Uczelni, ani sama Uczelnia, przy czym podmiotów tych w rozważanym kontekście nie można utożsamiać (por. powołane postanowienie NSA z dnia 14 lutego 2024 r.).
Skargę kasacyjną w niniejszej sprawie wniosła Akademia [...] w B. (reprezentowana przez pełnomocnika umocowanego do działania w jej imieniu przez Rektora), która nie jest stroną ani innym podmiotem wymienionym w art. 173 § 2 p.p.s.a. Skarga kasacyjna jest zatem niedopuszczalna z przyczyn podmiotowych.
Rozstrzygnięcie o niedopuszczalności skargi kasacyjnej jest determinowane weryfikacją statusu wnoszącego skargę kasacyjną jako organu w rozumieniu art. 32 p.p.s.a., a nie oceną prawną interesu prawnego, o którym mowa w art. 50 § 1 tudzież art. 33 § 1 i 2 p.p.s.a. – toteż, zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, mogło znaleźć wyraz w postanowieniu.
Mając na uwadze powyższe, Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 180 p.p.s.a., odrzucił skargę kasacyjną. Na podstawie art. 232 § 1 pkt 1 p.p.s.a. orzeczono o zwrocie wpisu sądowego uiszczonego od skargi kasacyjnej. Dodać należy, że wobec odrzucenia skargi kasacyjnej, nie było podstaw do orzekania o zwrocie kosztów postępowania kasacyjnego na rzecz skarżącego (por. postanowienie NSA z dnia 31 maja 2005 r., II GSK 58/05).