III OSK 1836/21
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuNaczelny Sąd Administracyjny oddalił skargę kasacyjną Dyrektora Zarządu Zlewni, potwierdzając, że Państwowe Gospodarstwo Leśne Lasy Państwowe może korzystać ze zwykłego poboru wód podziemnych na potrzeby socjalno-bytowe leśniczówek, nawet jeśli nie prowadzi tam własnego gospodarstwa domowego.
Sprawa dotyczyła opłaty zmiennej za pobór wód podziemnych przez Nadleśnictwo Lesko na potrzeby leśniczówki. Sąd I instancji uchylił decyzję organu, uznając, że zwykłe korzystanie z wód przysługuje również jednostkom organizacyjnym, a działalność gospodarcza nie wyklucza takiej możliwości. Naczelny Sąd Administracyjny oddalił skargę kasacyjną organu, podzielając stanowisko WSA, że zwykłe korzystanie z wód na potrzeby socjalno-bytowe leśniczówek jest dopuszczalne, nawet jeśli beneficjentem jest pracownik Lasów Państwowych, a nie sam właściciel gruntu.
Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznał skargę kasacyjną Dyrektora Zarządu Zlewni w Przemyślu od wyroku WSA w Rzeszowie, który uchylił decyzję o ustaleniu opłaty zmiennej za pobór wód podziemnych przez Nadleśnictwo Lesko. Spór dotyczył tego, czy Nadleśnictwo, jako jednostka organizacyjna zarządzająca mieniem Skarbu Państwa, może korzystać ze zwykłego poboru wód podziemnych na potrzeby socjalno-bytowe leśniczówki, czy też jest to szczególne korzystanie z wód podlegające opłacie. Sąd I instancji uznał, że zwykłe korzystanie z wód przysługuje również jednostkom organizacyjnym, a prowadzenie działalności gospodarczej nie wyklucza takiej możliwości. Podkreślił, że kluczowe jest ustalenie celu poboru wody i faktycznego beneficjenta. Naczelny Sąd Administracyjny, oddalając skargę kasacyjną, potwierdził, że prawo do zwykłego korzystania z wód przysługuje właścicielowi gruntu, niezależnie od tego, czy sam prowadzi gospodarstwo domowe, czy też udostępnia nieruchomość pracownikom na cele mieszkaniowe. Sąd wskazał, że pobór wód podziemnych na potrzeby socjalno-bytowe związane z eksploatacją budynku leśniczówki, oddanego w posiadanie zależne osobie fizycznej na cele mieszkaniowe, wpisuje się w pojęcie zwykłego korzystania z wody, pod warunkiem, że ilość pobranej wody nie przekracza limitów. NSA zgodził się z WSA, że organ nie poczynił wystarczających ustaleń faktycznych, aby jednoznacznie zakwalifikować pobór wody jako usługę wodną, a tym samym naruszył przepisy k.p.a.
Asystent AI do analizy prawnej
Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.
Zagadnienia prawne (3)
Odpowiedź sądu
Tak, zwykłe korzystanie z wód podziemnych na potrzeby socjalno-bytowe związane z eksploatacją budynku leśniczówki, oddanego w posiadanie zależne osobie fizycznej na cele mieszkaniowe, wpisuje się w pojęcie zwykłego korzystania z wody, pod warunkiem, że ilość pobranej wody nie przekracza limitów.
Uzasadnienie
Sąd uznał, że prawo do zwykłego korzystania z wód przysługuje właścicielowi gruntu, niezależnie od tego, czy sam prowadzi gospodarstwo domowe, czy też udostępnia nieruchomość pracownikom na cele mieszkaniowe. Kluczowe jest zaspokojenie potrzeb gospodarstwa domowego z woli i za wiedzą właściciela terenu.
Rozstrzygnięcie
Decyzja
oddalono_skargę
Przepisy (11)
Główne
Prawo wodne art. 33 § ust. 3 i ust. 5
Ustawa z dnia 20 lipca 2017 r. Prawo wodne
Zwykłe korzystanie z wód przysługuje właścicielowi gruntu, niezależnie od tego, czy sam prowadzi gospodarstwo domowe, czy też udostępnia nieruchomość pracownikom na cele mieszkaniowe. Kluczowe jest zaspokojenie potrzeb gospodarstwa domowego z woli i za wiedzą właściciela terenu.
Pomocnicze
Prawo wodne art. 35 § ust. 1
Ustawa z dnia 20 lipca 2017 r. Prawo wodne
Kwalifikacja poboru wód jako usługi wodnej nie jest uzależniona wyłącznie od prowadzenia działalności gospodarczej, ale od poboru w związku z działalnością wykraczającą poza zwykłe korzystanie.
Prawo wodne art. 34 § pkt 13
Ustawa z dnia 20 lipca 2017 r. Prawo wodne
Pobór na potrzeby działalności gospodarczej jest szczególnym korzystaniem z wód, na które potrzebne jest pozwolenie wodnoprawne.
Prawo wodne art. 389 § pkt 2
Ustawa z dnia 20 lipca 2017 r. Prawo wodne
k.p.a. art. 7, 77 ust. 1, 80
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego
Organ naruszył te przepisy poprzez brak dokładnych ustaleń faktycznych.
p.p.s.a. art. 145 § 1 pkt 1 lit. c
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
u.o.l. art. 4 § ust. 1 i ust. 3
Ustawa z dnia 28 września 1991 r. o lasach
k.c. art. 33 i 34
Kodeks cywilny
k.p.c. art. 67 § § 2
Kodeks postępowania cywilnego
Rozporządzenie Ministra Środowiska z 17 grudnia 2009 r.
W sprawie określenia stanowisk w Służbie Leśnej, na których zatrudnionym pracownikom przysługuje bezpłatne mieszkanie albo równoważnik pieniężny, oraz sposobu i trybu przyznawania i zwalniania tych mieszkań, a także ustalania i wypłaty równoważnika pieniężnego (Dz.U. Nr 221, poz. 1751).
Rozporządzenie Rady Ministrów z 22 grudnia 2017 r.
W sprawie jednostkowych stawek opłat za usługi wodne (Dz.U. z 2017 r. poz. 2502).
Argumenty
Skuteczne argumenty
Zwykłe korzystanie z wód przysługuje jednostkom organizacyjnym, takim jak Lasy Państwowe, na potrzeby socjalno-bytowe leśniczówek. Działalność gospodarcza nie wyklucza możliwości zwykłego korzystania z wód. Organ naruszył przepisy k.p.a. poprzez brak wystarczających ustaleń faktycznych.
Odrzucone argumenty
Prawo do zwykłego korzystania z wód służy wyłącznie osobom fizycznym prowadzącym własne gospodarstwo domowe. Państwowe Gospodarstwo Leśne Lasy Państwowe korzysta z wód na potrzeby działalności gospodarczej, co wyklucza zwykłe korzystanie. Organ prawidłowo zastosował przepisy prawa materialnego i nie naruszył przepisów postępowania.
Godne uwagi sformułowania
Wbrew twierdzeniom organu, wynikająca z art. 33 ust. 3 Prawa wodnego kwestia własności gruntu nie jest utożsamiana z osobistym prowadzeniem gospodarstwa domowego przez właściciela tego gruntu. Pobór wód podziemnych do celów socjalno-bytowych związanych z eksploatacją budynku (lokalu) oddanego w posiadanie zależne osobie fizycznej na cele mieszkaniowe, wpisuje się w pojęcie zwykłego korzystania z wody. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, Sąd I instancji prawidłowo orzekł, że organ naruszył art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a., ponieważ nie poczynił dokładnych ustaleń faktycznych.
Skład orzekający
Jerzy Stelmasiak
przewodniczący sprawozdawca
Piotr Korzeniowski
sędzia
Dariusz Chaciński
sędzia
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Wysoka
Powoływalne dla: "Interpretacja pojęcia 'zwykłego korzystania z wód' przez jednostki organizacyjne, w tym Lasy Państwowe, na potrzeby socjalno-bytowe, a także kwestia naruszenia przepisów k.p.a. przez organy administracji w zakresie ustaleń faktycznych."
Ograniczenia: Orzeczenie dotyczy specyficznej sytuacji poboru wód podziemnych na potrzeby leśniczówek i może wymagać adaptacji do innych przypadków zwykłego korzystania z wód.
Wartość merytoryczna
Ocena: 6/10
Sprawa dotyczy ważnej kwestii interpretacji przepisów Prawa wodnego w kontekście działalności Lasów Państwowych, co może być interesujące dla prawników specjalizujących się w prawie administracyjnym i ochrony środowiska. Pokazuje też, jak istotne są dokładne ustalenia faktyczne w postępowaniu administracyjnym.
“Czy Lasy Państwowe mogą pobierać wodę za darmo? NSA wyjaśnia zasady zwykłego korzystania z wód.”
Sektor
rolnictwo
Twój asystent do analizy prawnej
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
Powiązane tematy
Pełny tekst orzeczenia
Oryginał, niezmienionyIII OSK 1836/21 - Wyrok NSA Data orzeczenia 2023-02-14 orzeczenie prawomocne Data wpływu 2021-01-04 Sąd Naczelny Sąd Administracyjny Sędziowie Dariusz Chaciński Jerzy Stelmasiak /przewodniczący sprawozdawca/ Piotr Korzeniowski Symbol z opisem 6099 Inne o symbolu podstawowym 609 Hasła tematyczne Wodne prawo Sygn. powiązane II SA/Rz 543/19 - Wyrok WSA w Rzeszowie z 2019-07-17 Skarżony organ Inne Treść wyniku Oddalono skargę kasacyjną Powołane przepisy Dz.U. 2018 poz 2268 art. 33 ust. 3 i ust. 5 Ustawa z dnia 20 lipca 2017 r Prawo wodne - tekst jednolity Sentencja Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Jerzy Stelmasiak (spr.) Sędziowie sędzia NSA Piotr Korzeniowski sędzia del. WSA Dariusz Chaciński po rozpoznaniu w dniu 14 lutego 2023 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej sprawy ze skargi kasacyjnej Dyrektora Zarządu Zlewni w Przemyślu Państwowego Gospodarstwa Wodnego Wody Polskie od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie z dnia 17 lipca 2019 r. sygn. akt II SA/Rz 543/19 w sprawie ze skargi Skarbu Państwa Państwowego Gospodarstwa Leśnego Lasy Państwowe Nadleśnictwa Lesko na decyzję Dyrektora Zarządu Zlewni w Przemyślu Państwowego Gospodarstwa Wodnego Wody Polskie z dnia 21 marca 2019 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia opłaty zmiennej za pobór wód podziemnych oddala skargę kasacyjną. Uzasadnienie Wyrokiem z 17 lipca 2019 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie, po rozpoznaniu skargi Skarbu Państwa Państwowego Gospodarstwa Leśnego Lasy Państwowe Nadleśnictwo Lesko (dalej: skarżący) uchylił decyzję Dyrektora Zarządu Zlewni Państwowego Gospodarstwa Wodnego Wody Polskie w Przemyślu z 21 marca 2019 r. w przedmiocie ustalenia opłaty zmiennej za pobór wód podziemnych. W uzasadnieniu Sąd I instancji wskazał, że informacją z 14 lutego 2019 r. Dyrektor Zarządu Zlewni w Przemyślu ustalił skarżącemu opłatę zmienną za pobór wód podziemnych za III kwartał 2018 r. Jako podstawę informacji rocznej organ powołał art. 272 ust. 17 ustawy z 20 lipca 2017 r. Prawo wodne (Dz.U. z 2018 r. poz. 2268 ze zm. - dalej: Prawo wodne). Opłata została obliczona zgodnie z art. 272 ust. 1 Prawa wodnego oraz § 5 ust. 1 pkt 36 lit. a) i § 5 ust. 2 pkt 1 rozporządzenia Rady Ministrów z 22 grudnia 2017 r. w sprawie jednostkowych stawek opłat za usługi wodne (Dz.U. z 2017 r. poz. 2502 – dalej: rozporządzenie). Skarżący złożył reklamację od powyższej informacji rocznej. Decyzją z 21 marca 2019 r. Dyrektor Zarządu Zlewni w Przemyślu ustalił skarżącemu wysokość opłaty zmiennej za okres od 1 lipca 2018 r. do 30 września 2018 r. w wysokości 8 zł. Opłata zmienna została ustalona za pobór wód podziemnych "dla potrzeb gminy Sanok – L-ka N.". Skarżący wniósł skargę na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie. Uwzględniając skargę Sąd I instancji wskazał, że spór w tej sprawie dotyczy określenia, czy skarżący może pobierać wodę w formie zwykłego korzystania określonego w art. 33 Prawa wodnego, a w konsekwencji, czy zobowiązany jest ponosić opłatę za usługi wodne. W ocenie Sądu I instancji, definicja ustawowa usług wodnych, z której nie wynikają wyraźnie kryteria pozwalające na zakwalifikowanie określonego korzystania z wód jako usługi wodnej, wymaga każdorazowego sprawdzenia, czy spełnione są kryteria określone w art. 35 ust. 1 Prawa wodnego, czyli cel usług wodnych oraz, czy dane korzystanie można zaliczyć do katalogu usług z art. 35 ust. 3 Prawa wodnego. W art. 35 ust. 1 Prawa wodnego ustawodawca dokonał rozróżnienia korzystania z usług wodnych od korzystania ze zwykłego korzystania z wód oraz szczególnego korzystania z wód. W procesie ustalania opłaty przez właściwy organ okoliczności te powinny być przedmiotem wnikliwych ustaleń. Zwykłe korzystanie z wód przysługuje nie tylko osobom fizycznym, ale także osobom prawnym. Zgodnie z art. 4 ust. 1 ustawy z 28 września 1991 r. o lasach (Dz.U. z 2018 r. poz. 2129) lasami stanowiącymi własność Skarbu Państwa zarządza Państwowe Gospodarstwo Leśne Lasy Państwowe. Skarb Państwa może być właścicielem nieruchomości, co do której zarząd sprawuje państwowa jednostka organizacyjna nieposiadająca osobowości prawnej. Nadleśnictwo jest podstawową jednostką organizacyjną Lasów Państwowych, którą kieruje Nadleśniczy. Jeśli jednak właścicielem nieruchomości jest Skarb Państwa a stroną jest jednostka organizacyjna działająca w ramach osobowości prawnej Skarbu Państwa, to oznacza, że jej działania są działaniami tej osoby prawnej. Organy administracji leśnej są terenowymi organami rządowej administracji specjalnej łączącymi funkcje z zakresu administracji państwowej ze specjalistycznymi zadaniami spoza obszaru stosunków administracyjnych. W związku z powyższym Sąd I instancji nie podzielił stanowiska organu, że ze względu na prowadzoną działalność gospodarczą skarżący wyłączony jest z możliwości zwykłego korzystania z wody. Wykładnia wykluczająca zwykłe korzystanie z wód przez jednostki organizacyjne posiadające, jak i nieposiadające osobowości prawnej oznaczałaby, że wszelkie postaci korzystania z własności wód tych podmiotów, stanowiłyby postać szczególnego korzystania z wód. Natomiast szczególne korzystanie z wód nie tylko wiąże się z obowiązkiem ponoszenia opłat, ale także obowiązkiem posiadania pozwolenia wodnoprawnego. Ponadto Sąd I instancji wskazał, że z zaskarżonej decyzji wynika, że dla skarżącego do obliczenia opłaty zmiennej zastosowano jednostkową stawkę z § 5 ust. 1 pkt lit. a) rozporządzenia, przewidzianą za pobór wody powierzchniowej dla innych celów niż wymienionych w § 5 ust. 1 pkt 1-35, określonych w Polskiej Klasyfikacji Działalności w wysokości 0,115 zł za 1m3. W ocenie Sądu I instancji, powołane przepisy prowadzą do wniosku, że w przypadku naliczenia opłaty zmiennej konieczne jest dysponowanie pozwoleniem wodnoprawnym albo pozwoleniem zintegrowanym. Natomiast z protokołu przeprowadzonej u skarżącego kontroli, jak i z zaskarżonej decyzji nie wynika, czy skarżący dysponuje takim pozwoleniem. Ponadto § 5 ust. 1 pkt 36 rozporządzenia dotyczy dysponowania pozwoleniem wodnoprawnym do innych celów niż wymienione w pkt 1-35, a organ nie wyjaśnił, na czym ma polegać ten inny cel i jak jest określony w Polskiej Klasyfikacji Działalność i czy ta klasyfikacja w stosunku do skarżącego ma zastosowanie. Organ w sporządzonym protokole ustalił, że woda jest pobierana na cele socjalno-bytowe, a ustalenie ilości wód pobranych nastąpiło według wskazań urządzeń pomiarowych oraz według dokumentacji (rejestrów) prowadzonych przez kontrolowanego. W ocenie Sądu I instancji, materiał dowodowy zgromadzony w sprawie nie pozwala na weryfikację, czy obowiązek ponoszenia opłaty zmiennej został prawidłowo nałożony. Nie wyjaśniono, czy i jakie pozwolenie wodnoprawne powinien mieć skarżący oraz na podstawie jakich urządzeń pomiarowych dokonano stwierdzenia ilości pobranej wody podziemnej. Organ nie wyjaśnił także, dlaczego korzystanie z pobranej wody podziemnej nie wypełnia przesłanki zwykłego korzystania z wód w rozumieniu art. 33 Prawa wodnego. Korzystanie z wód podziemnych polega na zaopatrzeniu w wodę budynku leśniczówki w N., a samo ujęcie powstało w 1969 r. Jeżeli pobór wody podziemnej jest związany z funkcjonowaniem lokalu mieszkalnego w leśniczówce, oddanym w najem na podstawie umowy, to takie korzystanie z wody niczym nie różni się od korzystania z wody przez właściciela budynku mieszkalnego na własnej nieruchomości, na potrzeby prowadzenia gospodarstwa domowego czy rolnego. Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wniósł organ. W pierwszej kolejności organ zarzucił naruszenie prawa materialnego. Po pierwsze, błędną wykładnię art. 33 Prawa wodnego, przez przyjęcie, że stronie postępowania jako podmiotowi instytucjonalnemu przysługuje prawo do zwykłego korzystania wód służące zaspokojeniu potrzeb własnego gospodarstwa domowego. W ocenie organu, prawidłowa wykładnia wskazanego przepisu nakazuje przyjąć, że prawo do zwykłego korzystania z wód służące zaspokajaniu potrzeb własnego gospodarstwa domowego może przysługiwać wyłącznie podmiotom, które mogą prowadzić własne gospodarstwo domowe, czyli osobom fizycznym. Po drugie, błędną wykładnię art. 34 pkt 13) Prawa wodnego w związku z art. 4 ust. 3 ustawy o lasach przez przyjęcie, że Państwowe Gospodarstwo Leśne Lasy Państwowe nie korzysta z wód na potrzeby działalności gospodarczej. W ocenie organu, prawidłowa wykładnia tego przepisu nakazuje przyjąć, że skarżący pobierając wody podziemne na potrzeby leśniczówki, w tym na potrzeby mieszkania służbowego leśniczego korzysta z wód na potrzeby działalności gospodarczej. Ponadto organ zarzucił naruszenie przepisów postępowania tj. art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm., dalej: p.p.s.a.) w związku z art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 ustawy z 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2018 r., poz. 2096 ze zm., dalej: k.p.a.). Polegało to przyjęciu, że w tej sprawie doszło do naruszenia powołanych przepisów k.p.a. przez wydanie decyzji przy braku wyjaśnienia celu poboru wody i jego wielkości, faktycznego wykorzystania pobranej wody, kwalifikacji działalności skarżącego jako działalności gospodarczej, jak i ustalenia stanu własnościowego nieruchomości, na której posadowiona jest leśniczówka. W ocenie organu, w zaskarżonej decyzji wskazano wszystkie przesłanki niezbędne dla rozstrzygnięcia sprawy, a okoliczności, których ustalenia zostały pominięte nie stanowią podstawy do wydania zaskarżonej decyzji Organ wniósł o uchylenie w całości zaskarżonego wyroku, rozpoznanie skargi przez Naczelny Sąd Administracyjny i oddalenie skargi w całości, ewentualnie uchylenie w całości zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Rzeszowie. Organ wniósł o zasądzenie kosztów postępowania kasacyjnego, w tym kosztów zastępstwa radcy prawnego, według norm przepisanych. W odpowiedzi na skargę kasacyjną Nadleśnictwo Lesko wniosło o jej oddalenie oraz zasądzenie zwrotu kosztów postępowania. Naczelny Sąd Administracyjny zważył co następuje: Na wstępie wyjaśnienia wymaga, że niniejsza sprawa skierowana została do rozpoznania na posiedzeniu niejawnym zarządzeniem Przewodniczącej Wydziału III Izby Ogólnoadministracyjnej. Podstawę tego zarządzenia stanowił art. 15zzs4 ust. 1 i 3 ustawy z 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID - 19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz.U. poz. 374 ze zm.). Biorąc pod uwagę gwarancję prawa do obrony, strona musi mieć zapewnione prawo do przedstawienia swojego stanowiska, tym samym odstępstwo od zachowania formy posiedzenia jawnego powinno nastąpić z zachowaniem wymogów rzetelnego procesu sądowego. Strony zostały powiadomione o skierowaniu sprawy na posiedzenie niejawne i miały możliwość zajęcia stanowiska w sprawie, co oznacza, że standardy ochrony praw stron i uczestników zostały zachowane. Rozpoznanie przedmiotowej sprawy na posiedzeniu niejawnym było więc dopuszczalne. W świetle art. 174 p.p.s.a. skargę kasacyjną można oprzeć na następujących podstawach: 1) naruszeniu prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie, 2) naruszeniu przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Podkreślić przy tym trzeba, że Naczelny Sąd Administracyjny jest związany podstawami skargi kasacyjnej, ponieważ w świetle art. 183 § 1 p.p.s.a. rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc z urzędu pod rozwagę jedynie nieważność postępowania. Jeżeli zatem nie wystąpiły przesłanki nieważności postępowania wymienione w art. 183 § 2 p.p.s.a. (a w rozpoznawanej sprawie przesłanek tych brak), to Sąd związany jest granicami skargi kasacyjnej. Oznacza to, że Sąd nie jest uprawniony do samodzielnego dokonywania konkretyzacji zarzutów skargi kasacyjnej, a upoważniony jest do oceny zaskarżonego orzeczenia wyłącznie w granicach przedstawionych we wniesionej skardze kasacyjnej. Skarga kasacyjna nie zasługuje na uwzględnienie. Podobne zarzuty skargi kasacyjnej były już przedmiotem rozstrzygnięć Naczelnego Sądu Administracyjnego (por. m.in. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z 6 grudnia 2022 r. sygn. akt III OSK 1461/21, z 4 października 2022 r., sygn. akt III OSK 1378/21, III OSK 1387/21, III OSK 1335/21 i III OSK 1350/21). Naczelny Sąd Administracyjny w pełni podziela pogląd prawny wyrażonych w tych wyrokach. Naczelny Sąd Administracyjny podziela stanowisko Sądu I instancji, zgodnie z którym dopuszczalne jest zakwalifikowanie skarżącego, stanowiącego jednostkę organizacyjną Państwowego Gospodarstwa Leśnego Lasy Państwowe reprezentującego Skarb Państwa w zakresie zarządzanego mienia do podmiotów, którym a priori może przysługiwać prawo do zwykłego korzystania z wód stanowiących własność Skarbu Państwa lub znajdujących się na gruncie Skarbu Państwa. Warunkiem takiego zakwalifikowania jest jednak wykazanie, że korzystanie z wody służy do zaspokojenia potrzeb własnego gospodarstwa domowego lub własnego gospodarstwa rolnego (art. 33 ust. 3 Prawa wodnego) i jednocześnie mieści się w granicach objętych art. 33 ust. 5 tej ustawy. Ograniczenie zakresu zwykłego korzystania z wód do zaspokojenia potrzeb własnego gospodarstwa domowego (lub własnego gospodarstwa rolnego), należy wykładać celowościowo w ten sposób, że woda jest pobierana do zaspokojenia potrzeb gospodarstwa domowego z woli i za wiedzą właściciela terenu, na którym takie gospodarstwo domowe zostało zlokalizowane. Wbrew twierdzeniom organu, wynikająca z art. 33 ust. 3 Prawa wodnego kwestia własności gruntu nie jest utożsamiana z osobistym prowadzeniem gospodarstwa domowego przez właściciela tego gruntu. Przepis ten wskazuje na właściciela jako podmiot uprawniony do zwykłego korzystania z wód, jednak nie można wyciągać z takiej regulacji wniosku, że właściciel musi osobiście prowadzić gospodarstwo domowe na należącym do niego gruncie, żeby jego korzystanie z wód zostało zakwalifikowane jako zwykłe. W przypadku podmiotu instytucjonalnego jakim jest skarżący, podmiot ten nie będzie samodzielnie prowadzić gospodarstwa domowego ani gospodarstwa rolnego. W praktyce funkcjonowania nadleśnictwa, budynki tzw. leśniczówek są udostępniane osobom fizycznym m.in. w celach mieszkaniowych. Udostępnienie to następuje na podstawie umowy najmu albo na podstawie umowy o używanie bezpłatnego mieszkania, zawieranej z uprawnionym pracownikiem w oparciu o przepisy rozporządzenia Ministra Środowiska z 17 grudnia 2009 r. w sprawie określenia stanowisk w Służbie Leśnej, na których zatrudnionym pracownikom przysługuje bezpłatne mieszkanie albo równoważnik pieniężny, oraz sposobu i trybu przyznawania i zwalniania tych mieszkań, a także ustalania i wypłaty równoważnika pieniężnego (Dz.U. Nr 221, poz. 1751). Pobór wód podziemnych do celów socjalno-bytowych związanych z eksploatacją budynku (lokalu) oddanego w posiadanie zależne osobie fizycznej na cele mieszkaniowe, wpisuje się w pojęcie zwykłego korzystania z wody. Decydującym kryterium będzie wówczas ilość pobranych wód, która nie może przekraczać wartości wskazanych w art. 33 ust. 4 pkt 1 Prawa wodnego. Dokonując interpretacji pojęcia "zwykłe korzystanie z wody" należy mieć na uwadze przede wszystkim cel takiego korzystania tj. zaspokojenie potrzeb gospodarstwa domowego lub gospodarstwa rolnego. Prawnie istotne znacznie ma zatem, kto pozostaje faktycznym beneficjentem wody podziemnej. Natomiast bez znaczenia jest, kto faktycznie dokonuje poboru wód podziemnych tj., czy robi to osobiście właściciel nieruchomości, na której posadowione jest ujęcie wody, czy robi to posiadacz zależny tej nieruchomości np. najemca. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, prawo do zwykłego korzystania z wody przysługuje każdemu właścicielowi gruntu, niezależnie od tego czy zamieszkuje na swoim gruncie, czy powierza swój grunt w zarząd innym osobom. Przepis art. 33 ust. 3 Prawa wodnego nie różnicuje uprawnień do zwykłego korzystania z wód w zależności od tego, czy właścicielem jest osoba fizyczna, czy osoba prawna. Skarb Państwa posiada osobowość prawną wynikającą bezpośrednio z ustawy art. 33 i art. 34 ustawy z 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny (Dz.U. z 2018 r., poz. 1025). Z kolei zgodnie z art. 67 § 2 ustawy z 17 listopada 1964 r. Kodeks postępowania cywilnego (Dz.U. z 2018 r., poz. 1360 ze zm.), czynności procesowe za Skarb Państwa podejmuje organ państwowej jednostki organizacyjnej (stationes fisci), z której działalnością wiąże się dochodzone roszczenie, lub organ jednostki nadrzędnej. Stosownie do art. 35 ust. 1 pkt 1 ustawy o lasach, nadleśniczy reprezentuje Skarb Państwa w stosunkach cywilnoprawnych, w zakresie swojego działania. Tym samym nie można wykluczyć, że leśniczówka może być miejscem zamieszkiwania pracownika Lasów Państwowych stanowiąc jego gospodarstwo domowe, w której będzie skupiać się centrum życiowe danej osoby. Tym samym, jak trafnie wskazał Sąd I instancji w zaskarżonym wyroku, w każdym przypadku korzystania z leśniczówki należy oceniać, czy taki obiekt stanowi miejsce zamieszkania danej osoby stanowiąc jej gospodarstwo domowe. Nie każda leśniczówka będzie stanowić gospodarstwo domowe, ale też nie można takiej możliwości wykluczyć, w szczególności wówczas, gdy w leśniczówce zamieszkuje np. rodzina pracownika Lasów Państwowych stanowiąc dla nich centrum życiowe. Pojęcie "własnego gospodarstwa" należy rozumieć szeroko i systemowo, a więc nie tylko jako zaspokojenie potrzeb osobistych właściciela gruntu prowadzącego gospodarstwo domowe, ale wystarczające jest zaspokojenie potrzeb gospodarstwa domowego prowadzonego przez inną osobę z woli i za wiedzą właściciela terenu, na którym gospodarstwo domowe jest zlokalizowane. Wbrew stanowisku organu, Sąd I instancji zasadnie uznał, że organ nieprawidłowo utożsamił przypisaną Lasom Państwowym działalność gospodarczą, jako decydujące kryterium kwalifikacji poboru wód jako usługi wodnej. Literalna i funkcjonalna wykładnia art. 35 ust. 1 ustawy Prawo wodne nie uzależnia kwalifikacji poboru wód podziemnych jako usługi wodnej wyłącznie od prowadzenia działalności gospodarczej, ale od poboru w związku z działalnością gospodarczą wykraczającą poza powszechne, zwykłe lub szczególne korzystanie z wód. Pobór na potrzeby działalności gospodarczej jest szczególnym korzystaniem z wód (art. 34 pkt 13 Prawa wodnego). Na szczególne korzystanie z wód niezbędne jest pozwolenie wodnoprawne (art. 389 pkt 2 Prawa wodnego). W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, Sąd I instancji prawidłowo orzekł, że organ naruszył art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a., ponieważ nie poczynił dokładnych ustaleń faktycznych, które pozwoliłyby na jednoznaczne stwierdzenie celu poboru wody podziemnej, oraz podmiotu faktycznie korzystającego z pobranej wody. Wydając zaskarżoną decyzję organ oparł się wyłącznie na informacjach wynikających z protokołu kontroli. Natomiast w ogóle nie przeprowadził postępowania dowodowego, w celu zweryfikowania zarzutów skarżącego. Dopiero dokładne ustalenia faktyczne, poczynione w oparciu o zebrane dowody, pozwolą na dokonanie prawidłowej subsumpcji norm wynikających z Prawa wodnego. W pierwszej kolejności zatem konieczne jest wyjaśnienie kto jest właścicielem terenu, na którym pobierane są wody podziemne, jakim celom służy pobierana woda, a także w jakiej ilości średniorocznie jest ona pobierana. W świetle powyższych na uwzględnienie nie zasługiwał zarzut podnoszący naruszenie art 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. w związku z art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. W konsekwencji na uwzględnienie nie zasługiwały także zarzuty podnoszące naruszenie art. 33 Prawa wodnego, jak i art. 34 pkt 13) Prawa wodnego w związku z art. 4 ust. 3 ustawy o lasach. Z tych względów i na podstawie art. 184 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji wyroku. Pomimo wniosku skarżącego Naczelny Sąd Administracyjny nie orzekał w przedmiocie kosztów postępowania. Zgodnie bowiem z uchwałą składu siedmiu sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego z 19 listopada 2012 r. sygn. akt II FPS 4/12, przepisy art. 204 i art. 205 § 2 - 4 w związku z art. 207 § 1 p.p.s.a. wraz z właściwymi przepisami odrębnymi, do których odsyła art. 205 § 2 i 3 tej ustawy, stanowią podstawę do zasądzenia zwrotu kosztów za wniesienie sporządzonej przez profesjonalnego pełnomocnika odpowiedzi na skargę kasacyjną. W tej sprawie odpowiedź na skargę kasacyjną nie została sporządzona przez profesjonalnego pełnomocnika, a więc brak było podstaw do zwrotu kosztów w tym zakresie.
Potrzebujesz pomocy prawnej?
Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.
Zadaj pytanie Asystentowi AI