III OSK 948/23

III OSK 948/23 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2024-12-10
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2023-05-08
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Jerzy Stelmasiak
Małgorzata Masternak - Kubiak /przewodniczący sprawozdawca/
Mariusz Kotulski
Symbol z opisem
6340 Potwierdzenie represji
Hasła tematyczne
Inne
Sygn. powiązane
II SA/Gd 490/22 - Wyrok WSA w Gdańsku z 2023-02-02
Skarżony organ
Inne
Treść wyniku
Uchylono zaskarżony wyrok oraz decyzję I i II instancji
Powołane przepisy
Dz.U. 2021 poz 1255
art. 5 ust. 3 pkt 1, art. 2 ust. 1
Ustawa z dnia 20 marca 2015 r. o działaczach opozycji antykomunistycznej oraz osobach represjonowanych z powodów politycznych t.j.
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Małgorzata Masternak-Kubiak (spr.) Sędziowie: sędzia NSA Jerzy Stelmasiak sędzia del. WSA Mariusz Kotulski po rozpoznaniu w dniu 10 grudnia 2024 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej H. S. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 2 lutego 2023 r. sygn. akt II SA/Gd 490/22 w sprawie ze skargi H. S. na decyzję Szefa Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia 4 maja 2022 r. nr [...] w przedmiocie potwierdzenia statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej 1. uchyla zaskarżony wyrok, zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Szefa Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia 22 lutego 2022 r. nr [...]; 2. zasądza od Szefa Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych na rzecz H. S. kwotę 660 (sześćset sześćdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.
Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku wyrokiem z dnia 2 lutego 2023 r., sygn. akt II SA/Gd 490/22, oddalił skargę H. S. na decyzję Szefa Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia 4 maja 2022 r., nr [...], w przedmiocie potwierdzenia statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej.
Jak wskazał Sąd pierwszej instancji H. S. - dalej: "skarżąca", złożyła wniosek o potwierdzenie statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych na podstawie przepisów ustawy z dnia 20 marca 2015 r. o działaczach opozycji antykomunistycznej oraz osobach represjonowanych z powodów politycznych (tekst jedn. Dz. U. z 2021 r. poz. 1255 ze zm.) - dalej: "ustawa o działaczach opozycji antykomunistycznej", z tytułu działań w latach 1987-1989 polegających m.in. na: odbiorze prasy podziemnej, przekazywaniu materiałów z Regionu [...], kolportażu ulotek i plakatów (m.in. podczas manifestacji 1-majowej zorganizowanej przez podziemne struktury "Solidarności").
Po przeprowadzeniu postępowania wyjaśniającego, decyzją z dnia 22 lutego 2022 r. Szef Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych - dalej: "Szef Urzędu", odmówił stronie potwierdzenia statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych. W uzasadnieniu organ wskazał, że potwierdza status działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych na podstawie udokumentowanego wniosku strony, w przypadku spełnienia przesłanek określonych w art. 2 lub art. 3 ustawy o działaczach opozycji antykomunistycznej, a następnie przytoczył treść wskazanych przepisów. Zdaniem Szefa Urzędu wnioskodawczyni nie wykazała, że prowadziła w ramach struktur zorganizowanych lub we współpracy z nimi, zagrożoną odpowiedzialnością karną, działalność na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce w latach 1987-1989 r. W ocenie organu wnioskodawczyni nie wykazała, aby wspólna działalność ze Z. Ł. oraz T. S. była działalnością prowadzoną w ramach struktur zorganizowanych lub we współpracy z takimi strukturami, miała charakter ciągły oraz trwała ponad 12 miesięcy. Strona w toku postępowania nie podnosiła, że podlegała represjom określonym w art. 3 ustawy o działaczach opozycji antykomunistycznej.
Wobec wniesienia przez stronę wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, tożsamy organ decyzją z dnia 4 maja 2022 r. utrzymał w mocy decyzję własną z dnia 22 lutego 2022 r. Uzasadniając swoje stanowisko Szef Urzędu wskazał, że mając na uwadze ponowną ocenę materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie w pierwszej instancji oraz złożone oświadczenia ww. świadków uznać należy, że strona nie spełniła przesłanek określonych w art. 2 lub art. 3 ustawy o działaczach opozycji antykomunistycznej.
Na powyższą decyzję strona wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku, domagając się nadania jej statusu działacza opozycji demokratycznej. Skarżąca w uzasadnieniu skargi powołała się na oświadczenia dwóch świadków – Z. Ł. i T. S., którzy w jej ocenie potwierdzają zakres jej działalności. Skarżąca stwierdziła nadto, że ma wątpliwości, co do rzetelności udostępnienia dokumentacji, która winna nastąpić na skutek kwerendy przeprowadzonej przez IPN.
W odpowiedzi na skargę organ podtrzymał swoje dotychczasowe stanowisko i wniósł o jej oddalenie.
Wskazanym na wstępie wyrokiem Sąd pierwszej instancji uznał wniesioną skargę za pozbawioną usprawiedliwionych podstaw. W ocenie tego Sądu organ procedujący w sprawie wziął pod uwagę wszystkie dowody jakie przedstawiła skarżąca w toku postępowania, w szczególności oświadczenia świadków Z. Ł. i T. S., a także wydaną w dniu 14 kwietnia 2021 r. przez Prezesa Instytutu Pamięci Narodowej Komisji Ścigania Zbrodni Przeciwko Narodowi Polskiemu decyzję nr [...] stwierdzającą, że skarżąca nie była pracownikiem, funkcjonariuszem lub żołnierzem organów bezpieczeństwa państwa i w archiwum IPN – Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu nie zachowały się dokumenty wytworzone przez nią lub przy jej udziale, w ramach czynności wykonawczych przez nią w charakterze tajnego informatora lub pomocnika przy operacyjnym zdobywaniu informacji przez organy bezpieczeństwa państwa. Wobec treści tejże decyzji organ uznał, że w rozpoznawanej sprawie nie zaistniały przesłanki negatywne posiadania statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych, o których mowa w art. 4 ust. 1 ustawy o działaczach opozycji antykomunistycznej. Natomiast w celu weryfikacji przedstawionych przez skarżącą oświadczeń – Szef Urzędu - działając na podstawie art. 5 ust. 5 powołanej ustawy, zwrócił się do Instytutu Pamięci Narodowej – Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu – Archiwum IPN w W. i K. o przekazanie informacji o treści zgromadzonych przez Instytut dokumentów dotyczących warunków, o których mowa w art. 2 i art. 3 ustawy o działaczach opozycji antykomunistycznej oraz o przekazanie uwierzytelnionych kopii tych dokumentów. Organ zwrócił się także do Pomorskiej Wojewódzkiej Rady Konsultacyjnej ds. Działaczy Opozycji Antykomunistycznej i Osób Represjonowanych z Powodów Politycznych o zaopiniowanie wniosku skarżącej.
W związku ze wskazanymi działaniami organu Instytut Pamięci Narodowej – Archiwum IPN w K. nadesłał informację, z której wynika, że odnośnie skarżącej nie odnaleziono w zasobie Instytutu żadnych dokumentów. Natomiast Pomorska Wojewódzka Rada Konsultacyjna ds. Działaczy Opozycji Antykomunistycznej i Osób Represjonowanych z Powodów Politycznych podjęła uchwałę nr [...] z dnia [...] grudnia 2021 r. W jej uzasadnieniu członkowie Rady uznali, że działalność opozycyjna skarżącej nie została ani właściwie udokumentowana, ani wystarczająco potwierdzona zarówno przez samą wnioskodawczynię jak i przez jej świadków. W ocenie Rady Konsultacyjnej, opis podziemnej działalności opozycyjnej skarżącej przedstawiony przez świadków jest zbyt ogólny przez co mało wiarygodny, nie zostały podane szczegóły działalności strony, w tym zwłaszcza w strukturach "Solidarności" [...]. Rada pozytywnie oceniła postawę i zaangażowanie wnioskodawczyni w stanie wojennym, jednak uznała, że jej podziemna działalność, choć znacząca, nie wyczerpuje przesłanek zawartych w ustawie.
W ocenie Sądu meriti tak przeprowadzone postępowanie wyjaśniające było kompletne, a organ orzekający nie miał obowiązku prowadzenia dalszych czynności dowodowych, albowiem te już przeprowadzone były kompleksowe i pozwalały w sposób nie budzący wątpliwości na ustalenie pełnego stanu faktycznego istotnego dla rozstrzygnięcia sprawy.
Odnosząc się do przedstawionych przez skarżącą oświadczeń świadków Sąd Wojewódzki wskazał, że oświadczenie B. O. nie ma wysokiej wartości dowodowej, gdyż nie opiera się na jego osobistych obserwacjach i doświadczeniach z tamtego czasu, lecz nawiązuje i bazuje jedynie na wcześniej złożonych oświadczeniach Z. Ł. i T. S. Natomiast oświadczenia Z. Ł. i T. S. (męża skarżącej) co prawda wskazują, że skarżąca podejmowała działania związane z ówczesną opozycją, polegające głównie na kolportażu materiałów drukowanych, przekazywanych jej przez innych działaczy, jednak wysoki stopień ogólności tychże oświadczeń (szczególnie świadka Z. Ł., który nie wyjaśnia ani kiedy dokładnie – w jakim okresie, następowało przekazywanie druków, ani jak często miało to miejsce) nie pozwala w sposób nie budzący wątpliwości określić w jakim okresie strona podejmowała tego rodzaju czynności, co zarazem uniemożliwia jednoznaczne stwierdzenie, że podejmowana przez nią działalność na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce trwała łącznie co najmniej 12 miesięcy. Tymczasem współpraca, o której mowa w art. 2 ust. 1 ustawy o działaczach opozycji antykomunistycznej, powinna opierać się na ścisłym współdziałaniu ze zorganizowaną strukturą, w szczególności na wykonywaniu powierzonych zadań, jednak przy braku przynależności do danej struktury, a także musi trwać co najmniej 12 miesięcy. W ocenie Sądu pierwszej instancji, nie można za taką współpracę uznać samego rozwożenia ulotek, czy też innych druków, o którym wspomina skarżąca, gdyż skarżąca nie podała w tym zakresie szczegółów, z których wynikałoby, że działanie to odbywało się w ramach ścisłego współdziałania z zorganizowaną strukturą. Wskazywała bowiem jedynie na to, że otrzymywała ulotki i inne druki od osób działających w zorganizowanej strukturze. Przede wszystkim jednak z wyjaśnień skarżącej i jej świadków nie wynika w sposób jednoznaczny, aby działanie to miało charakter stały, trwający co najmniej 12 miesięcy. Ustalenie to natomiast jest istotne i niezbędne, gdyż stanowi obligatoryjną przesłankę do uzyskania statusu działacza opozycji antykomunistycznej, wynikającą bezpośrednio z treści art. 2 ust. 1 ustawy.
W zgromadzonym materiale dowodowym brak jest również jakichkolwiek dowodów pozwalających przyjąć, że skarżąca w okresie od 1 stycznia 1956 r. do 31 lipca 1990 r. w związku ze swoją działalnością była osobą represjonowaną z powodów politycznych w rozumieniu art. 3 ustawy.
Sąd Wojewódzki przy rozpoznawaniu niniejszej sprawy nie wziął pod uwagę dowodów w postaci oświadczenia W. S. (bez daty) oraz uzupełniającego oświadczenia T. S., które skarżąca załączyła dopiero na etapie składania skargi, wobec czego organ przy wydawaniu zaskarżonej decyzji nie mógł wziąć ich pod uwagę i tym samym ocenić, czy treść niniejszych oświadczeń wpłynęłaby na kształt wydanej decyzji. Sąd rozpoznający skargę miał przy tym na uwadze, że – jak wyjaśnił pełnomocnik skarżącej na rozprawie w dniu 2 lutego 2023 r. - oświadczenie W. S. zostało złożone już po wydaniu zaskarżonej decyzji, podobnie jak uzupełniające oświadczenie T. S., a jest oczywistym, że stan faktyczny i prawny sprawy musi być ustalany i oceniany na moment wydania zaskarżonej decyzji, a zatem również dowody mające na ten stan wpływ muszą w tej dacie istnieć.
W tym stanie rzeczy, skoro podniesione w skardze zarzuty nie mogły odnieść zamierzonego skutku, a jednocześnie brak było okoliczności, które z urzędu należałoby wziąć pod rozwagę, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku skargę oddalił na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przez sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz.U. z 2022 r., poz. 329 ze zm.) – dalej: "P.p.s.a.".
Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wniosła H. S. Zaskarżając rozstrzygnięcie Sądu pierwszej instancji w całości, zarzuciła:
1. naruszenie przepisów prawa materialnego przez niewłaściwą ich wykładnię, tj.:
a) art. 5 ust. 3 pkt. 1 w zw. z art. 2 ust. 1 ustawy o działaczach opozycji antykomunistycznej poprzez przyjęcie takiego rozumienia tego przepisu, zgodnie z którym: "ustawodawca nałożył na wnioskodawcę inicjującego postępowanie w sprawie nabycia określonego statusu, o którym mowa w tej regulacji, obowiązek przedłożenia do wniosku stosownych dokumentów potwierdzających spełnienie warunków dla uznania osoby za działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych i tym samym ciężar dowodu przenosi na wnioskodawcę", podczas gdy taka wykładnia wykracza poza treść wyrażonej w ustawie normy prawnej;
b) art. 2 ust. 1 ustawy o działaczach opozycji antykomunistycznej poprzez przyjęcie takiego rozumienia tego przepisu, że: "współpraca, o której mowa w art. 2 ust. 1 ustawy powinna opierać się na ścisłym współdziałaniu ze zorganizowaną strukturą, w szczególności na wykonywaniu powierzonych zadań" [..] "nie można za taką współprace uznać samego rozwożenia ulotek, czy tez innych druków, o którym wspomina skarżąca, gdyż skarżąca nie podała w tym zakresie szczegółów, z których wynikałoby, że działanie to odbywało się w ramach ścisłego współdziałania z zorganizowaną strukturą", podczas gdy taka wykładnia wykracza poza treść wyrażonej w ustawie normy prawnej;
2. naruszenie przepisów postępowania, tj.:
a) art. 77 i art. 80 K.p.a. poprzez przyjęcie, że przeprowadzone postępowanie Organu: "było kompletne, a organ orzekający nie miał obowiązku prowadzenia dalszych czynności dowodowych, albowiem te już przeprowadzone były kompleksowe i pozwalały w sposób nie budzący wątpliwości na ustalenie pełnego stanu faktycznego istotnego dla rozstrzygnięcia spraw", podczas gdy zdaniem skarżącej doszło do zaniechania dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego, a przez to do naruszenia zasady swobodnej oceny dowodów, w szczególności w sytuacji, gdy na podstawie art. 89 K.p.a. organ powinien przeprowadzić rozprawę administracyjną, uznając że jest to potrzebne dla wyjaśnienia sprawy przy udziale świadków, zamiast tego zaś organ skierował zapytanie do Pomorskiej Wojewódzkiej Rady Konsultacyjnej ds. działaczy Opozycji Antykomunistycznej oraz Osób Represjonowanych z Powodów Politycznych, mimo że rada ta nie ma żadnego umocowania do przeprowadzenia dowodów w postaci przesłuchiwania świadków (rada przesłuchała zaś (przepytywała) świadka Z. L. na okoliczność złożonego przez niego oświadczenia, załączonego do wniosku przez H. S.), jej rola ma bowiem jedynie charakter konsultacyjny, opiniodawczy; nadto potrzebę przeprowadzenia rozprawy przez organ uzasadniają dowody złożone przez stronę na etapie składania skargi w postaci oświadczenia W. S. oraz oświadczenia uzupełniającego T. S.;
b) zasady prawdy obiektywnej wyrażonej w art. 7 poprzez nie podjęcie wszelkich czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego, w szczególności wskazanych w pkt. 2 ppkt. a powyżej.
W oparciu o powyższe zarzuty skarżąca kasacyjnie wniosła o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Gdańsku oraz zasądzenie na rzecz skarżącej kosztów postępowania wraz z kosztami zastępstwa procesowego według norm przepisanych.
W uzasadnieniu skargi kasacyjnej powyższe zarzuty szerzej umotywowano.
W piśmie z dnia 4 kwietnia 2023 r. pełnomocnik skarżącej kasacyjnie wniósł w jej imieniu o rozpoznanie skargi kasacyjnej na posiedzenie niejawnym.
W piśmie z dnia 11 lipca 2024 r. skarżąca kasacyjnie wniosła o przyspieszenie rozpoznania sprawy i dołączyła oświadczenia sześciu świadków.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Skarga kasacyjna zawiera usprawiedliwione podstawy.
Zgodnie z art. 182 § 2 P.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje skargę kasacyjną na posiedzeniu niejawnym, gdy strona, która ją wniosła, zrzekła się rozprawy, a pozostałe strony, w terminie czternastu dni od dnia doręczenia skargi kasacyjnej, nie zażądały przeprowadzenia rozprawy. Z kolei według art. 182 § 3 P.p.s.a. na posiedzeniu niejawnym Naczelny Sąd Administracyjny orzeka w składzie jednego sędziego, a w przypadkach, o których mowa w § 2, w składzie trzech sędziów. Ponieważ w rozpoznawanej sprawie skarżąca kasacyjnie złożyła stosowny wniosek, a strona przeciwna nie przedstawiła odmiennych wniosków procesowych, skarga kasacyjna została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym.
Stosownie do treści art. 183 § 1 P.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania, której przesłanki enumeratywnie wymienione w art. 183 § 2 P.p.s.a. w niniejszej sprawie nie występują. Oznacza to, że przytoczone w skardze kasacyjnej przyczyny wadliwości prawnej zaskarżonego wyroku determinują zakres kontroli dokonywanej przez sąd II instancji, który w odróżnieniu od sądu I instancji nie bada całokształtu sprawy, lecz tylko weryfikuje zasadność zarzutów podniesionych w skardze kasacyjnej.
Przechodząc do rozpoznania podniesionych w skardze kasacyjnej zarzutów natury procesowej wskazać należy, że zawierają one usprawiedliwione podstawy. Jak bowiem wynika z treści zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji tego samego organu z dnia 22 lutego 2022 r., organ, wbrew obowiązkom wynikającym z powołanych przepisów, nie wyjaśnił wszystkich istotnych dla sprawy zagadnień, a Sąd pierwszej instancji powyższych uchybień błędnie nie zakwalifikował jako mających wpływ na wynik sprawy.
Jakkolwiek z treści art. 5 ust. 3 pkt 1 ustawy o działaczach opozycji antykomunistycznej wynika powinność dołączenia do wniosku składanego przez osobę zainteresowaną uzyskaniem statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych dowodów potwierdzających spełnienie warunków, o których mowa w art. 2 lub art. 3 ustawy, to jednak nie należy na podstawie tego przepisu wnosić, że organ orzekający w sprawie jest całkowicie zwolniony od prowadzenia postępowania dowodowego i wyjaśniającego w zakresie niezbędnym do rozpoznania wniosku. Zgodnie bowiem ze wskazanymi wyżej przepisami K.p.a., gospodarzem postępowania jest organ administracji, którego zadaniem jest nie tylko dążenie do ustalenia okoliczności faktycznych sprawy ale także dążenia do respektowania zasad postępowania takich jak zasada zaufania czy informowania (art. 8 i art. 9 K.p.a). Mimo ciążących na stronie obowiązkach dostarczenia dowodów istotnych dla sprawy, z obowiązku ich oceny ale także uzupełnienia jeśli zachodzi taka potrzeba, organ nie jest zwolniony, zwłaszcza gdy dostarczone przez stronę dowody lub wnioski dowodowe wskazują konkretne obszary, które winny zostać zbadane, czy uzupełnione. W tym zakresie trzeba wskazać, że pozycja organu administracji jest zawsze dominująca, a przyznane kompetencje, zakres obowiązków i doświadczenia pozwalają na szersze spojrzenie na sprawę oraz umiejętność właściwego pokierowania tokiem postępowania, jak choćby wskazanie na konkretne dokumenty (ich rodzaj, charakter), które w danej sprawie pozwolą na ustalenie niezbędnych faktów. Obowiązek ten ulega wzmocnieniu jeśli strona w postępowaniu administracyjnym nie była zastępowana przez profesjonalnego pełnomocnika, jak miało to miejsce w przedmiotowej sprawie.
Przepis art. 77 § 1 K.p.a. nakłada na organ administracji obowiązek zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego. Oznacza to, że organ administracyjny prowadzący postępowanie jest obowiązany z urzędu przeprowadzić dowody służące ustaleniu stanu faktycznego sprawy oraz podjąć wszelkie starania niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego, jako niezbędnego warunku wydania decyzji zgodnej z prawem. Zarzut dowolności wykluczają dopiero ustalenia dokonane w całokształcie materiału dowodowego (art. 80 K.p.a.), zgromadzonego i ocenionego w sposób wyczerpujący (art. 77 § 1 K.p.a.), a więc przy podjęciu wszelkich kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego jako niezbędnego warunku wydania decyzji o przekonywującej treści (art. 7 K.p.a.).
W rozpoznawanej sprawie organ, poza wystąpieniem do Instytutu Pamięci Narodowej – Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu – Archiwum IPN w W. i K., a także do Pomorskiej Wojewódzkiej Rady Konsultacyjnej ds. Działaczy Opozycji Antykomunistycznej i Osób Represjonowanych z Powodów Politycznych nie podjął innych, dodatkowych czynności dowodowych w sprawie, pomimo istniejących w sprawie wątpliwości. Mowa tu przede wszystkim o dowodzie z przesłuchania strony, co wynika z ogólnych zasad dowodzenia, wskazanych w art. 86 i art. 75 § 1 K.p.a. Zgodnie z treścią art. 86 K.p.a., jeżeli po wyczerpaniu środków dowodowych lub z powodu ich braku pozostały niewyjaśnione fakty istotne dla rozstrzygnięcia sprawy, organ administracji publicznej dla ich wyjaśnienia może przesłuchać stronę. Z kolei treść art. 75 § 1 K.p.a. stanowi, że jako dowód należy dopuścić wszystko, co może przyczynić się do wyjaśnienia sprawy, a nie jest sprzeczne z prawem. Jak wynika bowiem z akt sprawy skarżąca przedstawiła szereg oświadczeń świadków, z których to oświadczeń wynika, że w istocie podejmowała działania związane z ówczesną opozycją, polegające głównie na kolportażu materiałów drukowanych, przekazywanych jej przez innych działaczy. Z kolei jak wynika z treści zaskarżonej decyzji organ miał świadomość podejmowanej przez skarżącą działalności, jednak w jego mniemaniu, nie zostało wykazane, że działalność ta nie trwała łącznie co najmniej 12 miesięcy, zgodnie z art. 2 ust. 1 ustawy o działaczach opozycji antykomunistycznej. Tak samo z podjętej przez Radę Konsultacyjną uchwały z dnia [...] grudnia 2021 r., nr [...], wynika, że Rada pozytywnie oceniła postawę i zaangażowanie wnioskodawczyni w stanie wojennym, jednakże uznała, że jej podziemna działalność, choć znacząca, nie wyczerpuje przesłanek zawartych w ustawie. W tym miejscu wskazać należy, że uchwała właściwej wojewódzkiej rady konsultacyjnej, podjęta w trybie art. 5 ust. 6 ustawy o działaczach opozycji antykomunistycznej stanowi wyłącznie materiał pomocniczy, nie przesądzający kierunku rozstrzygnięcia organu, lecz mogący ukierunkować organ, co do potrzeby przeprowadzenia dalszych, dodatkowych dowodów. Skoro zatem sama podziemna działalność skarżącej nie była negowana ani przez samą Radę, ani też przez organ, a jedynie występowały wątpliwości co do długości okresu tejże działalności, to organ winien zarządzić choćby przesłuchanie świadków, aby te wątpliwości wyjaśnić.
Należy w tym miejscu również wyraźnie zaakcentować, że przeprowadzenie sugerowanych przez Naczelny Sąd Administracyjny dowodów nie pozbawia organu prawa do oceny ich przydatności dla pozytywnego rozpoznania wniosku, a także, wiarygodności, w świetle zasady swobodnej oceny dowodów o jakiej mowa w art. 80 K.p.a.
Z uwagi na powyższe w sprawie doszło do naruszenia art. 7 K.p.a., art. 77 § 1 K.p.a. i art. 80 K.p.a., co w konsekwencji doprowadziło do naruszenia art. 2 ust. 1 ustawy o działaczach opozycji w stopniu mającym istotny wpływ na wynik sprawy. Sąd pierwszej instancji nie dostrzegł bowiem, że argumentacja obydwu zapadłych w sprawie decyzji oparta była na niewyjaśnionym w dostatecznym stopniu materiale dowodowym, a przedstawione twierdzenia wykraczały poza reguły swobodnej oceny dowodów.
Z powyższych względów, na podstawie art. 188 P.p.s.a. w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit c. P.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny uchylił zaskarżony wyrok, zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Szefa Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia 22 lutego 2022 r., nr [...]. Obowiązkiem organu ponownie rozpoznającego sprawę będzie rzetelne i wszechstronne dokonanie ustaleń faktycznych dotyczących przesłanek ustawowych zawartych w art. 5 ust. 1, art. 2 i 3 ustawy o działaczach opozycji antykomunistycznej, jak również wzięcie pod uwagę treści oświadczeń, które skarżąca dołączyła do pisma z dnia 11 lipca 2024 r.
O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 203 pkt 1 P.p.s.a.