III OSK 1732/23

III OSK 1732/23 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2024-04-10
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2023-07-18
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Kazimierz Bandarzewski /sprawozdawca/
Olga Żurawska - Matusiak /przewodniczący/
Zbigniew Ślusarczyk
Symbol z opisem
6262 Radni
6412 Rozstrzygnięcia nadzorcze dotyczące powiatu; skargi organów powiatu na czynności nadzorcze
Hasła tematyczne
Samorząd terytorialny
Sygn. powiązane
II SA/Po 850/22 - Wyrok WSA w Poznaniu z 2023-04-19
Skarżony organ
Wojewoda
Treść wyniku
Uchylono zaskarżony wyrok i zaskarżone zarządzenie zastępcze
Powołane przepisy
Dz.U. 2022 poz 1526
art.25b ust.1, art.46 ust.1,art.85a ust.2
Ustawa z dnia 5 czerwca 1998 r. o samorządzie powiatowym (t. j.)
Dz.U. 2022 poz 1277
art.383 par.1 pkt 5
Ustawa z dnia 5 stycznia 2011 r. Kodeks wyborczy (t. j.)
Dz.U. 2020 poz 1575
art.231
Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. Kodeks postępowania cywilnego - t.j.
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący sędzia NSA Olga Żurawska-Matusiak Sędziowie sędzia NSA Zbigniew Ślusarczyk sędzia del. WSA Kazimierz Bandarzewski (spr.) Protokolant starszy asystent sędziego Magdalena Zając po rozpoznaniu w dniu 10 kwietnia 2024 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej S. C. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 19 kwietnia 2023 r., sygn. akt II SA/Po 850/22 w sprawie ze skargi S. C. na zarządzenie zastępcze Wojewody Wielkopolskiego z dnia [...] października 2022 r. nr [...] w przedmiocie wygaśnięcia mandatu radnego 1. uchyla zaskarżony wyrok i uchyla zaskarżone zarządzenie zastępcze Wojewody Wielkopolskiego, 2. zasądza od Wojewody Wielkopolskiego na rzecz S. C. kwotę 377 (trzysta siedemdziesiąt siedem) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.
Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu wyrokiem z dnia 19 kwietnia 2023 r. sygn. akt II SA/Po 850/22 oddalił skargę S. C. na zarządzenie zastępcze Wojewody Wielkopolskiego z dnia [...] października 2022 r. nr [...], którym stwierdzono wygaśnięcie mandatu radnego Rady Powiatu [...] S.C.
W uzasadnieniu orzeczenia Sąd pierwszej instancji podzielił stanowisko Wojewody, że skarżący sprawując mandat radnego Rady Powiatu [...] wykorzystał mienie tego powiatu przy prowadzeniu działalności gospodarczej, a tym samym naruszył zakaz określony w art. 25b ust. 1 ust. 1 ustawy z 5 czerwca 1998 r. o samorządzie powiatowym (Dz. U. z 2022 r. poz. 1526) zwanej dalej u.s.p. Tym samym wypełniła się dyspozycja art. 383 § 1 pkt 5 ustawy z dnia 5 stycznia 2011 r. Kodeksu wyborczego (Dz.U. z 2022 r. poz. 1277), stanowiąca podstawę do stwierdzenia wygaśnięcia mandatu radnego.
Jak wynika z ustaleń poczynionych w sprawie, radny S. C. prowadząc działalność gospodarczą (działalność prawniczą) od roku 2019 na podstawie umów zlecenia zawieranych ze Stowarzyszeniem "[...]" świadczył – za wynagrodzeniem pokrywanym z dotacji celowej pochodzącej z budżetu Powiatu [...] – nieodpłatną pomoc prawną w punktach prowadzonych w Powiecie [...] w ramach realizowanego przez to stowarzyszenie zadania publicznego w oparciu o umowy zawierane z Powiatem [...]. Skoro skarżący był – jak sam przyznaje – podwykonawcą w realizacji takiego zadania publicznego uzyskując z tego tytułu wynagrodzenie, to organ trafnie uznał, że korzystał on z mienia Powiatu [...].
Wbrew twierdzeniom zawartym w skardze bez wpływu na charakter tych środków pieniężnych pozostaje to, że w pierwszej kolejności przekazywane były one na rzecz Stowarzyszenia "[...]" w ramach umów o realizację zadania publicznego zawartych przez to stowarzyszenie z Powiatem [...], a dopiero w dalszej kolejności na rzecz skarżącego tytułem wynagrodzenia za usługi zlecone przez stowarzyszenie. Zdaniem Sądu uznanie tego rodzaju pośrednictwa w przekazaniu środków pieniężnych za wyłączające zastosowanie art. 25b ust. 1 u.s.p. rodziłoby realne niebezpieczeństwo dopuszczenia możliwości obejścia sformułowanego w tym przepisie zakazu. Środki, którymi dysponowało w tym względzie Stowarzyszenie, a ściślej rzecz ujmując, które otrzymywało na realizację wskazanego zadania publicznego, w której to realizacji skarżący uczestniczył otrzymując za to wynagrodzenie, nie przestają być środkami służącymi finansowaniu tego zadania mieniem powiatu, które finalnie trafiło do skarżącego. W realiach rozpatrywanego przypadku kwestia wykorzystania mienia powiatu jest tym bardziej oczywista jeśli zauważyć, że mienie to stanowiło w istocie bezpośrednią korzyść dla skarżącego, skoro były to środki pieniężne wypłacane mu tytułem wynagrodzenia za usługi świadczone w ramach umów zlecenia.
Sąd zaakcentował nadto, że skarżący już przed uzyskaniem mandatu radnego świadczył usługi związane wykonywaniem przez powiat zadania publicznego polegającego na udzielaniu nieodpłatnej pomocy prawnej na podstawie umowy zawartej bezpośrednio z Powiatem [...]. Po uzyskaniu przez niego mandatu radnego Powiatu [...] do relacji tej wprowadzony został pośrednik w postaci Stowarzyszenia "[...]" w celu formalnego obejścia zakazu wynikającego z art. 25b ust. 1 u.s.p.
Skargę kasacyjną od powyższego wyroku do Naczelnego Sądu Administracyjnego wniósł S. C., zaskarżając go w całości. Zaskarżonemu orzeczeniu zarzucono:
1) naruszenie przepisów prawa materialnego:
a) art. 25b ust. 1 u.s.p. poprzez jego błędną wykładnię polegającą na przyjęciu, że użyte w art. 25b ust. 1 pojęcie "wykorzystanie mienia powiatu" obejmuje wynagrodzenie otrzymane przez radcę prawnego prowadzącego działalność gospodarczą w formie kancelarii radcy prawnego od organizacji pozarządowej wykonującej zadania z zakresu nieodpłatnej pomocy prawnej na podstawie umowy zawartej przez tę organizację z powiatem, podczas gdy wynagrodzenie takie stanowi wykorzystanie mienia tej organizacji, a prowadzenie działalności gospodarczej przez radcę prawnego pozostaje bez związku z wykonywaniem czynności polegających na świadczeniu nieodpłatnej pomocy prawnej, zaś w dalszej konsekwencji - niewłaściwe zastosowanie tego przepisu w sprawie skutkujące nieuzasadnionym przyjęciem, że radny Powiatu [...] - S. C. wykonując umowę o świadczenie usług, polegających na świadczeniu nieodpłatnej pomocy prawnej, zawartą z prowadzącym punkt nieodpłatnej pomocy prawnej Stowarzyszeniem "[...]", prowadzi działalność gospodarczą z wykorzystaniem mienia Powiatu [...], podczas gdy skarżący nie wykorzystuje tego mienia, albowiem nie ma prawa do władania nim na podstawie określonego tytułu prawnego świadcząc jedynie usługę na rzecz organizacji pozarządowej, co doprowadziło do niezasadnego oddalenie skargi;
b) art. 85a ust. 2 u.s.p. w związku z art. 383 § 1 pkt 5 Kodeksu wyborczego poprzez jego niewłaściwe zastosowanie wynikające z bezpodstawnego uznania przez Wojewodę Wielkopolskiego, że wskutek wykonywania przez radnego Powiatu [...] - S. C. usługi świadczenia pomocy prawnej na podstawie umowy ze Stowarzyszeniem "[...]" w prowadzonym przez Stowarzyszenie punkcie nieodpłatnej pomocy prawnej na terenie Powiatu [...] nastąpiło wygaśnięcie mandatu S. C. na skutek naruszenia zakazu z art. 25b u.s.p., podczas gdy naruszenie takiego nie miało miejsca;
2) naruszenie przepisów postępowania mające istotny wpływa na wynik sprawy:
a) art. 231 K.p.c. w związku z art. 106 § 5 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2022 r. poz. 329) zwanej dalej P.p.s.a. poprzez uznanie w drodze domniemania za ustalony fakt, że S. C. po uzyskaniu mandatu radnego do relacji między nim a Powiatem [...] "wprowadzony został pośrednik w postaci Stowarzyszenia "[...]", w celu formalnego obejścia zakazu wynikającego z art. 25b ust. 1 u.s.p. ", co - jak wynika z uzasadnienia wyroku miało determinujący wpływ na orzeczenie, podczas gdy tego rodzaju zachowanie, które miałoby wprowadzać pośrednika w celu obejścia przepisów ustawy nie miało miejsca;
b) art. 141 § 4 P.p.s.a. mające zasadniczy wpływ na wynik sprawy poprzez nieuzasadnione nieuwzględnienie i oddalenie skargi wskutek bezkrytycznego uznania za zgodne z prawem stanowiska organu przyjętego w następstwie niewłaściwego zastosowania, błędnej wykładni i błędnych ustaleń faktycznych prowadzących do nieuzasadnionej tezy, iż skarżący naruszył zakaz wynikający z art. 25b ust. 1 u.s.p. i to podejmując działania zmierzające do obejścia przepisów tej ustawy, a także poniechanie rozpatrzenia zarzutów skarżącego co do niezapewnienia stronie czynnego udziału w postępowaniu o wydanie zarządzenia zastępczego, co w dalszej kolejności doprowadziło do nieuzasadnionego oddalenia skargi na podstawie art. 151 P.p.s.a. z naruszeniem znajdującego zastosowanie w sprawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c P.p.s.a.
W oparciu o wskazane zarzuty wniesiono o uchylenie w całości zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Poznaniu oraz zasądzenie zwrotu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.
W odpowiedzi na skargę kasacyjną Wojewoda Wielkopolski wniósł o jej oddalenie w całości oraz zasądzenie zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Zgodnie z art. 183 § 1 P.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę przesłanki uzasadniające nieważność postępowania wymienione w art. 183 § 2 P.p.s.a. oraz przesłanki uzasadniające odrzucenie skargi bądź umorzenie postępowania przed wojewódzkim sadem administracyjnym, stosownie do treści art. 189 P.p.s.a. Żadna z powyższych przesłanek w tej sprawie nie zaistniała.
Rozpoznając sprawę Naczelny Sąd Administracyjny związany jest granicami skargi. Związanie granicami skargi oznacza związanie podstawami zaskarżenia wskazanymi w skardze kasacyjnej oraz jej wnioskami. Naczelny Sąd Administracyjny bada przy tym wszystkie podniesione przez stronę skarżącą kasacyjnie zarzuty naruszenia prawa (tak NSA w uchwale pełnego składu z 26 października 2009 r. sygn. akt I OPS 10/09, opubl. w ONSAiWSA 2010 z. 1 poz. 1).
Zgodnie z art. 174 P.p.s.a. skargę kasacyjną można oprzeć na następujących podstawach: 1) naruszeniu prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie, a także 2) naruszeniu przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.
Stosownie do treści art. 176 P.p.s.a. strona skarżąca kasacyjnie ma obowiązek przytoczyć podstawy skargi kasacyjnej wnoszonej od wyroku Sądu pierwszej instancji i szczegółowo je uzasadnić wskazując, które przepisy ustawy zostały naruszone, na czym to naruszenie polegało i jaki miało wpływ na wynik sprawy. Rola Naczelnego Sądu Administracyjnego w postępowaniu kasacyjnym ogranicza się do skontrolowania i zweryfikowania zarzutów wnoszącego skargę kasacyjną.
Skarga kasacyjna jest uzasadniona skutecznie podniesionymi w niej zarzutami naruszenia prawa materialnego oraz części zarzutów naruszenia przepisów postępowania.
Zasadnie strona skarżąca kasacyjnie zarzuca Sądowi pierwszej instancji naruszenie prawa materialnego polegające na dokonaniu błędnej wykładni art. 25b ust. 1 u.s.p. poprzez przyjęcie, że "wykorzystanie mienia powiatu" obejmuje wynagrodzenie otrzymane przez radcę prawnego prowadzącego działalność gospodarczą w formie kancelarii radcy prawnego od organizacji pozarządowej wykonującej zadania z zakresu nieodpłatnej pomocy prawnej na podstawie umowy zawartej przez tę organizację z powiatem, podczas gdy wynagrodzenie takie stanowi wykorzystanie mienia tej organizacji.
Zgodnie z powołanym art. 25b ust. 1 u.s.p. radny nie może prowadzić działalności gospodarczej na własny rachunek lub wspólnie z innymi osobami z wykorzystaniem mienia powiatu, w którym radny uzyskał mandat, a także zarządzać taką działalnością lub być przedstawicielem czy pełnomocnikiem w prowadzeniu takiej działalności.
Powyższy przepis zakazuje radnemu prowadzenia działalności gospodarczej bądź też zarządzania działalnością gospodarczą lub pełnienia funkcji przedstawiciela lub pełnomocnika w prowadzeniu działalności gospodarczej jedynie z wykorzystaniem mienia powiatu, a nie samym udziałem w wykonywaniu zadania publicznego powiatu.
Jak wynika z niekwestionowanego przez żadną ze stron stanu faktycznego sprawy, którego prawidłowość ustalenia stwierdził także Sąd pierwszej instancji, w tej sprawie skarżący kasacyjnie będący radnym a także radcą prawnym zawierał umowy zlecenia ze Stowarzyszeniem "[...]", których przedmiotem było świadczenie nieodpłatnej pomocy prawnej w ramach punktów prowadzonych przez to Stowarzyszenie w Powiecie [...] za wynagrodzeniem wypłacanym skarżącemu jako zleceniobiorcy przez Stowarzyszenie jako zleceniodawcę (§ 1, § 3 i § 4 umowy zlecenia numer [...]; § 1, § 3 i § 4 umowy zlecenia numer [...]; § 1, § 3 i § 4 umowy zlecenia numer [...]). Nie budzi wątpliwości, że Stowarzyszenie "[...]" nie jest jednostką samorządu powiatowego. Stowarzyszenie to jest organizacją pozarządową, pozostającą poza strukturą samorządu Powiatu [...]. Stowarzyszenie to zawierało z Powiatem [...] umowy o realizację zadania publicznego zgodnie z art. 16 ust. 1 ustawy z dnia 24 kwietnia 2003 r. o organizacjach pożytku publicznego i o wolontariacie (umowa nr [...] z dnia [...] listopada 2020 r.; umowa nr [...] z dnia [...] listopada 2019 r. i umowa nr [...] z dnia [...] grudnia 2018 r.). Przedmiotem tych umów było powierzenie Stowarzyszeniu w danym roku kalendarzowym zadania publicznego polegającego na prowadzeniu dwóch punktów udzielania nieodpłatnej pomocy prawnej i nieodpłatnego poradnictwa obywatelskiego na terenie Powiatu [...]. Na wykonywanie tego zadania Stowarzyszenie otrzymywało dotację z budżetu Powiatu [...].
Nie budzi żadnych wątpliwości, że to Stowarzyszenie jako odrębny podmiot otrzymywało środki finansowe pochodzące bezpośrednio z budżetu Powiatu. W orzecznictwie sądowym wielokrotnie podnoszono, że środki pieniężne wydatkowane przez jednostkę samorządu terytorialnego lub samorządowe jednostki organizacyjne stanowią środki publiczne takiej jednostki samorządu. Źródła zasilania budżetów jednostek samorządowych są różnorodne i znaczna ich część pochodzi z budżetu państwa w formie subwencji, dotacji lub środków przekazywanych jako udział w państwowych podatkach dochodowych. Z chwilą, gdy środki finansowe pochodzące czy to z budżetu państwa, czy to z innych publicznych źródeł (np. z państwowych funduszy celowych) zostają przekazane na rachunek bankowy jednostki samorządu i ich dysponowanie należy do takiej jednostki, to wówczas należy je zakwalifikować jako część mienia publicznego danej jednostki samorządu (por. wyrok NSA z 6 lutego 2024 r. sygn. akt III OSK 2484/23; wyrok NSA z 10 marca 2020 r. sygn. akt II OSK 137/20; wyrok NSA z 14 listopada 2017 r. sygn. akt II OSK 2307/17).
Tym samym jeżeli dany podmiot pozostający poza strukturą organizacyjną jednostki samorządu terytorialnego otrzymuje środki finansowe tej jednostki bądź to bezpośrednio od organu wykonawczego takiej jednostki, bądź też przez kierownika samorządowej jednostki organizacyjnej, to taki podmiot korzysta z mienia tejże jednostki samorządu.
W stanie faktycznym tej sprawy środki z budżetu Powiatu [...] otrzymywało Stowarzyszenie na wykonywanie zadania publicznego. Stowarzyszenie to zawierało odrębne umowy, na mocy których zadanie to było faktycznie wykonywane. Środki finansowe, które były przekazywane przez to Stowarzyszenie jako ich dysponenta na rzecz skarżącego jako radcy prawnego wykonującego zadanie publiczne przestały mieć charakter mienia powiatu z chwilą ich przekazania temu Stowarzyszeniu. Prawo do władania tymi środkami finansowymi przejmowało Stowarzyszenie, a tym samym zarówno umowy zawierane ze skarżącym w zakresie udzielania nieodpłatnej pomocy prawnej nie były zawierane przez Powiat, ale Stowarzyszenie, jak i wynagrodzenie za realizację umowy było przekazywane przez Stowarzyszenie, a nie przez Powiat.
Zgodnie z art. 46 ust. 1 u.s.p. mieniem powiatu jest własność i inne prawa majątkowe nabyte przez powiat lub inne powiatowe osoby prawne. Przepis ten jest w pełni zgodny z treścią art. 44 Kodeksu cywilnego, zgodnie z którym mieniem jest własność i inne prawa majątkowe. Poprzez przekazanie środków finansowych przez Powiat, Stowarzyszenie uzyskało prawo do dysponowania nimi. Co najwyżej Powiatowi może przysługiwać wierzytelność skierowana tylko wobec Stowarzyszenia w przypadku, gdyby środki te Stowarzyszenie wydało niezgodnie z treścią umowy. Powiat mógłby więc domagać się zwrotu kwoty przekazanych środków, ale tylko od Stowarzyszenia, a nie podmiotu, na rzecz którego Stowarzyszenie środki te wydatkowało. Tylko tak określone wierzytelności wynikające ze stosunku cywilnoprawnego stanowiłyby mienie (tak w doktrynie, W. Pawlak, komentarz do art. 44 K.c., teza nr 7, [w:] Kodeks cywilny. Komentarz. Tom I. Część ogólna, cz. 1 (art. 1-55(4)), pod red. J. Gudowskiego, WKP 2021).
Mając powyższe na uwadze należy stwierdzić, że skoro publiczne środki pieniężne z budżetu Powiatu zostały przekazane Stowarzyszeniu w drodze umowy, to dalsze zawieranie umów przez to Stowarzyszenie z innymi podmiotami prywatnymi nie stanowi już dla tych podmiotów korzystania z mienia Powiatu, ale z mienia tego Stowarzyszenia.
Tym samym skoro art. 25b ust. 1 u.s.p. zakazuje radnemu prowadzenia działalności gospodarczej z wykorzystaniem mienia powiatu, to rygor w postaci utraty mandatu występuje wtedy, gdy radny prowadząc działalność gospodarczą korzysta z mienia powiatu. Jeżeli dane prawo majątkowe przysługiwało powiatowi, ale utraciło status mienia powiatu, to tym samym rygor utraty mandatu nie może obejmować przypadków nieobjętych tym przepisem. Zbieżne do zaprezentowanego stanowisko zajął NSA z wyroku z 14 listopada 2018 r. sygn. akt II OSK 2973/18.
Wobec powyższego należy uznać za zasadny zarzut naruszenia przez Sąd pierwszej instancji art. 85a ust. 2 u.s.p. w związku z art. 383 § 1 pkt 5 Kodeksu wyborczego poprzez ich niewłaściwe zastosowanie wynikające z bezpodstawnego uznania przez Wojewodę Wielkopolskiego, że wskutek wykonywania przez radnego Powiatu [...] - S. C. usługi świadczenia pomocy prawnej na podstawie umowy ze Stowarzyszeniem "[...]" w prowadzonym przez to Stowarzyszenie punkcie nieodpłatnej pomocy prawnej na terenie Powiatu [...], nastąpiło wygaśnięcie mandatu S. C. na skutek naruszenia zakazu wynikającego z art. 25b ust. 1 u.s.p.
Zgodnie z art. 85a ust. 2 u.s.p. w razie bezskutecznego upływu terminu 30-dniowego do podjęcia przez radę powiatu uchwały stwierdzającej wygaśnięcie mandatu radnego wojewoda, po powiadomieniu ministra właściwego do spraw administracji publicznej, wydaje zarządzenie zastępcze. Przedmiotem takiego zarządzenia zastępczego jest jedynie stwierdzenie wygaśnięcia mandatu radnego w przypadku, gdy zaistniała podstawa do jego wydania.
W tej sprawie na podstawie przedstawionych w uzasadnieniu zarządzenia zastępczego Wojewody Wielkopolskiego z dnia [...] października 2022 r. nr [...] okoliczności stwierdzenia wygaśnięcia mandatu radnego Rady Powiatu [...] S. C. należy stwierdzić, że nie stanowią one spełnienia hipotezy normy prawnej zawartej w art. 25b ust. 1 u.s.p., to znaczy okoliczności nie wskazują, aby radny S. C. w toku wykonywania opisanych umów korzystał z mienia Powiatu. Tym samym nie zaistniała podstawa do stwierdzenia wygaśnięcia mandatu wynikająca z art. 383 § 1 pkt 5 Kodeksu wyborczego.
Za zasadny należy uznać zarzut naruszenia przepisów postępowania w stopniu mającym istotny wpływ na wynik sprawy w zakresie obejmującym naruszenie przez Sąd pierwszej instancji art. 231 K.p.c. w związku z art. 106 § 5 P.p.s.a. poprzez uznanie w drodze domniemania za ustalony fakt, że skarżący po uzyskaniu mandatu radnego wykorzystał pośrednika w postaci Stowarzyszenia "[...]" do realizacji powiązań z Powiatem [...] w celu formalnego obejścia zakazu wynikającego z art. 25b ust. 1 u.s.p.
Zgodnie z art. 231 K.p.a., do stosowania którego odsyła art. 106 § 5 P.p.s.a., sąd może uznać za ustalone fakty mające istotne znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy, jeżeli wniosek taki można wyprowadzić z innych ustalonych faktów (domniemanie faktyczne). Domniemanie faktyczne stanowi środek dowodowy stosowany co do zasady w razie braku bezpośrednich środków dowodowych lub gdy udowodnienie okoliczności faktycznych jest niezwykle trudne (por. wyrok SN z 15 kwietnia 2005 r. sygn. akt I CK 635/04). W orzecznictwie podnosi się nadto, że dokonywanie ustaleń w drodze domniemania faktycznego jest oparte na swobodnym wnioskowaniu, które powinno odpowiadać zasadom logicznego rozumowania oraz doświadczenia życiowego (por. wyrok SN z 27 lipca 2010 r. sygn. akt II CSK 119/10). Sąd opierając się na domniemaniach faktycznych ma obowiązek w sposób wszechstronny i logiczny rozważyć wszystkie okoliczności sprawy oraz ocenić w ustalonym stanie faktycznym stopień prawdopodobieństwa zajścia okoliczności stanowiących przyczynę przyjęcia określonego domniemania (por. wyrok SN 13 kwietnia 2017 r. sygn. akt I UK 144/16).
Trafnie podnosi strona skarżąca kasacyjnie, że zawarte w zaskarżonym wyroku stanowisko Sądu pierwszej instancji o celowym działaniu skarżącego wykonującego zawód radcy prawnego zmierzającego do dopuszczenia do udziału "pośrednika" w relacji między nim a Powiatem [...] nie znajduje uzasadnienia w oparciu o ww. art. 231 K.p.c. Nie stanowiła kwestii spornej okoliczność świadczenia przez skarżącego jako radcy prawnego usługi w zakresie udzielania nieodpłatnej pomocy prawnej w ramach wykonywania zadania publicznego przez ten Powiat do chwili objęcia mandatu radnego na podstawie umowy zawartej bezpośrednio z Powiatem [...]. Z akt sprawy wynika, że po objęciu mandatu radny nie świadczył już tych usług na podstawie umowy z Powiatem. Na skutek ustawy z dnia 15 czerwca 2018 r. o zmianie ustawy o nieodpłatnej pomocy prawnej oraz edukacji prawnej oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2018 r. poz. 1467) zmniejszeniu uległa liczba punktów pomocy prawnej prowadzonych przez adwokatów lub radców prawnych, a zwiększeniu liczba takich punktów prowadzonych przez organizacje pozarządowe. Nie budzi żadnych wątpliwości dowodowych, że skarżący jako radca prawny zawarł ze Stowarzyszeniem "[...]" jako organizacją pozarządową umowę na podstawie której świadczył nieodpłatną pomoc prawną w ramach punktów takiej pomocy prowadzonych przez to Stowarzyszenie.
Tym samym nie można uznać, aby celem udzielania nieodpłatnej pomocy prawnej przez skarżącego była chęć obejścia wymagań wynikających z art. 25b ust. 1 u.s.p., skoro skarżący kasacyjnie uzasadnił przesłanki skutkujące zmniejszeniem liczby punktów pomocy prawnej obsługiwanych bezpośrednio przez radców prawnych jak i zawarciem przez skarżącego umowy z samym Stowarzyszeniem, co z kolei nie stanowiło korzystania z mienia powiatu.
Nie jest zasadny zarzut naruszenia przez Sąd pierwszej instancji art. 141 § 4 P.p.s.a. poprzez nieuzasadnione nieuwzględnienie i oddalenie skargi wskutek bezkrytycznego uznania za zgodne z prawem stanowiska organu przyjętego w następstwie niewłaściwego zastosowania, błędnej wykładni i błędnych ustaleń faktycznych prowadzących do nieuzasadnionej tezy, iż skarżący naruszył zakaz wynikający z art. 25b ust. 1 u.s.p.
Art. 141 § 4 P.p.s.a. może być naruszony wówczas, gdy uzasadnienie zaskarżonego wyroku było pozbawione przedstawionego zwięźle stanu faktycznego sprawy, zarzutów podniesionych w skardze, stanowisk stron, podstawy prawnej rozstrzygnięcia lub jej wyjaśnienia. Ponadto naruszenie tego przepisu ma miejsce także wtedy, gdy sporządzone uzasadnienie zaskarżonego wyroku zawiera wprawdzie wszystkie elementy wynikające z art. 141 § 4 P.p.s.a., ale jest ono wewnętrznie niespójne lub zawiera nie dające się wyjaśnić sprzeczności, innymi słowy nie pozwala na kontrolę zaskarżonego wyroku. Zarzucając naruszenie art. 141 § 4 P.p.s.a. nie może skutecznie strona skarżąca kasacyjnie zwalczać prawidłowości przyjętego przez Sąd stanu faktycznego sprawy lub wykładni prawa materialnego dokonanej przez Sąd. W tej sprawie uzasadnienie zaskarżonego wyroku spełnia wymagania wynikające z ww. przepisu.
Mając na uwadze przede wszystkim trafnie podniesione w skardze kasacyjnej zarzuty naruszenia prawa materialnego oraz część zarzutów naruszenia przepisów prawa procesowego, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 188 P.p.s.a. w związku z art. 148 i art. 193 P.p.s.a. w punkcie pierwszym uchylił zaskarżony wyrok w całości i po rozpoznaniu skargi S. C. uchylił zaskarżone zarządzenie zastępcze Wojewody Wielkopolskiego z dnia [...] października 2022 r. nr [...] stwierdzające wygaśnięcie mandatu skarżącego jako radnego Rady Powiatu [...], ponieważ zarządzenie to zostało wydane bez wskazania na zaistnienie przesłanki uzasadniającej wygaśnięcie tego mandatu.
W punkcie drugim wyroku orzeczono o kosztach na podstawie art. 203 pkt 1 P.p.s.a., zgodnie z którym w razie uwzględnienia skargi kasacyjnej stronie, która wniosła tę skargę należy się zwrot poniesionych przez nią niezbędnych kosztów postępowania kasacyjnego od organu. W związku z tym w tej sprawie należało od Wojewody Wielkopolskiego zasądzić na rzecz S. C. kwotę 377 złotych stanowiącą zwrot kosztów postępowania kasacyjnego. Kwota ta obejmuje zwrot opłaty za ustanowienie pełnomocnika oraz wynagrodzenie profesjonalnego pełnomocnika obliczone w oparciu o § 14 ust. 1 pkt 2 lit. b w związku z § 14 ust. 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz. U. z 2023 r. poz. 1935).