III OSK 1788/23

III OSK 1788/23 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2024-11-05
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2023-07-19
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Małgorzata Masternak - Kubiak /przewodniczący sprawozdawca/
Paweł Mierzejewski
Piotr Korzeniowski
Symbol z opisem
6133 Informacja o środowisku
658
Hasła tematyczne
Ochrona środowiska
Sygn. powiązane
II SAB/Wr 3/23 - Wyrok WSA we Wrocławiu z 2023-03-07
Skarżony organ
Inne
Treść wyniku
Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy
Dz.U. 2022 poz 1029
art. 9 ust. 1
Ustawa z dnia 3 października 2008 r. o udostępnianiu informacji o środowisku i jego ochronie, udziale społeczeństwa w ochronie środowiska oraz  o ocenach oddziaływania na środowisko - t.j.
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Małgorzata Masternak-Kubiak (spr.) Sędziowie: sędzia NSA Piotr Korzeniowski sędzia del. WSA Paweł Mierzejewski Protokolant: starszy asystent sędziego Rafał Kopania po rozpoznaniu w dniu 5 listopada 2024 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej Nadleśniczego Państwowego Gospodarstwa Leśnego Lasy Państwowe Nadleśnictwo M. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z dnia 7 marca 2023 r. sygn. akt II SAB/Wr 3/23 w sprawie ze skargi Fundacji X w W. na bezczynność Nadleśniczego Państwowego Gospodarstwa Leśnego Lasy Państwowe Nadleśnictwo M. w przedmiocie udostępnienia informacji o środowisku oddala skargę kasacyjną.
Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu wyrokiem z dnia 7 marca 2023 r. sygn. akt II SAB/Wr 3/23, po rozpoznaniu skargi Fundacji X z siedzibą w W. (dalej: "skarżąca", "fundacja") na bezczynność Nadleśniczego Państwowego Gospodarstwa Leśnego Lasy Państwowe Nadleśnictwo M. w przedmiocie udostępnienia informacji o środowisku – w punkcie I. stwierdził, że Nadleśniczy Państwowego Gospodarstwa Leśnego Lasy Państwowe Nadleśnictwo M. dopuścił się bezczynności w prowadzeniu postępowania z wniosku strony skarżącej; w punkcie II. stwierdził, że bezczynność organu nie miała miejsca z rażącym naruszeniem prawa; w punkcie III. zobowiązał Nadleśniczego Państwowego Gospodarstwa Leśnego Lasy Państwowe Nadleśnictwo M. do wydania aktu albo dokonania czynności w terminie 30 dni od daty dręczenia prawomocnego wyroku wraz z aktami administracyjnymi; w punkcie IV. zasądził od Nadleśniczego Państwowego Gospodarstwa Leśnego Lasy Państwowe Nadleśnictwo M. na rzecz strony skarżącej kwotę 100 zł tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.
Jak wskazał Sąd pierwszej instancji skargą z dnia 22 sierpnia 2022 r., Fundacja zarzuciła Nadleśniczemu Państwowego Gospodarstwa Leśnego Lasy Państwowe Nadleśnictwo M. (dalej – organ) bezczynność w przedmiocie rozpoznania wniosku o udostępnienie informacji o środowisku. Jak wynika z treści skargi oraz akt administracyjnych, wnioskiem z dnia 24 lutego 2022 r. skarżąca zwróciła się do Nadleśniczego o udzielenie odpowiedzi na pytania odnoszące się do procesów konsultacji społecznych, zgłaszania uwag, wniosków, petycji, uczestniczenia strony społecznej w decyzjach o gospodarki leśnej, które odbyły się poza procesem tworzenia planu urządzenia lasu, i nastąpiły od 1 stycznia 2018 r. Informacje mają dotyczyć konsultacji strony społecznej w związku z gospodarką leśną, także w aspekcie ich rezultatów.
W piśmie z dnia 9 marca 2022 r. skierowanym do Nadleśnictwa skarżąca polemizuje ze stanowiskiem, jakoby żądane informacje nie były bezpośrednio związane z informacjami o środowisku i ponawia żądanie udzielenia informacji.
Pismem z dnia 28 marca 2022 r. Nadleśniczy poinformował skarżącą, że nie jest możliwe udzielenie odpowiedzi ze względu na rozbieżności co do trybu, w jakim powinno to nastąpić. W ocenie Nadleśnictwa żądane informacje nie są bezpośrednio związane z informacją o środowisku przyrodniczym, jego stanie ochrony oraz nie nawiązują do działań gospodarczych w lasach. Nadleśniczy poprosił o jednoznaczne wskazanie, czy chodzi o wniosek o dostęp do informacji publicznej, czy też wniosek o dostęp do informacji o środowisku, czy też pismo innej kategorii. Dla udzielenia odpowiedzi Nadleśniczy zakreślił termin 7 dni, uprzedzając, że w razie braku wyjaśnienia odpowiedź na pismo z dnia 9 marca 2022 r. nie zostanie udzielona.
Z uwagi na powyższe fundacja wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu wspomnianą na wstępie skargę, z kolei organ w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie.
Wyrokiem z dnia 7 marca 2023 r. Sąd pierwszej instancji uznał wniesioną skargę za zawierającą usprawiedliwione podstawy. Przesądzając w pierwszej kolejności, że przedmiotowa skarga była dopuszczalna i podlegała rozpoznaniu, Sąd meriti wskazał, że ma rację skarżąca dowodząc, iż jej wniosek podlega rozpatrzeniu w trybie ustawy o udostępnianiu informacji o środowisku.
Zgodnie z art. 14 ust. 1 ustawy z dnia 3 października 2008 r. o udostępnianiu informacji o środowisku i jego ochronie, udziale społeczeństwa w ochronie środowiska oraz o ocenach oddziaływania na środowisko (tekst jedn. Dz. U. z 2022 r. poz. 1029 ze zm.) – dalej: "u.u.i.o.ś.", władze publiczne udostępniają informację o środowisku i jego ochronie bez zbędnej zwłoki, nie później niż w ciągu miesiąca od dnia otrzymania wniosku. Według art. 14 ust. 2, termin, o którym mowa w ust. 1, może zostać przedłużony do 2 miesięcy ze względu na stopień skomplikowania sprawy. W tym przypadku przepisy art. 35 § 5 i art. 36 K.p.a. stosuje się odpowiednio.
Z art. 16 w związku z art. 20 u.u.i.o.ś. wynika enumeratywny katalog sytuacji, w których władze publiczne mogą odmówić udostępnienia informacji, oraz decyzja administracyjna jako forma odmowy udostępnienia informacji.
Jeżeli zatem nie zachodzi żadna przesłanka odmowy, a organ nie odmówił udostępnienia informacji w drodze decyzji, to zastosowanie znajduje wskazany wyżej przepis art. 14 ust. 1 u.u.i.o.ś. Oznacza to tyle, że organ udostępnia wnioskowane informacje zasadniczo bez zbędnej zwłoki, a udostępnianie takie przybiera formę czynności materialno–technicznej.
W przedmiotowej sprawie organ nie wydał decyzji odmownej. Faktycznie nie udzielił jednak skarżącej stosownych informacji argumentując, ze nie stanowią one informacji o środowisku. Pozbawił przez to skarżącą gwarancji prawnych, jakie daje odmowa w drodze decyzji, i jednocześnie arbitralnie przyjął, że wnioskowane informacje nie stanowią informacji o środowisku, w piśmie z dnia 28 marca 2022 r. informując niemożności udzielenia odpowiedzi i oceniając wnioskowane informacje jako niedotyczące środowiska.
W ocenie Sądu meriti takie działanie Nadleśniczego nie odpowiada prawu, ponieważ jest sprzeczne z rozumieniem informacji o środowisku zaprezentowanym przez Sąd wyżej, przyjętym w ustawodawstwie, utrwalonym w doktrynie i orzecznictwie. Dlatego Nadleśniczy powinien albo wydać stosowną decyzję administracyjną, jeżeli zachodzą przesłanki do odmowy udzielenia informacji, albo pozytywnie zareagować na wniosek skarżącej, udzielając informacji w formie czynności materialno–technicznej.
W realiach sprawy, w odpowiedzi na wniosek złożony dnia 24 lutego 2022 r., Nadleśniczy pismem z dnia 28 marca 2022 r. odmawia żądanym informacjom statusu informacji o środowisku, co jest w ocenie Sądu Wojewódzkiego stanowiskiem chybionym. Wszystko to prowadzi do wniosku, że biorąc pod uwagę dzień złożenia skargi – 22 listopada 2022 r. – Nadleśniczy nie załatwił sprawy w prawem przewidzianej formie.
Powołane wyżej przepisy art. 14 ust. 1 u.u.i.o.ś. nakazują Nadleśniczemu załatwić sprawę niezwłocznie, nie później niż w ciągu miesiąca od dnia otrzymania wniosku. Nadleśniczy nie zrealizował tego obowiązku, a więc w świetle przepisów prawa pozostaje w stanie bezczynności.
Takie stwierdzenie zobowiązuje Sąd do postąpienia po myśli art. 149 § 1 P.p.s.a. Tym samym Sąd pierwszej instancji uwzględniając skargę na bezczynność zobowiązał Nadleśniczego do rozpoznania wniosku skarżącej w terminie 30 dni od daty otrzymania prawomocnego wyroku wraz z aktami sprawy. Jednocześnie Sąd nie dostrzegł w postępowaniu Nadleśniczego cechy rażącego naruszenia prawa. W ocenie Sądu Wojewódzkiego, Nadleśniczy naruszył terminy, ale nie w sposób rażący. Wskazuje na to chronologia sprawy i to, że Nadleśniczy korespondował ze skarżącą. Skłoniło to Sąd do konkluzji, że Nadleśniczy błędnie zinterpretował przepisy prawa, co sprawiło, że nie załatwił należycie wniosku skarżącej, jednak nie pozostawał w sprawie całkowicie bezczynny, bierny, co mogłoby wskazywać na rażące naruszenie prawa.
Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wniósł Nadleśniczy Państwowego Gospodarstwa Leśnego Lasy Państwowe Nadleśnictwo M. Zaskarżając rozstrzygnięcie Sądu pierwszej instancji w całości, zarzucił naruszenie:
1. przepisu prawa materialnego, a to art. 9 ust. 1 u.i.o.ś. poprzez błędną jego wykładnię i przyjęcie, że określony w sprawie stan faktyczny odpowiada hipotezie normy prawnej, tj. że wniosek strony skarżącej dotyczył informacji o środowisku podlegającej udostępnieniu zgodnie z u.i.o.ś., podczas gdy informacje wskazane we wniosku nie stanowiły informacji o środowisku.
2. przepisów postępowania, co miało istotny wpływ na wynik sprawy, a to:
a) art. 149 § 1 P.p.s.a. poprzez zobowiązanie organu do wydania aktu lub dokonania czynności, pomimo że wniosek skarżącego stanowił nadużycie prawa do informacji o środowisku;
b) art. 149 § 1 P.p.s.a. stwierdzenie, że organ dopuścił się bezczynności w przedmiocie udostępnienia informacji publicznej, gdy tymczasem w opisanych w uzasadnieniu niniejszej skargi okolicznościach faktycznych i prawnych nie można żadną miarą przypisać organowi bezczynności;
c) art. 151 P.p.s.a. poprzez jego niezastosowanie wobec okoliczności, że organ nie pozostawał w bezczynności;
d) art. 58 § 1 pkt 1 P.p.s.a. poprzez zaniechanie jego zastosowania, mimo iż sprawa ta nie należy do właściwości sądów administracyjnych, bowiem żądane informacje nie stanowią informacji o środowisku
e) art. 52 § 1 P.p.s.a. w zw. z art. 37 K.p.a. poprzez zaniechanie jego zastosowania, mimo iż skargę w niniejszej sprawie należałoby uznać za przedwczesną i podlegającą odrzuceniu.
W oparciu o powyższe zarzuty skarżący kasacyjnie organ wniósł o:
- uchylenie zaskarżonego wyroku i odrzucenie skargi;
- ewentualnie uchylenie zaskarżonego wyroku i oddalenie skargi;
- ewentualnie uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sądowi I instancji sprawy do ponownego rozpoznania;
- w każdym przypadku zasądzenie na rzecz organu zwrotu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego w postępowaniu wg norm przepisanych.
- o rozpoznanie skargi kasacyjnej na rozprawie.
W uzasadnieniu skargi kasacyjnej powyższe zarzuty szerzej umotywowano.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Skarga kasacyjna nie zawiera usprawiedliwionych podstaw.
Na wstępie należy wskazać, że Naczelny Sąd Administracyjny związany jest podstawami skargi kasacyjnej, bowiem według art. 183 § 1 P.p.s.a., rozpoznaje sprawę w jej granicach, biorąc z urzędu pod uwagę jedynie nieważność postępowania. W niniejszej sprawie żadna z wymienionych w art. 183 § 2 P.p.s.a. przesłanek nieważności postępowania nie zaistniała, wobec czego kontrola Naczelnego Sądu Administracyjnego ograniczyła się wyłącznie do zbadania zawartych w skargach zarzutów sformułowanych w granicach podstawy kasacyjnej.
Podstawy, na które można się powołać w skardze kasacyjnej, zostały sprecyzowane w art. 174 P.p.s.a. Przepis art. 174 pkt 1 tej ustawy przewiduje dwie postacie naruszenia prawa materialnego, a mianowicie błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie. Błędna wykładnia oznacza nieprawidłowe zrekonstruowanie treści normy prawnej wynikającej z konkretnego przepisu, czyli mylne rozumienie określonej normy prawnej, natomiast niewłaściwe zastosowanie to dokonanie wadliwej subsumcji przepisu do ustalonego stanu faktycznego, czyli niezasadne uznanie, że stan faktyczny sprawy odpowiada hipotezie określonej normy prawnej. Również druga podstawa kasacyjna wymieniona w art. 174 pkt 2 P.p.s.a. - naruszenie przepisów postępowania - może przejawiać się w tych samych formach, co naruszenie prawa materialnego, przy czym w tym wypadku ustawa wymaga, aby skarżący wykazał możliwość istotnego wpływu wytkniętego uchybienia na wynik sprawy.
W pierwszej kolejności wskazać należy, że Naczelny Sąd Administracyjny nie znalazł podstaw do uwzględnienia zarzutów najdalej idących (to jest opisanych w pkt 2 lit. d) i e) petitum skargi kasacyjnej), które w ocenie autora skargi kasacyjnej uzasadniają uchylenie zaskarżonego wyroku i odrzucenie skargi. W warstwie opisowej tych zarzutów autor wniesionego środka odwoławczego wskazał jako naruszone art. 58 § 1 pkt 1 P.p.s.a. (przepis objęty jednym zarzutem) oraz art. 52 § 1 P.p.s.a. w zw. z art. 37 K.p.a. (przepisy objęte drugim z zarzutów).
W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego w realiach rozpatrywanej sprawy nie ma jakichkolwiek podstaw do uznania, że Fundacja zainicjowała przed Sądem pierwszej instancji sprawę, która nie należy do właściwości sądu administracyjnego. Podkreślenia wymaga, że legitymacja Fundacji do wniesienia skargi na bezczynność organu jest wywodzona z art. 20 ust. 2 u.u.i.o.ś., w którym wskazuje się, że do skarg rozpatrywanych w postępowaniach o udostępnienie informacji o środowisku stosuje się przepisy P.p.s.a. W świetle art. 3 § 2 pkt 8 i 9 P.p.s.a. sądowa kontrola administracji publicznej, dokonywana w oparciu o kryterium legalności, obejmuje m.in. orzekanie przez sądy administracyjne w sprawach skarg na bezczynność. Należy zatem uznać, że skarga na bezczynność w udostępnieniu informacji o środowisku mogła zostać wniesiona i podlegała rozpoznaniu przez Sąd pierwszej instancji. Na przedmiotową konstatację nie ma wpływu zapatrywanie autora skargi kasacyjnej, który konieczność odrzucenia skargi przez Sąd pierwszej instancji powiązał z oceną charakteru informacji żądanej przez Fundację wnioskiem dostępowym.
Za niezasadny a limine uznać nadto należało zarzut naruszenia przez Sąd pierwszej instancji art. 52 § 1 P.p.s.a. w zw. z art. 37 k.p.a. Wskazać należy, że w art. 52 P.p.s.a. uregulowane zostały wymogi skutecznego złożenia skargi w postępowaniu sądowoadministracyjnym. Zgodnie § 1 tego przepisu skargę można wnieść po wyczerpaniu środków zaskarżenia, jeżeli służyły one skarżącemu w postępowaniu przed organem właściwym w sprawie, chyba że skargę wnosi prokurator, Rzecznik Praw Obywatelskich lub Rzecznik Praw Dziecka. Przez wyczerpanie środków zaskarżenia należy rozumieć sytuację, w której stronie nie przysługuje żaden środek zaskarżenia, taki jak zażalenie, odwołanie lub ponaglenie, przewidziany w ustawie (§ 2). Podkreślenia wymaga, że w orzecznictwie sądowym akcentuje się, że skarga na bezczynność organu w udostępnieniu informacji o środowisku nie musi być poprzedzania ponagleniem, o którym mowa w art. 37 k.p.a. (zob. m.in. postanowienie NSA z dnia 29 czerwca 2016 r.; sygn. akt II OSK 1391/16,LEX nr 208339). Pominięcie etapu administracyjnej drogi odwoławczej, względnie etapu związanego z wniesieniem ponaglenia sądy wyprowadzają z faktu, że udostępnienie informacji jest czynnością materialno-techniczną, a ustawa - Kodeks postępowania administracyjnego do procedury udostępniania informacji ma zastosowanie tylko pomocnicze.
Odnosząc się w dalszej kolejności do pozostałych zarzutów opisanych w pkt 1 oraz w pkt 2 lit. a) – c) petitum skargi kasacyjnej podkreślić należy, że skarżący kasacyjnie organ zarzucił zaskarżonemu wyrokowi Sądu pierwszej instancji zarówno naruszenie przepisu prawa materialnego jak i naruszenie przepisów postępowania. W takim przypadku, co do zasady, rozpoznaniu w pierwszej kolejności winny podlegać zarzuty naruszenia przepisów postępowania, gdyż zarzut naruszenia prawa materialnego winien być rozpoznany na tle ustalonego, niewątpliwego stanu faktycznego. Analiza treści zawartych w petitum skargi kasacyjnej zarzutów determinuje jednakże uznanie, że zarzuty procesowe zostały postawione wyłącznie jako konsekwencja naruszeń materialnoprawnych. W związku z powyższym, w pierwszej kolejności Naczelny Sąd Administracyjny odniósł się do zarzutu naruszenia przepisów prawa materialnego.
Wskazać należy, że w warstwie opisowej tego zarzutu skarżący kasacyjnie organ przywołał art. 9 ust. 1 u.u.i.o.ś., co przesądza o tym że skarżący kasacyjnie zakwestionował przyjętą przez Sąd pierwszej instancji ocenę charakteru żądanej we wniosku informacji jako informacji o środowisku. Aby rozstrzygnąć zaistniały spór należy przedstawić treść art. 9 ust. 1 u.u.i.o.ś., który określa tzw. zakres przedmiotowy podlegających udostępnieniu informacji o środowisku. W myśl tego przepisu udostępnieniu podlegają m.in. informacje dotyczące: stanu elementów środowiska, takich jak: powietrze, woda, powierzchnia ziemi, kopaliny, klimat, krajobraz i obszary naturalne, w tym bagna, obszary nadmorskie i morskie, a także rośliny, zwierzęta i grzyby oraz inne elementy różnorodności (pkt 1); środków, takich jak: środki administracyjne, polityki, przepisy prawne dotyczące środowiska i gospodarki wodnej, plany, programy oraz porozumienia w sprawie ochrony środowiska, a także działań wpływających lub mogących wpłynąć na elementy środowiska, o których mowa w pkt 1, oraz na emisje i zanieczyszczenia, o których mowa w pkt 2, jak również środków i działań, które mają na celu ochronę tych elementów (pkt 3); raportów na temat realizacji przepisów dotyczących ochrony środowiska (pkt 4); analiz kosztów i korzyści oraz innych analiz gospodarczych i założeń wykorzystanych w ramach środków i działań, o których mowa w pkt 3 (pkt 5). Podkreślenia wymaga, że art. 74 ust. 3 Konstytucji RP stanowi, że każdy ma prawo do informacji o stanie i ochronie środowiska. W orzecznictwie sądowym wskazuje się, że opisane wyżej prawo podmiotowe ma zakres znacznie szerszy, aniżeli wynikałoby to z literalnej treści art. 9 ust. 1 u.u.i.o.ś. (zob. wyroki NSA: z dnia 9 stycznia 2020 r.; sygn. akt I OSK 3483/18, LEX nr 2785199 oraz z dnia 17 kwietnia 2024 r.; sygn. akt III OSK 1045/23, LEX nr 3756792). Udostępnieniu podlega bowiem każda informacja o środowisku, niezależnie od tego, czy została wymieniona w art. 9 ust. 1 u.u.i.o.ś., chyba że organ ochrony środowiska, na podstawie przepisów ustawy wykaże, że w konkretnej sprawie nie ma możliwości udostępnienia informacji o środowisku i jego ochronie. Ustalając zaś przedmiotowy zakres informacji o środowisku, które mają być udostępnione, należy mieć na uwadze, że prawo do tych informacji jest gwarantowane konstytucyjnie, a skonkretyzowane w art. 4 u.o.u.i.ś., wprowadzającym powszechny dostęp do informacji o środowisku. Oznacza to, że udostępnienie informacji o środowisku jest swoistą regułą, a odstępstwa od niej mają charakter wyjątkowy i powinny wprost wynikać z przepisów prawa jednoznacznie określających, jakiego rodzaju informacje nie podlegają udostępnieniu (art. 16 u.o.u.i.ś.).
Podkreślenia nadto wymaga, że przepis art. 9 ust. 1 pkt 1 u.u.i.o.ś. stanowi transpozycję do polskiego systemu prawnego dyrektywy 2003/4/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 28 stycznia 2003 r. w sprawie publicznego dostępu do informacji dotyczących środowiska i uchylającej dyrektywę Rady 90/313/EWG (Dz. Urz. WE seria L nr 41 poz. 26), dalej jako "dyrektywa". W motywie 10 dyrektywy wskazano, że: "definicja informacji o środowisku powinna zostać sprecyzowana, tak by uwzględniać informacje w dowolnej formie dotyczące stanu środowiska, czynników, środków lub działań, które wpływają lub mogą wpłynąć na środowisko lub mają na celu jego ochronę, analizy kosztów i korzyści oraz analizy gospodarcze wykorzystywane w ramach takich środków lub działań, jak również informacje dotyczące stanu ludzkiego zdrowia i bezpieczeństwa, łącznie ze skażeniem łańcucha pokarmowego, warunkami życia człowieka, obiektami kultury i budowlami w stopniu, w jakim ulegają one lub mogą ulec, wpływowi tych elementów". Prawodawca unijny zaznaczył przy tym, że przepisy o dostępie do informacji o środowisku mają zastosowanie do zjawisk związanych z funkcjonowaniem elementów o charakterze przyrodniczym.
Co istotne, u.u.i.o.ś. nie zawiera własnej definicji "środowiska". Ustawodawca zdefiniował przedmiotowe pojęcie w art. 3 pkt 39 ustawy z dnia 27 kwietnia 2001 r. - Prawo ochrony środowiska (tekst jedn.: Dz. U. z 2024 r. poz. 54 ze zm.) - dalej "P.o.ś.", stanowiąc, że poprzez środowisko rozumie się ogół elementów przyrodniczych, w tym także przekształconych w wyniku działalności człowieka, a w szczególności powierzchnię ziemi, kopaliny, wody, powietrze, krajobraz, klimat oraz pozostałe elementy różnorodności biologicznej, a także wzajemne oddziaływania pomiędzy tymi elementami. W orzecznictwie sądowym - na tle analizy powyższej definicji - wskazano, że wiodącym w tej definicji jest rozumienie środowiska w sensie środowiska przyrodniczego, jednak z wzięciem pod uwagę jego stanu aktualnego (środowisko przyrodnicze to nie środowisko pierwotne), stanu wynikającego z faktu korzystania ze środowiska przez człowieka. U.u.i.o.ś. dotyczy zatem informacji o elementach środowiska o charakterze przyrodniczym i ewentualnych działaniach władz w zakresie utrzymania właściwego stanu środowiska przyrodniczego (tak NSA w uzasadnieniu wyroku z dnia 9 maja 2019 r.; sygn. akt I OSK 2158/17).
W ocenie składu orzekającego Naczelnego Sądu Administracyjnego uznać należy - wbrew zapatrywaniom wyrażonym przez autora skargi kasacyjnej - że informacje dotyczące wszelkich procesów konsultacji społecznych, zgłaszania uwag i współuczestniczenia strony społecznej w decyzjach o gospodarce leśnej, które odbyły się poza procesem tworzenia planu urządzania lasu (tj. dotyczących wdrażania już zatwierdzonego planu, a nie tworzenia nowego), mieszczą się w pojęciu informacji o środowisku i jego ochronie. Wskazać należy, że lasy są elementem środowiska, co jest aksjomatem w naukach przyrodniczych, i co znajduje potwierdzenie w art. 1 pkt 1 ustawy z dnia 28 września 1991 r. o lasach (tekst jedn.: Dz. U. z 2024 r. poz. 530 ze zm.) – dalej: "u.o.l.", z uwagi na potraktowanie zasobów leśnych jako jednego z elementów środowiska, w związku z art. 3 pkt 39 P.o.ś. Z kolei plan urządzenia lasu, według art. 6 ust. 1 pkt 6 u.o.l., to podstawowy dokument gospodarki leśnej opracowywany dla określonego obiektu, zawierający opis i ocenę stanu lasu oraz cele, zadania i sposoby prowadzenia gospodarki leśnej. Z art. 7 ust. 1 u.o.l. wynika zaś, że trwale zrównoważoną gospodarkę leśną prowadzi się według planu urządzenia lasu lub uproszczonego planu urządzenia lasu, z uwzględnieniem w szczególności następujących celów:
1) zachowania lasów i korzystnego ich wpływu na klimat, powietrze, wodę, glebę, warunki życia i zdrowia człowieka oraz na równowagę przyrodniczą;
2) ochrony lasów, zwłaszcza lasów i ekosystemów leśnych stanowiących naturalne fragmenty rodzimej przyrody lub lasów szczególnie cennych ze względu na:
a) zachowanie różnorodności przyrodniczej,
b) zachowanie leśnych zasobów genetycznych,
c) walory krajobrazowe,
d) potrzeby nauki;
3) ochrony gleb i terenów szczególnie narażonych na zanieczyszczenie lub uszkodzenie oraz o specjalnym znaczeniu społecznym;
4) ochrony wód powierzchniowych i głębinowych, retencji zlewni, w szczególności na obszarach wododziałów i na obszarach zasilania zbiorników wód podziemnych;
5) produkcji, na zasadzie racjonalnej gospodarki, drewna oraz surowców i produktów ubocznego użytkowania lasu.
W świetle powyższych regulacji zasadną jest konstatacja, że plan urządzenia lasu to kluczowy dokument nierozłącznie związany z aspektami środowiskowymi i ochronnymi gospodarki leśnej. Mając na uwadze strukturę treściową planu, zwłaszcza w kontekście związków programu ochrony przyrody z celami gospodarczymi leśnictwa, nie sposób nie zauważyć, że żądane przez skarżącą Fundację informacje są informacjami dotyczącymi środowiska. Plan urządzenia lasu, poprzez włączenie w jego ramy programu ochrony przyrody, jest także instrumentem ochrony środowiska, a z tego wynika, że dane dotyczące opracowania czy realizacji takiego instrumentu, także pod względem podmiotów uczestniczących w tym procesie, są informacjami dotyczącymi środowiska. Wskazane działania wynikające z planu urządzenia lasu są bowiem jednoznacznie nakierowane na ochronę środowiska. Mają zatem wpływ na stan środowiska, którego elementem jest las. W świetle powyżej wyrażonych zapatrywań stwierdzić należy, że w realiach rozpatrywanej sprawy zaistniała zatem sytuacja, w której aktualizuje się dla skarżącej Fundacji ustawowo gwarantowany dostęp do informacji o środowisku. Nie można zatem podzielić kategorycznego stanowiska skarżącego kasacyjnie organu, że żądane informacje nie dotyczą środowiska. Skład orzekający w tej sprawie w pełni aprobuje pogląd wyrażony w wyroku NSA z dnia 5 stycznia 2023 r., sygn. akt III OSK 6352/21, LEX nr 3481155), w którym wskazano, że informacje o podjętych przez stronę społeczną działaniach w postaci postulatów, wniosków i uwag, które kierowane są do organu i dotyczą realizacji planów urządzenia lasów oraz informacje o sprzężonych z nimi działaniach podjętych w ich następstwie przez organ, mieszczą się w pojęciu informacji o środowisku i jego ochronie, zdefiniowanym szeroko w art. 9 ust. 1 pkt 3 u.u.i.o.ś.
Konsekwencją przyjęcia trafności poglądu w zakresie charakteru informacji objętych wnioskiem dostępowym Fundacji musi być uznanie niezasadności opisanego wyżej zarzutu naruszenia art. 9 ust. 1 u.u.i.o.ś. Skoro bowiem informacja, której udostępnienia żądała Fundacja, stanowi informację o środowisku, to jej udostępnienie winno nastąpić z zachowaniem terminu określonego w art. 14 ust. 1 u.u.i.o.ś., a odmowa udostępnienia powinna przybrać formę decyzji administracyjnej, o czym przesądza art. 20 ust. 1 tej ustawy. Należy w tym miejscu podkreślić, że postanowienia art. 16 w zw. z art. 20 u.u.i.o.ś. zawierają enumeratywny katalog sytuacji, w których władze publiczne mogą odmówić udostępnienia informacji oraz wskazują decyzję administracyjną jako formę odmowy udostępnienia informacji. Jeżeli nie zachodzi żadna przesłanka odmowy, a organ nie odmówił udostępnienia informacji w drodze decyzji, to zastosowanie znajduje wskazany wyżej przepis art. 14 ust. 1 u.u.i.o.ś. Oznacza to, że organ udostępnia wnioskowane informacje zasadniczo bez zbędnej zwłoki, a udostępnienie takie przybiera formę czynności materialno-technicznej. W przedmiotowej sprawie organ nie wydał jakiejkolwiek decyzji odmownej. Ponadto nie udzielił skarżącej Fundacji stosownych informacji argumentując, że nie stanowią one informacji o środowisku.
W świetle powyższych zapatrywań zamierzonego skutku nie mógł odnieść zarzut naruszenia "art. 149 § 1 P.p.s.a." i to niezależnie od tego, że zarzut naruszenia tego przepisu został nieprecyzyjnie skonstruowany (gdyż art. 149 § 1 P.p.s.a. podzielony jest na trzy odrębne punkty) oraz że przepis ten w warstwie opisowej nie został powiązany z jakimikolwiek innymi przepisami.
Odnosząc się do tej regulacji Naczelny Sąd Administracyjny wskazuje, że zgodnie z art. 149 § 1 P.p.s.a. sąd, uwzględniając skargę na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania przez organy w sprawach określonych w art. 3 § 2 pkt 1-4 albo na przewlekłe prowadzenie postępowania w sprawach określonych w art. 3 § 2 pkt 4a:
1) zobowiązuje organ do wydania w określonym terminie aktu, interpretacji albo do dokonania czynności;
2) zobowiązuje organ do stwierdzenia albo uznania uprawnienia lub obowiązku wynikających z przepisów prawa;
3) stwierdza, że organ dopuścił się bezczynności lub przewlekłego prowadzenia postępowania.
Mając na uwadze opisane wyżej realia sprawy uznać należy, że Sąd pierwszej instancji zastosował regulację art. 149 § 1 pkt 1 P.p.s.a. w pełni prawidłowo, w konsekwencji prawidłowego ustalenia, że podmiot zobowiązany do udostępnienia informacji o środowisku (skarżący kasacyjnie organ) pozostawał w zarzucanej skargą bezczynności.
Odnosząc się z kolei do argumentacji autora skargi kasacyjnej, że Sąd pierwszej instancji błędnie zastosował: "art. 149 § 1 P.p.s.a. poprzez zobowiązanie organu do wydania aktu lub dokonania czynności, pomimo że wniosek skarżącego stanowił nadużycie prawa do informacji o środowisku" wskazać należy, że cel i motywy, które towarzyszą wnioskodawcy przy zgłoszeniu żądania udostępnienia informacji publicznej, jak również informacji o środowisku, mają charakter subiektywny i mogą mieć znaczenie przy ocenie sposobu czynienia użytku przez wnioskodawcę z przysługującego mu publicznego prawa podmiotowego dostępu do informacji. Sposób czynienia użytku z publicznego prawa podmiotowego wiąże się z problematyką "używania" tego prawa, w tym również jego nadużywania. Zatem ewentualne zjawisko nadużywania prawa dostępu do informacji może być rozpatrywane nie na etapie dokonywania wykładni art. 9 ust. 1 u.u.i.o.ś., czyli na etapie odkodowywania normy prawnej wraz z jej percepcją dla ustalenia przedmiotowych granic prawa podmiotowego dostępu do informacji o środowisku, lecz na etapie późniejszym, tj. po stwierdzeniu, że wnioskowana informacja odpowiada ustawowemu pojęciu informacji o środowisku podlegającej udostępnieniu, a zatem na etapie oceny prawidłowości korzystania z publicznego prawa dostępu do takiej informacji. Jak zasadnie wskazał NSA w uzasadnieniu wyroku z dnia 17 kwietnia 2024 r., sygn. akt III OSK 1045/23, dopiero sposób czynienia użytku z publicznego prawa podmiotowego dostępu do informacji, a tym samym i interesu stanowiącego podstawę tego prawa może być analizowany z perspektywy ewentualnego zjawiska nadużywania tego prawa. Z charakteru konstrukcji nadużycia publicznego prawa podmiotowego, w tym również publicznego prawa dostępu do informacji o środowisku wynika, że zachowanie mające cechy nadużywania prawa nie powinno korzystać z ochrony prawnej. Odmowa ochrony nie następuje jednak poprzez zakwestionowanie przedmiotu określonego prawa, lecz wiąże się z odmową realizacji roszczenia, które z niego wynika, co w przypadku prawa dostępu do informacji o środowisku powinno następować poprzez wydanie decyzji o odmowie udostępnienia takiej informacji. Zarzut nadużycia prawa do informacji nie mógł być zatem uznany za skuteczny wobec faktu, że w postępowaniu sądowoadministracyjnym ustaleniu podlegał dopiero charakter żądanej przez Fundację informacji, a organ nie odmówił jej udostępnienia z uwagi na nadużycie prawa do informacji, lecz z uwagi na uznanie, że żądana informacja nie stanowi informacji o środowisku.
Z uwagi na to, że Sąd pierwszej instancji prawidłowo zastosował art. 149 § 1 pkt 1 P.p.s.a. w sprawie nie mógł być uznany za zasadny zarzut naruszenia art. 151 P.p.s.a. poprzez jego niezastosowanie.
Jak wskazano na wstępie, przytoczone w skardze kasacyjnej przyczyny wadliwości prawnej zaskarżonego wyroku determinują zakres kontroli dokonywanej przez sąd drugiej instancji, który w odróżnieniu od sądu pierwszej instancji nie bada całokształtu sprawy, lecz tylko weryfikuje zasadność zarzutów podniesionych we wniesionym środku odwoławczym. W realiach rozpatrywanej sprawy Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że skarga kasacyjna nie zawierała usprawiedliwionych podstaw, w związku z czym, na podstawie art. 184 P.p.s.a., orzekł jak w sentencji wyroku, o jej oddaleniu.