III OSK 1973/21

III OSK 1973/21 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2023-03-14
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2021-01-04
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Maciej Kobak /sprawozdawca/
Małgorzata Masternak - Kubiak /przewodniczący/
Piotr Korzeniowski
Symbol z opisem
6198 Inspekcja pracy
Hasła tematyczne
Inne
Sygn. powiązane
II SA/Po 917/18 - Wyrok WSA w Poznaniu z 2019-06-05
Skarżony organ
Inspektor Pracy
Treść wyniku
Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy
Dz.U. 2003 nr 169 poz 1650
§ 2 pkt 2, § 111 rozporządzenia i § 6, § 9, § 13 ust. 1, § 14 ust. 3 załącznika nr 3
ROZPORZĄDZENIE MINISTRA PRACY I POLITYKI SOCJALNEJ z dnia 26 września 1997 r. w sprawie ogólnych przepisów bezpieczeństwa i  higieny pracy - tekst jednolity
Dz.U. 2022 poz 329
art. 184
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi  - t.j.
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Małgorzata Masternak-Kubiak Sędziowie Sędzia NSA Piotr Korzeniowski Sędzia del. WSA Maciej Kobak (spr.) po rozpoznaniu w dniu 14 marca 2023 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej E.Ł. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 5 czerwca 2019 r. sygn. akt II SA/Po 917/18 w sprawie ze skargi E.Ł. na decyzję Okręgowego Inspektora Pracy w Poznaniu z dnia [...] sierpnia 2018 r. nr [...] w przedmiocie nakazu z zakresu inspekcji pracy oddala skargę kasacyjną.
Uzasadnienie
Wyrokiem z 5 czerwca 2019 r., sygn. akt II SA/Po 917/18 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu (dalej: "WSA"), po rozpoznaniu sprawy ze skargi E.Ł. (dalej: "skarżąca") na decyzję Okręgowego Inspektora Pracy w Poznaniu (dalej: "OIP") z [...] sierpnia 2018 r. nr [...] w przedmiocie nakazu z zakresu inspekcji pracy – oddalił skargę.
Wyrok ten zapadł w następujących okolicznościach faktycznych i prawnych sprawy.
Okręgowy Inspektor Pracy w Poznaniu nakazem z [...] czerwca 2018 r. nr [...] nakazał skarżącej prowadzącej restaurację M. w K. przy ul. K., m. in. zapewnić szatnię dla mężczyzn w taki sposób, aby na każdego pracownika z tej szatni przypadało co najmniej 0,5 m2 wolnej powierzchni podłogi oraz, aby na każdego pracownika przypadały dwie szafy pojedyncze lub jedna szafa podwójna (w przypadku przyjęcia takiego sposobu przechowywania odzieży własnej i roboczej pracowników). Termin wykonania nakazu określono na dzień 31 grudnia 2018 r. Podstawą wydania nakazu była kontrola przeprowadzona [...] czerwca 2018 r.
W odwołaniu od powyższego nakazu skarżąca wskazała, że w zakładzie pracy stosuje się system pracy polegający na zwiększaniu ilości pracowników w poszczególne dni w zależności od zapotrzebowania na podstawie indywidualnego rozkładu czasu pracy każdego z pracowników. Ponadto pracownicy korzystają z szafek w ten sposób, że nie mają indywidualnej szafki przypisanej każdemu pracownikowi, lecz korzystają z szafek rotacyjnie. Wraz z zakończeniem dnia pracy pracownicy opróżniają szafki z odzieży roboczej, którą zabierają ze sobą, a następnie inny pracownik korzysta z tak opróżnionej szafki odzieżowej. W związku z powyższym, w ocenie skarżącej ilość szafek w szatni dla mężczyzn jest wystarczająca. Dodatkowo skarżąca podniosła, że restauracja wybudowana została na podstawie decyzji z [...] stycznia 2000 r. o pozwoleniu na budowę, zatwierdzonej przez uprawnione osoby, a obiekt budowany, w tym zaplecze socjalne, od momentu wybudowania nie ulegał zmianom.
Decyzją z [...] sierpnia 2018 r. nr [...] OIP działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t. j. Dz. U. z 2017 r., poz. 1257 z późn. zm., dalej: "k.p.a.") w zw. z art. 19 ust. 1 pkt 5 ustawy z 13 kwietnia 2007 r. o Państwowej Inspekcji Pracy (t. j. Dz. U. z 2018 r., poz. 623 z późn. zm., dalej: "u.p.i.p.") - utrzymał w mocy zaskarżony nakaz.
OIP wskazał, że wymogi dotyczące szatni podstawowej określone zostały w § 14 ust. 3 załącznika nr 3 do rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Socjalnej z 26 września 1997 r. w sprawie ogólnych przepisów bezpieczeństwa i higieny pracy (t. j. Dz. U. z 2003 r., Nr 169, poz. 1650 z późn. zm. – dalej: "rozporządzenie BHP"). Zgodnie z tym przepisem szatnia podstawowa powinna być wyposażona w dwie szafy pojedyncze lub jedną szafę podwójną dla każdego pracownika korzystającego z tej szatni. Jedna szafa pojedyncza lub jedna część szafy podwójnej powinna być przeznaczona na odzież roboczą i środki ochrony indywidualnej, zaś druga - na odzież własną pracowników.
OIP wskazał, że w toku postępowania ustalono, iż korzystających z szatni pracowników jest 35, na których przypada 13 szafek podwójnych. W ocenie organu ilość ta jest niewystarczająca do spełnienia wymogów dotyczących szatni. Przez korzystających z szatni pracowników należy rozumieć pracowników, którzy w związku z wykonywaną pracą w zakładzie pracy zobowiązani są do zmiany odzieży na odzież roboczą. Wymagana ilość szafek jest warunkowana ilością korzystających z szafek pracowników niezależnie od systemu czasu pracy panującego w zakładzie lub też od przyjętej w zakładzie organizacji pracy. OIP stwierdził, że praktyka panująca w zakładzie pracy polegająca na opróżnianiu szafek w celu robienia miejsca na odzież dla innego pracownika świadczy o braku odpowiedniej ilości szafek i nie może być uznana za zgodną z obowiązującymi w tym zakresie przepisami.
Odnosząc się do kwestii budowy obiektu restauracji na podstawie wydanego pozwolenia na budowę, OIP uznał, że projekt obiektu budowlanego, który był w tym procesie brany pod uwagę, dotyczyć może jedynie materialnej sfery zakładu pracy. Konkretyzacja spełnienia obowiązków w zakresie bhp następuje dopiero w momencie zatrudnienia pracowników, od których ilości może zależeć, jak w rozpoznawanej sprawie, spełnienie wymogów, jakim powinny odpowiadać pomieszczenia pracy lub też pomieszczenia higieniczno-sanitarne.
W skardze do WSA na powyższą decyzję skarżąca podniosła zarzuty naruszenia:
- § 3 oraz § 6 załącznika nr 3 do rozporządzenia BHP w zw. z § 111 rozporządzenia BHP poprzez niezasadne przyjęcie, że skarżąca powinna zapewnić dla wszystkich zatrudnionych mężczyzn szafki w szatni, niezależnie od systemu czasu pracy oraz ilości osób pracujących na zmianie,
- art. 11 pkt 1 u.p.i.p. oraz art. 233 ustawy z 26 czerwca 1974 r. Kodeks pracy (t. j. Dz. U. z 2018 r., poz. 108 z późn. zm., dalej: "k.p.") poprzez uznanie, że w sprawie istnieją podstawy do wydania przez inspektora pracy nakazu nr 3, mimo że skarżąca nie naruszyła zasad bezpieczeństwa i higieny pracy,
- art. 7a k.p.a poprzez przyjęcie niekorzystnej dla skarżącej interpretacji pojęcia "pracownik korzystający",
- art. 7, art. 77 § 1, art. 80 k.p.a. poprzez pominięcie przedstawionych przez skarżącą dowodów: harmonogramu czasu pracy oraz pozwolenia na budowę, a także dowolną ocenę zebranego materiału dowodowego.
W odpowiedzi na skargę OIP podtrzymał swoje stanowisko i wniósł o jej oddalenie.
Opisanym na wstępie wyrokiem WSA oddalił skargę.
W uzasadnieniu wyroku WSA stwierdził, że w rozpatrywanej sprawie przedmiotem sporu pozostaje kwestia, czy wymagana w miejscu wykonywania przez skarżącą działalności gospodarczej w restauracji M. ilość szafek pracowniczych jest warunkowana ilością korzystających z szafek pracowników niezależnie od systemu czasu pracy panującego w zakładzie lub też od przyjętej w zakładzie organizacji pracy.
WSA wyjaśnił, że obowiązki pracodawcy w zakresie bezpieczeństwa i higieny pracy mają charakter: bezwarunkowy, ponieważ obciążają pracodawcę niezależnie od sposobu spełniania świadczenia przez pracownika; niepodzielny, gdyż działania i zaniechania innych podmiotów nie zwalniają pracodawcy od odpowiedzialności za stan bhp w miejscu pracy; realny, bowiem muszą być wykonywane w naturze, bez możliwości spełnienia zastępczego w postaci wypłaty równowartości nieotrzymanego świadczenia; podwójnie zakwalifikowany, gdyż są powinnościami ze stosunku pracy o charakterze zobowiązanym wobec pracownika i publicznoprawnym wobec państwa, którego wykonanie jest zabezpieczone nadzorem państwowym.
W ocenie WSA zarzut skarżącej dotyczący nieprawidłowej wykładni § 14 ust. 3 załącznika nr 3 do rozporządzenia BHP jest bezzasadny. Stwierdzony przez inspektora pracy stan faktyczny - niekwestionowany przez skarżącą - potwierdził, że pracodawca nie zapewnił wszystkim pracownikom optymalnych warunków higienicznych do przechowywania zarówno odzieży roboczej, obuwia roboczego i środków ochrony indywidualnej jak i odzieży własnej (np. płaszczy zimowych i ciepłego obuwia), co pozostaje w sprzeczności z § 14 ust. 3 załącznika nr 3 do rozporządzenia BHP oraz z art. 207 § 2 pkt 2 k.p. WSA nie zgodził się z tezą skargi, jakoby określone w ww. przepisie wymagania dla pomieszczeń i urządzeń higienicznosanitarnych odnosiły się do "pracownika korzystającego", a nie "pracownika zatrudnionego", co miałoby świadczyć, że dopuszczalne jest przypisanie jednej szafki kilku pracownikom pracującym na zmiany, w sytuacji, gdy pracownicy po skończonej pracy zwalniają szafki, z których korzystali, a odzież roboczą zabierają do domu. WSA zauważył, że przepis § 111 ust. 1 rozporządzenia BHP nakazuje pracodawcy zapewnić pracownikom pomieszczenia i urządzenia higienicznosanitarne, których rodzaj, ilość i wielkość powinny być dostosowane m. in. do liczby zatrudnionych pracowników i warunków, w jakich ta praca jest wykonywana. Już z tego przepisu wynika, że ilość szaf w szatniach jako urządzeń higienicznosanitarnych powinna być zależna również od liczby zatrudnionych pracowników. Ponadto przepis § 9 ust. 2 pkt 3 załącznika nr 3 do rozporządzenia BHP określa, że szatnie podstawowe przeznaczone są do przechowywania odzieży własnej pracowników oraz odzieży roboczej i środków ochrony indywidualnej. Oznacza to, że w tego rodzaju szatni pracownik ma prawo przechowywać tak własną odzież w trakcie pracy, gdy przebiera się w odzież roboczą, jak i odzież roboczą po pracy. Pracownik nie ma obowiązku - jak wskazuje się w skardze - zwolnienia szafy, by udostępnić ją kolejnemu pracownikowi rozpoczynającemu pracę na kolejnej zmianie. Zatem każdy pracownik korzystający z szatni podstawowej ma prawo dostępu do dwóch szaf pojedynczych lub jednej szafy podwójnej. Przy czym jedna szafa pojedyncza lub jedna część szafy podwójnej powinna być przeznaczona na odzież roboczą i środki ochrony indywidualnej, zaś druga - na odzież własną pracowników. Pracownik korzystający z szatni podstawowej ma bowiem prawo, tak do pozostawienia w szafie odzieży własnej w trakcie pracy, jak i do pozostawienia odzieży roboczej i środków ochrony indywidualnej po skończonej danego dnia pracy. W tej sytuacji zapewnienie 35 mężczyznom - pracownikom 13 szaf podwójnych ww. wymogu nie spełnia, a tym samym dało podstawę do zastosowania art. 11 pkt 1 u.p.i.p.
W ocenie WSA bez znaczenia jest argumentacja skarżącej odnośnie pominięcia przez organy inspekcji pracy harmonogramów czasu pracy. Szatnia podstawowa powinna mieć taką liczbę szaf, by każdy pracownik, bez względu na harmonogram zmian, miał możliwość z nich korzystać stale. Słusznie też OIP uznał, że nie było podstaw do czynienia dowodu w sprawie z pozwolenia na budowę przedmiotowego budynku, albowiem przedmiot sprawy nie dotyczy legalności budowy obiektu, lecz zapewnienia w nim przez skarżącą będącą pracodawcą, odpowiednich warunków higienicznosanitarnych zatrudnianym pracownikom.
WSA nie znalazł też podstaw do uznania, że w niniejszej sprawie pozostały wątpliwości co do treści normy prawnej. Brak zatem było przesłanek do stwierdzenia, by OIP dopuścił się naruszenia art. 7a k.p.a.
Skarżąca wywiodła skargę kasacyjną od powyższego wyroku – zaskarżając to orzeczenie w całości. Zaskarżonemu wyrokowi zarzuciła:
1. Na podstawie art. 174 pkt 2 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j. Dz. U. z 2022 r., poz. 329 z późn. zm. – dalej: "p.p.s.a."), naruszenie przepisów postępowania, mające istotny wpływ na wynik sprawy, tj.:
1) naruszenie art. 151 i art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w zw. z art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. przez oddalenie skargi i rozstrzygnięcie sprawy przez WSA bez wyjaśnienia wszystkich elementów koniecznych do dokładnego ustalenia stanu faktycznego, w konsekwencji zaakceptowanie przez WSA naruszenia przez organy obu instancji przepisów art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a., polegającego na dokonaniu dowolnej oceny zebranego materiału dowodowego oraz niezebraniu i niewzięciu pod uwagę przy wydawaniu zaskarżonej decyzji wszystkich faktów istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy, w szczególności poprzez:
a) pominięcie (wynikającej z harmonogramów pracy załączonych przez skarżącą do odwołania oraz skargi) kwestii, że maksymalna liczba pracowników mężczyzn rozpoczynających pracę w zakładzie pracy skarżącej w tym samym momencie wynosiła trzy osoby, a kończących pracę również trzy osoby,
b) pominięcie twierdzeń skarżącej (zawartych w odwołaniu oraz podniesionych na rozprawie sądowej w dniu 29 maja 2019 r.) w przedmiocie tego, iż zamontowane w szatni dla mężczyzn szafy przeznaczone są tylko na odzież własną pracowników przechowywaną na czas ich pracy, natomiast po skończonej pracy (zmianie) pracownicy zwalniają szafy z odzieży własnej, a odzież roboczą zabierają do domu (opróżnione szafy są zaś czyszczone),
c) zaniechanie wyjaśnienia rzeczywistych powodów zabierania przez pracowników odzieży roboczej po pracy do domu (w tym zaniechanie zwrócenia się przez organy obu instancji o udostępnienie przez skarżącą dokumentów regulujących obowiązujące u niej zasady przydziału i gospodarki odzieżą roboczą, obuwiem roboczym i środkami ochrony indywidualnej, z których wynika m.in., że pracownik jest zobowiązany zabierać odzież roboczą do domu codziennie w celu jej prania i prasowania, w zamian za co otrzymuje stosowny ekwiwalent) oraz rozważenia, czy w świetle powyższych okoliczności zachodzi potrzeba pozostawienia przez pracowników odzieży roboczej w szatni po skończonej danego dnia pracy, a co za tym idzie, poprzez zaniechanie ustalenia celu, jakiemu służą szafy zamontowane w szatni w zakładzie pracy skarżącej,
d) nieustalenie właściwego statusu, rodzaju szatni funkcjonującej w zakładzie pracy skarżącej.
Powyższe uchybienie przepisom postępowania miało istotny wpływ na wynik sprawy, ponieważ doprowadziło do błędnego przyjęcia przez organy obu instancji (a w ślad za nim również przez WSA), że:
- pracowników mężczyzn korzystających z szaf w szatni jest 35, podczas, gdy pracowników mężczyzn wykonujących pracę i faktycznie korzystających z przedmiotowych szaf na danej zmianie jest maksymalnie 3, co wskazuje, iż realia prowadzonej przez skarżącą działalności gospodarczej nie wymagają zamontowania w szatni większej ilości szafek (aktualnie jest 13 szafek podwójnych),
- panująca w zakładzie pracy praktyka związana z opróżnianiem szaf przez pracowników kończących zmianę świadczy o braku odpowiedniej ilości szaf w szatni i nie może być uznana za zgodną z obowiązującymi w tym zakresie przepisami bezpieczeństwa i higieny pracy,
- skarżąca nie zapewniła wszystkim pracownikom wymaganych warunków higienicznych do przechowywania zarówno odzieży własnej, jak i odzieży roboczej i środków ochrony indywidulnej,
podczas, gdy prawidłowe ustalenie stanu faktycznego powinno prowadzić do przyjęcia, że przechowywanie odzieży własnej zostało zapewnione z uwzględnieniem zmianowego systemu pracy, a przechowywanie odzieży roboczej pracowników odbywa się poza lokalem skarżącej, tj. u pracowników za wynagrodzeniem.
2) naruszenie art. 141 § 4 p.p.s.a oraz art. 151 i art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w zw. z art. 7a k.p.a., poprzez:
a) brak odniesienia się przez WSA do wyjaśnień skarżącej dotyczących stanu faktycznego, a ściślej do jej twierdzeń o tym, że szafy w szatni dla pracowników przeznaczone są tylko na odzież własną pracowników, a odzież robocza jest zabierana przez pracowników do domu w celu ich prania,
b) zbyt lakoniczne i ogólnikowe uzasadnienie wyroku w zakresie wzajemnej relacji pojęć "pracownika korzystającego" oraz "pracownika zatrudnionego" oraz sposobu rozumienia tych pojęć przyjętego przez WSA, pozbawiające stronę informacji o przesłankach rozstrzygnięcia, co w konsekwencji prowadzi do braku możliwości dokonania rzetelnej kontroli instancyjnej zaskarżonego wyroku,
c) niewyjaśnienie w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku, z jakich przyczyn WSA uznał przedstawioną przez skarżącą wykładnię przepisów § 111 ust. 1 rozporządzenia BHP oraz § 14 ust. 3 załącznika nr 3 do rozporządzenia BHP oraz innych postanowień załącznika nr 3 do rozporządzenia BHP za nieprawidłową, a w konsekwencji naruszenie art. 7a § 1 k.p.a. poprzez nieprzyjęcie wykładni, która da najkorzystniejsze dla strony rozstrzygnięcie.
2. Na podstawie art. 174 pkt 1 p.p.s.a., naruszenie prawa materialnego, tj.:
1) naruszenie § 111 ust. 1-2 rozporządzenia BHP oraz § 9 ust. 2 pkt 3 i § 14 ust. 1-3 załącznika nr 3 do rozporządzenia BHP poprzez ich niewłaściwe zastosowanie, polegające na błędnej klasyfikacji statusu szatni skarżącej, tzn. przyjęcie, że w sprawie zastosowanie znajdują przepisy o szatni podstawowej, podczas, gdy szatnia skarżącej składa się z szafek przeznaczonych na odzież własną, a w takiej sytuacji faktycznej i prawnej zastosowanie powinny znaleźć przepisy o odrębnej szatni na odzież własną (§ 11 ust. 1 oraz § 14 ust. 1 załącznika nr 3 do rozporządzenia BHP);
2) naruszenie § 111 ust. 1-2 rozporządzenia BHP oraz § 9 ust. 2 pkt 3 i § 14 ust. 1-3 załącznika nr 3 do rozporządzenia BHP w zw. z art. 7a k.p.a. poprzez błędną wykładnię przepisów polegającą na przyjęciu, że:
a) określone w § 14 ust. 3 załącznika nr 3 do rozporządzenia BHP wymagania dla pomieszczeń i urządzeń higienicznosanitarnych (tj. szatni i zamontowanych w niej szaf) nie odnoszą się do "pracownika korzystającego" z szaf, lecz "pracownika zatrudnionego", a w konsekwencji, że ilość przedmiotowych szaf w szatni powinna być determinowana liczbą "zatrudnionych pracowników", a nie liczbą pracowników wykonujących pracę i korzystających z szaf na najliczniejszej zmianie,
b) pracodawca zobowiązany jest wyposażyć szatnię w taką liczbę szaf, aby każdy zatrudniony pracownik (niezależnie od swojej zmiany) miał możliwość korzystania z jednej szafy na stałe na wyłączność, pomimo, że bliższa analiza § 111 ust. 1 rozporządzenia BHP, § 9 ust. 2 pkt 3 i § 14 ust. 3 załącznika nr 3 do rozporządzenia BHP oraz innych postanowień załącznika nr 3 do rozporządzenia BHP, zwłaszcza przy użyciu wykładni systemowej i celowościowej, uprawnia także do odmiennej interpretacji, a w świetle przepisu art. 7a § 1 k.p.a. organ powinien uznać za jedynie słuszny ten rezultat wykładni, która da najkorzystniejsze dla strony rozstrzygnięcie;
3) naruszenie art. 207 § 2 pkt 2 i art. 233 k.p. oraz art. 11 pkt 1 u.p.i.p. w zw. z art. 2399 § 3 w zw. z art. 23710 § 1 i 2 k.p., poprzez ich niewłaściwe zastosowanie i uznanie, że w niniejszej sprawie skarżąca nie zapewniła wszystkim pracownikom wymaganych przez przepisy warunków higienicznych do przechowywania zarówno odzieży roboczej, jak i odzieży własnej, mimo że zobowiązanie pracodawcy do urządzenia w szatni indywidualnych szaf na odzież własną i odzież roboczą pracowników powinno uwzględniać przyjęty u pracodawcy zmianowy system pracy, jak również przewidzianą w art. 2399 § 3 w zw. z art. 23710 § 1 i 2 k.p., możliwość powierzenia przez pracodawcę pracownikowi prania i konserwacji odzieży roboczej (a co za tym idzie jej zabierania przez pracownika każdego dnia po zakończonej zmianie do domu celem wyprania).
W związku z powyższym skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania WSA, ewentualnie o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i rozpoznanie skargi poprzez uchylenie w całości decyzji organów obu instancji. Ponadto skarżąca wniosła o zasądzenie zwrotu kosztów postępowania.
W uzasadnieniu skargi kasacyjnej skarżąca przedstawiła argumentację na poparcie postawionych zarzutów.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Sprawa została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym na podstawie
art. 15zzs4 ust. 1 i ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. 2021 r. poz. 2095 ze zm.).
Zgodnie z treścią art. 183 § 1 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc pod rozwagę z urzędu jedynie nieważność postępowania. W rozpoznawanej sprawie nie zachodzi żadna z okoliczności skutkujących nieważnością postępowania, o jakich mowa w art. 183 § 2 p.p.s.a. i nie zachodzi żadna z przesłanek, o których mowa w art. 189 p.p.s.a., które Naczelny Sąd Administracyjny rozważa z urzędu dokonując kontroli zaskarżonego skargą kasacyjną wyroku. W tych okolicznościach badaniu podlegały wyłącznie zarzuty podniesione w skardze kasacyjnej na uzasadnienie przytoczonych podstaw kasacyjnych.
Skarga kasacyjna jest niezasadna i jako taka podlega oddaleniu na podstawie art. 184 p.p.s.a.
Spór w niniejszej sprawie sprowadza się do rozstrzygnięcia, czy ilość szaf w szatni, jaką pracodawca zobowiązany jest zapewnić pracownikom powinna być parametryzowana względem ogólnej liczby zatrudnionych pracowników, czy też wyłącznie wobec tych pracowników, którzy przebywają w pracy na danej zmianie. Wszystkie sformułowane w skardze kasacyjnej zarzuty zmierzają do podważenia ocen prawnych wywiedzionych w tym przedmiocie przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu.
Zgodnie z § 2 pkt 2 rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Socjalnej z dnia 26 września 1997 r. w sprawie ogólnych przepisów bezpieczeństwa i higieny pracy, (Dz. U. 2003 r. nr 169, poz. 1650 ze zm.; dalej w skrócie "rozporządzenie bhp") szatnie zaliczane są do pomieszczeń higieniczno-sanitarnych. Szafki w szatniach prawodawca sklasyfikował jako urządzenia higieniczno-sanitarne. Nie wynika to wprawdzie wprost z przyjętych definicji normatywnych, lecz z systematyki przepisów rozporządzenia bhp. Regulacje dotyczące szatni i szaf pracowniczych znajdują się w załączniku nr 3 do rozporządzenia bhp zatytułowanym "Wymagania dla pomieszczeń i urządzeń higienicznosanitarnych".
Zgodnie z treścią § 111 ust. 1 rozporządzenia bhp pracodawca jest obowiązany zapewnić pracownikom pomieszczenia i urządzenia higienicznosanitarne, których rodzaj, ilość i wielkość powinny być dostosowane do liczby zatrudnionych pracowników, stosowanych technologii i rodzajów pracy oraz warunków, w jakich ta praca jest wykonywana. Z powołanego przepisu wynika więc jednoznacznie, że ilość szaf w szatni powinna być dostosowana do liczby zatrudnionych pracowników. Należy wobec tego przyjąć, że ilość szaf w szatni została powiązana z liczbą osób pozostających z pracodawcą w takim stosunku prawnym, który posiada cechy zatrudnienia. Z treści § 111 ust. 1 rozporządzenia bhp nie da się wywieść, że ilość szaf w szatni uzależniona jest od liczby pracowników przebywających w zakładzie pracy na danej zmianie – analogicznie A. Kisielewicz w glosie do wyroków NSA: z dnia 24 stycznia 2003 r., II SA/Łd 1887/99 oraz z dnia 27 czerwca 2002 r., SA/Bk 230/02 na gruncie wymogu urządzenia palarni w zakładzie pracy.
W § 111 ust. 2 rozporządzenia bhp postanowiono, że wymagania dla pomieszczeń i urządzeń higienicznosanitarnych określa załącznik nr 3 do rozporządzenia. Szatnie powinny być urządzone w oddzielnych lub wydzielonych pomieszczeniach i dostosowane do rodzaju pracy, stopnia narażenia pracownika na zabrudzenie ciała i zanieczyszczenia jego odzieży substancjami szkodliwymi, trującymi lub materiałami zakaźnymi - § 6 i § 9 ust. 1 załącznika nr 3. Prawodawca w § 9 ust. 2 załącznika nr 3 wyodrębnił cztery kategorie szatni: 1) szatnie odzieży własnej pracowników - przeznaczone do przechowywania odzieży należącej do pracowników (domowej), jeżeli ze względów higienicznych odzież ta nie powinna się stykać z odzieżą roboczą i środkami ochrony indywidualnej; 2) szatnie odzieży roboczej i ochronnej - przeznaczone do przechowywania odzieży i obuwia roboczego oraz środków ochrony indywidualnej; 3) szatnie podstawowe - przeznaczone do przechowywania odzieży własnej pracowników oraz odzieży roboczej i środków ochrony indywidualnej; 4) szatnie przepustowe - składające się z części przeznaczonej na odzież własną pracowników, części przeznaczonej na odzież roboczą i środki ochrony indywidualnej oraz przepustowego zespołu sanitarnego z natryskami, łączącego obie te części.
W toku postępowania ustalono, że skarżąca zobowiązana jest do zapewnienia pracownikom szatni podstawowej. Jak wynika z wyżej powołanej treści § 9 ust. 2 pkt 3 załącznika ta kategoria szatni przeznaczona jest do przechowywania odzieży własnej pracowników oraz odzieży roboczej i środków ochrony indywidualnej. Nie można podzielić stanowiska skarżącej kasacyjnie, że znajdująca się w zakładzie pracy szatnia, jest szatnią odzieży własnej pracowników, albowiem tylko taka odzież jest w niej przechowywana, odzież robocza jest natomiast codziennie zabierana przez pracowników do domu. Skarżąca kasacyjnie nie zauważa, że przepisy załącznika nr 3 nie przewidują możliwości zorganizowania wyłącznie szatni odzieży własnej pracowników. Szatnia odzieży własnej pracowników powinna być zorganizowania wówczas, gdy ze względów higienicznych odzież ta nie powinna się stykać z odzieżą roboczą i środkami ochrony indywidualnej. Oznacza to, że szatnia odzieży własnej pracowników nie może funkcjonować samodzielnie, lecz zawsze jednocześnie z funkcjonowaniem szatni odzieży roboczej i ochronnej; wynika to zresztą wprost z treści § 13 ust. 1 załącznika nr 3, który stanowi, że szatnia odzieży roboczej i ochronnej jest organizowana niezależnie od szatni odzieży własnej pracowników. Podnoszone w skardze kasacyjnej zarzuty, w oparciu o które skarżąca kasacyjnie próbuje wykazać, że na terenie zakładu pracy zorganizowana jest szatnia odzieży własnej, bez jednoczesnego zorganizowania szatni odzieży roboczej i ochronnej są tym samym niezasadne – zarzut naruszenia art. 151 i art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w zw. z art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a.
Zgodnie z § 14 ust. 3 załącznika nr 3 szatnia podstawowa powinna być wyposażona w dwie szafy pojedyncze lub jedną szafę podwójną dla każdego pracownika korzystającego z tej szatni. Jedna szafa pojedyncza lub jedna część szafy podwójnej powinna być przeznaczona na odzież roboczą i środki ochrony indywidualnej, zaś druga - na odzież własną pracowników. W przekonaniu Naczelnego Sądu Administracyjnego treść powołanego przepisu zobowiązuje pracodawcę do zapewnienia w pomieszczeniu szatni takiej liczby szaf, która będzie odpowiadać ogólnej liczbie zatrudnionych u danego pracodawcy pracowników, którzy z tej szatni korzystają. Nie chodzi więc o pracowników, którzy korzystają z szatni w danym momencie, na określonej zmianie, lecz o wszystkie zatrudnione osoby korzystające z szatni – analogiczne stanowisko zajął Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 7 lipca 2022 r., sygn. III OSK 1343/21. Uściślając, pojęcie "pracownik zatrudniony" nie musi być równoznaczne z pojęciem "pracownik korzystający z szatni". O tym czy pracownik korzysta z szatni decydują rodzaj i warunki pracy - § 111 ust. 1 rozporządzenia bhp. Pracownik korzystając z szatni jest więc pracownikiem zatrudnionym, którego rodzaj i warunki pracy zobowiązują pracodawcę do zapewnienia mu korzystania z szatni. Jeżeli warunki i rodzaj pracy pracownika zatrudnionego nie wskazują, że ma mieć zapewnioną szatnię, nie jest pracownikiem korzystającym z szatni w rozumieniu § 14 ust. 3 załącznika nr 3. W żadnym razie jednak "pracownik korzystający z szatni" nie może być rozumiany, jako pracownik przebywający na terenie zakładu pracy w ramach wykonywania pracy na danej zmianie.
Jak wynika z akt sprawy OIP ustalił, że u skarżącej zatrudnionych jest 35 pracowników korzystających z szatni, na których przypada 13 szafek podwójnych – ustalenia te nie zostały zakwestionowane w skardze kasacyjnej. Przez korzystających z szatni pracowników organ rozumiał pracowników, którzy w związku z wykonywaną pracą w zakładzie pracy zobowiązani są do zmiany odzieży na odzież roboczą. Jest to więc stanowisko korespondujące z przyjętą wykładnią przepisów rozporządzenia bhp oraz załącznika nr 3. Oceny prawne jakie w tej materii przedstawił WSA są więc prawidłowe i wbrew zarzutom skargi kasacyjnej właściwie eksponują dystynkcję pomiędzy pojęciami "pracownik zatrudniony" a "pracownik korzystający z szatni" .
Argumentacyjnym wsparciem przyjętych wniosków są pozostałe przepisy załącznika nr 3, z których wynika, że gdy prawodawca chciał określone wymogi dotyczące pomieszczeń i urządzeń higienicznosanitarnych powiązać z liczbą pracowników przebywających na konkretnej zmianie, wyraźnie o tym postanowił. Z liczbą pracowników przebywających na jednej zmianie powiązano na przykład ilość dostępnych misek ustępowych - § 28 załącznika nr 3, czy obowiązek zapewnienia jadalni - § 29 ust 1 załącznika nr 3. W § 8 ust. 1 załącznika nr 3 postanowiono natomiast, że w szatni powinny być zapewnione miejsca siedzące dla co najmniej 50 % zatrudnionych na najliczniejszej zmianie. Intepretując § 14 ust. 3 załącznika nr 3 systemowo, a więc z uwzględnieniem postanowień § 111 ust. 1 rozporządzenia bhp oraz innych przepisów załącznika nr 3 nie sposób potwierdzić tezy sformułowane w skardze kasacyjnej. Oceny tej nie podważa treść powołanych w zarzutach kasacyjnych przepisów Kodeksu Pracy - art. 2399 § 3 w zw. z art. 23710 § 1 i 2 k.p. Z art. 2399 § 3 K.p. wynika, że jeżeli pracodawca nie może zapewnić prania odzieży roboczej, czynności te mogą być wykonywane przez pracownika, pod warunkiem wypłacania przez pracodawcę ekwiwalentu pieniężnego w wysokości kosztów poniesionych przez pracownika. Cytowanego przepisy nie można jednak rozumieć w sposób, jaki forsuje skarga kasacyjna. Zobowiązanie pracownika do codziennego prania odzieży roboczej w zamian za wypłacany ekwiwalent, nie znosi obowiązku zapewnienia mu przez pracodawcę szafy spełniającej warunki określone przepisach rozporządzenia bhp oraz załącznika nr 3. Pomimo, że w takim układzie pracownik zobowiązany jest codziennie zabierać odzież roboczą celem jej wyprania, ma mieć zapewnioną do korzystania szafę spełniającą wymogi, o których mowa w § 14 ust. 3 załącznika nr 3. Cel jakiemu mają służyć szatnia i znajdujące się w niej szafy został określony w rozporządzeniu i nie może być modyfikowany względami pragmatycznymi, które skarżąca uznaje za racjonalne.
Nie można zgodzić się z zarzutem, że w sprawie zaszły podstawy do aplikacji art. 7a K.p.a. WSA prawidłowo ustalił znaczenie tak § 111 ust. 1 rozporządzenia bhp, jak i § 14 ust. 3 załącznika nr 3. Realizując wymóg interpretatio cessat in claris (łac. wykładnia kończy się wtedy, gdy osiąga się jasność) Sąd a quo osiągnął pewność co do treści stosowanych norm prawa wyłączając tym samym wszelkie wątpliwości interpretacyjne.
Z podanych przyczyn Naczelny Sąd Administracyjny nie uwzględnił zarzutów naruszenia przepisów postępowania regulujących kodeksowe zasady zbierania i oceny materiału dowodowego w sprawie - art. 151 i art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w zw. z art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. Bez znaczenia dla sprawy pozostaje kwestia harmonogramów pracy i ilości pracowników pozostających w pracy na danej zmianie. Nie ma znaczenia również i to, że pracownicy po zakończonej pracy zabierają odzież roboczą ze sobą celem jej prania i prasowania.
Naczelny Sąd Administracyjny nie znalazł podstaw do uwzględnienia zarzutu naruszenia art. 141 § 4 P.p.s.a. Powołany przepisy określa obligatoryjne elementy uzasadnienia wyroku sądu administracyjnego zaliczając do nich zwięzłe przedstawienie stanu sprawy, zarzutów podniesionych w skardze, stanowisk pozostałych stron, podstawę prawną rozstrzygnięcia oraz jej wyjaśnienie. Skarżąca kasacyjnie nie wyjaśnia, którego elementu nie zawiera uzasadnienie wyroku kwestionowanego skargą kasacyjną. Naczelny Sąd Administracyjny nie dostrzega żadnych uchybień w tym zakresie. Treść uzasadnienia skargi kasacyjnej świadczy o tym, że w ramach zarzutu naruszenia art. 141 § 4 p.p.s.a. skarżąca kasacyjnie próbuje podważyć ustalenia faktyczne i ceny prawne poczynione przez WSA, co z założenia nie może wywołać oczekiwanych skutków procesowych. Zarzut naruszenia art. 141 § 4 p.p.s.a. może być skutecznie postawiony w dwóch przypadkach:, gdy uzasadnienie wyroku nie zawiera wszystkich elementów wymienionych w tym przepisie, i gdy w ramach przedstawienia stanu sprawy, wojewódzki sąd administracyjny nie wskaże, jaki i dlaczego stan faktyczny przyjął za podstawę orzekania. Naruszenie to musi być przy tym na tyle istotne, aby mogło mieć wpływ na wynik sprawy (art. 174 pkt 2 p.p.s.a.). Za jego pomocą nie można natomiast skutecznie zwalczać prawidłowości przyjętego przez sąd stanu faktycznego, czy też stanowiska sądu co do wykładni bądź zastosowania prawa materialnego – wyrok NSA z 29 listopada 2022 r., sygn. III OSK 6413/21.
Uwzględniając przedstawione oceny prawne Naczelny Sąd Administracyjny doszedł do przekonania, że Sąd pierwszej instancji nie naruszył przepisów prawa procesowego i prawa materialnego wytkniętych w skardze kasacyjnej. Z tej przyczyny, działając w oparciu o art. 184 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny oddalił skargę kasacyjną.