III OSK 1763/24

III OSK 1763/24 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2024-12-17
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2024-06-19
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Małgorzata Masternak - Kubiak /przewodniczący/
Mariusz Kotulski /sprawozdawca/
Zbigniew Ślusarczyk
Symbol z opisem
647  Sprawy związane z ochroną danych osobowych
Hasła tematyczne
Ochrona danych osobowych
Sygn. powiązane
II SA/Wa 1134/23 - Wyrok WSA w Warszawie z 2024-02-14
Skarżony organ
Generalny Inspektor Ochrony Danych Osobowych
Treść wyniku
Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy
Dz.U. 2023 poz 1634
art. 145 § 1 pkt 1 lit. c
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
Dz.U. 2022 poz 2000
art. 6, art. 7, art. 8 § 1 i 2, art. 77§ 1, art. 80, art. 107 § 3
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - t.j.
Dz.U. 2019 poz 1781
art. 7 ust. 1
Ustawa z dnia 10 maja 2018 r. o ochronie danych osobowych (t. j.)
Dz.U. 2022 poz 2324
art. 105a ust. 3
Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Prawo bankowe (t. j.)
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Małgorzata Masternak-Kubiak Sędziowie: Sędzia NSA Zbigniew Ślusarczyk Sędzia del. WSA Mariusz Kotulski (spr.) po rozpoznaniu w dniu 17 grudnia 2024 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej [...] S.A. z siedzibą w [...] od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 14 lutego 2024 r. sygn. akt II SA/Wa 1134/23 w sprawie ze skargi [...] S.A. z siedzibą w [...] na decyzję Prezesa Urzędu Ochrony Danych Osobowych z [...] marca 2023 r. nr [...] w przedmiocie przetwarzania danych osobowych oddala skargę kasacyjną.
Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 14 lutego 2024 r. sygn. akt II SA/Wa 1134/23 oddalił skargę [...] S.A. z siedzibą [...] na decyzję Prezesa Urzędu Ochrony Danych Osobowych z 29 marca 2023r. nr DS.523.1980.2022.FT.AŁ.206660,206662,206663 w przedmiocie przetwarzania danych osobowych.
Wyrok zapadł w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy.
Prezes Urzędu Ochrony Danych Osobowych (dalej: "Prezes UODO") decyzją z 29 marca 2023 r. nr DS.523.1980.2022.FT.AŁ.206660, 206662, 206663 nakazał [...] S.A. z siedzibą [...] (dalej: "Bank") zaprzestanie przetwarzania danych osobowych J.R. kredyt gotówkowy oraz o świadczeniu usług bankowości elektronicznej nr [...] (dalej: "umowa kredytowa") w celu oceny zdolności kredytowej i analizy ryzyka kredytowego:
1) w systemie Biura Informacji Kredytowej S.A. z siedzibą w Warszawie (zwane dalej: "BIK");
2) w systemach Banku.
W podstawie prawnej decyzji wskazano art. 6 ust. 1 i art. 58 ust. 2 lit. c) rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2016/679 z 27 kwietnia 2016r. w sprawie ochrony osób fizycznych w związku z przetwarzaniem danych osobowych i w sprawie swobodnego przepływu takich danych oraz uchylenia dyrektywy 95/46/WE (ogólne rozporządzenie o ochronie danych - Dz. Urz. UE L 119 z 4.05.2016, str. 1, Dz. Urz. UE L 127 z 23.05.2018, str. 2 oraz Dz. Urz. UE L 74 z 4.03.2021, str. 35 – zwane dalej: "RODO") w związku z art. 105a ust. 3 ustawy z 29 sierpnia 1997 r. Prawo bankowe (Dz. U. z 2022 r. poz. 2324, zwana dalej: "ustawa Prawo bankowe").
Prezes UODO w uzasadnieniu wskazał, że uczestniczka w skardze z 16 marca 2022 r. na nieprawidłowość przetwarzania przez Bank Jej danych osobowych wskazała, że Bank nie spełnił łącznie wszystkich warunków z art. 105a ust. 3 ustawy Prawo bankowe, uprawniających do rozpoczęcia przetwarzania danych osobowych, w tym w bazie BIK, gdyż nie powiadomił uczestniczki o zamiarze przetwarzania bez zgody uczestniczki ww. danych. Uczestniczka zwróciła się 20 grudnia 2021 r. do Banku o wycofanie zgody na przetwarzanie jej danych osobowych w systemie BIK, w związku ze spłatą zadłużenia ww. umowy kredytowej. Bank w odpowiedzi z 13 stycznia 2022 r. potwierdził realizację ww. wniosku, zaznaczając, że dane osobowe uczestniczki związane z ww. umową mogą być przetwarzane przez BIK oraz udostępniane Bankom i innym instytucjom ustawowo upoważnionym do udzielania kredytów oraz instytucjom kredytowym w celach i zakresie określonym art. 105 ust. 4 i art. 105a ustawy Prawo bankowe.
Bank w wyjaśnieniach wskazał, że dane osobowe uczestniczki zebrano w związku z umową kredytową, którą Bank wypowiedział pismem z 10 października 2019 r., informując o przetwarzaniu danych uczestniczki bez jej zgody, tj. na podstawie art. 105a ust. 3 ustawy Prawo bankowe. Bank podniósł też, że przetwarza dane osobowe uczestniczki w celu skutecznej obrony przed jej ewentualnymi roszczeniami, do czasu ich przedawnienia, zgodnie z art. 118 ustawy z 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny (Dz. U. z 2022 r. poz. 1360, zwana dalej: "k.c."), w związku z art. 6 ust. 1 lit. f RODO oraz w systemie BIK, na podstawie art. 105a ust. 3 ustawy Prawo bankowe przez okres wskazany w art. 105a ust. 5 ustawy Prawo bankowe. Ani Bank ani uczestniczka nie występowali względem siebie z roszczeniami. Zakres przetwarzanych przez Bank danych osobowych uczestniczki obejmuje dane identyfikacyjne: imię i nazwisko, nr PESEL, nr dowodu osobistego, adres email, numer telefonu, adres zameldowania i korespondencyjny, nazwa zakładu pracy i wysokość osiąganych dochodów.
Na powyższą decyzję Bank wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie.
Prezes Urzędu Ochrony Danych Osobowych w odpowiedzi na skargę wniósł o oddalenie skargi, podtrzymując stanowisko zaprezentowane w zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w powołanym wyżej wyroku oddalił skargę [...] S.A. z siedzibą [...] uznając, że zaskarżona decyzja została wydana zgodnie z prawem.
Uzasadniając swoje stanowisko Sąd I instancji wskazał, że istota sprawy, a zarazem sporu między stronami, sprowadza się do tego, czy Bank dopełnił obowiązku informacyjnego wobec uczestniczki, zgodnie z art. 105a ust. 3 in fine ustawy Prawo bankowe, czy też nie miało miejsca oraz czy w związku z tym Prezes UODO w okolicznościach faktycznych sprawy wynikających z akt administracyjnych był uprawniony do skorzystania w zaskarżonej decyzji z uprawnienia naprawczego, przewidzianego w art. 58 ust. 2 lit. c) RODO i nakazania Bankowi - w związku z żądaniem osoby, której dane osobowe dotyczyły - zaprzestania przetwarzania ww. danych osobowych uczestniczki, związanych z ww. umową kredytową i to zarówno przetwarzanych w systemie BIK, jak i w systemach Banku.
Sąd I instancji podzielił stanowisko Prezesa UODO wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, że przetwarzanie przez Bank danych osobowych uczestniczki, wbrew stanowisku Banku prezentowanemu w postępowaniu administracyjnym i w skardze do WSA w Warszawie, nie miało podstaw w art. 105a ust. 3 in fine ustawy Prawo bankowe. Z przepisu tego wynika bowiem, że warunkiem dopuszczalności przetwarzania informacji o kliencie, będącym osobą fizyczną, po wygaśnięciu zobowiązania, jest upływ co najmniej 30 dni od poinformowania tej osoby przez bank o zamiarze przetwarzania tych informacji.
Zdaniem Sądu rację ma Prezes UODO, wskazując w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, że z akt administracyjnych wynika, że Bank nie spełnił łącznie wszystkich warunków przewidzianych w art. 105a ust. 3 ustawy Prawo bankowe, uprawniających do rozpoczęcia przetwarzania ww. danych osobowych uczestniczki, w tym w bazie BIK, gdyż w aktach administracyjnych nie ma dowodu wskazującego, że doszło do skutecznego zawiadomienia uczestniczki przez Banku o zamiarze przetwarzania tych danych, bez zgody uczestniczki.
Wprawdzie Prezes UODO odwołuje się w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji do kopii listy wysyłkowej, którą załączył Bank (k. 51 akt administracyjnych), ale Sąd stwierdził, że kopii tej, której nie potwierdzono za zgodność z oryginałem, nie można uznać ani za czytelną, ani za wyraźną. Zdaniem Sądu na podstawie tej kopii nie sposób ustalić do kogo Bank nadał korespondencję, jaki był to rodzaj korespondencji, ani daty nadania tej korespondencji. Wbrew zatem argumentacji Banku prezentowanej w skardze nieuzasadnione jest odwoływanie się przez Bank do treści art. 76 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2022 r. poz. 2000 z późn. zm., zwana dalej: "k.p.a."). Po pierwsze dlatego, że Bank w postępowaniu administracyjnym nie dostarczył ani wiarygodnego dowodu, ani tym bardziej dowodu urzędowego, który wskazywałby na potwierdzenie daty, w której uczestniczka, która wycofała 20 grudnia 2021 r. zgodę na przetwarzanie jej danych osobowych w systemie BIK, w związku ze spłatą zadłużenia z ww. umowy kredytowej została poinformowana przez Banku w dacie podawanej przez Bank w wyjaśnieniach przedkładanych Prezesowi UODO o zamiarze przetwarzania informacji, stanowiących tajemnicę bankową bez zgody uczestniczki, po wygaśnięciu ww. zobowiązania. Tym samym rację miał Prezes UODO przyjmując w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, że Bank skutecznie nie spełnił wobec uczestniczki obowiązku określonego w art. 105a ust. 3 ustawy Prawo bankowe. To rolą Banku jest wykazanie w postępowaniu przez Prezesem UODO, w związku z konstrukcją art. 105a ust. 3 ustawy Prawo bankowe oraz z zasadą współdziałania wynikającą z art. 8 k.p.a. w związku z art. 7 ustawy z dnia 10 maja 2018 r. o ochronie danych osobowych (Dz. U. z 2019 r. poz. 1781, zwana dalej: "u.o.d.o."), daty, w której doszło do poinformowania osoby, której dane dotyczą, o zamiarze przetwarzania jej danych osobowych po wygaśnięciu zobowiązania, bez jej zgody, nie zaś daty, w której hipotetycznie osoba ta mogła zapoznać się z powyższą informacją (por. wyroki NSA z: 27 sierpnia 2019r. sygn. akt I OSK 2514/17; 7 sierpnia 2018r. sygn. akt I OSK 2123/15 i sygn. akt I OSK 2051/16; 27 października 2017r. sygn. akt I OSK 3362/15; 25 lipca 2017r. sygn. akt I OSK 2859/16 – dostępne na orzeczenia.nsa.gov.pl). To Bank najlepiej zna bowiem sytuację faktyczną i powinien wywodząc pozytywne dla siebie skutki prawne przestawić dowody związane z prawidłowością przetwarzania danych osobowych.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie stwierdził, że prawidłowe jest stanowisko Banku prezentowane w skardze, że okoliczność faktycznego zapoznanie się przez uczestniczkę z treścią oświadczenia Banku nie ma znaczenia w kontekście art. 105a ust. 3 ustawy Prawo bankowe i art. 61 § 1 k.c., bo należy do prawnie irrelewantnej sfery wewnętrznej adresata oświadczenia. Nie oznacza to jednak, że Bank nie miał obowiązku w świetle ww. art. 105a ust. 3 ustawy Prawo bankowe dostarczyć w postępowaniu dowodów wskazujących, że Bank poinformował uczestniczkę o zamiarze przetwarzania jej danych, bez jej zgody. Dowód nadania przesyłki listem poleconym dowodzi jedynie, że przesyłkę nadano. To, że zgodnie z art. 17 ustawy z dnia 23 listopada 2012 r. Prawo pocztowe (Dz. U. z 2022 r. poz. 896 z późn. zm., zwana dalej: "Prawo pocztowe"), potwierdzenie nadania przesyłki rejestrowanej lub przekazu pocztowego wydane przez placówkę pocztową operatora wyznaczonego ma moc dokumentu urzędowego, nie jest równoznaczne z wykazaniem, że poinformowanie nastąpiło w konkretnej dacie, tj., że przesyłka doręczona została konsumentowi. Potwierdzenie nadania przesyłki rejestrowanej, zgodnie z art. 17 Prawa pocztowego, stanowi dowód, że daną przesyłkę nadano. Wywodzenie z powołanego przepisu Prawa pocztowego skutku w postaci doręczenia przesyłki konkretnej osobie, w konkretnej przy tym dacie, nie jest uprawnione, zwłaszcza w sytuacji, gdy z danym doręczeniem (poinformowaniem) w konkretnej dacie ustawodawca wiąże ściśle określone skutki. Nie ma żadnych podstaw, aby na gruncie art. 105a ust. 3 ustawy Prawo bankowe, opierając się na Regulaminie świadczenia usług powszechnych i na Prawie pocztowym, próbować ustalać domniemany czy najbardziej prawdopodobny termin, w którym to ewentualnie mogło nastąpić doręczenie przesyłki zawierającej informację, o której mowa w art. 105a ust. 3 ustawy Prawo bankowe.
W ocenie Sądu nadanie powiadomienia, o którym mowa w art. 105a ust. 3 ustawy Prawo bankowe, listem poleconym nie pozwala – w okolicznościach sprawy – na ustalenie początku biegu wskazanego terminu. Skoro to Bank wywodzi skutki prawne z powiadomienia strony o zamiarze przetwarzania jej danych osobowych stanowiących tajemnicę bankową bez jej zgody, to musi wykazać, że bezskutecznie upłynęło 30 dni od daty poinformowania strony o tym zamiarze. Wykazanie tej okoliczności wymaga jednak – co oczywiste – wykazania początku biegu owego trzydziestodniowego terminu. W okolicznościach faktycznych sprawy, wynikających z akt administracyjnych nie miało to miejsca. Skoro w sprawie nie było możliwe ustalenie tej okoliczności, to prawidłowe było uznanie przez Prezesa UODO, że nie wyczerpano w sprawie wymogów art. 105a ust. 3 ustawy Prawo bankowe. Zwrócić przy tym należy uwagę, że w rozpatrywanej sprawie Bank podnosił, że 11 października 2019 r. nadał do uczestniczki przesyłkę zawierającą oświadczenie Banku o wypowiedzeniu umowy z 10 października 2019 r. Bank nie przedstawił jednak dowodu potwierdzającego odbiór tej przesyłki przez uczestniczkę, choć możliwość jego uzyskania miał, albowiem przepisy prawa umożliwiają w przypadku nadania przesyłki rejestrowanej, uzyskanie dowodu doręczenia, jeśli nadawca tego zażąda. Co więcej, z przedstawionego przez Bank dowodu, znajdującego się na k. 51 akt administracyjnych, nie wynika, że doszło do nadania do uczestniczki przesyłki rejestrowej zawierającej oświadczenie o wypowiedzeniu umowy (k. 50 akt administracyjnych).
Zdaniem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie rację ma zatem Prezes UODO wskazując w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, że choć ustawodawca w żaden sposób nie ograniczył sposobów i form "poinformowania", o którym mowa w art. 105a ust. 3 ustawy Prawo bankowe, to w każdym wypadku sposób ten powinien umożliwić zweryfikowanie faktu poinformowania klienta Banku o zamierzonym przetwarzaniu jego danych osobowych lub przynajmniej potwierdzenie, że klientowi umożliwiono zapoznanie się z taką informacją (por. wyrok WSA w Warszawie z 21 grudnia 2022r. sygn. akt II SA/Wa 358/21, orzeczenia.nsa.gov.pl). Bank nie wykazał, że powiadomienie nastąpiło i nie wykazał, w jakiej dacie to powiadomienie nastąpiło. W analizowanej sprawie brak jest możliwości ustalenia daty poinformowania uczestniczki przez Bank, co powoduje, iż brak jest podstaw do przyjęcia, że powiadomienie uczestniczki o zamiarze przetwarzania jej danych osobowych wyczerpało wymogi art. 105a ust. 3 ustawy Prawo bankowe oraz że upłynął bezskutecznie dodatkowy trzydziestodniowy termin na spełnienie świadczenia.
Sąd I instancji stwierdził, że skarga ani podnoszone w niej zarzuty procesowe i materialnoprawne nie zasługiwały na uwzględnienie. Prezes UODO, stosownie do art. 6, art. 7, art. 8, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. w związku z art. 7 u.o.d.o. przeprowadził wystarczające postępowanie wyjaśniającego oraz ocenił znajdujące się w aktach administracyjnych sprawy dowody, uwzględniając przy tym normy prawa materialnego wskazane w podstawie prawnej zaskarżonej decyzji, w tym w szczególności art. 6 ust. 1 lit. f) i art. 58 ust. 2 lit. c) RODO w związku z art. 105a ust. 3 ustawy Prawo bankowe oraz w związku z art. 118 k.c. i art. 61 § 1 k.c. Uzasadnienie zaskarżonej decyzji zawiera wszystkie niezbędne elementy przewidziane w art. 107 § 1 i 3 k.p.a., odnosząc się do stanowiska obu stron postępowania. Prezes UODO w oparciu o prawidłowo zgromadzony materiał dowodowy zasadnie stwierdził, że w rozpoznawanej sprawie nie spełniono przesłanek określonych w art. 105a ust. 3 ustawy Prawo bankowe, uprawniających Bank do przetwarzania danych osobowych uczestniczki w systemie BIK i w systemach Banku.
Skargę kasacyjną od tego wyroku wniósł [...] S.A. z siedzibą [...], zaskarżając wyrok w całości i zarzucając mu na podstawie art. 174 pkt 1 i 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r. poz. 1634 z późn. zm., zwana dalej: "p.p.s.a."):
1) naruszenie przepisów postępowania, mające istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 145 § 1 pkt 1) lit. c) p.p.s.a. w zw. z art. 6, art. 7, art. 8 § 1 i 2, art. 77 § 1, art. 80 oraz art. 107 § 3 k.p.a. w zw. z art. 7 ust. 1 u.o.d.o. poprzez:
a. błędne przyjęcie, że potwierdzenie nadania pisma listem poleconym na adres uczestniczki postępowania oraz brak jego zwrotu do adresata nie stanowi dowodu poinformowania uczestniczki postępowania o zamiarze przetwarzania jej danych osobowych bez jej zgody, w oparciu o w art. 105a ust. 3 ustawy Prawo bankowe, podczas gdy jest to dokument mający moc dokumentu urzędowego, który dzięki ustawowej procedurze doręczenia takiego listu stanowi dostateczny dowód przekazania informacji zgodnie z wymogami art. 105a ust. 3 ustawy Prawo bankowe oraz
b. błędne przyjęcie, że niemożliwe jest stwierdzenie daty doręczenia przesyłki, co wiąże się z nieudowodnieniem faktu wykonania obowiązku informacyjnego z art. 105a ust. 3 ustawy Prawo bankowe przez Bank, pomimo tego, że Bank wskazał datę, w której Uczestniczka postępowania mogła zapoznać się z treścią tej przesyłki;
2) naruszenie przepisów prawa materialnego, tj. art. 105a ust. 3 ustawy Prawo bankowe poprzez jego błędną wykładnię, skutkującą przyjęciem, że wykonanie obowiązku informacyjnego, o którym mowa w powołanym przepisie, nie polega na skutecznym doręczeniu osobie fizycznej, po wygaśnięciu jej zobowiązania wynikającego z umowy zawartej z bankiem, informacji o zamiarze przetwarzania jej danych osobowych bez jej zgody tylko na "rzeczywistym umożliwieniu" zapoznania się z treścią powyższej informacji, przy uznaniu, że nadanie przesyłki poleconej nie spełnia przedmiotowej przesłanki oraz przyjęciem, że w przypadku nadania przesyłki poleconej niemożliwe jest ustalenie daty początkowej biegu trzydziestodniowego terminu wskazanego w powyższym przepisie wobec czego nie można uznać, że Bank wykonał obowiązek informacyjny;
3) naruszenie przepisów prawa materialnego, tj. art. 6 ust. 1 lit. f RODO w związku z art. 105a ust. 3 ustawy Prawo bankowe - poprzez jego błędną wykładnię, skutkującą przyjęciem, że przetwarzanie danych osobowych uczestniczki postępowania przez okres przedawnienia roszczeń Banku wobec uczestniczki postępowania, nie stanowi prawnie uzasadnionego interesu administratora, podczas gdy prawidłowa interpretacja tego przepisu prowadzi do wniosku, iż takie przetwarzanie jest dopuszczalne przez okres przedawnienia roszczeń wynikający z art. 118 k.c. w zakresie uzasadnionym celem takiego przetwarzania.
Mając powyższe na uwadze skarżący kasacyjnie wniósł o uchylenie w całości zaskarżonego wyroku i rozpoznanie skargi, ewentualnie uchylenie zaskarżonego wyroku w całości oraz przekazanie sprawy Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu do ponownego rozpoznania, a także zasądzenie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm prawem przepisanych.
Powyższe zarzuty rozwinięto w uzasadnieniu skargi kasacyjnej.
Pismem procesowym uzupełniającym skargę kasacyjną z dnia 22 maja 2024 r. skarżący kasacyjnie bank oświadczył, że zrzeka się rozprawy.
Od powyższego wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie zostały wniesione dwie odpowiedzi na skargę kasacyjną.
W pierwszej odpowiedzi na skargę kasacyjną Prezes Urzędu Ochrony Danych Osobowych wniósł o jej oddalenie oraz zasądzenie kosztów postępowania kasacyjnego.
W drugiej odpowiedzi na skargę kasacyjną uczestniczka J.R. wniosła o jej oddalenie.
Nadto do akt wpłynęło pismo trony skarżącej kasacyjnie z dnia 5 lipca 2024 r. zatytułowane "Replika strony skarżącej" podtrzymujące stanowisko i argumentację zawarte w skardze kasacyjnej.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Skoro w niniejszej sprawie pełnomocnik strony skarżącej kasacyjnie – na podstawie art. 176 § 2 p.p.s.a. – zrzekł się rozprawy, a strona przeciwna w ustawowym terminie nie zawnioskowała o jej przeprowadzenie, to rozpoznanie skargi kasacyjnej nastąpiło na posiedzeniu niejawnym, zgodnie z art. 182 § 2 i 3 p.p.s.a.
Zgodnie z art. 183 § 1 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny przy rozpatrywaniu sprawy na skutek wniesienia skargi kasacyjnej związany jest granicami tej skargi, a z urzędu bierze pod rozwagę tylko nieważność postępowania w wypadkach określonych w § 2, z których żaden w rozpoznawanej sprawie nie zachodzi. Oznacza to, że przytoczone w skardze kasacyjnej przyczyny wadliwości prawnej zaskarżonego orzeczenia determinują zakres kontroli dokonywanej przez Naczelny Sąd Administracyjny. Sąd ten, w odróżnieniu od wojewódzkiego sądu administracyjnego, nie bada całokształtu sprawy, lecz tylko weryfikuje zasadność zarzutów postawionych w skardze kasacyjnej.
Podstawy, na których można oprzeć skargę kasacyjną zostały określone w art. 174 p.p.s.a. Przepis art. 174 pkt 1 p.p.s.a. przewiduje dwie postacie naruszenia prawa materialnego, a mianowicie błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie. Przez błędną wykładnię należy rozumieć niewłaściwe zrekonstruowanie treści normy prawnej wynikającej z konkretnego przepisu, natomiast przez niewłaściwe zastosowanie, dokonanie wadliwej subsumcji przepisu do ustalonego stanu faktycznego. Również druga podstawa kasacyjna wymieniona w art. 174 pkt 2 p.p.s.a. – naruszenie przepisów postępowania – może przejawiać się w tych samych postaciach, co naruszenie prawa materialnego, przy czym w wypadku oparcia skargi kasacyjnej na tej podstawie skarżący powinien nadto wykazać istotny wpływ wytkniętego uchybienia na wynik sprawy.
W przypadku jednak sformułowania zarzutów w oparciu o art. 174 pkt 2 p.p.s.a., przedstawianych jako skutek przyjęcia przez sąd wojewódzki określonego poglądu w sferze prawa materialnego, z czym nie zgadza się autor skargi kasacyjnej, prezentujący inny pogląd w sferze prawa materialnego niż ten, który przyjęto za podstawę wyroku, właściwe jest rozpoznanie przez Naczelny Sąd Administracyjny w pierwszej kolejności zarzutu naruszenia prawa materialnego, skoro zasadność zarzutów natury procesowej może się okazać skuteczna jedynie wówczas, gdy przyjęcie przez sąd wojewódzki określonego poglądu w sferze prawa materialnego okazałoby się wadliwe.
Mając powyższe na uwadze w pierwszej kolejności w pierwszej kolejności jako niezasadny ocenić należy zarzut naruszenia art. 105a ust. 3 ustawy Prawo bankowe poprzez jego błędną wykładnię.
Jak wynika z brzmienia art. 105a ust. 3 ustawy Prawo bankowe banki, instytucje oraz podmioty, o których mowa w ust. 1, mogą przetwarzać informacje stanowiące tajemnicę bankową i informacje udostępnione przez instytucje pożyczkowe oraz podmioty, o których mowa w art. 59d ustawy z dnia 12 maja 2011 r. o kredycie konsumenckim, dotyczące osób fizycznych po wygaśnięciu zobowiązania wynikającego z umowy zawartej z bankiem, inną instytucją ustawowo upoważnioną do udzielania kredytów, instytucją pożyczkową lub podmiotem, o którym mowa w art. 59d ustawy z dnia 12 maja 2011 r. o kredycie konsumenckim, bez zgody osoby, której informacje dotyczą, gdy osoba ta nie wykonała zobowiązania lub dopuściła się zwłoki powyżej 60 dni w spełnieniu świadczenia wynikającego z umowy zawartej z bankiem, inną instytucją ustawowo upoważnioną do udzielania kredytów, instytucją pożyczkową lub podmiotem, o którym mowa w art. 59d ustawy z dnia 12 maja 2011 r. o kredycie konsumenckim, a po zaistnieniu tych okoliczności upłynęło co najmniej 30 dni od poinformowania tej osoby przez bank, inną instytucję ustawowo upoważnioną do udzielania kredytów, instytucję pożyczkową albo podmiot, o którym mowa w art. 59d ustawy z dnia 12 maja 2011 r. o kredycie konsumenckim, o zamiarze przetwarzania dotyczących jej tych informacji, bez jej zgody.
Istotną przesłanką umożliwiającą zastosowanie tego przepisu jest poinformowanie osoby, która nie wykonała zobowiązania lub dopuściła się zwłoki powyżej 60 dni w spełnieniu świadczenia wynikającego z umowy zawartej z bankiem itd., przez ten bank lub inną instytucję wymienioną w tym przepisie o zamiarze przetwarzania dotyczących jej informacji, bez jej zgody.
Należy też podkreślić, że jeśli w okresie 30 dni od poinformowania o zamiarze przetwarzania informacji bez zgody, klient spłacił całą zaległość wobec banku, to po upływie 30. dnia bank i inna instytucja upoważniona do udzielania kredytów oraz instytucja z art. 105 ust. 4 Prawa bankowego nie mogą przetwarzać informacji bez jego zgody. Termin trzydziestodniowy został bowiem wprowadzony w celu zapewnienia konsumentowi ostatecznej możliwości wywiązania się z zobowiązań wobec banku i uniknięcia tym samym sankcji w postaci przetwarzania o nim informacji jako o niesolidnym dłużniku przez okres 5 lat.
Prawodawca nie zdefiniował użytego w art.105 ust. 3 ustawy Prawo bankowe pojęcia "poinformować", ani nie stworzył w tym zakresie żadnych szczególnych wymogów formalnych co do sposobu i treści takiego poinformowania klienta lub byłego klienta banku. Prawidłowa wykładnia tego przepisu nie może jednak oznaczać całkowitej dowolności w tym zakresie.
"Poinformować" to tyle co "udzielić informacji, wskazówek, objaśnić, powiadomić o czymś, podać do wiadomości" (Słownik języka polskiego, pod red. M. Szymczaka, Warszawa 1988, t. II, s.766), czyli spowodować, że ktoś zaczyna o czymś wiedzieć.
W literaturze i orzecznictwie sądowoadministracyjnym zwraca się na materialny (ochronny), a nie formalny charakter tego przepisu. Dane osobowe są wartością chronioną ustawowo, a prawo od ich ochrony - jak przyjmuje się w piśmiennictwie – "stanowi swego rodzaju emanację ogólnego prawa gwarantowanego Konstytucją RP (art. 47). Spostrzeżenie to oparte jest na założeniu, że dane osobowe są niejako częścią życia prywatnego lub rodzinnego, względnie że posługiwanie się danymi dotyczącymi innej osoby wkracza w przyznaną jej kompetencję decydowania o swoim życiu osobistym" (zob. J. Barta, P. Fajgielski, R. Markiewicz - Komentarz do art.1 ustawy o ochronie danych osobowych, System informacji prawnej LEX).
Chociaż przy analizie przepisu art. 105a ust. 3 ustawy Prawo bankowe, nie powinno się także abstrahować od istoty (celu) wprowadzenia instytucji przetwarzania danych osobowych dłużnika bez jego zgody na mocy tego przepisu ustawy (należy pamiętać, że Biuro Informacji Kredytowej ma za zadanie przetwarzać dane nierzetelnych dłużników, tj. osób, które pomimo zaciągnięcia określonego zobowiązania wobec banku, nie wywiązują się z umowy i nie spłacają swojego zobowiązania, chroniąc w ten sposób inne podmioty przed wyłudzaniem kolejnych pożyczek, a także pośrednio - rzetelnych kredytobiorców), to jednak pozycja dłużnika jest wobec podmiotu udzielającego pożyczki słabsza, a skutek w postaci przetwarzania danych osobowych bez jego zgody ma charakter publicznoprawny.
Powyższe oznacza, że wszelkie regulacje znoszące tę ochronę muszą być odczytywane i wykładane ściśle, z uwzględnieniem funkcji jakiej mają służyć. Przy takiej wykładni, sformułowanie użyte w przepisie art. 105a ust. 3 ustawy Prawo bankowe, dotyczące obowiązku informacyjnego banku, musi więc oznaczać, że nie jest to tylko obowiązek formalny. Jakkolwiek ustawodawca w żaden sposób nie ograniczył sposobów i form takiego powiadomienia, to w każdym wypadku sposób ten powinien umożliwić zweryfikowanie faktu poinformowania klienta banku o zamierzonym przetwarzaniu jego danych osobowych.
Zgodzić się należy ze stroną skarżącą kasacyjnie, że ustawodawca w żaden sposób nie ograniczył sposobów i form takiego poinformowania. Zauważyć jednak należy, że prawodawca użył kategorycznej formy "poinformować" (czasownik przechodni dokonany), a nie "informować". Określony w ustawie skutek na nastąpić po upływie "30 dni od poinformowania tej osoby przez bank", a nie od np. wysłania jej informacji. Takie "poinformowanie" może nastąpić np. osobiście w placówce banku lub innego podmiotu wymienionego w art. 105a ust. 3 ustawy Prawo bankowe, poprzez przesyłkę doręczaną listownie lub przez pracownika banku albo innego uprawnionego podmiotu, a nawet nie można również wykluczyć możliwości skierowania takiej informacji drogą elektroniczną (o ile strony w zawartej umowie taką formę korespondencji przewidziały przez bank w tym zakresie z podmiotem zewnętrznym). O ile więc sposób i forma poinformowania klienta mogą być różnorodne, to jednak w każdym wypadku sposób ten powinien umożliwić zweryfikowanie faktu poinformowania klienta banku o zamierzonym przetwarzaniu jego danych osobowych. Wybór formy poinformowania adresata, operatora pocztowego i sposobu przekazania informacji oraz związany z tym obowiązek wykazania tego faktu obciążają bank lub inny zobowiązany podmiot, gdyż to one wywodzą z tego faktu skutki prawne. Taki sposób rozumienia obowiązku poinformowania zamieszczonego w art. 105a ust. 3 ustawy Prawo bankowe wynika nie tylko z gwarancyjnego charakteru tego przepisu dla kredytobiorcy, ale także z dobrze pojętego interesu podmiotów udzielających kredytów, aby w sposób skuteczny zamieścić w BIK stosowną informację o nierzetelnym kredytobiorcy.
Jak wskazano wyżej, wskazanie daty doręczenia przesyłki zawierającej stosowną informację umożliwia także prawidłowe wskazanie początku trzydziestodniowego terminu, o którym mowa w art. 105a ust. 3 ustawy Prawo bankowe (nie jest nim bowiem oświadczenie o dacie wysłania korespondencji wraz z kopią pisma, ani nawet data wynikająca z nadania pisma listem poleconym).
Podsumowując stwierdzić należy, że prawidłowo organ Prezes UODO przyjął, że przepis art. 105a ust. 3 ustawy Prawo bankowe obligował bank do wykazania spełnienia powyższego obowiązku.
W konsekwencji nie jest zasadny także zarzut naruszenia art. 6 ust. 1 lit. f rozporządzenia 2016/679 w związku z art. 105a ust. 3 ustawy Prawo bankowe poprzez jego błędną wykładnię, skutkującą przyjęciem, że przetwarzanie danych osobowych uczestnika postępowania przez okres przedawnienia roszczeń banku wobec uczestnika postępowania, nie stanowi prawnie uzasadnionego interesu administratora, podczas gdy prawidłowa interpretacja tego przepisu prowadzi do wniosku, iż takie przetwarzanie jest dopuszczalne przez okres przedawnienia roszczeń wynikający z art. 118 k.c. w zakresie uzasadnionym celem takiego przetwarzania.
Zgodnie z art. 6 ust. 1 lit. f RODO przetwarzanie jest zgodne z prawem wyłącznie w przypadkach, gdy - i w takim zakresie, w jakim przetwarzanie jest niezbędne do celów wynikających z prawnie uzasadnionych interesów realizowanych przez administratora lub przez stronę trzecią, z wyjątkiem sytuacji, w których nadrzędny charakter wobec tych interesów mają interesy lub podstawowe prawa i wolności osoby, której dane dotyczą, wymagające ochrony danych osobowych, w szczególności gdy osoba, której dane dotyczą, jest dzieckiem.
Tym samym zgodzić się należy ze stanowiskiem, że dla możliwości oparcia przetwarzania danych osobowych na przesłance z art. 6 ust. 1 lit. f RODO konieczne jest, by przetwarzanie było niezbędne dla realizacji prawnie uzasadnionych interesów administratora. Nie wystarczy zatem samo ich występowanie, lecz dodatkowo konieczne jest wykazanie, że dla ich realizacji przetwarzanie danych osobowych jest niezbędne. Oznacza to zatem, że przetwarzanie danych dla realizacji prawnie uzasadnionego interesu administratora lub strony trzeciej musi być, rozsądnie oceniając, potrzebne (por. "RODO. Ogólne rozporządzenie o ochronie danych. Komentarz " WKP 2018, D. Lubasz, W. Chomiczewski, i inni).
Zwrócić także należy uwagę, iż z treści zarzutu i uzasadnienia skargi kasacyjnej wynika, że istotą zarzutu jest nie tyle błędna wykładnia przez Sąd I instancji powołanych przepisów, lecz ich niewłaściwe zastosowanie. Autor skargi kasacyjnej odwołuje się bowiem do błędnej kwalifikacji stanu faktycznego poprzez uznanie, iż "przetwarzanie danych osobowych uczestnika postępowania przez okres przedawnienia roszczeń Banku wobec uczestnika postępowania, nie stanowi prawnie uzasadnionego interesu administratora". Jednak ta postać naruszenia prawa materialnego tj. poprzez niewłaściwe zastosowanie wskazanych przepisów, nie została podniesiona w zarzucie skargi kasacyjnej. Podkreślić należy, że ocena zasadności zarzutu naruszenia prawa materialnego może być dokonana wyłącznie na podstawie ustalonego w sprawie stanu faktycznego, nie zaś na podstawie stanu faktycznego, który skarżący uznaje za prawidłowy (por. wyrok NSA z dnia 13 sierpnia 2013 r., II GSK 717/12; wyrok NSA z dnia 4 lipca 2013 r., I GSK 934/12). Zgodnie z ugruntowanymi poglądami prezentowanymi w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego niedopuszczalne jest zastępowanie zarzutu naruszenia przepisów postępowania, zarzutem naruszenia prawa materialnego i za jego pomocą kwestionowanie ustaleń faktycznych. Nie można skutecznie powoływać się na zarzut niewłaściwego zastosowania prawa materialnego, o ile równocześnie nie zostaną także skutecznie zakwestionowane ustalenia faktyczne, na których oparto skarżone rozstrzygnięcie (zob. wyrok NSA z dnia 31 stycznia 2013 r., I OSK 1171/12). Próba zwalczenia ustaleń faktycznych poczynionych przez sąd pierwszej instancji nie może nastąpić przez zarzut naruszenia prawa materialnego (zob. wyroki NSA z dnia 29 stycznia 2013 r., I OSK 2747/12; z dnia 6 marca 2013 r., II GSK 2327/11). Ocena zarzutu prawa materialnego może być dokonana wyłącznie na podstawie konkretnego stanu faktycznego, nie zaś na podstawie stanu faktycznego, który skarżący uznaje za prawidłowy (zob. wyrok NSA z dnia 6 marca 2013 r., II GSK 2328/11; wyrok NSA z dnia 14 lutego 2013 r., II GSK 2173/11). Jeżeli skarżący uważa, że ustalenia faktyczne są błędne, to zarzut naruszenia prawa materialnego poprzez błędne zastosowanie jest co najmniej przedwczesny. Zarzut naruszenia prawa materialnego nie może opierać się na wadliwym (kwestionowanym przez stronę) ustaleniu faktu (zob. wyrok NSA z dnia 13 marca 2013 r., II GSK 2391/11, LEX nr 1296051). Błędne zastosowanie (bądź niezastosowanie) przepisów materialnoprawnych zasadniczo każdorazowo pozostaje w ścisłym związku z ustaleniami stanu faktycznego sprawy i może być wykazane pod warunkiem wcześniejszego obalenia tych ustaleń czy też szerzej - dowiedzenia ich wadliwości. Gdy skarżący nie podważa skutecznie okoliczności faktycznych sprawy zarzuty niewłaściwego zastosowania prawa materialnego są zarzutami bezpodstawnymi (por. wyrok NSA z dnia 4 lipca 2013 r., I FSK 1092/12; wyrok NSA z dnia 1 grudnia 2010 r., II FSK 1506/09; wyroki NSA: z dnia 11 października 2012 r., I FSK 1972/11; z dnia 3 listopada 2011 r., I FSK 2071/09).
Uwzględniając powyższe uwagi, jako nieuzasadnione ocenić należy zarzuty naruszenia przepisów postępowania, mające istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 134 § 1 p.p.s.a. w zw. z art. 6, 7, 8 § 1 i 2, art. 77 § 1, art. 80 oraz art. 107 § 3 k.p.a. w zw. z art. 7 ust. 1 ustawy z dnia 10 maja 2018 r. o ochronie danych osobowych (Dz. U. z 2019 r. poz. 1781, zwana dalej: u.o.d.o.") poprzez, jak wynika z treści zarzutu i uzasadnienia skargi kasacyjnej, błędne ich zastosowanie.
Po pierwsze art. 134 § 1 p.p.s.a., którego naruszenia dopatruje się strona skarżąca kasacyjnie stanowi, że "Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a". Przepis ten określa zatem granice rozpoznania skargi przez sąd administracyjny pierwszej instancji, zaś granice danej sprawy wyznacza jej przedmiot wynikający z treści zaskarżonego działania lub bezczynności organu administracji publicznej. Oznacza to, że o naruszeniu normy wynikającej z powyższego przepisu można byłoby mówić, gdyby sąd wykroczył poza granice sprawy, w której została wniesiona skarga, albo – mimo wynikającego z tego przepisu obowiązku – nie wyszedł poza zarzuty i wnioski skargi, np. nie zauważając naruszeń prawa, które nie były powołane przez skarżącego, a które Sąd I instancji zobowiązany był uwzględnić z urzędu. Sąd I instancji rozpoznając skargę niewątpliwie orzekał w granicach sprawy, oceniając postępowanie w zakresie skargi [...] S.A. z siedzibą w W. na decyzję Prezesa Urzędu Ochrony Danych Osobowych z dnia 3 grudnia 2021 r. nr DS.523.445.2021.FT.AN. w przedmiocie przetwarzania danych osobowych, a zatem nie orzekał w granicach (w znaczeniu podmiotowym i przedmiotowym) innej sprawy niż ta, w której została wniesiona skarga.
W drugim zaś przypadku istotne jest to, że "strona nie może ograniczyć się do wytyku wyłącznie naruszenia art. 134 § 1 p.p.s.a., gdyż wówczas przepis ten nie może stanowić samodzielnej podstawy skargi kasacyjnej. W takiej sytuacji strona zobowiązana jest powiązać art. 134 § 1 p.p.s.a. z takimi przepisami, których złamania przez organ administracji miał nie dopatrzyć się Sąd pierwszej instancji" (zob. wyrok NSA z dnia 22 maja 2014 r., I OSK 782/13). Strona skarżąca kasacyjnie wiąże zarzut naruszenia art. 134 § 1 p.p.s.a. z art. 6, 7, 8 § 1 i 2, art. 77 § 1, art. 80 oraz art. 107 § 3 k.p.a. w zw. z art. 7 ust. 1 ustawy z dnia 10 maja 2018 r. o ochronie danych osobowych (Dz. U. z 2019 r. poz. 1781, zwana dalej: u.o.d.o."). Strona skarżąca kasacyjnie ograniczyła się jedynie do ogólnego stwierdzenia naruszenia powołanych przepisów. Jednak nie jest wystarczające powołanie się ogólnie na błędną ocenę zgromadzonych w sprawie dowodów, nienależyte wyjaśnienie wszystkich okoliczności sprawy oraz uchybienie zasadom prawdy obiektywnej i pogłębiania zaufania, a więc stwierdzenie, że nie podjęto prawidłowych działań w celu ustalenia istoty sprawy. Ocena ta zrealizowana została w oparciu o materiał zgromadzony przez PUODO, ale także w swej istocie przedstawiony przez samą stronę skarżącą kasacyjna w jej dokumentacji i pismach (art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a.). Procedujący w sprawie organ administracji działał w granicach i na podstawie obowiązującego prawa (art. 6 k.p.a.). Jak wskazano to wyżej, to bank ma wykazać, że skutecznie poinformował uczestniczkę J.R. w trybie art. 105a ust. 3 ustawy Prawo bankowe o zamiarze przetwarzania jego danych osobowych bez jego zgody. Zasadnie bowiem organ stwierdził, że samo potwierdzenie nadania pisma listem poleconym nie stanowi dowodu poinformowania uczestnika postępowania o zamiarze przetwarzania jego danych osobowych bez jego zgody, w oparciu o w art. 105a ust. 3 ustawy Prawo bankowe.
Dodatkowo należy wskazać, że w ramach zarzutu naruszenia art. 134 § 1 p.p.s.a. nie można skutecznie kwestionować dokonanej przez Sąd oceny ustalonego stanu faktycznego z punktu widzenia jego zgodności lub niezgodności z mającym zastosowanie w sprawie stanem prawnym, czy też prawidłowości dokonanej przez Sąd oceny działań organu administracji publicznej pod kątem zachowania przepisów procedur obowiązujących ten organ (por. m. in. wyrok NSA z 25 marca 2011 r., I FSK 1862/09; wyrok NSA z dnia 11 kwietnia 2007 r., II OSK 610/06; postanowienie NSA z dnia 11 stycznia 2012 r., I OSK 2438/11; wyrok NSA z dnia 15 października 2015 r., I GSK 241/14). W ramach zarzutu naruszenia art. 134 § 1 p.p.s.a. nie można skutecznie kwestionować prawidłowości zajętego stanowiska prawnego i wyrażonych w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku poglądów (por. wyrok NSA z dnia 2 lipca 2015 r., I OSK 450/15), ani prawidłowości oceny materiału dowodowego (por. wyrok NSA z dnia 21 października 2010 r., I GSK 264/09).
Z powyższych przyczyn Naczelny Sąd Administracyjny uznał skargę kasacyjną za pozbawioną usprawiedliwionych podstaw, co skutkowało jej oddaleniem na podstawie art. 184 p.p.s.a.