III OSK 1966/22

III OSK 1966/22 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2023-07-04
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2022-08-08
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Beata Jezielska /sprawozdawca/
Piotr Korzeniowski /przewodniczący/
Teresa Zyglewska
Symbol z opisem
650  Sprawy świadczeń społecznych w drodze wyjątku
Hasła tematyczne
Administracyjne postępowanie
Sygn. powiązane
II SA/Wa 3273/21 - Wyrok WSA w Warszawie z 2022-03-14
Skarżony organ
Prezes Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego
Treść wyniku
Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy
Dz.U. 2022 poz 329
184
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi  - t.j.
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Piotr Korzeniowski Sędziowie: sędzia NSA Teresa Zyglewska sędzia del. WSA Beata Jezielska (spr.) po rozpoznaniu w dniu 4 lipca 2023 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej A.A. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 14 marca 2022 r. sygn. akt II SA/Wa 3273/21 w sprawie ze skargi A.A. na decyzję Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego z dnia 17 czerwca 2021 r. nr 0000-SW.620.43.2021 w przedmiocie odmowy rodzicielskiego świadczenia uzupełniającego oddala skargę kasacyjną
Uzasadnienie
Wyrokiem z 14 marca 2022 r. (sygn. akt II SA/Wa 3273/21) Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, po rozpoznaniu sprawy ze skargi A.A. na decyzję Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego z 17 czerwca 2021 r. w przedmiocie odmowy rodzicielskiego świadczenia uzupełniającego, na podstawie art. 151 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity na dzień orzekania przez WSA Dz.U. z 2022 r., poz. 329 ze zm., dalej jako: p.p.s.a.), oddalił skargę.
W uzasadnieniu wyroku podano, że zaskarżoną decyzją Prezes KRUS utrzymał w mocy własną decyzję z 16 kwietnia 2021 r., wydaną na podstawie art. 36 ust. 1 pkt 11 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (Dz.U. z 2021 r., poz. 266, dalej jako: u.o.u.s.r.) i art. 3 ust. 9 ustawy z dnia 31 stycznia 2019 r. o rodzicielskim świadczeniu uzupełniającym (Dz.U. z 2021 r., poz. 419, dalej jako: u.r.ś.u.), odmawiającą przyznania skarżącej rodzicielskiego świadczenia uzupełniającego. Organ wyjaśnił, że świadczenie to może być przyznane osobie, która spełnia warunki, o których mowa w art. 3 u.r.ś.u., w tym m.in. nie posiada dochodu zapewniającego niezbędne środki utrzymania (art. 3 ust. 3 u.r.ś.u.). Podano, że skarżąca pobiera emeryturę pracowniczą z ZUS w wysokości 682,65 zł brutto oraz emeryturę rolniczą z KRUS w kwocie 1303,69 zł, co oznacza że łączna wysokość jej świadczeń emerytalnych wynosi 1986,34 zł brutto i przekracza kwotę najniższej emerytury (1250 zł brutto). Podano, że wskazany dochód może nie zaspakajać wszystkich potrzeb życiowych skarżącej, jednak pozwala na zaspokojenie niezbędnych potrzeb życiowych.
W skardze na powyższą decyzję skarżąca powołała się na liczne schorzenia oraz trudną sytuację materialną.
Prezes KRUS w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie.
Oddalając skargę Wojewódzki Sąd Administracyjny przywołał treść art. 3 ust. 1-3 u.r.ś.u. oraz powołał się na uzasadnienie do projektu u.r.ś.u., w którym wskazano, że rodzicielskie świadczenie uzupełniające jest świadczeniem nieskładkowym o specjalnym charakterze, które jedynie uzupełniająco lub zastępczo będzie powiązane z ryzykiem starości. Wskazano, że z projektu tego wynika, że świadczenie to może być przyznane osobie spełniającej m.in. kryterium braku dochodu zapewniającego niezbędne środki utrzymania albo prawa do emerytury lub renty w wysokości niższej niż wysokość najniższej emerytury. Zatem wolą ustawodawcy było odniesienie znaczenia "niezbędnych środków utrzymania" do kwoty najniższej emerytury (brutto), co oznacza, że do zasad przyznawania rodzicielskiego świadczenia uzupełniającego nie można stosować reguł ogólnych dotyczących przyznawania emerytur w trybie zwykłym, w tym przepisów zezwalających na "dorabianie" do niskiego świadczenia emerytalnego. Podniesiono, że skarżącą urodziła i wychowała ośmioro dzieci. Jednakże jest uprawniona do emerytury rolniczej (z KRUS) w wysokości 1303,69 zł oraz emerytury pracowniczej w wysokości 682,65 zł brutto miesięcznie. Zatem jej łączny miesięczny dochód wynosi 1.986,34 zł brutto miesięcznie i przekracza wysokość najniższej emerytury (w dniu wydania zaskarżonej decyzji 1250 zł brutto). W związku z tym w przypadku skarżącej zachodzi przesłanka wyłączająca przyznanie świadczenia, o której mowa w art. 3 ust. 9 u.r.s.u. Jednoczenie wyjaśniono, że rodzicielskie świadczenie uzupełniające nie jest świadczeniem socjalnym, a zatem jego przyznanie nie zależy wyłącznie od potrzeb osoby ubiegającej się o nie, nawet gdy są one uzasadnione. W związku z tym organ nie miał obowiązku weryfikacji sytuacji skarżącej, a zwłaszcza jej wydatków związanych ze stanem zdrowia czy potrzeb mieszkaniowych.
Od powyższego wyroku skargę kasacyjną wywiodła A.A., reprezentowana przez pełnomocnika ustanowionego w drodze prawa pomocy, zaskarżając go w całości. Zaskarżonemu wyrokowi zarzuciła naruszenie prawa materialnego, a to art. 3 ust. 9 u.r.ś.u. poprzez jego błędną wykładnię polegającą na błędnym odczytaniu treści norm prawnych wynikających z tego przepisu.
Z uwagi na powyższy zarzuty pełnomocnik skarżącej kasacyjnie wniósł o zmianę zaskarżonego orzeczenia i ustalenie, że skarżącej przysługuje prawo do rodzicielskiego świadczenia uzupełniającego, ewentualnie o uchylenie wyroku I instancji i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania oraz zasądzenie kosztów pomocy prawnej świadczonej z urzędu oświadczając, że koszty te nie zostały uiszczone w całości, ani też w części. Ponadto pełnomocnik skarżącej oświadczył, że zrzeka się rozprawy.
W uzasadnieniu skargi kasacyjnej zarzucono, że WSA popełnił błąd interpretacyjny w wykładni art. 3 u.r.ś.u. podnosząc, że wolą ustawodawcy było odniesienie znaczenia "niezbędnych środków utrzymania" do kwoty najniższej emerytury brutto, podczas gdy z uzasadnienia projektu wyraźnie wynika, że ustawodawca rozdziela te dwie kwestie wskazując, że świadczenie to może być przyznane osobie, która nie posiada dochodu zapewniającego niezbędne środki utrzymania albo ma prawo do emerytury lub renty w wysokości niższej niż wysokość najniższej emerytury. Zdaniem skarżącej kasacyjnie oznacza to, że organ przyznający świadczenie może określić na jaką przesłankę się powołuje, tj. albo uznaje, że emerytura lub renta jest wyższa niż wysokość najniższej emerytury albo ocenia, że osoba ubiegająca się o świadczenie nie posiada dochodu zapewniającego niezbędne środki utrzymania. W związku z tym koniecznym byłoby dokładne zbadanie sytuacji materialno-finansowej skarżącej kasacyjnie, a nadto ustalenie, czy kwota jaką dysponuje pozwala na zaspokojenie niezbędnych potrzeb życiowych.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Sprawę rozpoznano na posiedzeniu niejawnym na podstawie art. 182 § 2 p.p.s.a.
Zgodnie z art. 183 § 1 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc pod uwagę z urzędu jedynie nieważność postępowania. W przedmiotowej sprawie nie zachodzą przesłanki nieważności postępowania określone w art. 183 § 2 p.p.s.a. W związku z tym Naczelny Sąd Administracyjny, przy rozpoznaniu sprawy, związany był granicami skargi kasacyjnej.
Skarga kasacyjna nie posiada usprawiedliwionych podstaw.
Należy przede wszystkim zauważyć, że z powołanego wyżej art. 183 § 1 p.p.s.a. wynika, że Naczelny Sąd Administracyjny jest związany zawartymi w skardze kasacyjnej podstawami (w myśl art. 174 pkt 1 i pkt 2 oraz art. 176 p.p.s.a.). Oznacza to, że postępowanie przed Naczelnym Sądem Administracyjnym oparte jest na zasadzie dyspozycyjności i nie polega na ponownym rozpoznaniu sprawy w jej całokształcie, tak jak ma to miejsce w postępowaniu przed Sądem I instancji. Naczelny Sąd Administracyjny jest zatem władny badać naruszenie jedynie tych przepisów, które zostały wyraźnie wskazane przez stronę skarżącą i w tym zakresie sąd odwoławczy ma obowiązek odniesienia się do wszystkich zarzutów podniesionych w skardze kasacyjnej (por. uchwała NSA z dnia 26 października 2009 r., o sygn. akt I OPS 10/09). Naczelny Sąd Administracyjny nie może natomiast we własnym zakresie konkretyzować zarzutów skargi kasacyjnej, ani uściślać bądź w inny sposób ich korygować (por. wyrok NSA z 27 stycznia 2015 r., sygn. akt II GSK 2140/13, wyrok NSA z 13 listopada 2014 r., sygn. akt I OSK 1420/14), chyba że umożliwia to powołana choćby niedoskonale podstawa prawna, a wadliwość zarzutu jest możliwa do usunięcia poprzez analizę argumentacji uzasadnienia środka odwoławczego (por. wyrok NSA z 22 sierpnia 2012 r., sygn. akt I FSK 1679/11). W związku z tym obowiązkiem strony składającej środek odwoławczy jest takie zredagowanie podstaw kasacyjnych, aby nie budziły one wątpliwości interpretacyjnych (por. wyrok NSA z 19 lutego 2009 r., sygn. akt II SK 1688/07). Prawidłowe wskazanie podstaw kasacyjnych polega zaś na podaniu konkretnych przepisów prawa, które zostały naruszone oraz wyjaśnieniu, na czym to naruszenie polegało i wykazaniu, że miało ono istotny wpływ na wynik sprawy.
W skardze kasacyjnej poniesiono wyłącznie zarzut naruszenia prawa materialnego, tj. art. 3 ust. 9 u.r.ś.u. poprzez jego błędną wykładnię, polegającą na błędnym - w ocenie skarżącej kasacyjnie - odczytaniu treści norm prawnych wynikających z tego przepisu. Przy czym jak wynika z uzasadnienia skargi kasacyjnej prawidłowe odczytanie kwestionowanego przepisu miałoby polegać na uznaniu, że uzupełniające świadczenie rodzicielskie może być przyznane osobie, która albo nie posiada dochodu zapewniającego niezbędne środki utrzymania, albo ma prawo do emerytury lub renty w wysokości niższej niż wysokość najniższej emerytury. Należy jednak zauważyć, że art. 3 ust. 9 u.r.ś.u. stanowi jedynie, że świadczenie nie przysługuje osobie uprawnionej do emerytury lub renty w wysokości co najmniej najniższej emerytury. Zatem kwestionowany przepis w ogóle nie odnosi się do przesłanek pozytywnych przyznania rodzicielskiego świadczenia uzupełniającego, a jedynie określa jedną z przesłanek negatywnych, uniemożliwiającą przyznanie tego świadczenia. Treść tego przepisu jest jednoznaczna i wynika z niej, że nie ma możliwości przyznania rodzicielskiego świadczenia uzupełniającego osobie, która jest uprawniona do emerytury lub renty w wysokości co najmniej najniższej emerytury. Natomiast wobec tak sformułowanego zarzutu skargi kasacyjnej Naczelny Sąd Administracyjny nie może się odnieść się do wywodów w niej zawartych. Przesłanki, których spełnienie warunkuje możliwość przyznania rodzicielskiego świadczenia uzupełniającego, do których należy także nieposiadanie dochodu zapewniającego niezbędne środki utrzymania, zawarte są w art. 3 pkt 1- 4 u.r.ś.u., które nie zostały przez skarżącą kasacyjnie wskazane w petitum skargi. Jak podano zaś wyżej postępowanie przed Naczelnym Sądem Administracyjnym nie polega na ponownym rozpoznaniu sprawy w jej całokształcie. Zatem Naczelny Sąd Administracyjny nie może we własnym zakresie ani konkretyzować zarzutów skargi kasacyjnej, ani też ich uzupełniać i ma obowiązek odniesienia się tylko do tych zarzutów, które zostały w niej podniesione.
W tych okolicznościach skarga kasacyjna okazała się nieskuteczna.
Wobec powyższego Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art.184 p.p.s.a. orzekł, jak w sentencji.
Odnosząc się do wniosku pełnomocnika skarżącej kasacyjnie o zasądzenie zwrotu kosztów postępowania, wyjaśnić należy, że wniosek o przyznanie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu składa się do właściwego wojewódzkiego sądu administracyjnego (art. 254 § 1 p.p.s.a.), który rozpoznaje go w postępowaniu określonym w przepisach art. 258 – 261 p.p.s.a.