III OSK 1826/23

III OSK 1826/23 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2026-03-27
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2023-07-25
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Hanna Knysiak - Sudyka
Olga Żurawska - Matusiak /sprawozdawca/
Zbigniew Ślusarczyk /przewodniczący/
Symbol z opisem
6197 Służba Celna
Hasła tematyczne
Umorzenie postępowania
Skarżony organ
Szef Krajowej Administracji Skarbowej
Treść wyniku
Uchylono zaskarżony wyrok i orzeczenia organów I i II instancji
Powołane przepisy
Dz.U. 2022 poz 813
art. 275
Ustawa z dnia 16 listopada 2016 r. o Krajowej Administracji Skarbowej (t. j.)
Dz.U. 2024 poz 935
art. 188 w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.)
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący sędzia NSA Zbigniew Ślusarczyk Sędziowie: sędzia NSA Olga Żurawska-Matusiak (sprawozdawca) sędzia del. WSA Hanna Knysiak-Sudyka Protokolant: starszy asystent sędziego Przemysław Iżycki po rozpoznaniu w dniu 27 marca 2026 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej B.G. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 26 kwietnia 2023 r. sygn. akt II SA/Wa 232/23 w sprawie ze skargi B.G. na orzeczenie Szefa Krajowej Administracji Skarbowej z dnia 7 grudnia 2022 r. nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania dyscyplinarnego 1. uchyla zaskarżony wyrok i zaskarżone orzeczenie Szefa Krajowej Administracji Skarbowej oraz poprzedzające je orzeczenie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Lublinie z dnia 3 października 2022 r. nr [...] 2. zasądza od Szefa Krajowej Administracji Skarbowej na rzecz B.G. kwotę 360 (trzysta sześćdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.
Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z 26 kwietnia 2023 r., II SA/Wa 232/23, po rozpoznaniu skargi B.G. (dalej: "skarżąca") na orzeczenie Szefa Krajowej Administracji Skarbowej z 7 grudnia 2022 r., nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania dyscyplinarnego, oddalił skargę.
Wyrok został wydany w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy.
Postanowieniem z 8 lipca 2022 r., nr [...] Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Lublinie (dalej: "organ pierwszej instancji") wszczął postępowanie dyscyplinarne w sprawie niedopełnienia obowiązków służbowych wynikających ze złożonego ślubowania oraz przepisów prawa przez skarżącą pełniącą służbę na stanowisku starszego eksperta Służby Celno-Skarbowej w Lubelskim Urzędzie Celno – Skarbowym w [...]. W toku prowadzonego postępowania dyscyplinarnego 19 sierpnia 2022 r., wystąpiono do Drugiego Działu Kadr i Administracji Personalnej Izby Administracji Skarbowej w Lublinie z prośbą o przekazanie informacji o statusie służbowym skarżącej. Zgodnie z uzyskaną przy piśmie z 22 sierpnia 2022 r. informacją skarżąca decyzją Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Lublinie z 3 czerwca 2022 r., nr [...], na podstawie art. 179 ust. 1 pkt 10 w zw. z art. 183 ustawy z dnia 16 listopada 2016 r. o Krajowej Administracji Skarbowej (t.j. Dz. U. z 2022 r. poz. 813, z późn. zm, dalej "ustawa o KAS") została zwolniona ze służby w Służbie Celno-Skarbowej [...] lipca 2022 r., w związku z nabyciem praw do zaopatrzenia emerytalnego.
Orzeczeniem z 3 października 2022 r., nr [...] w Lublinie, na podstawie art. 257 ust. 2, art. 275 ustawy o KAS w zw. z art. 17 § 1 pkt 11 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. Kodeks postępowania karnego (tj. Dz.U.2016.1749 ze zm. dalej: "k.p.k."), umorzył postępowanie dyscyplinarne wszczęte wobec skarżącej postanowieniem nr [...] z 8 lipca 2022 r.
Od powyższego orzeczenia umarzającego postępowanie dyscyplinarne skarżąca wniosła odwołanie.
Orzeczeniem z 7 grudnia 2022 r., nr [...] Szef Krajowej Administracji Skarbowej (dalej: "organ drugiej instancji", "szef KAS") utrzymał w mocy zaskarżone orzeczenie.
W uzasadnieniu szef KAS wskazał, że w niniejszej sprawie okolicznością uniemożliwiającą dalsze prowadzenie postępowania dyscyplinarnego wobec skarżącej, a w konsekwencji jego umorzenie, jest zwolnienie skarżącej ze służby w Służbie Celno-Skarbowej z [...] lipca 2022 r. Zgodnie bowiem z art. 254 ustawy o KAS odpowiedzialności dyscyplinarnej za naruszenie obowiązków służbowych podlegają funkcjonariusze. Wobec tego przypisanie odpowiedzialności dyscyplinarnej, o której mowa w tym przepisie i nast. zamieszczonych w rozdziale 2 Działu VII ustawy o KAS zatytułowanym "Odpowiedzialność dyscyplinarna funkcjonariuszy", uwarunkowane jest posiadaniem przez potencjalnego obwinionego statusu funkcjonariusza Służby Celno-Skarbowej. Zdaniem organu odwoławczego, brak tej istotnej cechy, będący rezultatem np. zwolnienia funkcjonariusza ze służby na jego wniosek, uniemożliwia w konsekwencji dalsze prowadzenie już wszczętego postępowania dyscyplinarnego. Za powyższym stwierdzeniem przemawia również, okoliczność, iż katalog kar określony w art. 255 ust. 1 ustawy o KAS, został sformułowany w ten sposób aby mogły być one stosowane wyłącznie w stosunku do osoby posiadającej status funkcjonariusza Służby Celno-Skarbowej. Nadto w ustawie o KAS brak jest przepisu stanowiącego, że zwolnienie funkcjonariusza ze służby pozostaje bez wpływu na prowadzone wobec niego postępowanie dyscyplinarne. W związku z powyższym organ odwoławczy wskazał, że w niniejszej sprawie wystąpiła negatywna przesłanka procesowa uniemożliwiająca kontynuowanie postępowania dyscyplinarnego, a w konsekwencji nie mogło mieć miejsca ukaranie bądź uniewinnienie skarżącej.
Odnosząc się zaś do argumentacji odwołania, organ drugiej instancji stwierdził, że sprowadza się ona przede wszystkim do kwestionowania zasadności i prawidłowości wszczęcia oraz prowadzenia przedmiotowego postępowania dyscyplinarnego wobec skarżącej. Tymczasem sformułowane w ten sposób zarzuty nie zasługują na uwzględnienie, gdyż przyczyną umorzenia postępowania dyscyplinarnego było zwolnienie skarżącej ze służby w Służbie Celno-Skarbowej i powstała w związku z tym utrata legitymacji biernej skarżącej do bycia obwinioną w tym postępowaniu.
Reasumując organ drugiej instancji wskazał, że mając na uwadze, że [...] lipca 2022 r. uległ zakończeniu stosunek służbowy skarżącej, dalsze prowadzenie wobec niej postępowania dyscyplinarnego było bezzasadne, a w konsekwencji w opisanych wyżej okolicznościach należało je umorzyć, co prawidłowo uczynił organ pierwszej instancji.
Przywołanym na wstępie wyrokiem z 26 kwietnia 2023 r., Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, działając na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnym (Dz. U. z 2023 r., poz. 259, dalej: "p.p.s.a."), oddalił skargę.
W uzasadnieniu wyroku wskazano, że istota sprawy w niniejszym postępowaniu sprowadzała się do oceny tego, czy po przejściu skarżącej na emeryturę (tj. po utracie przez nią statusu funkcjonariusza KAS), możliwym było dalsze prowadzenie wszczętego wobec niej postępowania dyscyplinarnego i merytoryczne jego zakończenie. W ocenie Sądu pierwszej instancji na wyżej postawione pytanie należało udzielić negatywnej odpowiedzi.
Przytaczając treść art. art. 257 ustawy o KAS Sąd pierwszej instancji wskazał, że sformułowania ww. regulacji wprost wskazują na to, iż postępowanie dyscyplinarne może toczyć się wyłącznie w odniesieniu do funkcjonariusza pozostającego w służbie. Ustawodawca nie upoważnił bowiem żadnego organu do prowadzenia omawianego postępowania wobec byłego funkcjonariusza. Skoro więc organy administracji muszą działać na podstawie prawa i nie mogą domniemywać swych kompetencji, brak wyraźnego wskazania podmiotu mogącego badać odpowiedzialność dyscyplinarną emerytowanego funkcjonariusza, w sposób jednoznaczny uniemożliwia prowadzenie merytorycznego postępowania dyscyplinarnego wobec takiej osoby.
Za poprawnością powyższych wniosków przemawia także zawarty w omawianej ustawie katalog kar dyscyplinarnych.
Natomiast przytaczając art. 255 ustawy o KAS Sąd Wojewódzki stwierdził, że logiczna wykładnia przywołanej regulacji prowadzi do konkluzji, iż kary dyscyplinarne przewidziane przez ustawodawcę można nałożyć wyłącznie na funkcjonariusza pozostającego w czynnej służbie. W szczególności brak jest przecież faktycznej możliwości przeniesienia na niższe stanowisko służbowe czy wręcz wydalenia ze służby funkcjonariusza, który w tej służbie nie pozostaje już.
W świetle powyższego w ocenie Sądu pierwszej instancji za prawidłowe należało uznać wnioski organu, iż wobec niespornego faktu, że skarżąca nie jest już funkcjonariuszem (wobec przejścia na emeryturę), brak jest możliwości kontynuowania wobec niej postępowania dyscyplinarnego. Ustawodawca nie wprowadził bowiem do ustawy pragmatycznej przepisu, dającego organom możliwość badania odpowiedzialności dyscyplinarnej byłych funkcjonariuszy a w konsekwencji dającego możliwość merytorycznego orzekania o tej odpowiedzialności wobec osób pozostających poza służbą.
WSA w Warszawie wskazał, że w tak ustalonym stanie faktycznym organ poprawnie także przywołał art. 17 § 1 pkt 11 k.p.k. (art. 275 ust. 1 ustawy o KAS dopuszcza bowiem odpowiednie stosowanie przepisów Kodeksu postepowania karnego) i stwierdzając istnienie okoliczności wyłączającej ściganie umorzył postępowanie dyscyplinarne.
W odniesieniu do zarzutów skargi, WSA w Warszawie wskazał, że pozostawały one w oderwaniu od przedmiotu niniejszej sprawy. Przedmiot sprawy określa przecież materia skarżonego rozstrzygnięcia. Skoro więc skarżone orzeczenie miało charakter formalno-prawny a nie merytoryczny, brak jest możliwości ku temu, aby w przy rozpoznawaniu skargi na takie orzeczenie, Sąd wypowiadał się co do kwestii innych niż mających charakter formalno-prawny. Sąd nie miał więc podstaw ani faktycznych ani prawnych do tego, aby badać prawidłowość wszczęcia postępowania dyscyplinarnego wobec skarżącej, a tym bardziej aby wypowiadać się co do kwestii jej winy lub niewinności.
Nie zgadzając się z powyższym wyrokiem skarżąca zaskarżyła go w całości, na podstawie art. 174 pkt 2 p.p.s.a. zarzucając naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, tj.:
1. art. 151 p.p.s.a. w zw. z art. 17 § 1 pkt 1 i 2 oraz 93 § 1 k.p.k. stosowanych na zasadzie odesłania z art. 275 ustawy o KAS, poprzez niezasadne oddalenie skargi na orzeczenie dyscyplinarne Szefa KAS z 7 grudnia 2022 r., [...] oraz poprzedzające je orzeczenie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Lublinie z 3 października 2022 r., [...], pomimo że zgromadzony materiał dowodowy pozwalał na stwierdzenie, iż orzeczenia organu pierwszej, jak i drugiej instancji nie powinny zostać utrzymane w mocy, albowiem organy pominęły rolę i uprawnienia skarżącej kasacyjnie w procesie meldunkowym obowiązującym w Lubelskim Urzędzie Celno-Skarbowym w [...], co skutkowało prowadzeniem postępowania dyscyplinarnego pomimo niepopełnienia przez nią deliktu dyscyplinarnego. Wskazane uchybienie mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, ponieważ uwzględnienie wskazanego błędu w orzeczeniach skutkowałoby uwzględnieniem skargi złożonej do WSA w Warszawie;
2. art. 151 p.p.s.a. w zw. z art. 7 k.p.k., art. 2 § 1 pkt 1 i § 2 k.p.k. oraz art. 4 k.p.k. w zw. z art. 275 ustawy o KAS, polegające na oddaleniu skargi i nieuchyleniu rozstrzygnięć organów obu instancji, pomimo że organy pierwszej, jak i drugiej instancji badały i uwzględniły wyłącznie okoliczności przemawiające na niekorzyść skarżącej kasacyjnie, a przez dowolną, a nie swobodną ocenę materiału dowodowego, błędnie uznały, że sposób działania skarżącej stanowił delikt dyscyplinarny i tym samym zachodziły podstawy do wszczęcia postępowania dyscyplinarnego, a po jego wszczęciu nie zachodzą okoliczności nakazujące umorzenie postępowania z przyczyn materialnych (czynu nie popełniono, brak znamion). Wskazane uchybienie mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, ponieważ uwzględnienie wskazanego błędu w orzeczeniach skutkowałoby uwzględnieniem skargi złożonej do WSA w Warszawie;
3. art. 151 p.p.s.a. w zw. z art. 261 ust. 1 i 3 ustawy o KAS, polegające na oddaleniu skargi i nieuchyleniu orzeczeń organów obu instancji, pomimo że postępowanie wyjaśniające prowadzone przez Rzecznika Dyscyplinarnego Izby Administracji Skarbowej w Lublinie nie potwierdziło zaistnienia przewinienia dyscyplinarnego przez skarżącą kasacyjnie i tym samym niezasadnie wszczęto postępowanie dyscyplinarne wobec niej, o czyn niestanowiący, w świetle obowiązujących ją regulacji przewinienia dyscyplinarnego. Wskazane uchybienie mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, ponieważ uwzględnienie wskazanego błędu w orzeczeniach skutkowałoby uwzględnieniem skargi złożonej do WSA w Warszawie;
4. art. 151 p.p.s.a. w zw. z art. 262 ust. 4 pkt 4 i 5 ustawy o KAS, polegające na oddaleniu skargi i nieuchyleniu orzeczeń dyscyplinarnych organów obu instancji pomimo, iż postępowanie było prowadzone z naruszeniem elementarnych reguł w zakresie opisu przewinienia dyscyplinarnego zarzucanego obwinionej wraz z jego kwalifikacją prawną oraz uzasadnienia faktycznego zarzucanego przewinienia dyscyplinarnego. Analiza tych elementów zawarta w orzeczeniach dyscyplinarnych organów obu instancji oraz w postanowieniu o wszczęciu postępowania dyscyplinarnego z 8 lipca 2022 r. świadczy o braku podstaw do wszczęcia postępowania, co powinno skutkować koniecznością jego umorzenia z uwagi na brak popełnienia przewinienia dyscyplinarnego (brak faktycznej podstawy wszczęcia). Wskazane uchybienie mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, ponieważ uwzględnienie wskazanego błędu w orzeczeniach skutkowałoby uwzględnieniem skargi złożonej do WSA w Warszawie;
5. art. 141 § 4 p.p.s.a., poprzez brak odniesienia się przez WSA w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku do stanowiska skarżącej kasacyjnie wyrażonego w skardze i nieprzedstawienie jego oceny w zakresie trafnych argumentów skarżącej (dotyczących możliwości wydania postanowienia o umorzeniu postępowania z uwagi na to, iż czynu nie popełniono, czy nie zwiera znamion przewinienia dyscyplinarnego). Wskazane uchybienie mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, ponieważ uwzględnienie wskazanego błędu w orzeczeniach skutkowałoby uwzględnieniem skargi złożonej do WSA w Warszawie.
Na podstawie art. 174 pkt 1 ustawy p.p.s.a, skarżąca kasacyjnie zarzuciła również naruszenie przepisów prawa materialnego, tj. art. 151 p.p.s.a. w zw. z art. 254 pkt 1 i art. 199 pkt 2 ustawy o KAS, poprzez jego niewłaściwe zastosowanie polegające na oddaleniu skargi i nieuchyleniu orzeczeń organów obu instancji, pomimo że nie sposób przypisać skarżącej realizacji znamion deliktu dyscyplinarnego określonego w przepisie art. 254 pkt 1 w zw. z art. 199 pkt 2 ustawy o KAS, polegającego na naruszeniu obowiązków służbowych w szczególności niedopełnienia obowiązków służbowych lub wynikających ze złożonego ślubowania oraz przepisów prawa w zakresie rzetelnego i terminowego wykonywania powierzonych zadań ponieważ analiza obowiązujących skarżącą regulacji prowadzi do wniosku, iż działała zgodnie z nimi.
W związku z powyższymi zarzutami, skarżąca kasacyjnie wniosła o uchylenie w całości wyroku WSA w Warszawie i przekazanie przedmiotowej sprawy do ponownego rozpoznania przez WSA w Warszawie oraz o zasądzenie od Szefa KAS na rzecz skarżącej zwrotu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych. Jednocześnie skarżąca kasacyjnie oświadczyła, iż zrzeka się przeprowadzenia rozprawy.
W uzasadnieniu skargi kasacyjnej skarżąca przedstawiła argumentację, mającą na celu wykazanie zasadności podniesionych zarzutów.
W odpowiedzi na skargę kasacyjną organ wniósł o jej oddalenie, rozpoznanie skargi kasacyjnej na rozprawie oraz o zasądzenie na rzecz organu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje.
Zgodnie z art. 183 § 1 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania, której przesłanki enumeratywnie wymienione w art. 183 § 2 p.p.s.a. w niniejszej sprawie nie występują. Oznacza to, że przytoczone w skardze kasacyjnej przyczyny wadliwości prawnej zaskarżonego wyroku determinują zakres kontroli dokonywanej przez sąd drugiej instancji, który w odróżnieniu od sądu pierwszej instancji nie bada całokształtu sprawy, lecz tylko weryfikuje zasadność zarzutów podniesionych w skardze kasacyjnej.
Skarga kasacyjna jest uzasadniona, chociaż nie wszystkie jej zarzuty zostały oparte na usprawiedliwionych podstawach, a część z nich była przedwczesna. Podkreślenia wymaga – wobec treści niektórych zarzutów, że rola sądu administracyjnego sprowadza się do badania (korygowania) działania lub zaniechania organów administracji publicznej, a nie zastępowania ich w załatwianiu spraw przez wydawanie końcowego rozstrzygnięcia w sprawie. Sąd administracyjny ocenia zgodność z prawem zaskarżonego aktu organu administracji publicznej, a nie zastępuje go w czynnościach.
Zasadnicze okoliczności sprawy, które zadecydowały o umorzeniu postępowania dyscyplinarnego, nie są sporne. Postępowanie dyscyplinarne wobec skarżącej zostało rozpoczęte 8 lipca 2022 r., po wcześniejszym przeprowadzeniu postępowania wyjaśniającego wszczętego 20 maja 2022 r. Natomiast decyzją Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Lublinie z 3 czerwca 2022 r. skarżąca została zwolniona ze służby w Służbie Celno-Skarbowej [...] lipca 2022 r. w związku z nabyciem praw do zaopatrzenia emerytalnego. Wobec utraty z tym dniem przez skarżącą statusu funkcjonariusza, organ dyscyplinarny umorzył postępowanie dyscyplinarne uznając, że zaistniała okoliczność wyłączająca ściganie.
Przed czynieniem dalszych rozważań istotnym jest przypomnienie, że zgodnie z art. 275 ustawy o KAS w sprawach nieuregulowanych w rozdziale dotyczącym odpowiedzialności dyscyplinarnej stosuje się odpowiednio przepisy Kodeksu postępowania karnego, w tym art. 17 § 1 k.p.k. Przesłanki umorzenia postępowania, enumeratywnie wymienione w art. 17 § 1 k.p.k. można podzielić na przesłanki umorzenia o charakterze czysto procesowym i na przesłanki materialne warunkujące dopuszczalność procesu. Przesłanki z art. 17 § 1 pkt 1 i 2 k.p.k. zalicza się do materialnych, a więc takich, które powodują prawną niedopuszczalność procesu z uwagi na niespełnienie w warunków odpowiedzialności karnej, określonych w prawie materialnym. Ich wystąpienie powoduje zaniechanie wszczęcia postępowania, jego umorzenie przed rozpoczęciem przewodu sądowego bądź uniewinnienie oskarżonego po jego rozpoczęciu. Z kolei wystąpienie przesłanki procesowej powoduje prawną niedopuszczalność postępowania w sprawach o czyny, które w świetle prawa materialnego są przestępstwami, a ich sprawcy podlegają karze (por. Komentarz KPK pod red. P. Hofmańskiego, Wydawnictwo C.H. Beck, Warszawa 2007, Tom 1, str. 142-151).
Zasadniczo stanowisko organu odnoszące się do umorzenia postępowania dyscyplinarnego w przypadku odejścia obwinionego funkcjonariusza ze służby, zaakceptowane przez Sąd pierwszej instancji jest poprawne, gdyż na skutek zwolnienia funkcjonariusza ze służby ustaje władza dyscyplinarna nad tym funkcjonariuszem ze strony właściwego organu dyscyplinarnego. Nie jest jednak tak, że po dacie ustania stosunku służbowego, organy dyscyplinarne nie mają tytułu do wydania orzeczenia kończącego postępowanie co do istoty – orzeczenia uniewinniającego, bądź też umorzenia postępowania dyscyplinarnego z przyczyn materialnych (por. wyrok NSA z 12 maja 2006 r., I OSK 1130/05).
Zbliżone zagadnienie, a dotyczące konieczności umorzenia postępowania dyscyplinarnego w sytuacji przedawnienia karalności, było przedmiotem analizy w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego. Z orzecznictwa tego w sposób jednoznaczny wynika, że wystąpienie negatywnej przesłanki procesowej w postaci przedawnienia karalności czynu nie wyklucza umorzenia z przyczyn materialnych bądź wydania orzeczenia uniewinniającego, o ile zebrany w sprawie materiał dowodowy pozwala na ustalenie czy czyn popełniono oraz umożliwia jego merytoryczną ocenę pod katem odpowiedzialności dyscyplinarnej (por. wyrok NSA z 8 kwietnia 2011 r., I OSK 2093/10 i przywołane tam orzecznictwo NSA i SN). Stanowisko takie niewątpliwie uzasadnione jest interesem obwinionego, co wymaga szczególnego podkreślenia.
W ocenie NSA żadne usprawiedliwione racje nie przemawiają za tym, aby powyższego stanowiska, dotyczącego przedawnienia karalności związanego z tym umorzenia postępowania, nie uwzględnić w sytuacji odejścia funkcjonariusza ze służby w trakcie toczącego się postępowania dyscyplinarnego. Zasadnym wydaje się również odwołanie do stanowiska Sądu Najwyższego przedstawionego w postanowieniu z 27 kwietnia 2023 r., I ZSK 16/22, wydanym w sprawie dyscyplinarnej wobec sędzi, która w toku tego postępowania zmarła. Sytuacja zaistniała w tym przypadku, aczkolwiek oczywiście nie tożsama z tą, która występuje w rozpoznawanej sprawie, ale zbliżona jest co do skutków. W przywołanym orzeczeniu SN uznał, że przy zbiegu negatywnych przesłanek procesowych z art. 17 § 1 k.p.k. podstawa umorzenia wynikająca z oceny formalnej sprawy, odnosząca się do śmierci obwinionego (art. 17 § 1 pkt 5 k.p.k.) powinna ustąpić podstawie związanej z oceną materialną czynu. Zbliżone stanowisko zajął SN w sytuacji śmierci oskarżonego na etapie postępowania przed sądem pierwszej instancji (zob. wyrok SN z 30 września 2020 r., II KO 62/20). Przyjął, że śmierć oskarżonego skutkuje, zgodnie z unormowaniem zawartym w art. 17 § 1 k.p.k., umorzeniem postępowania karnego w każdej jego fazie, za wyjątkiem sytuacji, gdy po przeprowadzeniu przewodu sądowego istnieją podstawy do stwierdzenia okoliczności wymienionych w art. 17 § 1 pkt 1 i 2 k.p.k., wówczas bowiem powinien zostać wydany wyrok uniewinniający.
Należy zatem przyjąć, przy uwzględnieniu powyższych stanowisk, które Sąd orzekający w tym składzie w pełni podziela, że do umorzenia postępowania dyscyplinarnego w sytuacji odejścia funkcjonariusza ze służby powinno dojść, gdy do momentu opuszczenia służby nie zostałyby przeprowadzone wszelkie niezbędne dowody i wyjaśnione wszystkie okoliczności faktyczne pozwalające na stwierdzenie, że obwiniony funkcjonariusz nie popełnił czynu stanowiącego delikt dyscyplinarny, objęty postawionym mu zarzutem. Inaczej mówiąc, wystąpienie negatywnej przesłanki procesowej przewidzianej w art. 17 § pkt 11 k.p.k. nie wyklucza, co do zasady, umorzenia postępowania z przyczyn materialnych lub wydania orzeczenia uniewinniającego, o ile zebrany w sprawie materiał dowodowy pozwala na ustalenie czy czyn popełniono oraz umożliwia jego merytoryczną ocenę pod kątem odpowiedzialności dyscyplinarnej.
W przedmiotowej sprawie organ w zaskarżonym orzeczeniu nie zajął stanowiska w powyższym zakresie, umarzając postępowanie wobec zaistnienia przesłanki z art. 17 § 1 pkt 11 k.p.k., który to przepis znajdował zastosowanie w sprawie wobec regulacji art. 275 ustawy o KAS. Stanął na stanowisku, że wobec utraty przez skarżącą legitymacji biernej do bycia obwinioną w postępowaniu dyscyplinarnym, nie może wypowiadać się w kwestiach merytorycznych. Stanowisko to podzielił Sąd pierwszej instancji, uznając, że nie może badać prawidłowości wszczęcia postepowania dyscyplinarnego wobec skarżącej, ani odnosić się co do kwestii jej winy lub niewinności.
W świetle tego co powiedziano powyżej, takie stanowisko nie zasługuje na aprobatę. Zasadne są zatem zarzuty opisane w pkt 1, 2, 3 i 4 skargi kasacyjnej. Organ ponownie rozpoznając sprawę przy uwzględnieniu przedstawionego powyżej poglądu, powinien wypowiedzieć się co do możliwości umorzenia postępowania dyscyplinarnego z przyczyn materialnych bądź wydania orzeczenia uniewinniającego. Wobec wskazanej przyczyny wyeliminowania z obrotu orzeczeń obu organów dyscyplinarnych, przedwczesne jest odnoszenie się do zarzutu naruszenia prawa materialnego. Brak ustaleń faktycznych sprawy, a zwłaszcza stanowiska organów we wskazanym wcześniej zakresie, nie pozwala na ocenę prawidłowości zastosowania art. 254 pkt 1 i art. 199 pkt 2 ustawy o KAS.
Niezasadny jest natomiast zarzut naruszenia art. 141 § 4 p.p.s.a.
Wyjaśnienia wymaga, że zarzut naruszenia powyższego przepisu może być skutecznie postawiony w dwóch przypadkach: gdy uzasadnienie wyroku nie zawiera wszystkich elementów, wymienionych w tym przepisie i gdy w ramach przedstawienia stanu sprawy, wojewódzki sąd administracyjny nie wskaże, jaki i dlaczego stan faktyczny przyjął za podstawę orzekania (por. uchwałę NSA z 15 lutego 2010 r., II FPS 8/09, wyrok NSA z 20 sierpnia 2009 r., II FSK 568/08). Naruszenie to musi być przy tym na tyle istotne, aby mogło mieć wpływ na wynik sprawy (art. 174 pkt 2 p.p.s.a.). Za jego pomocą nie można skutecznie zwalczać prawidłowości przyjętego przez sąd stanu faktycznego, jak i niemożliwe jest także kwestionowanie w ramach zarzutu naruszenia art. 141 § 4 p.p.s.a. stanowiska sądu co do wykładni bądź zastosowania prawa materialnego. Przepis art. 141 § 4 p.p.s.a. jest przepisem proceduralnym, regulującym wymogi uzasadnienia. W ramach rozpatrywania zarzutu naruszenia tego przepisu Naczelny Sąd Administracyjny zobowiązany jest jedynie do kontroli zgodności uzasadnienia zaskarżonego wyroku z wymogami wynikającymi z powyższej normy prawnej. Wadliwość uzasadnienia orzeczenia może stanowić przedmiot skutecznego zarzutu kasacyjnego z art. 141 § 4 p.p.s.a., w sytuacji, gdy sporządzone jest ono w taki sposób, że niemożliwa jest kontrola instancyjna zaskarżonego wyroku (por. postanowienie NSA z 22 maja 2014 r., II OSK 481/14). Tymczasem uzasadnienie zaskarżonego w niniejszej sprawie wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego zawiera wszystkie wymagane elementy, w tym: przedstawienie stanu sprawy, zarzutów podniesionych w skardze, stanowiska strony przeciwnej, podstawę prawną rozstrzygnięcia oraz jej wyjaśnienie. Sąd pierwszej instancji odniósł się do wszystkich kwestii istotnych z punktu widzenia merytorycznego rozstrzygnięcia sprawy i wskazał powody, dla których uznał, że skarga skarżącej nie zasługiwała w niniejszej sprawie na uwzględnienie. Treść uzasadnienia zaskarżonego wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w czyni go więc w pełni poddającym się kontroli kasacyjnej i wprost wynika z niego rezultat i wnioski przeprowadzonej kontroli działalności administracji publicznej. Przedstawiona przez Sąd pierwszej instancji argumentacja jest czytelna sprawiając, że wyrok poddaje się kontroli instancyjnej, a to wszystko czyni zarzut naruszenia art. 141 § 4 p.p.s.a. bezskutecznym. Można jedynie dodać, że obowiązek odniesienia się do zarzutów skargi oznacza konieczność odniesienia się do kwestii istotnych z punktu widzenia rozstrzygnięcia sprawy. Podkreślić należy, że art. 141 § 4 p.p.s.a. nie wymaga szczegółowego odniesienia się przez Sąd pierwszej instancji do wszystkich zarzutów skargi oraz podniesionej w niej argumentacji, ale wymaga odniesienia się do tych zarzutów, których zbadanie jest niezbędne do przeprowadzenia kontroli zaskarżonego aktu administracyjnego, co miało miejsce w realiach tej sprawy. Zarzutu naruszenia art. 141 § 4 p.p.s.a. nie może zatem uzasadniać nieuwzględnieniem wszystkich zarzutów skargi czy nieodniesieniem się przez sąd do wszystkich kwestii podnoszonych przez stronę. To, że skarżąca kasacyjnie nie jest przekonana o trafności rozstrzygnięcia sprawy przez sąd, nie oznacza jeszcze wadliwości uzasadnienia wyroku (por. wyrok NSA z 30 listopada 2011 r., I OSK 1451/11). Brak przekonania strony o trafności rozstrzygnięcia sprawy, w tym co do przyjętego kierunku wykładni i zastosowania prawa, czy też oceny zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, która nie koresponduje z oczekiwaniami skarżącej kasacyjnie, nie oznacza wadliwości uzasadnienia wyroku. Polemika z merytorycznym stanowiskiem sądu pierwszej instancji nie może czynić skutecznym zarzutu naruszenia art. 141 § 4 p.p.s.a.
Mając wszystkie powyższe względy na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 188 w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. i art. 135 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji wyroku. O kosztach postępowania sądowego orzeczono w oparciu o art. 203 pkt 1 p.p.s.a.