III OSK 1909/24
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuNaczelny Sąd Administracyjny uchylił wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie oraz decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w sprawie odmowy przyznania renty rodzinnej w drodze wyjątku dla małoletniej Z. Z. po zmarłym ojcu. Sąd pierwszej instancji oddalił skargę, uznając, że zmarły ojciec nie spełnił wymogów stażowych do uzyskania renty w zwykłym trybie, a brak ten nie był spowodowany "szczególnymi okolicznościami". Naczelny Sąd Administracyjny uznał jednak, że Sąd pierwszej instancji nieprawidłowo przerzucił ciężar dowodu na stronę, a organ administracji nie dopełnił obowiązku wyjaśnienia stanu faktycznego. Wskazano na konieczność ponownego zbadania wpływu uzależnień (alkohol, środki odurzające) i stanu zdrowia zmarłego ojca na jego zdolność do pracy i tym samym na spełnienie przesłanki "szczególnych okoliczności" wymaganej do przyznania świadczenia w drodze wyjątku. Sąd podkreślił, że zaburzenia psychiczne mogą stanowić takie szczególne okoliczności, nawet bez formalnego orzeczenia o niezdolności do pracy. Nakazano organowi uzupełnienie postępowania dowodowego, w tym analizę dokumentacji medycznej ojca, i ponowne rozpatrzenie sprawy.
Przeanalizuj tę sprawę w pełnym kontekście orzecznictwa.
Analiza orzecznictwa · odpowiedzi na pytania · badanie przepisów · drafting pism.
Wartość praktyczna
Siła precedensu: WysokaInterpretacja pojęcia "szczególnych okoliczności" w kontekście przyznawania świadczeń w drodze wyjątku, obowiązki organów administracji w zakresie wyjaśniania stanu faktycznego i ciężaru dowodu w sprawach o świadczenia, a także charakter świadczeń z art. 83 ustawy emerytalnej.
Orzeczenie dotyczy specyficznej sytuacji przyznawania renty rodzinnej w drodze wyjątku, jednak jego wnioski dotyczące zasad postępowania dowodowego i interpretacji przepisów mogą mieć szersze zastosowanie w postępowaniach administracyjnych.
Zagadnienia prawne (3)
Czy uzależnienie od alkoholu i środków odurzających, a także związane z tym zaburzenia psychiczne, mogą stanowić "szczególne okoliczności" uzasadniające przyznanie renty rodzinnej w drodze wyjątku, mimo braku formalnego orzeczenia o niezdolności do pracy?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Tak, zaburzenia psychiczne, w tym uzależnienia, mogą stanowić "szczególne okoliczności", które uniemożliwiają podjęcie zatrudnienia i tym samym nabycie prawa do świadczeń w zwykłym trybie, nawet jeśli nie ma formalnego orzeczenia o całkowitej niezdolności do pracy.
Uzasadnienie
Sąd uznał, że organ administracji nieprawidłowo przerzucił ciężar dowodu na stronę i nie wyjaśnił wystarczająco wpływu uzależnień zmarłego ojca na jego zdolność do pracy. Zaburzenia psychiczne mogą wykluczać z rynku pracy i stanowić "szczególne okoliczności" w rozumieniu art. 83 ust. 1 ustawy emerytalnej.
Jaki jest zakres obowiązku organu administracji publicznej w zakresie wyjaśniania stanu faktycznego w sprawach o świadczenia w drodze wyjątku, zwłaszcza gdy strona podnosi nowe okoliczności na etapie postępowania sądowego?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Organ administracji ma obowiązek z urzędu dążyć do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy, zgodnie z zasadą prawdy obiektywnej (art. 7 k.p.a.), co obejmuje również poszukiwanie dowodów i analizę okoliczności, nawet jeśli strona nie przedstawiła ich w toku postępowania administracyjnego.
Uzasadnienie
Sąd uznał, że Sąd pierwszej instancji błędnie przyjął, iż ciężar dowodu w całości spoczywa na wnioskodawcy. Organ administracji, mając wiedzę o potencjalnych przyczynach niepodejmowania pracy, powinien był przeprowadzić postępowanie wyjaśniające, w tym uzupełnić dowody medyczne dotyczące ojca.
Czy przyznanie renty rodzinnej w drodze wyjątku ma charakter świadczenia socjalnego?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Nie, renta rodzinna w drodze wyjątku nie jest świadczeniem socjalnym. Jej celem nie jest pomoc osobom w trudnej sytuacji materialnej, lecz umożliwienie uzyskania świadczenia osobom, które wskutek szczególnych okoliczności nie spełniły warunków ustawowych, a jednocześnie nie mają możliwości podjęcia pracy i pozostają w niedostatku.
Uzasadnienie
Sąd podkreślił, że świadczenie z art. 83 ust. 1 ustawy emerytalnej ma charakter wyjątkowy i jest dedykowane osobom, które nie nabyły prawa do świadczenia w trybie zwykłym z powodu szczególnych okoliczności, a nie tylko z powodu niedostatku.
Przepisy (16)
Główne
ustawa emerytalna art. 83 § ust. 1
Ustawa o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych
Przyznanie świadczenia w drodze wyjątku jest możliwe, gdy spełnione są łącznie trzy przesłanki: niespełnienie warunków do uzyskania świadczenia z powodu szczególnych okoliczności, niemożność podjęcia pracy z powodu całkowitej niezdolności do pracy lub wieku, oraz brak niezbędnych środków utrzymania. Przyznanie świadczenia ma charakter uznaniowy.
Pomocnicze
k.p.a. art. 7
Kodeks postępowania administracyjnego
Zasada prawdy obiektywnej - organy administracji publicznej podejmują wszelkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego.
k.p.a. art. 77 § § 1
Kodeks postępowania administracyjnego
Organ obowiązany jest w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy.
k.p.a. art. 75 § § 1
Kodeks postępowania administracyjnego
Jako dowód należy dopuścić wszystko, co może przyczynić się do wyjaśnienia sprawy i nie jest sprzeczne z prawem.
k.p.a. art. 78 § § 1
Kodeks postępowania administracyjnego
Strona ma prawo przedstawiać dowody na okoliczność, która może mieć znaczenie dla sprawy.
k.p.a. art. 107 § § 3
Kodeks postępowania administracyjnego
Uzasadnienie decyzji powinno zawierać wskazanie podstawy prawnej rozstrzygnięcia oraz wyjaśnienie stanu faktycznego.
k.p.a. art. 80
Kodeks postępowania administracyjnego
Organ ocenia na podstawie całokształtu materiału dowodowego, czy dana okoliczność została udowodniona.
p.p.s.a. art. 134 § § 1
Ustawa Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Sąd rozstrzyga sprawę w granicach danej skargi, biorąc pod uwagę z urzędu nieważność postępowania.
p.p.s.a. art. 3 § § 1
Ustawa Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej.
p.p.s.a. art. 174 § pkt 1
Ustawa Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Podstawy kasacyjne - naruszenie prawa materialnego.
p.p.s.a. art. 174 § pkt 2
Ustawa Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Podstawy kasacyjne - naruszenie przepisów postępowania.
p.p.s.a. art. 188
Ustawa Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Rozpoznanie skargi kasacyjnej przez NSA.
p.p.s.a. art. 145 § § 1 pkt 1 lit. c
Ustawa Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Uchylenie zaskarżonego wyroku z powodu naruszenia przepisów postępowania.
p.p.s.a. art. 203 § pkt 1
Ustawa Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Orzeczenie o kosztach postępowania kasacyjnego.
p.p.s.a. art. 200
Ustawa Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Orzeczenie o kosztach postępowania.
p.p.s.a. art. 205 § § 2
Ustawa Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Zwrot kosztów postępowania.
Argumenty
Skuteczne argumenty
Naruszenie przez Sąd pierwszej instancji zasady prawdy obiektywnej (art. 7 k.p.a.) poprzez nieprawidłowe przerzucenie ciężaru dowodu na stronę i brak należytego wyjaśnienia stanu faktycznego, w tym wpływu uzależnień ojca na jego zdolność do pracy. • Naruszenie przez Sąd pierwszej instancji przepisów postępowania (art. 134 § 1 p.p.s.a. w zw. z art. 3 § 1 p.p.s.a.) poprzez przyjęcie, że organ nie naruszył przepisów k.p.a. dotyczących wyjaśniania stanu faktycznego i zbierania dowodów.
Godne uwagi sformułowania
Przyznanie świadczenia w drodze wyjątku jest możliwe, gdy spełnione są łącznie trzy przesłanki: niespełnienie warunków do uzyskania świadczenia z powodu szczególnych okoliczności, niemożność podjęcia pracy z powodu całkowitej niezdolności do pracy lub wieku, oraz brak niezbędnych środków utrzymania. • Zaburzenia psychiczne, w tym uzależnienia, mogą stanowić "szczególne okoliczności" uzasadniające przyznanie świadczenia w drodze wyjątku, nawet bez formalnego orzeczenia o niezdolności do pracy. • Organ administracji ma obowiązek z urzędu dążyć do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy, zgodnie z zasadą prawdy obiektywnej (art. 7 k.p.a.). • Świadczenie przyznawane na podstawie art. 83 ust. 1 ustawy emerytalnej nie ma charakteru socjalnego.
Skład orzekający
Hanna Knysiak - Sudyka
sprawozdawca
Olga Żurawska - Matusiak
przewodniczący
Rafał Stasikowski
członek
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Wysoka
Powoływalne dla: "Interpretacja pojęcia \"szczególnych okoliczności\" w kontekście przyznawania świadczeń w drodze wyjątku, obowiązki organów administracji w zakresie wyjaśniania stanu faktycznego i ciężaru dowodu w sprawach o świadczenia, a także charakter świadczeń z art. 83 ustawy emerytalnej."
Ograniczenia: Orzeczenie dotyczy specyficznej sytuacji przyznawania renty rodzinnej w drodze wyjątku, jednak jego wnioski dotyczące zasad postępowania dowodowego i interpretacji przepisów mogą mieć szersze zastosowanie w postępowaniach administracyjnych.
Wartość merytoryczna
Ocena: 7/10
Sprawa pokazuje, jak ważne jest dokładne wyjaśnienie stanu faktycznego przez organ administracji, nawet w sprawach uznaniowych, oraz jak szeroko można interpretować "szczególne okoliczności" w kontekście prawa do świadczeń.
“Czy uzależnienie ojca może zapewnić dziecku rentę rodzinną? NSA wyjaśnia kluczowe zasady.”
Twój asystent do analizy prawnej.
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
- Analiza orzecznictwa i przepisów
- Drafting pism i dokumentów
- Odpowiedzi na pytania prawne
- Pogłębiona analiza z doktryny
Pełny tekst orzeczenia
Oryginalna treść postanowienia (niezmieniona). Otwiera się jako osobna strona.