III OSK 1957/24

III OSK 1957/24 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2025-05-30
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2024-07-11
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Małgorzata Pocztarek /przewodniczący/
Wojciech Jakimowicz /sprawozdawca/
Zbigniew Ślusarczyk
Symbol z opisem
6480
658
Hasła tematyczne
Dostęp do informacji publicznej
Sygn. powiązane
II SAB/Wa 728/23 - Wyrok WSA w Warszawie z 2024-04-10
Skarżony organ
Inne
Treść wyniku
Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy
Dz.U. 2022 poz 902
art.2 ust.1, art.3 ust.1 pkt 1, art.5 ust.1 i 3
Ustawa z dnia 6 września 2001 r. o dostępie do informacji publicznej - t.j.
Dz.U. 2024 poz 935
art.141 §4, art.149 §1 pkt 3, art/161 §1 pkt 3, art.269 §1
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.)
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Małgorzata Pocztarek Sędziowie: Sędzia NSA Zbigniew Ślusarczyk Sędzia NSA Wojciech Jakimowicz (spr.) po rozpoznaniu w dniu 30 maja 2025 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej O. S. A. z siedzibą w P. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 10 kwietnia 2024 r., sygn. akt II SAB/Wa 728/23 w sprawie ze skargi T. D. na bezczynność O. S. A. z siedzibą w P. w przedmiocie rozpatrzenia wniosku z dnia 5 kwietnia 2023 r. o udostępnienie informacji publicznej oddala skargę kasacyjną.
Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, po rozpoznaniu sprawy ze skargi T. F. (dalej także jako: skarżący) na bezczynność O. S.A. z siedzibą w P. (dalej także jako: Spółka) w przedmiocie rozpatrzenia wniosku z dnia 5 kwietnia 2023 r. o udostępnienie informacji publicznej, w punkcie 1 wyroku z dnia 10 kwietnia 2024 r., sygn. akt II SAB/Wa 728/23 stwierdził, że Spółka dopuściła się bezczynności w rozpatrzeniu wniosku z dnia 5 kwietnia 2023 r. o udostępnienie informacji publicznej, w punkcie 2 stwierdził, że bezczynność nie miała miejsca z rażącym naruszeniem prawa, a w punkcie 3 zasądził od Spółki na rzecz skarżącego kwotę 100 złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.
Wyrok ten zapadł w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy:
Pismem z dnia 5 kwietnia 2023 r. skarżący zwrócił się do Spółki, na podstawie art. 2 ust. 1 i art. 10 ust. 1 ustawy o dostępie do informacji publicznej oraz art. 61 Konstytucji RP, o udostępnienie informacji publicznej w zakresie udzielenia odpowiedzi na następujące pytania:
1) ile osób zalegało z niezapłaconymi fakturami za pobór paliwa gazowego dłużej niż 3 miesiące w latach 2021-2022 na terenie województwa śląskiego;
2) ile osób nielegalnie pobierało paliwo gazowe i z jakiej podstawy prawnej w latach 2021-2022 na terenie województwa śląskiego,
3) ile razy Spółka złożyła zawiadomienie o podejrzeniu popełnienia przestępstwa, do jakich organów i z jakiej podstawy prawnej w latach 2021-2022 na terenie województwa śląskiego.
W odpowiedzi na powyższy wniosek Spółka pismem z dnia 25 kwietnia 2023 r. poinformowała skarżącego, że żądane przez niego dane dotyczą działalności biznesowej Spółki, a tym samym nie stanowią informacji publicznej.
W piśmie z dnia 4 czerwca 2023 r. skarżący wywiódł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę na bezczynność Spółki w przedmiocie udostępnienia informacji publicznej i wnosząc o zobowiązanie jej do udostępnienia żądanych informacji, zarzucił O. S. A. z siedzibą w P. naruszenie art. 61 ust. 1 Konstytucji RP w zakresie, w jakim przepis ten stanowi podstawę prawa do uzyskiwania informacji publicznej, poprzez błędne zastosowanie polegające na nieudostępnieniu informacji publicznej na wniosek, a także art. 10 ust. 1 ustawy o dostępie do informacji publicznej w zakresie, w jakim przepis ten stanowi o tym, że informacja, która nie została udostępniona w Biuletynie Informacji Publicznej lub centralnym repozytorium, jest udostępniana na wniosek.
W uzasadnieniu skargi skarżący wskazał, że termin do udostępnienia żądanej w sprawie informacji upłynął, zgodnie z art. 13 ust. 1 ustawy o dostępie do informacji publicznej, po 14 dniach od złożenia wniosku. Jednak pomimo upływu tego terminu Spółka nie udostępniła wnioskowanej informacji publicznej, wobec czego zdaniem skarżącego pozostaje w bezczynności.
W odpowiedzi na skargę Spółka wniosła o jej oddalenie, podkreślając, że nie jest organem władzy publicznej ani organem samorządu gospodarczego i zawodowego i nie gospodaruje mieniem Skarbu Państwa, czy też podmiotem, w którym Skarb Państwa ma pozycję dominującą w rozumieniu art. 4 ust. 1 pkt 5 ustawy o dostępie do informacji publicznej, a zatem nie jest zobowiązana do udostępnienia informacji publicznej. Z kolei żądane przez skarżącego informacje jako niezwiązane z wykonywaniem zadań publicznych zdaniem Spółki nie stanowią informacji o sprawach publicznych i odnoszą się wyłącznie do jej bieżących działań podejmowanych w ramach działalności gospodarczej – jako spółki prawa handlowego. Samo bieżące wydatkowanie środków finansowych przez Spółkę nie stanowi jej zdaniem realizacji zadania publicznego. Ponadto, Spółka wskazała, że informacje dotyczące samego faktu wystąpienia zaległości po stronie jej klientów, nie stanowią informacji publicznej, bowiem nie posiadają waloru informacyjnego co do realizacji zadań publicznych zidentyfikowanych w orzecznictwie sądów administracyjnych i dotyczą wyłącznie zachowania jej klientów, a więc osób trzecich, a nie funkcjonowania Spółki w związku z realizowaniem przez nią jakiegokolwiek zadania publicznego. Podobnie zresztą jak dane dotyczące tego "ile osób nielegalnie pobierało paliwo gazowe i z jakiej podstawy prawnej w latach 2021-2022 na terenie województwa śląskiego". Natomiast odnosząc się do pytania o ilość złożonych przez nią zawiadomień o podejrzeniu popełnienia przestępstwa, do jakich organów i na jakiej podstawie prawnej w latach 2021-2022 na ternie województwa śląskiego, Spółka wskazała, że składanie zawiadomień o możliwości popełnienia przestępstwa nie jest przedmiotem działalności Spółki i nie stanowi działalności związanej z realizacją przez nią zadań publicznych.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w punkcie 1 wyroku z dnia 10 kwietnia 2024 r., sygn. akt II SAB/Wa 728/23 stwierdził, że Spółka dopuściła się bezczynności w rozpatrzeniu wniosku skarżącego z dnia 5 kwietnia 2023 r. o udostępnienie informacji publicznej, w punkcie 2 stwierdził, że bezczynność Spółki nie miała miejsca z rażącym naruszeniem prawa, a w punkcie 3 zasądził od Spółki na rzecz skarżącego kwotę 100 złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.
W uzasadnieniu wyroku Sąd I instancji stwierdził, że Spółka jest podmiotem obowiązanym do udostępnienia informacji publicznej zgodnie z art. 4 ust. 1 pkt 5 ustawy o dostępie do informacji publicznej, gdyż wykonuje zadania publiczne jako koncern paliwowo-energetyczny. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wskazał jednocześnie, że nie kwestionuje natomiast stanowiska Spółki co do uznania, że żądane przez skarżącego dokumenty dotyczą działalności biznesowej Spółki, a więc nie są informacją publiczną w rozumieniu ustawy o dostępie do informacji publicznej. Jednocześnie Sąd I instancji zauważył jednak, że Spółka nie wykazała, że zdołała poinformować o tym skarżącego w 14-dniowym terminie, przewidzianym w art. 13 ust. 1 ustawy o dostępie do informacji publicznej. Jak zaznaczył bowiem Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, Spółka przyznała w piśmie z dnia 26 stycznia 2024 r., że odpowiedź skierowana do skarżącego w dniu 25 kwietnia 2023 r. została wysłana listem zwykłym i nie ma dowodu jego doręczenia. Natomiast skarżący podniósł w piśmie procesowym z dnia 18 lutego 2024 r., że nie przypomina sobie, aby otrzymał od Spółki odpowiedź z dnia 25 kwietnia 2023 r.
Biorąc powyższe pod uwagę, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uznał, że brak dowodów doręczenia skarżącemu ww. odpowiedzi Spółki z dnia 25 kwietnia 2023 r. nie pozwala przyjąć, że w chwili wniesienia skargi, Spółka nie pozostawała w bezczynności. Jak wskazał jednak Sąd I instancji bezczynność ta ustała jednak przed wydaniem przez Sąd orzeczenia, gdyż skarżący wraz z odpowiedzią na skargę uzyskał odpowiedź na ww. wniosek o udzielenie informacji publicznej.
Jednocześnie Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uznał, że w sprawie nie można mówić o rażącym naruszeniu prawa, gdyż zachodzi ono wówczas, gdy wadliwość działania organu ma szczególnie duży ciężar gatunkowy i ma miejsce w razie oczywistego braku woli do załatwienia sprawy, jak też w razie ewidentnego niestosowania przepisów prawa, a okoliczności te w sprawie nie zachodziły.
Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wywiodła Spółka i zaskarżając ten wyrok w części, tj. jego punkt 1 i 3 , wniosła o rozpoznanie skargi kasacyjnej na posiedzeniu niejawnym oraz o uchylenie zaskarżonego wyroku w zakresie jego punktów 1 i 3 oraz rozstrzygnięcie sprawy co do istoty na podstawie art. 188 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, poprzez umorzenie postępowania w zakresie stwierdzenia bezczynności Spółki, ewentualnie o uchylenie zaskarżonego wyroku w zakresie jego punktów 1 i 3 oraz przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania na podstawie art. 185 § 1 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, a także o zasądzenie na rzecz Spółki zwrotu kosztów postępowania według norm przepisanych, w tym kosztów zastępstwa procesowego. Zaskarżonemu rozstrzygnięciu zarzucono, na podstawie art. 174 pkt 2 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, tj.:
1) naruszenie art. 161 § 1 pkt 3 w związku z art. 149 § 1 pkt 3 i art. 269 § 1 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, poprzez zaniechanie umorzenia postępowania w sprawie stwierdzenia bezczynności Spółki, podczas gdy Spółka w chwili wydania zaskarżonego wyroku nie pozostawała w bezczynności, przy jednoczesnym rozstrzygnięciu wbrew uchwale składu siedmiu sędziów z dnia 26 listopada 2008 r. wydanej w sprawie o sygn. akt I OPS 6/08, zgodnie z którą cyt. "Przepis art. 161 § 1 pkt 3 z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) ma zastosowanie także w przypadku, gdy po wniesieniu skargi na bezczynność organu - w sprawach określonych w art. 3 § 2 pkt 1-4a tej ustawy - organ wyda akt lub dokona czynności z zakresu administracji publicznej dotyczących uprawnień lub obowiązków wynikających z przepisów prawa, co do których pozostawał w bezczynności.", co miało istotny wpływ na wynik sprawy;
2) naruszenie art. 141 § 4 w związku z art. 149 § 1 pkt 3 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, poprzez brak wskazań w wyroku co do dalszego postępowania Spółki, pomimo stwierdzenia bezczynności Spółki, co miało istotny wpływ na wynik sprawy, ponieważ Sąd rozstrzygając w niniejszej sprawie powinien stwierdzając bezczynność Spółki, powinien sformułowań wskazania co do dalszego jej postępowania w sprawie, a nie pozostawiać organ bez ustalenia wytycznych co do jego postępowania.
W uzasadnieniu skargi kasacyjnej strona skarżąca kasacyjnie podniosła, że Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wydając rozstrzygnięcie w niniejszej sprawie zamiast stwierdzić bezprzedmiotowość postępowania i w konsekwencji umorzyć je, stwierdził bezczynność Spółki, nie wskazując jednak jednocześnie wytycznych co do dalszego postępowania w sprawie. Strona skarżąca kasacyjnie wskazała więc, że nie jest dla niej jasne, jakie działania ma podjąć, żeby wykonać wydany w sprawie wyrok, ponieważ stwierdzenie stanu bezczynności oznacza, że adresat orzeczenia zobowiązany jest do podjęcia jakiejś czynności.
Strona skarżąca kasacyjnie podkreśliła, że w niniejszej sprawie skarżący został poinformowany o tym, że wnioskowane przez niego informacje nie stanowią informacji publicznej i choć sporny jest dokładny moment poinformowania o tym skarżącego, to z kolei bezsporne jest to, że doszło do tego jeszcze przed wydaniem wyroku przez Sąd I instancji. W związku z tym strona skarżąca kasacyjnie zauważyła, że zgodnie z orzecznictwem sądów administracyjnych, jeżeli w toku postępowania sądowoadministracyjnego, przed dniem orzekania organ administracji publicznej wydał akt lub dokonał czynności, chociażby z przekroczeniem ustawowych terminów, oznacza to, że nie pozostaje w stanie bezczynności.
Strona skarżąca kasacyjnie zaznaczyła także, że przywołana w treści zarzutu uchwała o sygn. I OPS 6/08 nie została zmieniona lub uchylona do dnia dzisiejszego. Nie doszło także do zmiany brzmienia art. 161 § 1 pkt 3 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, którego dotyczyła, jak i art. 3 § 2 pkt 1-4a ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Dlatego w ocenie strony skarżącej kasacyjnie Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie był zatem związany w niniejszej sprawie rozumieniem art. 161 § 1 pkt 3 ww. ustawy zaprezentowanym w tej uchwale, co z kolei oznacza, że wydając rozstrzygnięcie zobligowany był do umorzenia postępowania w przedmiocie bezczynności Spółki.
Odpowiedzi na skargę kasacyjną nie wniesiono.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Stosownie do art. 182 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tj.: Dz.U. z 2024 r., poz. 935) - zwanej dalej p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje skargę kasacyjną na posiedzeniu niejawnym, gdy strona, która ją wniosła, zrzekła się rozprawy, a pozostałe strony, w terminie czternastu dni od dnia doręczenia skargi kasacyjnej, nie zażądały przeprowadzenia rozprawy. Z kolei według art. 182 § 3 p.p.s.a. na posiedzeniu niejawnym Naczelny Sąd Administracyjny orzeka w składzie jednego sędziego, a w przypadkach, o których mowa w § 2, w składzie trzech sędziów. Ponieważ w rozpoznawanej sprawie strona skarżąca kasacyjnie złożyła stosowny wniosek, a strona przeciwna nie przedstawiła odmiennych wniosków procesowych, skarga kasacyjna została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym.
Zgodnie z art. 183 § 1 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania. W sprawie nie występują, enumeratywnie wyliczone w art. 183 § 2 p.p.s.a. przesłanki nieważności postępowania sądowoadministracyjnego. Z tego względu, przy rozpoznaniu sprawy, Naczelny Sąd Administracyjny związany był granicami skargi kasacyjnej.
Skargę kasacyjną można oprzeć na następujących podstawach:
1) naruszeniu prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie,
2) naruszeniu przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 174 p.p.s.a.).
Granice skargi kasacyjnej wyznaczają wskazane w niej podstawy.
W skardze kasacyjnej sformułowano wyłącznie zarzuty naruszenia przepisów postępowania. Rozpoznając skargę kasacyjną w tak zakreślonych granicach, stwierdzić należy, że skarga ta nie zasługuje na uwzględnienie.
Nie mógł odnieść skutku zarzut naruszenia art. 161 § 1 pkt 3 w związku z art. 149 § 1 pkt 3 i art. 269 § 1 p.p.s.a., którego strona skarżąca kasacyjnie upatruje w zaniechaniu umorzenia postępowania w sprawie stwierdzenia bezczynności Spółki, podczas gdy Spółka w chwili wydania zaskarżonego wyroku nie pozostawała w bezczynności, przy jednoczesnym rozstrzygnięciu wbrew uchwale składu siedmiu sędziów z dnia 26 listopada 2008 r. wydanej w sprawie o sygn. akt I OPS 6/08, zgodnie z którą cyt. "Przepis art. 161 § 1 pkt 3 z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) ma zastosowanie także w przypadku, gdy po wniesieniu skargi na bezczynność organu - w sprawach określonych w art. 3 § 2 pkt 1-4a tej ustawy - organ wyda akt lub dokona czynności z zakresu administracji publicznej dotyczących uprawnień lub obowiązków wynikających z przepisów prawa, co do których pozostawał w bezczynności.", co miało w ocenie strony skarżącej kasacyjnie istotny wpływ na wynik sprawy.
W związku z konstrukcją powyższego zarzutu podkreślenia wymaga, że w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego ugruntowane jest stanowisko, że art. 161 § 1 pkt 3 i art. 149 § 1 pkt 3 p.p.s.a., których naruszenie zarzuca strona skarżąca kasacyjnie, podobnie zresztą jak art. 149 § 1a, art. 146 § 1, art. 147, czy też art. 145 § 1, czy art. 151 p.p.s.a. mają charakter ogólny (blankietowy) i określają kompetencje sądu administracyjnego w fazie orzekania. Tego typu przepisy nie mogą zatem stanowić samodzielnej podstawy kasacyjnej. Strona skarżąca kasacyjnie chcąc powołać się na zarzut naruszenia art. 161 § 1 pkt 3, czy art. 149 § 1 pkt 3 p.p.s.a. zobowiązana jest więc bezpośrednio powiązać omawiany zarzut z zarzutem naruszenia konkretnych przepisów, którym – jej zdaniem – Sąd I instancji uchybił w toku rozpoznania sprawy. Naruszenie ww. przepisów jest zawsze następstwem uchybienia innym przepisom, czy to procesowym, czy też materialnym (por. wyroki NSA: z dnia 30 kwietnia 2015 r., I OSK 1701/14, z dnia 29 kwietnia 2015 r., I OSK 1595/14, z dnia 29 kwietnia 2015 r., I OSK 1596/14, z dnia 24 kwietnia 2015 r., I OSK 1088/14, z dnia 8 kwietnia 2015 r., I OSK 71/15, z dnia 9 stycznia 2015 r., I OSK 638/14). Niezależnie jednak od tego, z uwagi na to, że strona skarżąca kasacyjnie wytyka naruszenie art. 161 § 1 pkt 3 p.p.s.a. podkreślenia wymaga przede wszystkim to, że Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uwzględniając skargę w niniejszej sprawie i w konsekwencji stwierdzając bezczynność Spółki w rozpoznaniu wniosku skarżącego z dnia 5 kwietnia 2023 r. o udostępnienie informacji publicznej na podstawie art. 149 § 1 pkt 3 p.p.s.a., nie stosował art. 161 § 1 pkt 3 p.p.s.a. określającego podstawy umorzenia postępowania, a zatem przede wszystkim z tego powodu nie mógł naruszyć tego przepisu.
Niezależnie od powyższego z uwagi na to, że zarzut naruszenia art. 149 § 1 pkt 3 p.p.s.a. oraz niestosowanego w sprawie art. 161 § 1 pkt 3 p.p.s.a. powiązano z zarzutem naruszenia art. 269 § 1 p.p.s.a. wskazać należy, że powiązanie to nie mogło odnieść skutku. Zgodnie z art. 269 § 1 p.p.s.a. jeżeli jakikolwiek skład sądu administracyjnego rozpoznający sprawę nie podziela stanowiska zajętego w uchwale składu siedmiu sędziów, całej Izby albo w uchwale pełnego składu Naczelnego Sądu Administracyjnego, przedstawia powstałe zagadnienie prawne do rozstrzygnięcia odpowiedniemu składowi. Przepis art. 187 § 1 i 2 stosuje się odpowiednio. Z art. 269 p.p.s.a. wynika moc ogólnie wiążąca zarówno uchwał abstrakcyjnych, jak i uchwał konkretnych. Natomiast istota owej mocy ogólnie wiążącej uchwał sprowadza się do tego, że stanowisko zajęte w uchwale Naczelnego Sądu Administracyjnego wiąże pośrednio wszystkie składy orzekające sądów administracyjnych, a zatem dopóki nie nastąpi zmiana tego stanowiska, sądy administracyjne powinny je respektować. Jednakże moc wiążąca uchwał jest także w pewien sposób ograniczona, ponieważ obejmuje ona tylko wykładnię zawartą w sentencji uchwały, w granicach wyznaczonych wnioskiem uprawnionego podmiotu lub postanowienia składu orzekającego Naczelnego Sądu Administracyjnego, osadzonych w konkretnym stanie prawnym. Podkreślenia zatem wymaga, że zmiana tego stanu prawnego powoduje, że uchwała traci swą ogólną moc wiążącą.
W związku z powyższym wyjaśnić należy, że art. 149 p.p.s.a. w pierwotnym brzmieniu obowiązującym do dnia 11 kwietnia 2011 r. stanowił, że "Sąd uwzględniając skargę na bezczynność organów w sprawach określonych w art. 3 § 2 pkt 1-4 zobowiązuje organ do wydania w określonym terminie aktu lub dokonania czynności lub stwierdzenia albo uznania uprawnienia lub obowiązku wynikających z przepisów prawa". Wobec tego, że ustawodawca nie przewidywał wówczas jakichkolwiek innych sposobów załatwienia sprawy ze skargi na bezczynność, jak tylko zobowiązanie organu do jej załatwienia w określonym terminie, to w przypadku jej rozstrzygnięcia w toku sprawy sądowoadministracyjnej (po wniesieniu skargi i przed wydaniem wyroku) nie zachodziła już potrzeba wydawania orzeczenia zobowiązującego organ do załatwienia sprawy. Było to oczywiste i logiczne. Zaistniały wówczas w orzecznictwie problem prawny, czy w powyżej opisanym przypadku oddalać skargę, czy umarzać postępowanie sądowoadministracyjne rozstrzygnęła uchwała składu siedmiu sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 26 listopada 2008 r., sygn. I OPS 6/08, opowiadając się za umorzeniem postępowania w sprawie na podstawie art. 161 § 1 pkt 3 p.p.s.a. Jednak w wyniku zmian ustawodawczych wprowadzonych w dniu 11 kwietnia 2011 r. (do dotychczasowej ww. treści przepisu dodano wówczas przewlekłe prowadzenie postępowania) i w dniu 17 maja 2011 r. (dodano zdanie drugie w § 1 mówiące o jednoczesnym stwierdzaniu przez sąd, czy bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania miały miejsce z rażącym naruszeniem prawa) w judykaturze zarysowała się różnica stanowisk co do tego, czy pogląd wyrażony w ww. uchwale z dnia 26 listopada 2008 r., I OPS 6/08 zachowuje aktualność. W przypadku umorzenia postępowania pozostawała bowiem nierozstrzygnięta kwestia charakteru opieszałości organu w prowadzeniu postępowania. Problem rozbieżności orzecznictwa w zakresie czy użyty przez ustawodawcę w zdaniu drugim § 1 art. 149 p.p.s.a. zwrot "jednocześnie" pozwala na merytoryczne orzekanie o bezczynności lub przewlekłości w zakończonym przez organ postępowaniu stracił jednak na znaczeniu wskutek kolejnych zmian ustawodawczych wprowadzonych ustawą z dnia 9 kwietnia 2015 r. o zmianie ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. poz. 658). Aktualnie, a także w dacie rozstrzygania sprawy przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, art. 149 p.p.s.a. ma bowiem następującą treść:
"§ 1. Sąd, uwzględniając skargę na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania przez organy w sprawach określonych w art. 3 § 2 pkt 1-4 albo na przewlekłe prowadzenie postępowania w sprawach określonych w art. 3 § 2 pkt 4a:
1) zobowiązuje organ do wydania w określonym terminie aktu, interpretacji albo do dokonania czynności;
2) zobowiązuje organ do stwierdzenia albo uznania uprawnienia lub obowiązku wynikających z przepisów prawa;
3) stwierdza, że organ dopuścił się bezczynności lub przewlekłego prowadzenia postępowania.
§ 1a. Jednocześnie sąd stwierdza, czy bezczynność organu lub przewlekłe prowadzenie postępowania przez organ miały miejsce z rażącym naruszeniem prawa.
§ 1b. Sąd, w przypadku, o którym mowa w § 1 pkt 1 i 2, może ponadto orzec o istnieniu lub nieistnieniu uprawnienia lub obowiązku, jeżeli pozwala na to charakter sprawy oraz niebudzące uzasadnionych wątpliwości okoliczności jej stanu faktycznego i prawnego.
§ 2. Sąd, w przypadku, o którym mowa w § 1, może ponadto orzec z urzędu albo na wniosek strony o wymierzeniu organowi grzywny w wysokości określonej w art. 154 § 6 lub przyznać od organu na rzecz skarżącego sumę pieniężną do wysokości połowy kwoty określonej w art. 154 § 6".
Z powyższego wynika, że w zależności od stanu faktycznego istniejącego w chwili wydawania orzeczenia (czy po wniesieniu skargi organ załatwił sprawę, czy też nadal nie wydał decyzji lub innego aktu) sąd administracyjny decyduje albo o zobowiązaniu do załatwienia sprawy z punktu 1 § 1, albo o zaistnieniu stanu przewlekłości lub bezczynności z punktu 3 § 1. Ten pierwszy przypadek sam w sobie przesądza także o zaistnieniu okoliczności z punktu 3, tj. że wystąpiła bezczynność lub przewlekłość w prowadzonym postępowaniu. Z kolei rozstrzygnięcie przewidziane w punkcie 3 w istocie, po wyjaśnieniu zagadnienia prawnego będącego przedmiotem uchwały Naczelnego Sądu Administracyjnego z 22 czerwca 2020 r., II OPS 5/19 (odnoszącej się do możliwości merytorycznego rozstrzygania o tak zwanej "historycznej" bezczynności organu, tj. w odniesieniu do sprawy zakończonej przed wniesieniem skargi), zagwarantowane jest obecnie wyłącznie dla przypadku, jaki zaistniał w rozpoznawanej sprawie, a mianowicie gdy organ załatwił sprawę w toku postępowania sądowoadministracyjnego, czyli po wniesieniu skargi, a przed wydaniem wyroku. Problematyczne w poprzednim stanie prawnym obowiązującym do 15 sierpnia 2015 r. określenie "jednocześnie" zawarte obecnie w § 1a art. 149 p.p.s.a., a odnoszące się do charakteru bezczynności lub przewlekłości, jak również pozostałe środki dyscyplinowania organu z § 2 ( grzywna i suma pieniężna) odnoszą się zarówno do przypadku, gdy sąd zobowiązuje organ do załatwienia sprawy (§ 1 pkt 1), jak i gdy rozstrzyga o zaistnieniu przewlekłości lub bezczynności w sprawie załatwionej po wniesieniu skargi (§ 1 pkt 3). Świadczy o tym zarówno sama treść art. 149 p.p.s.a., budowa i układ jego poszczególnych elementów (paragrafów i punktów), a także kolejne wyżej opisane zmiany ustawodawcze (por. wyroki NSA z dnia 24 stycznia 2024 r., sygn. akt III OSK 99/23, z dnia 14 listopada 2024 r., sygn. akt III OSK 2112/24).
Biorąc powyższe pod uwagę wyjaśnić należy, że w obecnym stanie prawnym, załatwienie sprawy przez organ po wniesieniu skargi na bezczynność lub przewlekłość, wbrew twierdzeniom strony skarżącej kasacyjnie, nie skutkuje już umorzeniem całego postępowania sądowoadministracyjnego, lecz co najwyżej umorzeniem postępowania jedynie w odniesieniu do żądania skargi zobowiązania organu do załatwienia sprawy w określonym terminie. Nie jest to jednak element konieczny wyroku, skoro taką samą rolę spełnia rozstrzygnięcie przewidziane w § 1 pkt 3 p.p.s.a. stwierdzające, że organ dopuścił się bezczynności lub przewlekłego prowadzenia postępowania (por. wyrok NSA z dnia 7 września 2021 r., sygn. akt III OSK 977/21). Dlatego też zarzut naruszenia art. 269 § 1 p.p.s.a. powiązany w skardze kasacyjnej z zarzutem naruszenia art. 149 § 1 pkt 3 p.p.s.a. oraz niestosowanego w sprawie art. 161 § 1 pkt 3 p.p.s.a. okazał się nieskuteczny.
Nie mogło także odnieść skutku powiązanie, w ramach kolejnego zarzutu naruszenia przepisów postępowania, zarzutu naruszenia art. 149 § 1 pkt 3 z zarzutem naruszenia art. 141 § 4 p.p.s.a., którego strona skarżąca kasacyjnie upatruje w braku wskazań w wyroku co do dalszego postępowania Spółki, pomimo stwierdzenia jej bezczynności, co miało istotny wpływ na wynik sprawy, ponieważ sąd rozstrzygając w niniejszej sprawie powinien stwierdzając bezczynność Spółki, sformułować wskazania co do dalszego jej postępowania w sprawie, a nie pozostawiać organ bez ustalenia wytycznych co do jego postępowania.
W związku z treścią powyższego zarzutu podkreślenia wymaga przede wszystkim to, że zarzut naruszenia art. 141 § 4 p.p.s.a. może być skutecznie postawiony w dwóch przypadkach: gdy uzasadnienie wyroku nie zawiera wszystkich elementów, wymienionych w tym przepisie i gdy w ramach przedstawienia stanu sprawy, wojewódzki sąd administracyjny nie wskaże, jaki i dlaczego stan faktyczny przyjął za podstawę orzekania (por. uchwała NSA z dnia 15 lutego 2010 r., sygn. akt: II FPS 8/09, LEX nr 552012, wyrok NSA z dnia 20 sierpnia 2009 r., sygn. akt: II FSK 568/08, LEX nr 513044). Naruszenie to, jak już wskazywano, musi być przy tym na tyle istotne, aby mogło mieć wpływ na wynik sprawy (art. 174 pkt 2 p.p.s.a.). Za jego pomocą nie można skutecznie zwalczać prawidłowości przyjętego przez sąd stanu faktycznego, czy też stanowiska sądu co do wykładni bądź zastosowania prawa materialnego. Przepis art. 141 § 4 p.p.s.a. jest przepisem proceduralnym, regulującym wymogi uzasadnienia. W ramach rozpatrywania zarzutu naruszenia tego przepisu Naczelny Sąd Administracyjny zobowiązany jest jedynie do kontroli zgodności uzasadnienia zaskarżonego wyroku z wymogami wynikającymi z powyższej normy prawnej. Wadliwość uzasadnienia orzeczenia może stanowić przedmiot skutecznego zarzutu kasacyjnego z art. 141 § 4 p.p.s.a., w sytuacji gdy sporządzone jest ono w taki sposób, że niemożliwa jest kontrola instancyjna zaskarżonego wyroku (por. postanowienie NSA z dnia 22 maja 2014 r., II OSK 481/14). Tymczasem uzasadnienie zaskarżonego w niniejszej sprawie wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie zawiera przedstawienie stanu sprawy, zarzutów podniesionych w skardze, stanowiska strony przeciwnej, podstawę prawną rozstrzygnięcia oraz jej wyjaśnienie. Sąd I instancji odniósł się do wszystkich kwestii istotnych z punktu widzenia rozstrzygnięcia sprawy i wskazał powody, dla których uznał, że skarga skarżącego zasługiwała na uwzględnienie. Należy podkreślić przy tym, że wadliwość uzasadnienia orzeczenia może stanowić przedmiot skutecznego zarzutu kasacyjnego z art. 141 § 4 p.p.s.a. w sytuacji, gdy sporządzone jest ono w taki sposób, że niemożliwa jest kontrola instancyjna zaskarżonego wyroku (por. postanowienie NSA z dnia 22 maja 2014 r., II OSK 481/14). Natomiast treść uzasadnienia zaskarżonego w niniejszej sprawie wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie czyni go w pełni poddającym się kontroli kasacyjnej i wprost wynika z niego rezultat i wnioski przeprowadzonej kontroli działalności administracji publicznej. Odnosząc się zaś do podnoszonego przez stronę skarżącą kasacyjnie braku wskazań w uzasadnieniu wyroku co do dalszego postępowania w sprawie, wskazać należy, że uzasadnienie powinno zawierać wskazania co do dalszego postępowania w sprawie, w sytuacji gdy w wyniku uwzględnienia skargi sprawa ma być ponownie rozpatrzona przez organ administracji, co nie ma miejsca w niniejszej sprawie. Spółka nie została bowiem zobowiązana do rozpoznania wniosku skarżącego, a Sąd I instancji nie zakwestionował także prawidłowości działań Spółki w odpowiedzi na wniosek skarżącego, uznając jedynie, że działania te były podjęte z uchybieniem terminu wynikającego z u.d.i.p., co zresztą wyraźnie wskazano w uzasadnieniu wyroku. Powyższe skutkowało uwzględnieniem skargi w zakresie stwierdzenia bezczynności Spółki w przedmiocie rozpoznania wniosku skarżącego o udostępnienie informacji publicznej, a uwzględnienie skargi w tej części nie wymaga od Spółki ponownego rozpoznania wniosku, a zatem uzasadnienie nie musiało zawierać wskazań co do dalszego postępowania w sprawie. To wszystko czyni zarzut naruszenia art. 149 § 1 pkt 3 p.p.s.a. w związku z art. 141 § 4 p.p.s.a. nieskutecznym.
Skoro podniesione w skardze kasacyjnej zarzuty okazały się nieskuteczne, Naczelny Sąd Administracyjny nie miał podstaw do jej uwzględnienia, co skutkowało oddaleniem skargi kasacyjnej w oparciu o art. 184 p.p.s.a.