III OSK 1841/25

III OSK 1841/25 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2026-02-13
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2025-09-19
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Olga Żurawska - Matusiak /przewodniczący sprawozdawca/
Wojciech Jakimowicz
Zbigniew Ślusarczyk
Symbol z opisem
6191 Żołnierze zawodowi
Hasła tematyczne
Żołnierze zawodowi
Sygn. powiązane
II SA/Wa 69/25 - Wyrok WSA w Warszawie z 2025-06-13
Skarżony organ
Dowódca Jednostki Wojskowej
Treść wyniku
Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy
Dz.U. 2023 poz 1136
art. 136 i art. 136b
Ustawa z dnia 24 maja 2002 r. o Agencji Bezpieczeństwa Wewnętrznego oraz Agencji Wywiadu (t. j.)
Dz.U. 2024 poz 935
art. 184
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.)
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący sędzia NSA Olga Żurawska-Matusiak (sprawozdawca) Sędziowie: sędzia NSA Wojciech Jakimowicz sędzia NSA Zbigniew Ślusarczyk po rozpoznaniu w dniu 13 lutego 2026 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej Dowódcy Wojsk Obrony Terytorialnej od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 13 czerwca 2025 r. sygn. akt II SA/Wa 69/25 w sprawie ze skargi J.C. na postanowienie Dowódcy Wojsk Obrony Terytorialnej z dnia 11 września 2024 r. nr [...] w przedmiocie stwierdzenia niedopuszczalności odwołania oddala skargę kasacyjną.
Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z 13 czerwca 2025 r., II SA/Wa 69/25, po rozpoznaniu skargi J.C. (dalej: "skarżący") na postanowienie Dowódcy Wojsk Obrony Terytorialnej z 11 września 2024 r., nr [...] w przedmiocie stwierdzenia niedopuszczalności odwołania, uchylił zaskarżone postanowienie.
Wyrok został wydany w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy.
Rozkazem dziennym z 1 sierpnia 2024 r., nr [...], Dowódca [...] Brygady Obrony Terytorialnej, działając na podstawie art. 128 ust. 2 pkt 3 oraz art. 534 ust. 3 ustawy z dnia 11 marca 2022 r. o obronie Ojczyzny (Dz. U. z 2024 r., poz. 248, dalej: "ustawa o obronie Ojczyzny"), zwolnił skarżącego z Terytorialnej Służby Wojskowej i przeniósł do rezerwy pasywnej.
20 sierpnia 2024 r. skarżący złożył odwołanie od powyższego rozstrzygnięcia, wnosząc o jego uchylenie.
Postanowieniem z 11 września 2024 r., nr [...] Dowódca Wojsk Obrony Terytorialnej (dalej: "organ", "Dowódca WOT") stwierdził niedopuszczalność odwołania.
W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ wskazał, że stosownie do art. 128 ust. 4 ustawy o obronie Ojczyzny, żołnierza zwolnionego z czynnej służby wojskowej oraz służby w aktywnej rezerwie dowódca jednostki wojskowej przenosi do pasywnej rezerwy. W tym zakresie Dowódca WOT odnotował, że w wykonaniu dyspozycji art. 128 ust. 4 ustawy o obronie Ojczyzny, 31 lipca 2024 r. Dowódca [...] Brygady Obrony Terytorialnej zwolnił skarżącego z terytorialnej służby wojskowej i przeniósł go do rezerwy pasywnej, a fakt ten został zaewidencjonowany w rozkazie dziennym nr [...] z 1 sierpnia 2024 r. Organ podkreślił przy tym, że rozkaz dzienny nie jest decyzją administracyjną i przepisy procedury administracyjnej nie znajdują zastosowania w tego typu sprawach. Ustawa o obronie Ojczyzny przewiduje stosowanie przepisów ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2024 r., poz. 572, dalej: "k.p.a."), wyłącznie do decyzji. Natomiast, w myśl art. 122 ust. 1 ustawy o obronie Ojczyzny od decyzji wydanych przez właściwe organy w sprawach określonych w ustawie żołnierz może wnieść odwołanie do organu wyższego stopnia, na zasadach określonych w Kodeksie postępowania administracyjnego i skargę do właściwego sądu administracyjnego, na zasadach określonych w ustawie z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r., poz. 935, dalej: "p.p.s.a."). Jednocześnie Dowódca WOT wskazał, że w art. 2 pkt 3 ustawy o obronie Ojczyzny pojęcie decyzji zostało zdefiniowane, a ilekroć w ustawie jest mowa o decyzji - należy przez to rozumieć decyzję wydawaną przez właściwy organ wojskowy oraz rozkaz personalny. W ocenie organu, a contrario od rozkazu innego niż rozkaz personalny odwołanie nie przysługuje i nie stosuje się przepisów Kodeksu postępowania administracyjnego.
Na powyższe rozstrzygnięcie skarżący złożył skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, który przywołanym na wstępie wyrokiem z 13 czerwca 2025 r., na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c oraz art. 119 pkt 3 w zw. z art. 120 p.p.s.a., uchylił zaskarżone postanowienie.
W uzasadnieniu orzeczenia Sąd pierwszej instancji wskazał, że instytucja niedopuszczalności odwołania ma na celu zapobieżenie sytuacjom, w których organ odwoławczy przystąpiłby do merytorycznego rozpoznania sprawy bez uprzedniego przesądzenia o dopuszczalności prowadzenia postępowania administracyjnego. Postanowienie stwierdzające niedopuszczalność odwołania nie ma więc charakteru merytorycznego, lecz jest jedynie formalnym stwierdzeniem, że odwołanie nie może zostać rozpoznane. Sąd Wojewódzki wyjaśnił, że niedopuszczalność może wynikać z przyczyn przedmiotowych, jak też z przyczyn podmiotowych.
Biorąc powyższe pod uwagę, Sąd pierwszej instancji odnotował, że w niniejszej sprawie organ powołał się na przyczynę przedmiotową i stwierdził niedopuszczalność odwołania od decyzji o zwolnieniu skarżącego z terytorialnej służby wojskowej. Uznał on bowiem, że brak jest substratu zaskarżenia, gdyż nie doszło do wydania decyzji administracyjnej, a ponadto, żaden przepis prawa nie przewiduje załatwiania tego typu spraw w drodze decyzji administracyjnej.
Dokonując oceny działania organu, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wskazał, że służba wojskowa dzieli się, zgodnie z art. 129 ustawy o obronie Ojczyny na: 1) czynną służbę wojskową; 2) służbę w rezerwie. Natomiast w myśl art. 130 ust. 1 ustawy, czynna służba wojskowa polega na pełnieniu: 1) zasadniczej służby wojskowej; 2) terytorialnej służby wojskowej; 3) służby w aktywnej rezerwie w dniach tej służby oraz odbywaniu ćwiczeń wojskowych w ramach pasywnej rezerwy; 4) zawodowej służby wojskowej; 5) służby w razie ogłoszenia mobilizacji i w czasie wojny. Zatem, w ocenie Sądu pierwszej instancji, terytorialna służba wojskowa, z której skarżący został zwolniony, tak jak m.in. zawodowa służba wojskowa, jest jednym z rodzajów czynnej służby wojskowej. Jednocześnie art. 122 ust. 1 ustawy o obronie Ojczyzny zawiera generalną regulację, zgodnie z którą od decyzji wydanych przez właściwe organy w sprawach określonych w ustawie, żołnierz może wnieść odwołanie do organu wyższego stopnia, na zasadach określonych w Kodeksie postępowania administracyjnego i skargę do właściwego sądu administracyjnego, na zasadach określonych w Prawie o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Natomiast stosownie do art. 122 ust. 2 ww. ustawy przepisu, o którym mowa w ust. 1, nie stosuje się w sprawach: 1) mianowania na stopień wojskowy; 2) przeniesienia do innego korpusu osobowego lub do innej grupy osobowej; 3) skierowania do wykonywania zadań służbowych poza jednostką wojskową; 4) powierzenia czasowego pełnienia obowiązków służbowych na innym stanowisku. Ponadto art. 122 ust. 6 ustawy o obronie Ojczyzny przewiduje, że decyzje i rozkazy personalne wydaje się w formie indywidualnej lub zbiorowej.
W ocenie Sądu pierwszej instancji, uwzględnienie powyższych regulacji, prowadzi do wniosku, że zwolnienie skarżącego z terytorialnej służby wojskowej nastąpiło w drodze decyzji administracyjnej, od której przysługuje odwołanie, na zasadach określonych w Kodeksie postępowania administracyjnego, do organu wyższego stopnia.
Zdaniem Sądu Wojewódzkiego, skoro sprawa zwolnienia żołnierza terytorialnej służby wojskowej (jednego z rodzajów czynnej służby wojskowej) należy do spraw określonych w ustawie o obronie Ojczyzny, jak wskazuje art. 122 ust. 1 w zw. art. 128 ust. 2 pkt 3 ustawy, zastosowanym przez Dowódcę [...] MBOT, to nie ma żadnych podstaw, aby twierdzić, że rozstrzygana jest w innej formie niż decyzja.
Jednocześnie Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie podkreślił, że sprawa zwolnienia żołnierza ze służby wojskowej, w tym terytorialnej służby wojskowej (służby czynnej), przed upływem czasu jej trwania, nie jest sprawą mianowania na stopień wojskowy; przeniesienia do innego korpusu osobowego lub do innej grupy osobowej; skierowania do wykonywania zadań służbowych poza jednostką wojskową; powierzenia czasowego pełnienia obowiązków służbowych na innym stanowisku, a zatem nie należy do kategorii tych spraw, do których nie stosuje się art. 122 ust. 1, a tym samym nie stosuje się formy decyzji, a w konsekwencji Kodeksu postępowania administracyjnego.
Powołując się na orzecznictwo Naczelnego Sądu Administracyjnego, Sąd pierwszej instancji wskazał, że pisma zawierające rozstrzygnięcie w sprawie załatwianej w drodze decyzji są decyzjami, pomimo nie posiadania w pełni formy przewidzianej w art. 107 § 1 k.p.a., jeśli tylko zawierają minimum elementów niezbędnych do zakwalifikowania ich jako decyzji. Do takich elementów należy zaliczyć: oznaczenie organu administracji państwowej wydającego akt, wskazanie adresata aktu, rozstrzygnięcie o istocie sprawy oraz podpis osoby reprezentującej organ administracji. Oceniając pod tym względem, znajdujący się w aktach administracyjnych, wyciąg z rozkazu dziennego, dotyczący zwolnienia skarżącego ze służby, Sąd Wojewódzki odnotował, że pochodzi on od Dowódcy [...] Brygady Obrony Terytorialnej, został przez niego podpisany, rozstrzyga w sprawie zwolnienia ze służby wojskowej skarżącego oraz wskazano w nim podstawę prawną rozstrzygnięcia. W konsekwencji, w ocenie Sądu pierwszej instancji, treść wyciągu z wymienionego aktu pozwala na zakwalifikowanie go jako decyzji administracyjnej o zwolnieniu skarżącego z terytorialnej służby wojskowej. Jednocześnie, zdaniem Sądu Wojewódzkiego, okoliczność, że decyzja nie zawiera pouczenia o dopuszczalności, terminie i sposobie wniesienia odwołania, nie pozbawia tego aktu charakteru decyzji.
Od powyższego wyroku Dowódca WOT wywiódł skargę kasacyjną do Naczelnego Sądu Administracyjnego, zaskarżając go w całości. Na podstawie art. 174 pkt 2 p.p.s.a. zarzucił mu naruszenie przepisów postępowania, które miało wpływ na wynik sprawy, tj.:
1. art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w zw. z art. 122 ust. 1 i art. 128 ust. 2 i 4 ustawy o obronie Ojczyzny, poprzez jego błędną wykładnię, polegającą na nieuzasadnionym wywiedzeniu z tego przepisu, że dla czynności zwolnienia żołnierza niebędącego żołnierzem zawodowym z czynnej służby wojskowej ustawodawca przewidział formę decyzji, podczas gdy przepis art. 122 ust. 1 w żadnym razie nie odnosi się do formy czynności prawnej, a jedynie wprowadza do ustawy pragmatycznej, regulującej stosunki służbowe, możliwość stosowania przepisów procedury administracyjnej i sądowoadministracyjnej oraz określa zakres tego stosowania,
2. art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w zw. z art. 128 ust. 4 ustawy o obronie Ojczyzny, poprzez jego błędną wykładnię, a w konsekwencji niewłaściwe zastosowanie polegające na nieuzasadnionym wywiedzeniu z tego przepisu, że zwolnienie żołnierza z terytorialnej służby wojskowej przybierać powinno formę decyzji administracyjnej, podczas gdy jest to jedynie czynność materialno-techniczna, podlegająca odpowiedniemu zaewidencjonowaniu.
Z uwagi na powyższe zarzuty Dowódca WOT wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku i oddalenie skargi oraz zasądzenie na jego rzecz zwrotu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego, a także oświadczył, że zrzeka się przeprowadzenia rozprawy.
W odpowiedzi na skargę kasacyjną skarżący wniósł o jej oddalenie.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje.
Zgodnie z art. 183 § 1 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania, której przesłanki enumeratywnie wymienione w art. 183 § 2 p.p.s.a. w niniejszej sprawie nie występują. Oznacza to, że przytoczone w skardze kasacyjnej przyczyny wadliwości prawnej zaskarżonego wyroku determinują zakres kontroli dokonywanej przez sąd drugiej instancji, który w odróżnieniu od sądu pierwszej instancji nie bada całokształtu sprawy, lecz tylko weryfikuje zasadność zarzutów podniesionych w skardze kasacyjnej.
Skarga kasacyjna nie zasługiwała na uwzględnienie, gdyż jej zarzuty nie zostały oparte na usprawiedliwionych podstawach.
Istota rozpoznawanej sprawy sprowadza się do rozstrzygnięcia kwestii, w jakiej formie następuje zwolnienie żołnierza z terytorialnej służby wojskowej, czy w formie rozkazu dziennego jak przyjmuje organ, czy w formie decyzji administracyjnej jak uważa skarżący, a który to pogląd zaaprobował Sąd pierwszej instancji.
W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego stanowisko przedstawione w zaskarżonym wyroku jest prawidłowe. Rozstrzygnięcie w przedmiocie zwolnienia żołnierza terytorialnej służby wojskowej powinno nastąpić w formie decyzji, od której zwalnianemu żołnierzowi będzie przysługiwało odwołanie do organu wyższego stopnia, a następnie skarga do właściwego sądu administracyjnego. Interpretacja przepisów ustawy o obronie Ojczyzny, która doprowadziła Sąd pierwszej instancji do takiej konkluzji, zasługuje na aprobatę, a twierdzenia skargi kasacyjnej nie zdezawuowały jej.
W prawie pozytywnym nie ma legalnej definicji pojęcia "decyzja administracyjna". W doktrynie i orzecznictwie sądowym przyjmuje się jednak zgodnie, iż z postanowień art. 1 pkt 1 i 2 k.p.a. wynika, że decyzja administracyjna jest władczym przejawem woli organu administracji publicznej lub innego organu, wydanym w postępowaniu toczącym się przed tym organem w indywidualnej sprawie administracyjnej i stanowi jej rozstrzygnięcie. Ponadto decyzja administracyjna może zostać wydana tylko na podstawie przepisu prawnego zawierającego normy powszechnie obowiązujące (co w oczywisty sposób wynika z art. 7 Konstytucji RP oraz art. 6 i art. 107 k.p.a.). Przepis art. 104 § 2 k.p.a. stanowi natomiast, iż decyzje rozstrzygają sprawy co do jej istoty w całości lub w części albo w inny sposób kończą sprawę w danej instancji. Stąd za decyzję administracyjną uznaje się takie oświadczenie woli organu, które wywiera skutki prawne w sferze stosunku administracyjnoprawnego (ukształtowanie, zmiana lub wygaśnięcie tego stosunku). Ponadto, dla zakwalifikowania aktu do kategorii decyzji administracyjnych nie ma wpływu nazwa tego aktu. Przepisy prawa dla określenia tej samej formy prawnej (decyzji administracyjnej) posługują się różnymi określeniami, jak np. decyzja, zezwolenie, pozwolenie, orzeczenie, zgoda, koncesja, cofnięcie koncesji, zarządzenie, nakaz, przyznanie, ustalenie odszkodowania, wyłączenie, ustalenie warunków. W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego zostało wypracowane stanowisko, zgodnie z którym do uznania określonego przejawu działalności organu administracyjnego za decyzję administracyjną wystarcza, że dane rozstrzygnięcie zawiera minimum niezbędnych elementów formalnych. Jak wiadomo, normy prawa materialnego regulują treści i formę wykonywania administracji publicznej. Zatem to z przepisów prawa materialnego i ustrojowego wynika forma rozstrzygnięcia określonej sprawy administracyjnej oraz sposób konkretyzacji norm prawa materialnego. W odniesieniu do działania administracji publicznej w formie decyzji administracyjnej techniki legislacyjne określenia przez prawodawcę tej formy działania administracji są bardzo zróżnicowane. Może to być na przykład stwierdzenie w normie ustawowej, że rozstrzygnięcie sprawy administracyjnej następuje w formie decyzji administracyjnej, albo niedookreślenie formy rozstrzygnięcia konkretnej sprawy, z jednoczesnym wskazaniem, że w danej kategorii spraw mają zastosowanie przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego, czy wreszcie użycie określeń czasownikowych: stwierdza, nakazuje, zobowiązuje. Istnienie sprawy administracyjnej, wymagającej jej załatwienia w formie decyzji administracyjnej, wymusza dokonanie rekonstrukcji normy prawnej dotyczącej uprawnienia lub obowiązku podmiotu administrowanego, które to uprawnienie lub obowiązek wymagają konkretyzacji w formie decyzji administracyjnej przez upoważniony prawem organ. Administrowanie w postaci decyzji administracyjnej jest jedną z form działania administracji publicznej, która podlega sądowej kontroli. Pełny katalog form działania administracji publicznej, podlegających sądowej kontroli, określają przepisy ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (por. wyrok NSA z 20 marca 2024 r. , III OSK 4460/21).
W orzecznictwie sądów administracyjnych przyjmuje się, że o właściwości organu i formie jego działania w indywidualnej sprawie rozstrzyga norma rekonstruowana na podstawie przepisów prawa. Zatem stwierdzenie zawarte w art. 104 § 1 k.p.a., że załatwienie sprawy następuje przez wydanie decyzji, odnosi się do sytuacji, gdy z mocy przepisów prawa materialnego lub innych załatwienie sprawy powinno nastąpić w tej formie prawnej (por. wyroki NSA z: 24 lutego 2016 r., II OSK 1569/14; 20 lutego 2015 r., I OSK 1254/14; 21 maja 2013 r., I OSK 1534/12; 17 grudnia 1985 r., III SA 988/85 z glosą J. Borkowskiego, OSP 1987/5-6/116; 6 października 1999 r., IV SA 2546/98; 21 kwietnia 1998 r., IV SA 81/97). Ewentualne wyłączenie przez ustawodawcę decyzyjnej formy załatwiania spraw musi być wyraźne i nie można go domniemywać (tak P. Przybysz, Kodeks postępowania administracyjnego, Komentarz aktualizowany, Lex.el 2024).
Podkreślenia wymaga, że pogląd o domniemaniu działania w formie decyzji administracyjnej, jeżeli ustawodawca nie sprecyzował prawnej formy działania administracji w danej sprawie, ma sens tylko wówczas, gdy przepisy prawa upoważniają organ administracji publicznej do załatwienia indywidualnej sprawy administracyjnej w sposób władczy i jednostronny, lecz nie określają formy rozstrzygnięcia tej sprawy. Taka sytuacja występuje w rozpoznawanej sprawie.
Powołane w zaskarżonym wyroku przepisy ustawy o obronie Ojczyzny dają podstawy do twierdzenia, że mamy do czynienia ze sprawą administracyjną, która wymaga wydania decyzji administracyjnej. Zwolnienie skarżącego z terytorialnej służby wojskowej wywołuje skutki w sferze zewnętrznej, zmienia bowiem w sposób bezpośredni sytuację prawną skarżącego, kończąc przed czasem jego stosunek służbowy. Jest aktem woli organu i kształtuje bezpośrednio i jednostronnie prawa skarżącego.
Służbę wojskową dzieli się na czynną służbę wojskową i służbę w rezerwie (art. 129 ustawy). Jednym z rodzajów służby czynnej jest terytorialna służba wojskowa (art. 130 ust. 1 pkt 2 ustawy), zaś Wojska Obrony Terytorialnej wchodzą w skład Sił Zbrojnych. Przepisy odnoszące się do tego rodzaju służby zostały ujęte w rozdziale 5 działu IX ustawy o obronie Ojczyzny. Nie zawarto wśród nich przepisów odnoszących się do zwolnienia ze służby wojskowej, tak jak np. uczyniono to w przypadku zwolnienia z zawodowej służby wojskowej (rozdział 6 art. 226 - 229 ustawy). Stąd też konieczność sięgnięcia do przepisów ogólnych odnoszących się do służby wojskowej. Art. 128 ustawy o obronie Ojczyzny określa przypadki, w jakich dochodzi do obligatoryjnego zwolnienia ze służby wojskowej (ust. 1), posługując się określeniem "zwalnia się", oraz przypadki fakultatywnego zwolnienia ze służby wojskowej (ust. 2), w którym użyto określenia "można zwolnić". Jak wynika z wyłączenia zawartego w ust. 1 art. 128 ww. ustawy przepis ten znajduje zastosowanie w przypadku zwolnienia z terytorialnej służby wojskowej. W ramach regulacji ogólnych Działu IX ustawy o obronie Ojczyzny zamieszczony został przepis określający formę działania organów w sprawach dotyczących stosunków służbowych. Formą tą jest decyzja administracyjna (art. 122 ust. 1 ustawy). O tym, że jest to przepis odnoszący się do formy działania organu świadczy ust. 2 tego artykułu, zgodnie z którym formy decyzji nie stosuje się tylko w enumeratywnie wymienionych w nim sprawach, wśród których nie ma sprawy zwolnienia ze służby wojskowej. Zwrócić dodatkowo można uwagę na przepis art. 122 ust. 3 ww. ustawy, w którym wyłączono możliwość wniesienia skargi do właściwego sądu administracyjnego m.in. w sprawie zwolnienia ze stanowiska służbowego, a także przeniesienia do dyspozycji. Brak jest jakiegokolwiek racjonalnego powodu, dla którego w sprawie zwolnienia ze stanowiska służbowego lub przeniesienia do rezerwy wydawana byłaby decyzja administracyjna, a w sprawie powodującej daleko bardziej istotne skutki – zwolnienia ze służby wojskowej, organ miałby nie działać w formie decyzji administracyjnej. Za taką formą działania organu przemawia też art. 122 ust. 6 ww. ustawy przewidujący możliwość wydania decyzji i rozkazów personalnych w formie indywidualnej i zbiorowej, w którym to przepisie mowa jest też o decyzji w sprawie zwolnienia ze służby. Jednocześnie wskazać należy, że ustawa o obronie Ojczyzny w art. 128 ust. 10 określa przypadki ustania stosunku służbowego z mocy prawa, przyjmując, że stosunek służbowy wygasa, gdy żołnierz zmarł, został uznany za zmarłego i zginął. Wówczas zostaje skreślony z ewidencji (ust. 11).
Analiza powyższych przepisów nie daje podstaw do twierdzenia, że sprawa zwolnienia żołnierza z terytorialnej służby wojskowej, będąca jedną ze spraw określonych w ustawie o obronie Ojczyzny, mogłaby być załatwiana w innej formie niż w formie decyzji administracyjnej. Tylko ta forma gwarantuje żołnierzowi pozbawianemu dotychczasowego statusu służbowego obronę jego praw nabytych w momencie podjęcia służby w Wojskach Obrony Terytorialnej, z której to służby przed jej zakończeniem zostaje usunięty. Brak jest racjonalnych podstaw do tak zdecydowanego różnicowania sytuacji prawnej żołnierzy wojskowej służby terytorialnej i żołnierzy zawodowej służby wojskowej. Zauważenia wprawdzie wymaga, że w przypadku zwolnienia z zawodowej służby wojskowej ustawodawca w art. 229 ww. ustawy przewidział wprost wydanie decyzji w przedmiocie zwolnienia z zawodowej służby wojskowej w ściśle określonych przypadkach, ale nastąpiło to wobec określenia w ustawie także takich sytuacji, w których zwolnienie z zawodowej służby wojskowej następuje z mocy prawa i wówczas nie wydaje się decyzji, tylko dowódca jednostki wojskowej, w której żołnierz zawodowy pełni służbę, stwierdza fakt zwolnienia żołnierza z zawodowej służby wojskowej rozkazem personalnym, wydanym dla celów ewidencyjnych (art. 229 ust. 1,ust. 2 i ust. 3 ustawy). Taka konstrukcja, przewidująca i formę decyzyjną i skutek następujący z mocy prawa w przypadku zwolnienia z terytorialnej służby wojskowej nie została przewidziana.
Dodatkowo zwrócić należy uwagę na zmiany legislacyjne dokonane w zakresie zwolnienia z terytorialnej służby wojskowej ustawą o obronie Ojczyzny. W ustawie o powszechnym obowiązku obrony Rzeczypospolitej Polskiej, która utraciła moc 23 kwietnia 2022 r. w związku z wejściem w życie ustawy o obronie Ojczyzny, art. 98u ust.1 jednoznacznie stanowił, że zwolnienie żołnierza OT z terytorialnej służby wojskowej stwierdza się w rozkazie dziennym. Jedną z przesłanek umożliwiających zwolnienie ze służby było zaistnienie potrzeb Sił Zbrojnych, czyli przesłanka znajdująca zastosowanie w rozpoznawanej sprawie. Takie zastrzeżenie w przepisach ustawy o obronie Ojczyzny nie zostało wprowadzone, co – wbrew stanowisku organu – nie może pozostać bez wpływu na interpretację nowych przepisów odnoszących się do tej samej instytucji. W ustawie o obronie Ojczyzny wydanie rozkazu dziennego zostało przewidziane jedynie w art. 2 pkt 18, art. 546 ust. 2 i ust. 3. Forma rozkazu dziennego nie została zastrzeżona dla zwolnienia z terytorialnej służby wojskowej.
Mając powyższe względy na uwadze i uznając niezasadność zarzutów skargi kasacyjnej Naczelny Sąd Administracyjny, na zasadzie art. 184 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji wyroku.
Sprawa niniejsza podlegała rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym, ponieważ strona wnosząca skargę kasacyjną zrzekła się rozprawy, a strona przeciwna po doręczeniu skargi kasacyjnej nie zażądała, stosownie do art. 182 § 2 p.p.s.a., przeprowadzenia rozprawy.