III OSK 1931/24

III OSK 1931/24 - Postanowienie NSA
Data orzeczenia
2024-11-27
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2024-07-10
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Małgorzata Pocztarek /przewodniczący sprawozdawca/
Zbigniew Ślusarczyk
Mirosław Wincenciak
Symbol z opisem
6131 Opłaty za korzystanie ze środowiska
Hasła tematyczne
Wyłączenie sędziego
Sygn. powiązane
II SA/Wr 108/24 - Wyrok WSA we Wrocławiu z 2024-04-04
III OZ 632/25 - Postanowienie NSA z 2025-11-26
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Wyłączono sędziego
Powołane przepisy
Dz.U. 2024 poz 935
art. 19
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.)
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Małgorzata Pocztarek (spr.) Sędzia NSA Zbigniew Ślusarczyk Sędzia NSA Mirosław Wincenciak po rozpoznaniu w dniu 27 listopada 2024 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej wniosku sędziego NSA Jerzego Stelmasiaka o wyłączenie od orzekania w sprawie ze skargi kasacyjnej Samorządowego Kolegium Odwoławczego we [...] od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z dnia 4 kwietnia 2024 r., sygn. akt II SA/Wr 108/24 w sprawie ze skarg [...] S.A. z/s w [...] i Rzecznika Małych i Średnich Przedsiębiorców na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego we [...] z dnia 7 listopada 2023 r., nr SKO 4135/5/21/23 w przedmiocie wymierzenia opłaty za składowanie odpadów postanawia: wyłączyć sędziego NSA Jerzego Stelmasiaka od orzekania w sprawie o sygn. akt III OSK 1931/24.
Uzasadnienie
Zarządzeniem z dnia 11 września 2024 r., sygn. akt III OSK 1931/24, Przewodnicząca Wydziału III Izby Ogólnoadministracyjnej NSA skierowała na rozprawę w dniu 10 grudnia 2024 r. sprawę o sygn. akt III OSK 1931/24 ze skargi kasacyjnej Samorządowego Kolegium Odwoławczego we Wrocławiu od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z dnia 4 kwietnia 2024 r., sygn. akt II SA/Wr 108/24 w sprawie ze skarg [...] S.A. z/s w [...] i Rzecznika Małych i Średnich Przedsiębiorców na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego we Wrocławiu
z dnia 7 listopada 2023 r., nr SKO 4135/5/21/23 w przedmiocie wymierzenia opłaty za składowanie odpadów. Do trzyosobowego składu orzekającego Przewodnicząca wyznaczyła m.in. sędziego NSA Jerzego Stelmasiaka.
Wnioskiem z dnia 26 listopada 2024 r. sędzia NSA Jerzy Stelmasiak, zwrócił się o wyłączenie go od udziału w sprawie o sygn. akt III OSK 1931/24 z powodu istnienia w tej sprawie okoliczności tego rodzaju, że mogłyby wywołać uzasadnioną wątpliwość co do jego bezstronności. Sędzia wyjaśnił, że na zlecenie skarżącej Spółki zostały sporządzone oraz załączone do odpowiedzi na skargę kasacyjną opinie prawne autorstwa m. in. prof. Z.B., prof. B.I., dr. M.B., prof. I.P., prof. B.R. oraz prof. M.G. Sędzia podkreślił, że z osobami tymi pozostaje w relacjach zawodowych i towarzyskich.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Przepisy ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2022 r., poz. 329 ze zm.; dalej: P.p.s.a.), dotyczące wyłączenia sędziego (art. 18-24 P.p.s.a.) przewidują wyłączenie sędziego od rozpoznania sprawy z mocy samej ustawy (art. 18 P.p.s.a.) oraz wyłączenie przez sąd - na żądanie sędziego lub na wniosek strony (art. 19 P.p.s.a.). Na mocy art. 193 P.p.s.a. przepisy te mają odpowiednie zastosowanie w postępowaniu przed Naczelnym Sądem Administracyjnym.
Instytucja wyłączenia sędziego, zarówno z mocy prawa, jak i na żądanie sędziego bądź na wniosek strony, jest istotną gwarancją procesową, która ma zapewnić rozpoznanie sprawy przez sąd w takim składzie orzekającym, którego sędziowie nie pozostają w relacjach osobistych ze stronami oraz nie mieli określonych wcześniej związków z rozpoznawaną sprawą. Ratio legis przepisów o wyłączeniu sędziego we wszystkich procedurach sądowych sprowadza się do eliminowania przyczyn, które mogą skutkować wątpliwościami, co do bezstronności i obiektywizmu sędziego w rozpoznaniu określonej sprawy (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z 5 października 2018 r., sygn. akt I OZ 1022/18, http://orzeczenia.nsa.gov.pl).
W przypadku wyłączenia sędziego z mocy samej ustawy, art. 18 P.p.s.a. podaje wyczerpująco przyczyny tego wyłączenia i czyni to w sposób niepozostawiający wątpliwości, o jakie stany faktyczne chodzi. Natomiast gdy chodzi o wyłączenie sędziego na jego żądanie lub na wniosek strony, art. 19 P.p.s.a. stanowi, że może to nastąpić wtedy, gdy istnieje okoliczność tego rodzaju, że mogłaby wywołać uzasadnioną wątpliwość co do jego bezstronności w danej sprawie.
Przytoczona treść przepisu zawiera więc wyrażenia nieostre, wieloznaczne, mogące obejmować wiele różnorodnych stanów faktycznych. W związku z tym w sprawach, w których podstawą wyłączenia jest art. 19 P.p.s.a., rola sądu jest trudniejsza, gdyż do sądu należy nie tylko zbadanie, czy występują przyczyny (podstawy) wyłączenia, ale także czy z punktu widzenia doświadczenia życiowego przytoczone okoliczności mogą budzić wątpliwości co do bezstronności sędziego i uzasadniać jego wyłączenie (por. postanowienie Sądu Najwyższego z 7 września 1994 r., sygn. akt I PO 10/94, OSNP 1995/4, poz. 56).
Wyłączenie oparte na podstawie art. 19 P.p.s.a. poddane jest jednak innym rygorom, gdy z inicjatywą wyłączenia występuje sędzia i innym, gdy z taką inicjatywą występuje strona. Różnicę tę sygnalizuje przede wszystkim art. 19 P.p.s.a., który przewiduje różne formy dla wyrażenia woli przez sędziego i przez stronę. Mianowicie sędzia zgłasza "żądanie" wyłączenia od rozpoznania sprawy, natomiast strona – "wniosek". Poza tym w myśl art. 20 P.p.s.a. wniosek o wyłączenie sędziego, zgłoszony przez stronę, powinien zawierać "przyczyny uprawdopodobniające" wyłączenie (§ 1 i § 2), natomiast zgodnie z art. 21 P.p.s.a. po stronie sędziego istnieje jedynie obowiązek "zawiadomienia" o zachodzącej "podstawie wyłączenia". Wskazane różnice terminologiczne pozwalają zatem na spostrzeżenie, że z woli ustawodawcy wniosek strony został poddany surowszym wymaganiom niż wniosek ("żądanie") sędziego. Jest to następstwem uznania autorytetu moralnego sędziego i przyjęcia jego wiarygodności przez ustawodawcę (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z 13 czerwca 2019 r., sygn. akt II GZ 33/19). Dalsza różnica w sytuacji strony zgłaszającej wniosek o wyłączenie sędziego i sędziego zgłaszającego takie żądanie wynika z art. 22 § 2 P.p.s.a. Przepis ten przewiduje, że gdy wniosek o wyłączenie pochodzi od strony, sąd wydaje postanowienie "po złożeniu wyjaśnienia przez sędziego, którego wniosek dotyczy", natomiast gdy z inicjatywą wyłączenia występuje sędzia, przepisy nie przewidują takiego warunku, nakładając na sędziego jedynie obowiązek "zawiadomienia" o zachodzącej podstawie wyłączenia (art. 21 P.p.s.a.).
Przedstawione uwagi nie oznaczają, że rola sądu rozstrzygającego żądanie sędziego w przedmiocie jego wyłączenia jest bierna (por. postanowienie Sądu Najwyższego z 7 września 1994 r., sygn. akt I PO 10/94, OSNP 1995/4, poz. 56). Skoro bowiem art. 19 P.p.s.a. stwarza podstawę do wyłączenia sędziego wówczas, gdy zachodzi okoliczność tego rodzaju, że mogłaby wywołać wątpliwości co do bezstronności sędziego, to obowiązkiem sądu jest zbadanie, czy owa okoliczność rzeczywiście istnieje. Wobec braku w tej mierze kryteriów ustawowych, należy kierować się zasadami doświadczenia życiowego i w ich płaszczyźnie oceniać żądanie, okoliczności i argumenty przytoczone przez sędziego, mając jednocześnie na uwadze to, że z woli ustawodawcy przede wszystkim do sędziego należy ocena, czy będzie mógł obiektywnie i bez skrępowania rozpoznać sprawę i wydać w niej orzeczenie.
Przechodząc do przedmiotowej sprawy trzeba podnieść, że sędzia wylosowany do orzekania w niniejszej sprawie jest znajomym oraz współpracuje z osobami, które sporządziły opinie prawne zalegające w niniejszej sprawie. W tym kontekście należy podkreślić, że doświadczenie życiowe uczy, że niejednokrotnie na bazie kontaktów zawodowych powstaje bliższa znajomość mająca charakter emocjonalny, wyrażający się w uczuciach życzliwości, sympatii czy nawet przyjaźni, którą należy właśnie zakwalifikować jako "okoliczność tego rodzaju", która nie tylko mogłaby wywołać wątpliwości co do bezstronności sędziego, ale i jego samego postawić w niezręcznej sytuacji. Mając na uwadze, że relacje sędziego z w/wym osobami są według jego oświadczenia towarzyskie, wykraczające poza ściśle zawodową płaszczyznę, Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że wystąpiła okoliczność tego rodzaju, że mogłaby wywołać uzasadnioną wątpliwość, co do jego bezstronności w sprawie niniejszej w rozumieniu art. 19 P.p.s.a.
Mając na uwadze powyższe, Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że wystąpiła okoliczność tego rodzaju, że mogłaby wywołać uzasadnioną wątpliwość, co do bezstronności sędziego w sprawie niniejszej w rozumieniu art. 19 P.p.s.a. Wyłączenie sędziego od orzekania w sprawie niniejszej przyczyni się do usunięcia choćby potencjalnych wątpliwości, co do bezstronności sędziego w zaistniałych okolicznościach stanu faktycznego.
W tym stanie rzeczy Naczelny Sąd Administracyjny, działając na podstawie art. 19 w zw. z art. 22 § 1 i 2 oraz art. 193 P.p.s.a., postanowił jak w sentencji.