III OSK 1979/22
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuNaczelny Sąd Administracyjny oddalił skargę kasacyjną dotyczącą uznania pojazdu sprowadzonego z USA za odpad, potwierdzając, że jego stan techniczny i dokumentacja (Salvage Certificate) w momencie przekroczenia granicy przesądzały o jego statusie odpadu.
Sprawa dotyczyła skargi kasacyjnej M.K. od wyroku WSA w Warszawie, który oddalił skargę na postanowienie GIOŚ w przedmiocie wezwania do zagospodarowania odpadu. Kluczową kwestią było, czy pojazd sprowadzony z USA, zakupiony za 2100 USD i posiadający 'Salvage Certificate', stanowił odpad w rozumieniu przepisów. Sąd pierwszej instancji i NSA uznały, że dokumentacja pojazdu (nieuprawniająca do rejestracji) oraz jego stan techniczny w momencie przekroczenia granicy przesądzały o jego statusie jako odpadu, a późniejsze naprawy czy rejestracja nie miały znaczenia.
Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznał skargę kasacyjną M.K. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, który oddalił skargę skarżącego na postanowienie Głównego Inspektora Ochrony Środowiska. Sprawa dotyczyła kwalifikacji pojazdu sprowadzonego z USA jako odpadu. Sąd pierwszej instancji uznał, że Główny Inspektor Ochrony Środowiska prawidłowo zakwalifikował pojazd jako odpad, opierając się na 'Salvage Certificate' wskazującym na brak możliwości rejestracji pojazdu. Naczelny Sąd Administracyjny, oddalając skargę kasacyjną, potwierdził tę interpretację. Podkreślono, że o statusie odpadu decyduje stan pojazdu i zamiar jego posiadacza w momencie przekroczenia granicy, a nie późniejsze naprawy czy próby rejestracji. Dokumentacja pojazdu, w tym 'Salvage Certificate', jednoznacznie wskazywała na jego niezdolność do legalnego użytkowania i rejestracji, co przesądzało o jego statusie jako odpadu. Sąd odwołał się do orzecznictwa TSUE i krajowego, wskazując, że pojęcie 'pozbywać się' należy interpretować szeroko, a kluczowe jest, czy pojazd mógł być wykorzystywany zgodnie z pierwotnym przeznaczeniem w momencie przekroczenia granicy. Zarzuty naruszenia przepisów postępowania (dotyczące wyczerpania materiału dowodowego i oceny dowodów) oraz prawa materialnego (kwestionujące kwalifikację pojazdu jako odpadu) zostały uznane za niezasadne.
Asystent AI do analizy prawnej
Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.
Zagadnienia prawne (3)
Odpowiedź sądu
Tak, pojazd taki może być uznany za odpad, jeśli w momencie przekroczenia granicy nie nadaje się do użytkowania zgodnie z jego pierwotnym przeznaczeniem, co wynika z jego stanu technicznego i dokumentacji.
Uzasadnienie
O statusie odpadu decyduje stan prawny i techniczny pojazdu w momencie przekroczenia granicy, a nie późniejsze naprawy czy próby rejestracji. Dokumentacja typu 'Salvage Certificate' jednoznacznie wskazująca na brak możliwości rejestracji przesądza o tym, że pojazd nie może być użytkowany zgodnie z pierwotnym przeznaczeniem i stanowi odpad.
Rozstrzygnięcie
Decyzja
oddalono_skargę
Przepisy (16)
Główne
u.o. art. 3 § ust. 1 pkt 6
Ustawa o odpadach
Definicja odpadu jako każdej substancji lub przedmiotu, których posiadacz pozbywa się, zamierza się pozbyć, lub do których pozbycia się jest obowiązany. Interpretacja rozszerzająca pojęcia 'pozbywać się' w świetle celów ochrony środowiska i zdrowia ludzkiego.
Ustawa o międzynarodowym przemieszczaniu odpadów art. 25 § ust. 1 pkt 2
Kwalifikacja działania jako nielegalne międzynarodowe przemieszczanie odpadów, jeśli nie spełnia warunków określonych w rozporządzeniu nr 1013/2006.
Ustawa z dnia 29 czerwca 2007 r. o międzynarodowym przemieszczaniu odpadów art. 25 § ust. 1 pkt 2
Nielegalne międzynarodowe przemieszczanie odpadów.
u.o. art. 3 § ust. 1 pkt 6
Ustawa z dnia 14 grudnia 2012 r. o odpadach
Definicja odpadu.
Dz.U. 2024 poz 746 art. 25 § ust. 1 pkt 2
Nielegalne międzynarodowe przemieszczanie odpadów.
Pomocnicze
rozporządzenie nr 1013/2006 art. 24 § ust. 3 lit. a
Rozporządzenie (WE) nr 1013/2006 Parlamentu Europejskiego i Rady
Obowiązek odbiorcy poddania odpadów odzyskowi lub unieszkodliwieniu w sposób racjonalny ekologicznie w przypadku nielegalnego przemieszczania.
rozporządzenie nr 1013/2006 art. 2 § pkt 1
Rozporządzenie (WE) nr 1013/2006 Parlamentu Europejskiego i Rady
Definicja odpadów zgodnie z dyrektywą 2006/12/WE (obecnie dyrektywą 2008/98/WE).
dyrektywa 2008/98/WE art. 3 § pkt 1
Dyrektywa Parlamentu Europejskiego i Rady 2008/98/WE
Definicja odpadu jako każdej substancji lub przedmiotu, których posiadacz pozbywa się, zamierza się pozbyć, lub do których pozbycia się jest zobowiązany.
k.p.a. art. 7
Kodeks postępowania administracyjnego
Zasada prawdy materialnej i podejmowania kroków niezbędnych do dokładnego ustalenia stanu faktycznego.
k.p.a. art. 77 § § 1
Kodeks postępowania administracyjnego
Obowiązek organu zebrania i rozpatrzenia w sposób wyczerpujący całego materiału dowodowego.
k.p.a. art. 80
Kodeks postępowania administracyjnego
Zasada swobodnej oceny dowodów.
k.p.a. art. 84 § § 1
Kodeks postępowania administracyjnego
Możliwość zwrócenia się do biegłego o wydanie opinii w przypadku potrzeby wiadomości specjalnych.
p.p.s.a. art. 151
Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Oddalenie skargi.
p.p.s.a. art. 174
Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Podstawy skargi kasacyjnej.
p.p.s.a. art. 183 § § 1
Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Rozpoznanie sprawy w granicach skargi kasacyjnej.
p.p.s.a. art. 184
Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Oddalenie skargi kasacyjnej.
Argumenty
Skuteczne argumenty
Status odpadu pojazdu wynika z jego stanu technicznego i dokumentacji w momencie przekroczenia granicy. Dokumentacja typu 'Salvage Certificate' jednoznacznie wskazująca na brak możliwości rejestracji przesądza o statusie odpadu. Późniejsze naprawy czy próby rejestracji nie wpływają na pierwotną kwalifikację pojazdu jako odpadu. Organy ochrony środowiska posiadają wystarczającą wiedzę do oceny stanu prawnego i faktycznego sprawy bez konieczności angażowania biegłego rzeczoznawcy samochodowego.
Odrzucone argumenty
Pojazd nie stanowił odpadu, gdyż jego stan techniczny i postępowanie poprzedniego posiadacza nie świadczyły o tym. Nie doszło do nielegalnego międzynarodowego przemieszczenia odpadu. Organ nie przeprowadził wyczerpującego postępowania dowodowego w zakresie woli poprzedniego posiadacza i stanu technicznego pojazdu. Organ pominął dowody wskazujące, że pojazd wymagał jedynie drobnych napraw i posiadał sprawne podzespoły. Należało przeprowadzić dowód z opinii biegłego rzeczoznawcy samochodowego w celu oceny stanu technicznego pojazdu i możliwości jego naprawy.
Godne uwagi sformułowania
decydujące znaczenie ma moment zakupu pojazdu, a nie jego ewentualna późniejsza naprawa, wykonanie badań technicznych, a nawet rejestracja nie można interpretować w sposób zawężający pojęcia 'pozbywać się' i 'odpadów' nie nadawał się do rejestracji nie mógł poruszać się legalnie po drogach nie bada się możliwości przywrócenia pojazdowi stanu technicznego umożliwiającego dopuszczenie do ruchu drogowego to, co stanie się w przyszłości z pojazdem, nie ma wpływu na uzyskanie przez niego statusu odpadu ciężar dowodu spoczywa na tym, kto z określonego faktu wywodzi korzystne dla siebie skutki prawne nabycie przez pojazd statusu odpadu uzależnione jest od tego, czy w momencie przekroczenia granicy może być on wykorzystywany zgodnie z jego pierwotnym przeznaczeniem nie budzi wątpliwości, że pojęcie odpadów nie wyklucza substancji i przedmiotów, które mogą zostać ponownie gospodarczo wykorzystane
Skład orzekający
Piotr Korzeniowski
przewodniczący
Sławomir Wojciechowski
sprawozdawca
Tadeusz Kiełkowski
członek
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Wysoka
Powoływalne dla: "Kwalifikacja pojazdów sprowadzanych z zagranicy jako odpadów, znaczenie dokumentacji i stanu technicznego w momencie przekroczenia granicy, obowiązki stron w postępowaniu administracyjnym."
Ograniczenia: Orzeczenie dotyczy specyficznej sytuacji sprowadzania pojazdów z USA z dokumentacją 'Salvage Certificate'. Interpretacja może być stosowana do podobnych przypadków z innych krajów, ale wymaga analizy lokalnych przepisów i dokumentacji.
Wartość merytoryczna
Ocena: 7/10
Sprawa dotyczy powszechnego problemu sprowadzania używanych pojazdów i ich potencjalnej kwalifikacji jako odpadów, co ma istotne implikacje finansowe i prawne dla importerów. Wyjaśnia kluczowe kryteria decydujące o statusie prawnym takich pojazdów.
“Czy Twój importowany samochód to tak naprawdę odpad? NSA wyjaśnia kluczowe kryteria.”
Sektor
ochrona środowiska
Twój asystent do analizy prawnej
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
Powiązane tematy
Pełny tekst orzeczenia
Oryginał, niezmienionyIII OSK 1979/22 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2025-09-30
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2022-08-11
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Piotr Korzeniowski /przewodniczący/
Sławomir Wojciechowski /sprawozdawca/
Tadeusz Kiełkowski
Symbol z opisem
6135 Odpady
Hasła tematyczne
Odpady
Sygn. powiązane
IV SA/Wa 24/22 - Wyrok WSA w Warszawie z 2022-03-23
Skarżony organ
Inspektor Ochrony Środowiska
Treść wyniku
Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy
Dz.U. 2024 poz 746
art. 25 ust. 1 pkt 2
Ustawa z dnia 29 czerwca 2007 r. o międzynarodowym przemieszczaniu odpadów (t.j.)
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Piotr Korzeniowski Sędziowie: sędzia NSA Sławomir Wojciechowski (spr.) sędzia del. WSA Tadeusz Kiełkowski Protokolant: starszy asystent sędziego Agnieszka Żak po rozpoznaniu w dniu 30 września 2025 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej M.K. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 23 marca 2022 r., sygn. akt IV SA/Wa 24/22 w sprawie ze skargi M.K. na postanowienie Głównego Inspektora Ochrony Środowiska z dnia 28 października 2021 r., nr [...] w przedmiocie wezwania do zagospodarowania odpadu oddala skargę kasacyjną.
Uzasadnienie
Wyrokiem z dnia 23 marca 2022 r., sygn. akt IV SA/Wa 24/22, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym, sprawy ze skargi M.K. (dalej jako: "skarżący", "skarżący kasacyjnie") na postanowienie Głównego Inspektora Ochrony Środowiska (dalej także jako: "GIOŚ", "organ") z dnia 28 października 2021 r., nr [...] w przedmiocie wezwania do zagospodarowania odpadu: oddalił skargę.
W uzasadnieniu wyroku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wskazał, że w sprawie zasadnicze znaczenie ma kwestia, czy GIOŚ nie naruszył prawa uznając, że przedmiotowy pojazd [...] z [...] r. (wg Salvage Certificate z 2010 r.) z przebiegiem 142 832 km, w chwili nabycia go przez skarżącego w 2019 r. za cenę 2 100 USD, stanowił odpad.
Zdaniem Sądu pierwszej instancji GIOŚ nie naruszył przepisów postępowania oraz przepisów prawa materialnego uznając, że wspominany pojazd stanowił odpad w rozumieniu regulacji prawnych dotyczących międzynarodowego przemieszczania odpadów.
Zgodnie z art. 2 pkt 1 Rozporządzenia 1013/2006, dla celów tego rozporządzenia przyjmuje się, że "odpady" są zdefiniowane zgodnie z art. 1 ust. 1 lit. a) dyrektywy 2006/12/WE. Obecnie chodzi o definicję odpadu zawartą w art. 3 pkt 1 dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 19 listopada 2008 r. w sprawie odpadów. Zgodnie z tym przepisem, "odpady" oznaczają każdą substancję lub przedmiot, których posiadacz pozbywa się, zamierza się pozbyć, lub do których pozbycia został zobowiązany. W aspekcie międzynarodowego przemieszczania odpadów, w tym stanowiących pojazdy, dla kwalifikacji tego pojazdu jako odpadu decydujące znaczenie ma moment zakupu pojazdu, a nie jego ewentualna późniejsza naprawa, wykonanie badań technicznych, a nawet rejestracja przez polski organ (por. np. wyrok NSA z 5 marca 2019 r., II OSK 961/17, CBOSA). Podobnie, bez znaczenia jest to, czy skarżący uiścił cło oraz podatek VAT. To wyspecjalizowany organ ochrony środowiska (GIOŚ) jest kompetentny i uprawniony do sformułowania oceny prawnej, czy doszło do nielegalnego międzynarodowego przemieszczenia odpadu.
Zgodnie z utrwalonym orzecznictwem Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej zakwalifikowanie substancji lub przedmiotu jako "odpadów" wynika przede wszystkim zachowania posiadacza i ze znaczenia terminu "pozbywać się" (wyrok z 4 lipca 2019 r., Tronex, C 624/17, EU:C:2019:564, pkt 17 i przytoczone tam orzecznictwo). W odniesieniu do pojęcia "pozbywać się" z utrwalonego orzecznictwa wynika również, że należy je interpretować z uwzględnieniem celu dyrektywy 2008/98, którym zgodnie z motywem 6 tej dyrektywy jest zmniejszenie negatywnych skutków wytwarzania odpadów i gospodarowania nimi dla zdrowia ludzkiego i środowiska. Pojęcie to wymaga również wykładni w świetle art. 191 ust. 2 TFUE, który stanowi, że polityka Unii Europejskiej w dziedzinie środowiska stawia sobie za cel wysoki poziom ochrony i opiera się w szczególności na zasadach ostrożności i działania zapobiegawczego, a także zasady zanieczyszczający płaci. Wynika z tego, że wyrażenia "pozbywać się", a zatem i pojęcia "odpadów" w rozumieniu art. 3 pkt 1 dyrektywy 2008/98, nie można interpretować w sposób zawężający. Pojęcie "pozbywać się" obejmuje zarówno "odzysk", jak i "unieszkodliwianie" danej substancji lub przedmiotu w rozumieniu art. 3 pkt 15 i 19 dyrektywy. Analogiczne ustalenia przyjmuje się na gruncie definicji odpadu zawartej w art. 3 ust. 1 pkt 6 ustawy o odpadach.
W odniesieniu do pojazdów, w aspekcie kwalifikowania ich jako odpadów, istotne znaczenie mają wskazówki metodyczne GIOŚ z 3 kwietnia 2008 r. z korektami pkt 2 z 15 lipca 2008 r. oraz z 21 marca 2013 r. w sprawie uznawania pojazdów za odpad w transgranicznym przemieszczaniu odpadów oraz wytyczne korespondentów z 8 lipca 2011 r. dla rozporządzenia Nr 1013/2006 w sprawie przemieszczania odpadów w postaci pojazdów. Dokumenty te nie mają charakteru źródeł powszechnie obowiązującego prawa, ale w orzecznictwie uznaje się je jako dokumenty pomocne w wykładni i stosowaniu Rozporządzenia 1013/2006 (por. wyrok NSA z 18 stycznia 2022 r., III OSK 4565/21, CBOSA). Dotyczy to w szczególności wskazanego w tych dokumentach kryterium drobnych napraw.
W orzecznictwie, również w kontekście powołanych wyżej wytycznych korespondentów, analizowano już znaczenie dokumentu przedłożonego w niniejszej sprawie przez Skarżącego, tj. dokumentu "Certificate of Salvage for a Vehicle" lub "Salvage only non registerable". W wyroku NSA z 29 stycznia 2019 r. (II OSK 506/17) przyjęto, że tego rodzaju dokument stanowi sam w sobie dowód braku możliwości dalszego użytkowania tego pojazdu, z uwagi na brak możliwości ponownej rejestracji pojazdu na podstawie wymienionego dokumentu. W realiach niniejszej sprawy należy podkreślić, że z przedłożonego dokumentu wynika, że sporny pojazd nie mógł poruszać się legalnie po drogach, skoro wskazano w nim, że: "pojazd nie do rejestracji" . Co więcej, z treści tego certyfikatu wynika, że może być przekazany wyłącznie podmiotowi odbudowującemu pojazdy, recyklerowi części samochodowych, przetwarzającym złom lub kupującemu pojazdy uszkodzone "poza terenem stanu" (zob. tłumaczenie przysięgłe, k. 14 akt administracyjnych).
Uzupełniająco Wojewódzki Sąd Administracyjny wskazał, że organy, dysponując dokumentem urzędowym w postaci "Salvage Certificate", nie były zobowiązane do prowadzenia z urzędu dalszego postępowania co do zakwalifikowania danego pojazdu jako odpad. Zasada prawdy obiektywnej (art. 7 oraz art. 77 § 1 k.p.a.) nie oznacza, że strona może pozostawać bierna w trakcie postępowania. W podobnym kierunku wypowiedział się Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 10 grudnia 2009 r. (II OSK 1933/08, CBOSA), w którym przyjęto, że nałożenie zgodnie z art. 7 i art. 77 k.p.a. na organ prowadzący postępowanie administracyjne obowiązku wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego nie może oznaczać przerzucenia całego ciężaru dowodowego w sprawie na organ. Jeżeli organ wyprowadził określone ustalenia dotyczące stanu faktycznego z posiadanych, nienasuwających zastrzeżeń dokumentów, to skuteczne ich zakwestionowanie wymaga przeprowadzenia stosownego kontrdowodu z inicjatywy strony toczącego się postępowania. Zdaniem Sądu, w postępowaniu administracyjnym obowiązuje ogólna zasada prawa dowodowego ei incumbit probatio, qui dicit, non ei, qui negat, czyli ciężar dowodu spoczywa na tym, kto z określonego faktu wywodzi korzystne dla siebie skutki prawne (por. np. wyroki NSA z dnia 27 sierpnia 2010 r., II OSK 1131/10 oraz z dnia 13 grudnia 2011 r., II OSK 1860/10 – CBOSA; W. Chróścielewski, J. P. Tarno, Postępowanie administracyjne i postępowanie przed sądami administracyjnymi, 3 wyd., Warszawa 2009, s. 119). Jeżeli zatem skarżący twierdzi, że sporny pojazd wymagał tylko drobnych napraw, to winien doprowadzić do wykonania takich napraw przed sprowadzeniem tego pojazdu na teren Polski oraz uzyskać na tę okoliczność odpowiedni dowód. Taki model postępowania w przypadku pojazdów mających wymagać tylko drobnych napraw wskazany jest w cytowanych wielokrotnie w skardze i replice na odpowiedź na skargę wytycznych korespondentów. Podejście to jest zresztą zgodne z powołaną wyżej zasadą obowiązującą w międzynarodowym przemieszczaniu odpadów, a mianowicie regułą, że o ty, czy dana rzecz jest odpadem, decyduje moment zadysponowania nią przez sprzedawcę, a nie późniejsze czynności podjęte wobec tej rzeczy przez kupującego. Wyraźnie podkreślono to w wyroku NSA z 18 października 2019 r., II OSK 2974/17 (CBOSA), gdzie wskazano, że: "Fakt, że auto zostało naprawione i dopuszczone do ruchu nie wpływa na ocenę tego pojazdu jako odpadu. Decydujące znaczenie ma jak już wyżej wskazano zamiar pozbycia się go przez poprzedniego wściela oraz stan tego pojazdu z chwili przemieszczenia go na teren UE, w tym Polski. Nabycie przez pojazd statusu odpadu uzależnione jest od tego, czy w momencie przekroczenia granicy może on być wykorzystywany zgodnie z jego pierwotnym przeznaczeniem, a zatem czy może on poruszać się po drogach. Z tej przyczyny w postępowaniu w sprawie dotyczącej międzynarodowego przemieszczania odpadów nie bada się możliwości przywrócenia pojazdowi stanu technicznego umożliwiającego dopuszczenie do ruchu drogowego. To, co stanie się w przyszłości z pojazdem, nie ma wpływu na uzyskany przez niego status odpadu". Sąd w niniejszym składzie w pełni ten pogląd podziela.
Stanowisko zaprezentowane przez NSA w sprawie II OSK 2974/17 w pełni koresponduje z wytycznymi korespondentów, na które powołuje się skarżący. W szczególności, z punktu 11 tych wytycznych oraz załącznika jasno wynika, że dokumenty potwierdzające status pojazdu winny pochodzić sprzed daty przemieszczenia pojazdu.
W realiach niniejszej sprawy takich dokumentów nie przedstawiono. W świetle przedłożonych dokumentów jasno wynika, że pojazd w chwili jego przemieszczenia nie mógł być wykorzystywany zgodnie z jego pierwotnym przeznaczeniem, skoro nie mógł być zarejestrowany, a zatem nie mógł legalnie poruszać się po drogach.
Dowodem takim nie jest w szczególności "zaświadczenie" z 10 lutego 2021 r. wydane przez sprzedawcę spornego pojazdu. Po pierwsze, zostało ono sporządzone już po dacie przemieszczenia pojazdu. Po drugie, to, że pojazd miał sprawne wskazane tam podzespoły, nie świadczy o tym, że nie był to odpad w przytoczonym wyżej rozumieniu. Brak jest w szczególności szczegółowego opisu uszkodzeń, jakie miał mieć sporny pojazd, a tym bardziej informacji, że uszkodzenia te zostały usunięte przed dniem przemieszczenia pojazdu na terytorium Polski. Po trzecie, oświadczenie to przeczy treści Salvage Certificate, z którego jednoznacznie wynika, że mamy do czynienia z pojazdem uszkodzonym nie nadającym się do rejestracji. Po czwarte, należy wskazać, że dokument ten nie stanowi wypowiedzi niezależnego rzeczoznawcy z kraju pochodzenia pojazdu lub amerykańskiego organu uprawnionego do kontroli pojazdów, ale prywatny dokument sporządzony przez podmiot bezpośrednio zainteresowany w pozbywaniu się, w celach zarobkowych, uszkodzonych pojazdów poprzez ich import.
Skargę kasacyjną od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wywiódł skarżący zaskarżając go w całości i na podstawie art. 174 pkt 1 i 2 p.p.s.a. zarzucając zaskarżonemu orzeczeniu naruszenie:
1. przepisów prawa materialnego, tj.:
a. art. 151 p.p.s.a. w zw. z art. 3 ust. 1 pkt 6 ustawy z dnia 14 grudnia 2012 r. o odpadach, poprzez jego błędną wykładnię i przyjęcie, iż sporny pojazd w chwili jego sprowadzenia stanowił odpad, podczas gdy ani jego stan techniczny, ani postępowanie poprzedniego posiadacza spornego pojazdu, nie świadczy o jego zakwalifikowaniu jako odpadu;
b. art. 151 p.p.s.a. w zw. z art. 25 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 29 czerwca 2007 roku o międzynarodowym przemieszczaniu odpadów w zw. z art. 24 ust. 3 lit a i art. 2 pkt 35 lit. a rozporządzenia (WE) nr 1013/2006 Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 14 czerwca 2006 roku w sprawie przemieszczenia odpadów przez ich niewłaściwe zastosowanie skutkujące przyjęciem, iż w niniejszej sprawie doszło do nielegalnego międzynarodowego przemieszczenia odpadu w postaci pojazdu marki [...] o numerze nadwozia [...];
2. naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, tj.
a. art. 151 p.p.s.a. w zw. z art. 7 k.p.a. i art. 77 § 1 k.p.a., poprzez oddalenie skargi, w sytuacji gdy organ nie przeprowadził wyczerpującego postępowania dowodowego w przedmiocie ustalenia, jaka rzeczywiście była wola poprzedniego posiadacza spornego pojazdu oraz w przedmiocie ustalenia stanu technicznego przedmiotowego pojazdu zarówno na terenie Stanów Zjednoczonych Ameryki Północnej, jak i po jego sprowadzeniu do Polski, gdyż oparł się jedynie na dowodzie z zaświadczenia "Salvage only non-registerable" pomimo, iż to organ administracji publicznej zobowiązany był w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy, co dla dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli miało fundamentalne znaczenie;
b. art. 151 p.p.s.a. w zw. z art. 80 k.p.a., poprzez oddalenie skargi w sytuacji, gdy organ zupełnie pominął wnioski płynące z przedstawionych w toku sprawy dowodów (m.in. w postaci umowy sprzedaży samochodu, wyjaśnień strony oraz zaświadczenia sprzedawcy pojazdu], z których wynika, iż pojazd w chwili zakupu posiadał sprawne wszystkie istotne podzespoły i wymagał jedynie drobnych napraw, co jednak nie czyniło go pojazdem niesprawnym, a już w szczególności nie mógł być traktowany jako rzecz nieprzydatna, zagrażająca środowisku, a więc w kategoriach odpadu oraz że obecny stan pojazdu nie stanowi zagrożenia dla bezpieczeństwa w ruchu drogowym;
c. art. 151 p.p.s.a. w zw. z art. 84 § 1 k.p.a., poprzez brak przeprowadzenia dowodu z opinii biegłego (rzeczoznawcy samochodowego), podczas gdy prawidłowe rozstrzygnięcie sprawy wymagało powzięcia wiadomości specjalnych, w szczególności celem dokonania oceny czy przedmiotowy samochód posiadał określone temu przedmiotowi walory i cechy pozwalające na korzystanie z tego przedmiotu zgodnie z jego przeznaczeniem, czy też takie cechy całkowicie utracił, jaki był ewentualnie stopień zużycia oraz zakres i charakter uszkodzeń przedmiotowego samochodu, a także ewentualnie czy istniała możliwość przywrócenia jego stanu technicznego do stanu umożliwiającego dopuszczenie go do ruchu drogowego oraz czy przedmiotowy samochód stanowi rzecz, która w sposób negatywny może oddziaływać na człowieka lub środowisko.
Wskazując na powyższe zarzuty kasacyjne skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie, zasądzenie od organu na rzecz skarżącego kasacyjnie zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych oraz rozpoznanie skargi kasacyjnej na rozprawie.
W uzasadnieniu przedstawiono argumentację przemawiającą za zasadnością skargi kasacyjnej.
Odpowiedź na skargę kasacyjną nie została wniesiona.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Skarga kasacyjna nie zasługuje na uwzględnienie.
Stosownie do art. 183 § 1 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę przesłanki uzasadniające nieważność postępowania wymienione w art. 183 § 2 p.p.s.a. Granice skargi kasacyjnej są wyznaczone przez zakres zaskarżenia orzeczenia sądu pierwszej instancji oraz podniesione i poddane konkretyzacji podstawy kasacyjne.
Zgodnie z treścią art. 174 p.p.s.a., skargę kasacyjną można oprzeć na następujących podstawach: 1) naruszeniu prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie; 2) naruszeniu przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.
Powyższe ustawowe podstawy kasacyjne wymagają od skarżącego kasacyjnie konkretyzacji poprzez sformułowanie tzw. zarzutów kasacyjnych. Oznacza to, że jeżeli – tak jak w rozpoznawanej sprawie – nie zachodzi nieważność postępowania zakres postępowania kasacyjnego wyznacza strona wnosząca skargę kasacyjną przez przytoczenie podstaw kasacyjnych i ich uzasadnienie.
Jak już wyżej wskazano z przytoczonych przepisów wynika, że wywołane skargą kasacyjną postępowanie przed Naczelnym Sądem Administracyjnym podlega zasadzie dyspozycyjności i nie polega na ponownym rozpoznaniu sprawy w jej całokształcie, lecz ogranicza się do rozpatrzenia poszczególnych zarzutów przedstawionych w skardze kasacyjnej w ramach wskazanych podstaw kasacyjnych. Istotą tego postępowania jest bowiem weryfikacja zgodności z prawem orzeczenia wojewódzkiego sądu administracyjnego oraz postępowania, które doprowadziło do jego wydania.
Dalej, wskazać należy, że zgodnie z art. 193 zdanie drugie p.p.s.a., uzasadnienie wyroku oddalającego skargę kasacyjną zawiera ocenę zarzutów skargi kasacyjnej. W ten sposób wyraźnie określony został zakres, w jakim Naczelny Sąd Administracyjny uzasadnia z urzędu wydany wyrok, w przypadku gdy oddala skargę kasacyjną. Regulacja ta, jako mająca charakter szczególny, wyłącza przy tego rodzaju rozstrzygnięciach odpowiednie stosowanie do postępowania przed tym Sądem wymogów dotyczących elementów uzasadnienia wyroku, przewidzianych w art. 141 § 4 p.p.s.a. w związku z art. 193 zdanie pierwsze p.p.s.a. Mając to na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny mógł w niniejszej sprawie zrezygnować z przedstawienia pełnej relacji co do przebiegu sprawy i sprowadzić swoją dalszą wypowiedź już tylko do rozważań mających na celu ocenę zarzutów postawionych wobec wyroku Sądu pierwszej instancji (por. np. wyrok NSA z 24 stycznia 2023 r. sygn. akt II OSK 1511/22, CBOSA).
Skarga kasacyjna została oparta na obu podstawach kasacyjnych, podniesiono bowiem zarzut naruszenia prawa materialnego, jak i zarzut naruszenia przepisów postępowania. W sytuacji gdy skarga kasacyjna zarzuca naruszenie prawa materialnego oraz naruszenie przepisów postępowania, co do zasady w pierwszej kolejności rozpoznaniu podlegają zarzuty naruszenia przepisów postępowania (vide wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 27 czerwca 2012 r., sygn. akt II GSK 819/11; wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 26 marca 2010 r., sygn. akt II FSK 1842/08; wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 4 czerwca 2014 r., sygn. akt II GSK 402/13; wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 17 lutego 2023 r., sygn. akt II GSK 1458/19; wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 1 marca 2023 r., sygn. akt I FSK 375/20 - orzeczenia sądów administracyjnych są dostępne w bazie internetowej na stronie NSA: orzeczenia.nsa.gov.pl). Dopiero bowiem po przesądzeniu, że stan faktyczny przyjęty przez sąd w zaskarżonym wyroku jest prawidłowy, albo nie został dostatecznie podważony, można przejść do skontrolowania procesu subsumcji danego stanu faktycznego pod zastosowany przez sąd I instancji przepis prawa materialnego.
Rozpoznając skargę kasacyjną w tak zakreślonych granicach należy stwierdzić, iż nie została ona oparta na usprawiedliwionych podstawach.
Odnosząc się do podniesionych zarzutów naruszenia przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 151 p.p.s.a. w zw. z art. 7 k.p.a. i art. 77 § 1 k.p.a. oraz art. 151 p.p.s.a. w zw. z art. 80 k.p.a. wskazać należy, że skarżący kasacyjnie powołał się na przepisy statuujące zasadę prawdy materialnej oraz regulujące ocenę dowodów (art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a.). Z treści zarzutów wynika, że – zdaniem skarżącego kasacyjnie – organ naruszył powołane przepisy z uwagi na nieprzeprowadzenie wyczerpującego postępowania dowodowego i dowolną jego ocenę, a Sąd I instancji tego uchybienia nie dostrzegł. Naczelny Sąd Administracyjny nie podziela stanowiska skarżącego kasacyjnie w tej mierze.
Stosownie do przytoczonego w podstawie kasacyjnej art. 77 § 1 k.p.a., na organie administracji publicznej spoczywa obowiązek zebrania w sposób wyczerpujący całego materiału dowodowego sprawy niezbędnego do jej wyjaśnienia. Postępowanie wyjaśniające prowadzone przez organ administracji publicznej powinno być zakończone po zbadaniu wszystkich okoliczności faktycznych istotnych dla danej sprawy, których zakres określają przepisy prawa materialnego mające zastosowanie w sprawie. Z kolei w uzasadnieniu decyzji organ powinien m.in. wskazać dowody, na których się oparł oraz przyczyny, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej (art. 107 § 3 k.p.a.). Zgodnie z ogólnymi zasadami postępowania administracyjnego, organy administracji stoją na straży praworządności i podejmują kroki niezbędne do dokładnego ustalenia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli (art. 7 k.p.a.). Organy administracji publicznej są również zobowiązane w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy (art. 77 § 1 k.p.a.) i dopiero na podstawie całokształtu materiału dowodowego ocenić, czy dana okoliczność została udowodniona (art. 80 k.p.a.).
Rozpatrzenie całego materiału dowodowego w niniejszej sprawie było związane z zasadą swobodnej oceny dowodów, która była dokonana zgodnie z normami prawa procesowego oraz z zachowaniem reguł tej oceny. Dokonując kontroli legalności zaskarżonego postanowienia, poprzez analizę dokumentów zawartych w aktach administracyjnych, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zasadnie nie dopatrzył się tego rodzaju uchybień, które musiałyby skutkować wyeliminowaniem z obrotu prawnego kwestionowanych rozstrzygnięć. Po wnikliwej analizie materiału sprawy i procedur poprzedzających wydanie zaskarżonych postanowień, trafnie stwierdził, że organ prowadzący kontrolowane postępowanie wypełnił zawarty w art. 7 k.p.a. nakaz dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy, oraz określony w przepisie art. 77 § 1 k.p.a. obowiązek zebrania i rozpatrzenia w sposób wyczerpujący materiału dowodowego. Przyjęta w sprawie faktyczna podstawa rozstrzygnięć ustalona została z uwzględnieniem wymogów wynikających z przepisów art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. Organ ustalił wszystkie istotne do załatwienia sprawy okoliczności faktyczne i prawne, a zgromadzony w sprawie materiał dowodowy ma walor kompletności, zaś jego ocena nie nosi znamion dowolności. Na gruncie reguł i norm procesowych wyprowadził logicznie uprawnione i merytorycznie trafne wnioski. W tych okolicznościach zgodzić należy się z Sądem I instancji, który w całości podzielił ustalenia organu i wyrażoną przez niego ocenę prawną stanu faktycznego.
Natomiast co do sformułowanego zarzutu naruszenia art. 151 p.p.s.a. w zw. z art. 84 § 1 k.p.a. wskazać należy, że w świetle tego przepisu, gdy w sprawie wymagane są wiadomości specjalne, organ administracji publicznej może zwrócić się do biegłego lub biegłych o wydanie opinii. Chodzi zatem o przypadki, gdy do rozstrzygnięcia sprawy potrzebna jest szczególna wiedza z jakiejś dziedziny, przedmiotem opinii są okoliczności dotyczące stanu faktycznego sprawy. Przy czym należy zaznaczyć, że biegły nie ustala faktów mających znaczenie dla sprawy, ale udziela organowi informacji specjalnych (opartych o posiadaną specjalistyczną wiedzę) dotyczących tych okoliczności faktycznych, udziela wyjaśnień koniecznych do rozstrzygnięcia sprawy. Opinia biegłego ułatwia zatem ocenę zebranego materiału dowodowego, gdy są do tego potrzebne wiadomości specjalne. Zadaniem biegłego jest zatem dostarczenie organowi orzekającemu w sprawie wiadomości specjalnych w celu ułatwienia należytej oceny zebranego materiału dowodowego, a nie rozstrzygnięcie sprawy za organ administracji publicznej, który jest właściwy w sprawie. Zwłaszcza, że organ administracji nie jest związany opinią biegłego (vide wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 1 lutego 2007 r., sygn. akt II OSK 1445/06; wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 29 listopada 2017 r., sygn. akt I OSK 174/16).
Wskazać należy, że rzeczoznawca samochodowy, który posiada uprawnienia w zakresie oceny stanu technicznego pojazdów, rekonstrukcji wypadków drogowych oraz szacowania wartości pojazdów, nie jest uprawniony do formułowania opinii w zakresie dotyczącym stanu prawnego sprawy, a zatem opinii, czy dany pojazd stanowi odpad w rozumieniu przepisów ustawy o odpadach. Biegły nie ustala faktów mających znaczenie dla sprawy, ale udziela organowi informacji specjalnych (opartych o posiadaną specjalistyczną wiedzę) dotyczących tych okoliczności faktycznych, udziela wyjaśnień koniecznych do rozstrzygnięcia sprawy. Opinia biegłego ułatwia zatem ocenę zebranego materiału dowodowego, gdy są do tego potrzebne wiadomości specjalne. Do wyłącznej kompetencji organu uprawnionego do podjęcia decyzji należy kwalifikacja prawna stanu faktycznego. Przedmiotem opinii biegłego nie może być ustalenie stanu prawnego.
Nadmienić należy, że organy Inspekcji Ochrony Środowiska są organami wyspecjalizowanymi w zakresie swoich ustawowych kompetencji, a ich pracownicy posiadają niezbędny do realizacji ich ustawowych zadań (także tych, wynikających z ustawy o międzynarodowym przemieszczaniu odpadów) zakres wiedzy specjalistycznej. Na podstawie tych uprawnień oraz wiedzy specjalistycznej Główny Inspektor Ochrony Środowiska prawidłowo dokonał oceny materiału dowodowego w niniejszej sprawie i nie wkroczył w sferę wiadomości specjalnych z zakresu działalności rzeczoznawcy samochodowego. Uprawnienia rzeczoznawcy sporządzającego opinię obejmują kwestie związane ze stanem technicznym pojazdu, z szacowaniem jego wartości oraz kosztów ewentualnej naprawy, nie ma to jednak bezpośredniego wpływu na uznanie go za odpad w rozumieniu przepisów wspólnotowych. Rzeczoznawca nie jest bowiem uprawniony do formułowania opinii, czy pojazd stanowi odpad w międzynarodowym przemieszczaniu odpadów. Brak jest zatem podstaw do uznania, że w sprawie konieczne było przeprowadzenie dowodu z opinii biegłego.
Powyższe przesądza o niezasadności zarzutów skargi kasacyjnej dotyczących naruszenia art. 151 p.p.s.a. w zw. z art. 7 k.p.a. i art. 77 § 1 k.p.a., art. 151 p.p.s.a. w zw. z art. 80 k.p.a. oraz art. 151 p.p.s.a. w zw. z art. 84 § 1 k.p.a.
Z uwagi na warstwę opisową zarzutu naruszenia przepisów prawa materialnego oraz uzasadnienie skargi kasacyjnej stwierdzić należy, że jego istota sprowadza się do próby zakwestionowania merytorycznego stanowiska Sądu I instancji leżącego u podstaw konkluzji o zakwalifikowaniu spornego pojazdu jako odpadu i w konsekwencji zobowiązania do zagospodarowania odpadu o kodzie 16 01 04* w postaci przemieszczonego z terytorium USA na terytorium Polski pojazdu marki [...] o numerze identyfikacyjnym nadwozia [...], przez przedsiębiorcę prowadzącego stację demontażu pojazdów, posiadającego decyzję właściwego organu w zakresie gospodarki odpadami, wymaganej w związku z prowadzeniem stacji demontażu pojazdów.
Zgodnie z art. 3 ust. 1 pkt 6 ustawy z dnia 14 grudnia 2012 r. o odpadach (Dz.U. z 2020 r., poz. 797 ze zm.; dalej jako: "u.o.", "ustawa o odpadach"), przez odpady rozumie się każdą substancję lub przedmiot, których posiadacz pozbywa się, zamierza się pozbyć, lub do których pozbycia się jest obowiązany. Przepis ten stanowi implementację art. 3 pkt 1 dyrektywy nr 2008/98/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 19 listopada 2008 r. w sprawie odpadów oraz uchylającej niektóre dyrektywy (Dz.Urz.UE.L. z 2008 r., poz. 312, s. 3; dalej jako: "dyrektywa 2008/98/WE").
Nabycie przez pojazd statusu odpadu uzależnione jest od tego, czy w momencie przekroczenia granicy może być on wykorzystywany zgodnie z jego pierwotnym przeznaczeniem, a zatem, czy może on poruszać się po drogach. Z tej przyczyny, w postępowaniu w sprawie dotyczącej międzynarodowego przemieszczania odpadów nie bada się możliwości przywrócenia pojazdowi stanu technicznego umożliwiającego dopuszczenie do ruchu drogowego. To, co stanie się w przyszłości z pojazdem, nie ma wpływu na uzyskanie przez niego statusu odpadu. Dopiero przyjęcie, że pojazd jest odpadem w rozumieniu powyższych regulacji pozwalało organom na zastosowanie procedury w sprawie przemieszczania odpadów. Pojęcie "pozbycie się", które stanowi przesłankę do uznania za odpad, oznacza zmianę sposobu użytkowania wskazanego przedmiotu, czyli użytkowanie w inny sposób niż nakazuje to przeznaczenie danego przedmiotu, a nowy sposób użytkowania mógłby wywoływać niekorzystne oddziaływanie na środowisko.
Z definicji zawartej w art. 3 ust. 1 pkt 6 u.o. wynika dwoista natura odpadu. Odpadem zatem pod pewnymi warunkami może stać się substancja lub przedmiot. Pojęcie "pozbywać się" należy interpretować w świetle celu ogólnego przepisów ustawy o odpadach, którym jest ochrona zdrowia ludzi i środowiska przed szkodliwymi skutkowi spowodowanymi przez substancję lub przedmiot, które mogą stać się odpadami oraz w świetle celów szczegółowych wynikających z zasad gospodarki odpadami. Termin "pozbywać się", który określa zakres stosowania pojęcia "odpad", nie może być zatem interpretowany wąsko. Przy interpretacji pojęcia "pozbywać się" należy brać pod uwagę przede wszystkim obowiązujące normy prawne dotyczące procesów ponownego użycia, przetwarzania, recyklingu oraz odzysku poszczególnych rodzajów odpadów. Istotne znaczenie mają także standardy dotyczące bezpieczeństwa używania substancji lub przedmiotów. Pozbycie się substancji lub przedmiotu, które stają się odpadem powinno być także oceniane przez pryzmat zasad: zapobiegania odpadom oraz przezorności i materialnej odpowiedzialności sprawcy zanieczyszczającego środowisko. Decydujące znaczenie dla uznania danego przedmiotu za "odpad" ma jego stan w chwili sprowadzenia na terytorium Polski, który w przypadku pojazdów wycofanych z eksploatacji, wynika ze statusu prawnego oraz stanu technicznego danego pojazdu, a także woli poprzedniego posiadacza.
O kwalifikacji danego przedmiotu jako odpadu rozstrzyga przesłanka pozbycia się, stanowiąca działanie faktyczne, zamierzone lub nakazane (animus). Przesłankę te można więc ocenić wyłącznie na podstawie zachowania posiadacza przedmiotu, z uwzględnieniem okoliczności obiektywnych umożliwiających odtworzenie zamiaru, jaki mu przyświecał w stosunku do tego przedmiotu. Chodzi tu o zasadniczą zmianę jego wykorzystania, odmienną od głównego przeznaczenia, do którego przestał się on nadawać, zwłaszcza gdy zmiana ta może spowodować negatywne następstwa dla człowieka lub środowiska (vide wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 16 września 2015 r., sygn. akt II OSK 2920/13; wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 27 stycznia 2022 r., sygn. akt III OSK 993/21 - orzeczenia sądów administracyjnych są dostępne w bazie internetowej na stronie NSA: orzeczenia.nsa.gov.pl).
W świetle orzecznictwa Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej zakwalifikowanie substancji lub przedmiotu jako "odpadów" wynika przede wszystkim z zachowania posiadacza i ze znaczenia terminu "pozbywać się". Pojęcie "pozbywać się" należy interpretować z uwzględnieniem celu dyrektywy 2008/98/WE, którym zgodnie z motywem 6 tej dyrektywy jest zmniejszenie negatywnych skutków wytwarzania odpadów i gospodarowania nimi dla zdrowia ludzkiego i środowiska. Pojęcie to wymaga również wykładni w świetle art. 191 ust. 2 Traktatu o Funkcjonowaniu Unii Europejskiej z dnia 26 października 2012 r. (Dz.Urz.UE.C Nr 326, s. 47), który stanowi, że polityka Unii Europejskiej w dziedzinie środowiska stawia sobie za cel wysoki poziom ochrony i opiera się w szczególności na zasadach ostrożności i działania zapobiegawczego. Wynika z tego, że sensu largo pojęcie "pozbywać się" obejmuje zarówno "odzysk", jak i "unieszkodliwianie" danej substancji lub przedmiotu w rozumieniu art. 3 pkt 15 i 19 dyrektywy 2008/98/WE. Z orzecznictwa TSUE wynika także, że to, czy są to "odpady" w rozumieniu dyrektywy 2008/98/WE, należy potwierdzić w świetle wszystkich okoliczności, z uwzględnieniem celu tej dyrektywy i jej skuteczności, która nie powinna zostać naruszona. Pewne okoliczności mogą zatem stanowić wskazówkę występowania działania polegającego na pozbywaniu się, zamiaru pozbycia się lub zobowiązania do pozbycia się substancji lub przedmiotu w rozumieniu art. 3 pkt 1 dyrektywy 2008/98/WE. Jednocześnie nie budzi wątpliwości, że pojęcie odpadów nie wyklucza substancji i przedmiotów, które mogą zostać ponownie gospodarczo wykorzystane. System nadzoru i gospodarowania ustanowiony dyrektywą 2008/98/WE ma bowiem na celu objęcie swoim zakresem wszystkich przedmiotów i substancji, których ich właściciel się pozbywa, nawet jeżeli mają one wartość handlową i są gromadzone z powodów handlowych do celów recyklingu, regeneracji lub ponownego wykorzystania (zob. wyroki: z 24 czerwca 2008 r., Commune de Mesquer, C 188/07, EU:C:2008:359, pkt 40; z 3 października 2013 r., Brady, C 113/12, EU:C:2013:627). W wyroku z 14 października 2020 r. w sprawie C-629/19 TSUE orzekł, że należy zwrócić szczególną uwagę, czy rozpatrywany przedmiot lub substancja nie są już przydatne dotychczasowemu właścicielowi, a więc czy przedmiot lub substancja stanowią obciążenie, którego posiadacz zamierza się pozbyć. Gdy taka sytuacja rzeczywiście ma miejsce, istnieje ryzyko, że posiadacz pozbędzie się danego przedmiotu lub substancji, które do niego należą, w sposób mogący szkodzić środowisku, w szczególności porzucając, wysypując lub unieszkodliwiając je w niekontrolowany sposób. Ten przedmiot lub substancja, wchodząc w zakres pojęcia "odpadów" w rozumieniu dyrektywy nr 2008/98/WE, podlegają przepisom tej dyrektywy, co oznacza, że odzyskiwania lub unieszkodliwiania przedmiotu lub substancji należy dokonać bez zagrażania zdrowiu ludzkiemu oraz bez stosowania procesów lub metod, które mogłyby szkodzić środowisku. W związku z tym stopień prawdopodobieństwa ponownego wykorzystania towaru, substancji lub produktu bez wstępnego przetwarzania stanowi istotną przesłankę ich kwalifikacji jako odpad. Przepisy dyrektywy nr 2008/98/WE dotyczą bowiem zapewnienia, aby czynności odzyskiwania i unieszkodliwiania odpadów były wprowadzane w życie bez zagrożenia dla zdrowia ludzkiego oraz bez stosowania procesów lub metod, które mogłyby szkodzić środowisku. Uwzględniając obowiązek dokonania wykładni rozszerzającej pojęcia "odpadów", należy uznać, że dotyczy ono jedynie sytuacji, w których ponowne wykorzystanie takiego towaru lub substancji jest nie tylko możliwe, ale i pewne, bez konieczności poddania go w tym celu uprzedniemu procesowi odzyskiwania odpadów, o którym mowa w załączniku II do dyrektywy nr 2008/98/WE. Jednocześnie TSUE konsekwentnie podkreśla, że to organy krajowe są właściwe do oceny okoliczności faktycznych rozpoznawanej przez nich sprawy i ustalenie, czy posiadacz przedmiotu lub substancji rzeczywiście miał zamiar ich "pozbycia się".
W odniesieniu do sprowadzanych z zagranicy pojazdów zostały sporządzone wskazówki metodyczne Głównego Inspektora Ochrony Środowiska z dnia 3 kwietnia 2008 r., z korektami pkt 2 z dnia 15 lipca 2008 r. oraz z dnia 21 marca 2013 r. w sprawie uznawania pojazdów za odpad w transgranicznym przemieszczaniu odpadów, które to wskazówki zostały sporządzone i wydane na podstawie § 1 ust. 2 pkt 4 porozumienia z dnia 7 lutego 2007 r. pomiędzy Ministrem Finansów, Głównym Inspektorem Ochrony Środowiska oraz Komendantem Głównym Straży Granicznej w sprawie współdziałania w zakresie transgranicznego przemieszczania odpadów oraz biorąc pod uwagę porozumienie z dnia 26 lipca 2006 r. pomiędzy Głównym Inspektorem Ochrony Środowiska a Głównym Inspektorem Transportu Drogowego o współdziałaniu Inspekcji Ochrony Środowiska i Inspekcji Transportu Drogowego, w celu zapewnienia jednolitej interpretacji przepisów prawa krajowego, wspólnotowego i międzynarodowego w zakresie dotyczącym transgranicznego przemieszczania odpadów. Wskazówki te uwzględniają ponadto wspólną interpretację wszystkich państw członkowskich Rozporządzenia (WE) nr 1013/2006 Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 14 czerwca 2006 r. w sprawie przemieszczania odpadów (Dz. U. UE. L. z 2006 r. Nr 190, str. 1 ze zm.; dalej jako: "rozporządzenie nr 1013/2006"). Niewątpliwie powołane wskazówki metodologiczne są pomocne w procesie wykładni definicji odpadu w związku z transgranicznym przemieszczaniem pojazdu. Według owych wskazówek, transgranicznie przemieszczany pojazd wypełnia definicję "odpadu" określoną w art. 3 ust. 1 pkt 6 ustawy o odpadach, jeżeli:
1) poprzedni właściciel dokonał pozbycia się pojazdu uszkodzonego, posiadającego dokument własności pojazdu, z którego wynika, że nie nadaje się on do naprawy lub uległ kasacji ("Certificate of Destruction", "Damage Equal to the Value", "For Parts Only", "Non Rebuildable", "Non Repairable" itp.);
2) poprzedni właściciel dokonał pozbycia się pojazdu uszkodzonego, posiadającego dokument pojazdu inny niż w pkt 1, a uszkodzony pojazd wymaga napraw wykraczających poza naprawy drobne określone w "Wytycznych korespondentów Nr 9 w sprawie przemieszczania odpadów w postaci pojazdów";
3) z oświadczenia strony lub dokumentów (faktura) wynika, że zakupiono pojazd z przeznaczeniem na części;
4) przewożona jest część pojazdu lub pojedyncze części nienadające się do bezpośredniego zamontowania w pojazdach oraz części wymontowane z pojazdów, których ponowne użycie zagraża bezpieczeństwu ruchu drogowego lub negatywnie wpływa na środowisko – części te są wymienione w rozporządzeniu Ministra Infrastruktury z dnia 28 września 2005 r. w sprawie wykazu przedmiotów wyposażenia i części wymontowanych z pojazdów, których ponowne użycie zagraża bezpieczeństwu ruchu drogowego lub negatywnie wpływa na środowisko (Dz.U. Nr 201, poz. 1666).
W dniu 8 lipca 2011 r. na posiedzeniu korespondentów unijnych dla rozporządzenia nr 1013/2006 zostały uzgodnione wytyczne w sprawie przemieszczania odpadów w postaci pojazdów. Wytyczne te zawierają ujednolicone stanowisko państw członkowskich co do sposobu, w jaki w rozumieniu wspólnym wszystkich państw członkowskich należy interpretować rozporządzenie nr 1013/2006. Z pkt 8 lit. e wytycznych wynika, że pojazd używany klasyfikowany jest zazwyczaj jako odpad między innymi wtedy, gdy nie nadaje się do drobnych napraw lub posiada znacznie uszkodzone istotne części (np. w wyniku wypadku) lub jest pocięty na kawałki (np. na pół). Istotne przy kwalifikowaniu pojazdu jako odpadu może być również, że koszty naprawy przekraczają obecną wartość pojazdu (pkt 9 lit. d wytycznych).
W rozpoznawanej sprawie najistotniejszą okolicznością w sprawie jest, że dla spornego pojazdu właściwy organ stanu Illinois wydał dokument "Salvage Certificate of Vehicle" nieuprawniający do rejestracji i z takim dokumentem pojazd został przemieszczony przez skarżącego kasacyjnie na terytorium Polski. Strona przed przemieszczeniem pojazdu nie otrzymała aktu własności pojazdu z adnotacją "Rebuilt" wydanego przez właściwy organ stanu Illinois świadczącego o naprawie pojazdu i możliwości jego wykorzystania zgodnie z pierwotnym przeznaczeniem. W konsekwencji pojazd ten został przemieszczony jako pojazd skreślony ze stanu i w związku z powyższym, oraz biorąc pod uwagę fakt, że poprzedni właściciel pojazdu, nie dokonał napraw umożliwiających użytkowanie omawianego pojazdu oraz nie uzyskał dokumentu "Certificate of Title of Vehicle" z adnotacją "Rebuilt" umożliwiającego rejestrację pojazdu, stwierdził, że ostatni posiadacz, nie znajdując dla pojazdu dalszego zastosowania, pozbył się go na rzecz skarżącego, co stanowi przesłankę do uznania omawianego pojazdu za odpad w myśl art. 3 ust. 1 pkt 6 ustawy o odpadach.
Dla uznania przedmiotowego pojazdu jako "odpadu" decydujące znaczenie ma jego stan w chwili sprowadzenia na terytorium RP oraz wola jego poprzedniego posiadacza. Materiał dowodowy zgromadzony w rozpatrywanej sprawie wskazuje jednoznacznie, że w momencie sprowadzenia przedmiotowy pojazd stanowił odpad. Innymi słowy, skoro sporny pojazd w państwie wywozu (USA) nie mógł być wykorzystywany zgodnie z jego pierwotnym przeznaczeniem (do poruszania się po drogach), to i nie mógł być wykorzystywany zgodnie z jego pierwotnym przeznaczeniem także w państwie przywozu (na terytorium Polski) – i w chwili przemieszczania stanowił odpad.
W opisanych warunkach znajdował zastosowanie art. 25 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 29 czerwca 2007 r. o międzynarodowym przemieszczaniu odpadów (Dz.U. z 2019 r., poz. 1162 ze zm.) kwalifikujący działanie skarżących jako nielegalne międzynarodowe przemieszczenie odpadów, które skutkowało zobowiązaniem skarżących kasacyjnie do zastosowania procedury określonej w art. 24 ust. 3 rozporządzenia Nr 1013/2006. Zgodnie z art. 24 ust. 3 lit. a rozporządzenia nr 1013/2006, jeżeli odpowiedzialność za nielegalne przemieszczanie ponosi odbiorca, właściwy organ miejsca przeznaczenia zapewnia, że przedmiotowe odpady zostaną poddane odzyskowi lub unieszkodliwianiu w sposób racjonalny ekologicznie przez odbiorcę. GIOŚ prawidłowo zastosował ten przepis, ponieważ zasadnie ustalił, że skarżący kasacyjnie ponosi odpowiedzialność za nielegalne przemieszczanie przedmiotowego pojazdu.
Powyższe oznacza, że zarzuty kasacyjne podnoszące błędne ustalenia faktyczne w zakresie uznania przedmiotowego pojazdu za odpad, a w konsekwencji również zarzuty podnoszące naruszenia prawa materialnego stanowiące w istocie konsekwencję zarzutów procesowych, nie zasługiwały na uwzględnienie. W rekapitulacji przedstawionych argumentów należało więc stwierdzić, że zarzuty skargi kasacyjnej nie podważają zgodności z prawem zaskarżonego wyroku, albowiem nie zostały oparte na usprawiedliwionych podstawach.
Skoro więc podniesione w skardze kasacyjnej zarzuty okazały się nieskuteczne, Naczelny Sąd Administracyjny nie miał podstaw do jej uwzględnienia, co z kolei skutkowało oddaleniem skargi kasacyjnej w oparciu o art. 184 p.p.s.a.Potrzebujesz pomocy prawnej?
Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.
Zadaj pytanie Asystentowi AI