III OSK 1721/24

Naczelny Sąd Administracyjny2025-01-09
NSAAdministracyjneWysokansa
straż granicznadostęp do informacji publicznejakta sprawypostępowanie wyjaśniającepostępowanie dyscyplinarneprawo administracyjnefunkcjonariuszNSA

NSA oddalił skargę kasacyjną funkcjonariusza Straży Granicznej, uznając, że nie przysługuje mu prawo wglądu do akt czynności wyjaśniających, jeśli nie wszczęto postępowania dyscyplinarnego.

Funkcjonariusz Straży Granicznej domagał się wglądu do dokumentów stanowiących podstawę wszczęcia postępowania wyjaśniającego wobec niego. Zarówno organ, jak i WSA uznały, że takie prawo przysługuje dopiero po wszczęciu postępowania dyscyplinarnego. Skarżący kasacyjnie argumentował, że żądanie dotyczy informacji publicznej i konstytucyjnego prawa dostępu do informacji. NSA oddalił skargę, potwierdzając, że ustawa o Straży Granicznej ogranicza dostęp do akt czynności wyjaśniających do momentu wszczęcia postępowania dyscyplinarnego, a żądanie wglądu do całych akt nie jest wnioskiem o informację publiczną.

Sprawa dotyczyła skargi kasacyjnej funkcjonariusza Straży Granicznej R.O. od wyroku WSA w Gorzowie Wielkopolskim, który oddalił jego skargę na bezczynność Komendanta Oddziału Straży Granicznej w przedmiocie udostępnienia dokumentów do wglądu. Funkcjonariusz wnioskował o dostęp do dokumentów, na podstawie których wszczęto postępowanie wyjaśniające dotyczące jego osoby, wskazując na potencjalne naruszenia przepisów. Organ odmówił wglądu, argumentując, że prawo dostępu do akt czynności wyjaśniających przysługuje dopiero po wszczęciu postępowania dyscyplinarnego, kiedy funkcjonariusz uzyskuje status obwinionego. WSA podzielił to stanowisko, uznając, że żądanie wglądu do akt sprawy nie jest wnioskiem o udostępnienie informacji publicznej, a ustawa o Straży Granicznej reguluje ten dostęp w sposób szczególny. Skarżący kasacyjnie zarzucił naruszenie przepisów o dostępie do informacji publicznej, Konstytucji RP oraz przepisów proceduralnych. Naczelny Sąd Administracyjny oddalił skargę kasacyjną, stwierdzając, że WSA prawidłowo zinterpretował przepisy. NSA podkreślił, że dostęp do akt sprawy w ramach postępowania wyjaśniającego jest ograniczony przez ustawę o Straży Granicznej i przysługuje dopiero po wszczęciu postępowania dyscyplinarnego. Sąd uznał również, że żądanie wglądu do całości akt nie jest wnioskiem o informację publiczną, a konstytucyjne prawo dostępu do informacji (art. 51 ust. 3 Konstytucji RP) może być ograniczane ustawowo, co miało miejsce w tej sprawie.

Asystent AI do analizy prawnej

Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.

Analiza orzecznictwa Badanie przepisów Odpowiedzi na pytania Drafting pism
Wypróbuj Asystenta AI

Zagadnienia prawne (3)

Odpowiedź sądu

Nie, prawo wglądu do akt czynności wyjaśniających przysługuje funkcjonariuszowi dopiero z chwilą wszczęcia postępowania dyscyplinarnego, kiedy uzyskuje on status obwinionego.

Uzasadnienie

Ustawa o Straży Granicznej w sposób szczególny reguluje dostęp do akt czynności wyjaśniających. Materiały zebrane w toku tych czynności stają się materiałami postępowania dyscyplinarnego dopiero z chwilą jego wszczęcia. Wcześniej dostęp do nich mają jedynie rzecznik dyscyplinarny i przełożony dyscyplinarny. Funkcjonariusz uzyskuje uprawnienia strony (w tym prawo wglądu do akt) dopiero jako obwiniony w postępowaniu dyscyplinarnym.

Rozstrzygnięcie

Decyzja

oddalono_skargę

Przepisy (16)

Główne

P.p.s.a. art. 151

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

u. SG art. 136ba § ust. 1

Ustawa z dnia 12 października 1990 r. o Straży Granicznej

u. SG art. 136ba § ust. 8

Ustawa z dnia 12 października 1990 r. o Straży Granicznej

u. SG art. 136bm § ust. 1 pkt 3

Ustawa z dnia 12 października 1990 r. o Straży Granicznej

Konstytucja RP art. 51 § ust. 3

Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej

Konstytucja RP art. 61

Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej

P.p.s.a. art. 184

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

P.p.s.a. art. 204 § pkt 1

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Pomocnicze

P.p.s.a. art. 141 § § 4

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

P.p.s.a. art. 53 § § 2b

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

k.p.a. art. 35

Kodeks postępowania administracyjnego

u.d.i.p. art. 10 § ust. 1

Ustawa z dnia 6 września 2001 r. o dostępie do informacji publicznej

u.d.i.p.

Ustawa z dnia 6 września 2001 r. o dostępie do informacji publicznej

u. SG art. 136ba § ust. 7

Ustawa z dnia 12 października 1990 r. o Straży Granicznej

u. SG art. 136bb § ust. 1

Ustawa z dnia 12 października 1990 r. o Straży Granicznej

u. SG art. 136bb § ust. 2

Ustawa z dnia 12 października 1990 r. o Straży Granicznej

Argumenty

Skuteczne argumenty

Żądanie wglądu do akt czynności wyjaśniających nie jest wnioskiem o informację publiczną. Prawo wglądu do akt czynności wyjaśniających przysługuje funkcjonariuszowi dopiero po wszczęciu postępowania dyscyplinarnego. Konstytucyjne prawo dostępu do informacji może być ograniczone ustawowo.

Odrzucone argumenty

Naruszenie art. 10 ust. 1 u.d.i.p. poprzez jego niezastosowanie. Naruszenie art. 141 § 4 P.p.s.a. poprzez niedostateczne odniesienie się do zarzutów dotyczących naruszenia art. 51 ust 3 i art. 61 Konstytucji RP. Naruszenie art. 151 w zw. z art. 53 § 2b P.p.s.a. w związku z art. 35 k.p.a. poprzez oddalenie skargi w sytuacji, gdy doszło do niezałatwienia sprawy w terminie przez organ administracji.

Godne uwagi sformułowania

żądanie udostępnienia akt sprawy jako całości, także akt zakończonego postępowania, nie jest wnioskiem o udostępnienie informacji publicznej, ale żądaniem udostępnienia określonego zbioru materiałów dostęp do danych zgromadzonych w aktach sprawy nie może być utożsamiany z dostępem do informacji w sprawach publicznych zagwarantowanym w art. 61 Konstytucji konstytucyjne prawo dostępu do akt nie ma charakteru absolutnego i może być ograniczone przez przepisy rangi ustawowej

Skład orzekający

Przemysław Szustakiewicz

przewodniczący sprawozdawca

Ewa Kwiecińska

członek

Zbigniew Ślusarczyk

członek

Informacje dodatkowe

Wartość precedensowa

Siła: Wysoka

Powoływalne dla: "Uzasadnienie odmowy wglądu do akt czynności wyjaśniających w Straży Granicznej, gdy nie wszczęto postępowania dyscyplinarnego; rozróżnienie między wnioskiem o informację publiczną a żądaniem dostępu do akt sprawy."

Ograniczenia: Dotyczy specyficznej sytuacji funkcjonariuszy Straży Granicznej i dostępu do akt czynności wyjaśniających. Interpretacja dostępu do informacji publicznej może być szersza w innych kontekstach.

Wartość merytoryczna

Ocena: 6/10

Sprawa dotyczy ważnego zagadnienia dostępu do informacji i akt sprawy, szczególnie w kontekście służb mundurowych. Pokazuje, jak przepisy szczególne mogą ograniczać ogólne prawa obywatelskie.

Czy funkcjonariusz Straży Granicznej może zobaczyć akta sprawy przeciwko sobie? NSA wyjaśnia granice dostępu.

Asystent AI dla prawników

Twój asystent do analizy prawnej

Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.

Analiza orzecznictwa i przepisów
Drafting pism i dokumentów
Odpowiedzi na pytania prawne
Pogłębiona analiza z doktryny

Powiązane tematy

Pełny tekst orzeczenia

Oryginał, niezmieniony
III OSK 1721/24 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2025-01-09
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2024-06-13
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Ewa Kwiecińska
Przemysław Szustakiewicz /przewodniczący sprawozdawca/
Zbigniew Ślusarczyk
Symbol z opisem
6193 Funkcjonariusze Straży Granicznej
658
Hasła tematyczne
Inne
Sygn. powiązane
II SAB/Go 142/23 - Wyrok WSA w Gorzowie Wlkp. z 2024-02-08
Skarżony organ
Komendant Straży Granicznej
Treść wyniku
Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy
Dz.U. 2024 poz 935
art. 184
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.)
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Przemysław Szustakiewicz (spr.) Sędziowie: Sędzia NSA Ewa Kwiecińska Sędzia NSA Zbigniew Ślusarczyk po rozpoznaniu w dniu 9 stycznia 2025 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej R.O. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wielkopolskim z dnia 8 lutego 2024 r., sygn. akt II SAB/Go 142/23 w sprawie ze skargi R.O. na bezczynność Komendanta [...] Oddziału Straży Granicznej [...] w przedmiocie udostępnienia dokumentów do wglądu 1. oddala skargę kasacyjną; 2. zasądza od R.O. na rzecz Komendanta [...] Oddziału Straży Granicznej [...] kwotę 240 (dwieście czterdzieści) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.
Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim, wyrokiem z dnia 8 lutego 2024 r., sygn. akt II SAB/Go 142/23, oddalił skargę R.O. na bezczynność Komendanta [...] Oddziału Straży Granicznej [...] w przedmiocie udostępnienia dokumentów do wglądu.
Wyrok zapadł w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy:
R.O., wnioskiem z dnia 15 lipca 2022 r. zwrócił się do Komendanta [...] Oddziału Straży Granicznej o wgląd w dokumenty i informacje, na podstawie których podjął decyzję o wszczęciu postępowania wyjaśniającego [...] wobec jego osoby. Podniósł, że postępowanie to zostało wszczęte z naruszeniem przepisów kodeksu postepowania karnego bowiem dotyczyło przestępstw nie będących we właściwości Straży Granicznej, na skutek zawiadomienia ze strony Zastępcy Naczelnika Wydziału Kadr i Szkolenia Oddziału (co istotne w osobie byłej żony) o rzekomych groźbach karalnych z użyciem broni palnej oraz innych przestępstw. Wskazał ponadto, że wcześniej, poleceniem Komendanta z dnia 1 lipca 2022 r., został odsunięty od wykonywania zadań służbowych związanych z dostępem do broni.
Pismem z dnia 27 lipca 2022 r. Komendant poinformował wnioskodawcę o treści art. 136ba ust. 1 i art. 136bm ustawy z dnia 12 października 1990 r. o Straży Granicznej (Dz.U. z 2022 r., poz. 1061 ze zm.) oraz wskazał, że funkcjonariusz dopiero z chwilą wszczęcia przeciwko niemu postępowania dyscyplinarnego uzyskuje status obwinionego, a sprawa dotyczy jego szeroko pojętego interesu. Można zatem uznać, że w momencie wszczęcia postępowania dyscyplinarnego staje się stroną postępowania. A co za tym idzie uzyskuje on dostęp do katalogu zamkniętego uprawnień przysługujących obwinionemu w prowadzonym postępowaniu dyscyplinarnym. Organ poinformował, że w niniejszej sprawie nie jest prowadzone postępowanie dyscyplinarne, w którym funkcjonariusz występuje w charakterze obwinionego, w związku z powyższym wniosek został rozpatrzony odmownie.
Pismem z dnia 18 września 2023 r. funkcjonariusz zwrócił się ponownie do Komendanta o udostępnienie wglądu do materiałów znajdujących się w aktach czynności wyjaśniających.
Pismem z dnia 16 października 2023 r., organ podtrzymał swoje stanowisko wyrażone w piśmie z dnia 27 lipca 2022 r.
W tych okolicznościach funkcjonariusz wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wielkopolskim skargę na bezczynność Komendanta [...] Oddziału Straży Granicznej.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej odrzucenie, ewentualnie o jej oddalenie. Uzasadniając wniosek o odrzucenie skargi wskazał, że skarga była niedopuszczalna, gdyż sprawa nie należy do właściwości sądu administracyjnego. Skarżący dąży do nadania formułowanym żądaniom charakteru sprawy administracyjnej określonej w przepisach Kodeksu postępowania administracyjnego. Przepisy ustawy o Straży Granicznej przewidują możliwość wglądu w materiały zgromadzone w toku czynności wyjaśniających, w tym materiały będące podstawą wszczęcia tych czynności, dopiero z dniem wydania postanowienia o wszczęciu postępowania dyscyplinarnego. Funkcjonariusz dopiero z chwilą wszczęcia przeciwko niemu postępowania dyscyplinarnego uzyskuje status obwinionego, tj. status strony. W momencie wszczęcia postępowania dyscyplinarnego funkcjonariusz uzyskuje dostęp do katalogu uprawnień przysługujących obwinionemu w postępowaniu dyscyplinarnym, w tym prawa do przeglądania akt postępowania dyscyplinarnego. Jednocześnie w momencie wszczęcia postępowania dyscyplinarnego, materiały zebrane podczas przeprowadzania czynności wyjaśniających stają się materiałami postępowania dyscyplinarnego. Z uwagi na fakt, że nie wszczęto postępowania dyscyplinarnego, skarżącemu nie przysługiwało prawo do wglądu w akta czynności wyjaśniających. Zatem przyjąć należy, że przepisy ustawy o Straży Granicznej nie dają skarżącemu możliwości zapoznania się z aktami czynności wyjaśniających, tym samym odpowiedź na wniosek w tym zakresie przyjmuje formę czynności materialno-technicznej. Czynności o charakterze materialno-technicznym nie mieszczą się w katalogu spraw wymienionych w art. 3 § 2 pkt 1-4a ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r., poz. 1634, dalej "P.p.s.a."), stąd skarga winna zostać odrzucona.
Powołanym na wstępie wyrokiem, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim, na podstawie art. 151 P.p.s.a., uznał, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie.
W ocenie Sądu pierwszej instancji rozstrzygnięcia wymagała kwestia czy organ zasadnie uznał, że żądanie przez skarżącego udostępnienia dokumentów wytworzonych, wysłanych oraz otrzymanych w związku z realizacją działań podejmowanych w związku z prowadzonym, na podstawie art. 136ba ustawy o Straży Granicznej, postępowaniem wyjaśniającym, nie może być zakwalifikowane jako wniosek o udostępnienie informacji publicznej.
Sąd pierwszej instancji zauważył przy tym, że skarżący nie skonkretyzował we wniosku z dnia 15 lipca 2022 r. jakich konkretnie dokumentów żąda, przyjmując, że mają to być wszystkie dokumenty lub informacje, na podstawie których organ podjął decyzję o wszczęciu postępowania. Również mając na uwadze treść pisma skarżącego z dnia 18 września 2023 r., Sąd pierwszej instancji uznał, że skarżący wnioskował o udostępnienie akt sprawy dotyczącej postępowania wyjaśniającego.
Uwzględniając tak określony zakres złożonego wniosku, Sąd pierwszej instancji, odwołując się uchwały Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 9 grudnia 2013 r. sygn. I OPS 7/13 (ONSAiWSA 2014, Nr 3, poz. 37), stwierdził, że żądanie udostępnienia akt sprawy jako całości, także akt zakończonego postępowania, nie jest wnioskiem o udostępnienie informacji publicznej, ale żądaniem udostępnienia określonego zbioru materiałów. Należy przy tym odróżniać żądanie dostępu do akt sprawy od żądania dostępu do informacji publicznej. Ustawa o Straży Granicznej w oparciu o regulacje której prowadzono postępowanie wyjaśniające, określa tryb udostępniania akt sprawy stronom, ich przedstawicielom lub pełnomocnikom. Przepisy ustawy z dnia 6 września 2001 r. o dostępie do informacji publicznej (Dz. U. z 2022 r., poz. 902, dalej "u.d.i.p.") nie przewidują w ogóle możliwości dostępu do akt postępowania regulowanego tą ustawą.
Za trafne Sąd pierwszej instancji uznał stanowisko organu, że wniosek skarżącego dotyczył faktycznie udostępnienia mu akt sprawy związanej z prowadzonym postępowaniem wyjaśniającym w oparciu o art. 136ba ustawy o Straży Granicznej, którego przedmiotem było powzięcie przez przełożonego dyscyplinarnego podejrzenia o popełnieniu przez skarżącego przewinienia dyscyplinarnego. O prawidłowości takiej kwalifikacji wniosku świadczy zarówno treść pisma skarżącego z dnia 15 lipca 2022 r. jak i z dnia 18 września 2023 r., w których odwołuje się do konieczności wyjaśnienia okoliczności stanowiących podstawę "wydania rozkazu z dnia 1 lipca 2022 r. o odsunięciu od służby z bronią oraz wszczęcia postepowania wyjaśniającego [...]". Kwestia wglądu do tych akt została uregulowana w ustawie o Straży Granicznej. Postępowanie wyjaśniające wszczęte na podstawie art. 136ba ustawy o Straży Granicznej, mające na celu wyjaśnienie wszelkich wątpliwości, które mogą zachodzić przed ewentualnym wszczęciem postępowania dyscyplinarnego, stanowi jedynie etap, który może poprzedzać właściwe postępowanie dyscyplinarne. Postępowanie wyjaśniające nie jest prowadzone przeciwko określonemu funkcjonariuszowi ani nie występuje w nim instytucja obwinionego. To przełożony dyscyplinarny w drodze postanowienia decyduje o podjęciu czynności wyjaśniających i jest jedynym adresatem sprawozdania sporządzonym z tych czynności (art. 136ba ust. 7 ustawy o Straży Granicznej) i w oparciu o takie sprawozdanie decyduje o ewentualnych dalszych czynnościach. Z materiałem wytworzonym i zgromadzonym w toku postępowania wyjaśniającego zapoznają się jedynie rzecznik dyscyplinarny wyznaczony do przeprowadzenia tego postępowania i przełożony dyscyplinarny i/lub ewentualnie osoby przez niego upoważnione. W tym postępowaniu brak jest stron postępowania, a tym samym nie występuje konieczność zapewnienia możliwości zapoznania się z materiałem zgromadzonym w ich toku. Jedną z form zakończenia postępowania wyjaśniającego jest wszczęcie postępowania dyscyplinarnego przeciwko funkcjonariuszowi Straży Granicznej (art. 136bb ust. 1 i ust. 2 ustawy o Straży Granicznej). Z tą chwilą materiał zebrany podczas prowadzania czynności wyjaśniających staje się materiałem postępowania dyscyplinarnego (art. 136 ba ust. 8 ustawy o Straży Granicznej), a funkcjonariusz odnośnie do którego wydano postanowienie o wszczęciu postępowania dyscyplinarnego uzyskuje status obwinionego (art. 136bb ust.2 ustawy o Straży Granicznej). Od tego momentu przysługują mu należne stronie postępowania uprawnienia, wskazane w art. 136bm ustawy o Straży Granicznej, w tym przeglądanie akt postępowania dyscyplinarnego oraz sporządzania z nich notatek, fotokopii lub odpisów. Skoro przeciwko skarżącemu nie było prowadzone postępowanie dyscyplinarne to skarżącemu obowiązujące regulacje zawarte w ustawie o Straży Granicznej nie przyznały prawa do zapoznania się z materiałem zgromadzonym w toku czynności wyjaśniających poprzez zgłoszenie wniosku o zapoznanie się z aktami sprawy.
WSA w Gorzowie Wlkp. nie podzielił stanowiska skarżącego, zgodnie z którym wywodzi on swoje uprawnienie dostępu do akt sprawy z art. 51 ust. 3 oraz art. 61 Konstytucji RP. Przepis art. 51 ust. 3 Konstytucji mówi o zapewnieniu obywatelowi prawa dostępu do informacji znajdującej się w posiadaniu państwa i samorządu terytorialnego. Jednak dostęp ten nie ma charakteru absolutnego i może być ograniczony w drodze ustawy. Takie ograniczenie do sytuacji określonej w niniejszej sprawie odnośnie do akt sprawy zawierających materiał zgromadzony w drodze przeprowadzonych czynności wyjaśniających stanowiących etap postępowania dyscyplinarnego wprowadziła ustawa o Straży Granicznej. Takie uprawnienie przysługuje funkcjonariuszowi dopiero z chwilą wszczęcia postępowania dyscyplinarnego.
Sąd pierwszej instancji podkreślił, że dostęp do danych zgromadzonych w aktach sprawy nie może być utożsamiany z dostępem do informacji w sprawach publicznych zagwarantowanym w art. 61 Konstytucji. Informacja publiczna stanowi treść wszelkiego rodzaju dokumentów odnoszących się do organów władzy publicznej i dotyczącej sfery jego działalności. Natomiast akta do których dostępu żądał skarżący nie zawierają informacji publicznej w wyżej zdefiniowanym ujęciu. Sformułowany przez stronę wniosek nie wskazuje na informacje publiczne, których udostępnienia domagał się we wniosku z dnia 15 lipca 2022 r. Tym samym wniosek taki nie mógł być załatwiony w oparciu o przepisy u.d.i.p. Zasadnie zatem organ załatwił wniosek skarżącego w drodze czynności materialno-technicznej jakim było pismo organu stanowiące odpowiedź na zgłoszone żądanie z dnia 27 lipca 2022 r. a następnie powtórzone pismem z dnia 16 października 2023 r.
Z powyższym wyrokiem nie zgodził się skarżący, wnosząc skargę kasacyjną i domagając się uchylenia zaskarżonego wyroku w całości i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Gorzowie Wielkopolskim oraz zasądzenia kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa radcy prawnego oraz rozpoznania skargi kasacyjnej na posiedzeniu niejawnym. Zaskarżonemu rozstrzygnięciu zarzucił naruszenie:
1. art. 10 ust. 1 u.d.i.p. poprzez jego niezastosowanie w sprawie, sprowadzające się do uznania, że skarżący domagał się udostępnienia zbioru informacji, co nie stanowi informacji publicznej, podczas gdy ze zgromadzonej w sprawie dokumentacji wynika, że intencją skarżącego było zapoznanie się wyłącznie z dokumentem/dokumentami inicjującymi wszczęcie postępowania wyjaśniającego w jego sprawie,
2. art. 141 § 4 P.p.s.a. poprzez niedostateczne odniesienie się przez Sąd do zarzutów dotyczących naruszenia art. 51 ust 3 i art. 61 Konstytucji RP i nieprzedstawienie ich oceny w odniesieniu do skarżącego jako obywatela RP, a nie funkcjonariusza Straży Granicznej;
3. art. 151 w zw. z art. 53 § 2b P.p.s.a. w związku z art. 35 k.p.a. poprzez oddalenie skargi w sytuacji, gdy doszło do niezałatwienia sprawy w terminie przez organ administracji.
W uzasadnieniu skargi kasacyjnej podniesiono, że przedmiotem zainteresowania skarżącego nie był zbiór dokumentów, a konkretna informacja, która dała asumpt do wszczęcia postępowania. Ponadto powołując się na przepisy Konstytucji wyraźnie sygnalizował, iż swoje oczekiwania formułuje jako obywatel, któremu Konstytucja gwarantuje pewne prawa, a nie tylko jako funkcjonariusz Straży Granicznej. Błędnie zatem przyjęto, iż żądania skarżącego winny być oceniane tylko przez pryzmat ustawy regulującej jego prawa i obowiązki służbowe. Skarżący wyraźnie powoływał się w skardze na dyspozycję art. 61 Konstytucji, statuującego publiczne prawo obywatela do informacji.
W odpowiedzi na skargę kasacyjną organ wniósł o jej oddalenie oraz zasądzenie kosztów postępowania kasacyjnego, w tym zwrotu kosztów zastępstwa procesowego wg norm przepisanych.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Na podstawie art. 182 § 2 i 3 P.p.s.a., niniejsza sprawa zastała rozpoznana na posiedzeniu niejawnym bowiem skarżący kasacyjnie zrzekł się rozprawy, zaś strona przeciwna, w terminie czternastu dni od dnia doręczenia jej skargi kasacyjnej, nie zażądała jej przeprowadzenia.
Zgodnie z art. 183 § 1 P.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania. Jeżeli w sprawie nie wystąpiły przesłanki nieważności postępowania, wymienione w art. 183 § 2 P.p.s.a., jak ma to miejsce w niniejszej sprawie, to Sąd rozpoznając sprawę związany jest granicami skargi kasacyjnej. Związanie granicami skargi kasacyjnej oznacza natomiast związanie wskazanymi w niej podstawami zaskarżenia oraz wnioskiem.
Dokonując takiej oceny Naczelny Sąd Administracyjny doszedł do przekonania, że skarga kasacyjna nie zasługuje na uwzględnienie.
W pierwszej kolejności należało odnieść się do zarzutu naruszenia art. 141 § 4 P.p.s.a. poprzez niedostateczne odniesienie się do naruszenia art. 51 ust. 3 i art. 61 Konstytucji RP i nieprzedstawienie ich oceny w odniesieniu do skarżącego jako do obywatela.
Zarzut naruszenia art. 141 § 4 P.p.s.a. może być skutecznie postawiony w dwóch przypadkach: gdy uzasadnienie wyroku nie zawiera wszystkich elementów, wymienionych w tym przepisie i gdy w ramach przedstawienia stanu sprawy, wojewódzki sąd administracyjny nie wskaże, jaki i dlaczego stan faktyczny przyjął za podstawę orzekania (por. uchwałę NSA z dnia 15 lutego 2010 r., sygn. akt: II FPS 8/09, LEX nr 552012, wyrok NSA z dnia 20 sierpnia 2009 r., sygn. akt: II FSK 568/08, LEX nr 513044). Naruszenie to musi być przy tym na tyle istotne, aby mogło mieć wpływ na wynik sprawy (art. 174 pkt 2 P.p.s.a.). Za jego pomocą nie można skutecznie zwalczać prawidłowości przyjętego przez sąd stanu faktycznego, czy kwestionować stanowiska sądu co do wykładni bądź zastosowania prawa materialnego. Przepis art. 141 § 4 P.p.s.a. jest przepisem proceduralnym, regulującym wymogi uzasadnienia. W ramach rozpatrywania zarzutu naruszenia tego przepisu Naczelny Sąd Administracyjny zobowiązany jest jedynie do kontroli zgodności uzasadnienia zaskarżonego wyroku z wymogami wynikającymi z powyższej normy prawnej. Wadliwość uzasadnienia orzeczenia może stanowić przedmiot skutecznego zarzutu kasacyjnego z art. 141 § 4 P.p.s.a., w sytuacji gdy sporządzone jest ono w taki sposób, że niemożliwa jest kontrola instancyjna zaskarżonego wyroku. Tymczasem uzasadnienie zaskarżonego w niniejszej sprawie wyroku zawiera przedstawienie stanu sprawy, zarzutów podniesionych w skardze, stanowiska strony przeciwnej, podstawę prawną rozstrzygnięcia oraz jej wyjaśnienie. Sąd pierwszej instancji odniósł się do wszystkich kwestii istotnych z punktu widzenia merytorycznego rozstrzygnięcia sprawy i wskazał powody, dla których uznał, że skarga na bezczynność w udostępnieniu skarżącemu dokumentów wytworzonych w ramach czynności wyjaśniających, tj. w oparciu o art. 136ba ustawy o Straży Granicznej, nie zasługiwała na uwzględnienie. Treść uzasadnienia zaskarżonego wyroku czyni go więc w pełni poddającym się kontroli kasacyjnej i wprost wynika z niego rezultat i wnioski przeprowadzonej kontroli działalności administracji publicznej. Przedstawiona przez Sąd pierwszej instancji argumentacja jest czytelna sprawiając, że wyrok - wbrew stanowisku strony skarżącej kasacyjnej - poddaje się kontroli instancyjnej, a to wszystko czyni zarzut naruszenia art. 141 § 4 P.p.s.a. bezskutecznym.
Z wywodów Sądu pierwszej instancji wynika, dlaczego, w jego ocenie, nie doszło do naruszenia prawa wskazanego w skardze i jakie przyjął znaczenie norm prawnych stosowanych w niniejszej sprawie, a także co stanowiło podstawę prawną rozstrzygnięcia zawartego w zaskarżonym wyroku. Zasadnie Sąd pierwszej instancji wskazał, że dostęp do danych zgromadzonych w aktach sprawy nie może być utożsamiany z dostępem do informacji w sprawach publicznych zagwarantowanym w art. 61 Konstytucji RP. Są to dwa różne obowiązki informacyjne. Art. 51 ust. 3 Konstytucji RP wskazuje, że każdy ma prawo dostępu do dotyczących go urzędowych dokumentów i zbiorów danych. Ograniczenie tego prawa może określić ustawa. Jak zastrzeżono w treści tego przepisu, konstytucyjne prawo dostępu do akt nie ma charakteru absolutnego i może być ograniczone przez przepisy rangi ustawowej. W niniejszej sprawie, z uwagi na fakt, że skarżący kasacyjnie jest funkcjonariuszem Straży Granicznej i w stosunku do jego osoby przeprowadzono, w oparciu o art. 136ba ustawy o Straży Granicznej, czynności wyjaśniające, to właśnie ustawa o Straży Granicznej jest tym aktem, który określa zasady dostępu do zgromadzonych przez organ dokumentów. Zgodnie z art. 136ba ust. 8 ustawy o Straży Granicznej w przypadku wszczęcia postępowania dyscyplinarnego materiały zebrane podczas przeprowadzania czynności wyjaśniających stają się materiałami postępowania dyscyplinarnego. Stosowanie zaś do treści art. 136bm ust. 1 pkt 3 ustawy o Straży Granicznej, w toku postępowania dyscyplinarnego obwiniony ma prawo do przeglądania akt postępowania dyscyplinarnego oraz sporządzania z nich notatek, fotokopii lub odpisów. Zatem dopiero gdy funkcjonariusz uzyskuje status obwinionego, przysługuje mu prawo wglądu do akt. Tym samym w przypadku, gdy nie zostanie wszczęte postępowanie dyscyplinarne, brak jest możliwości żądania przez funkcjonariusza zapoznania się ze zgormadzonym w trakcie czynności wyjaśniających materiałem. Przepisy art. 136ba ust. 8 oraz art. 136bm ust. 1 pkt 3 ustawy o Straży Granicznej stanowią przykład ustawowego unormowania limitującego prawo dostępu do urzędowych dokumentów i zbiorów danych, stąd zarzut naruszenia art. 51 ust. 3 Konstytucji RP należy uznać za chybiony. Wskazać przy tym należy, że jeżeli podstawę prawną dla udostępnienia informacji stanowi art. 51 ust. 3 Konstytucji RP, jak miało to miejsce w niniejszej sprawie, to w takiej sytuacji nie ma zastosowania tryb przewidziany dla dostępu do informacji publicznej.
W konsekwencji za niezasadny należało również uznać zarzut naruszenia art. 10 ust. 1 u.d.i.p. poprzez jego niezastosowanie w sprawie. Skoro skarżący wystąpił do organu na podstawie art. 51 ust. 3 Konstytucji RP o zapoznanie się z dokumentami lub informacjami, na podstawie których Komendant [...] Oddziału SG podjął decyzję o wszczęciu czynności wyjaśniających, to w sprawie brak było podstaw do załatwienia złożonego wniosku w oparciu o przepisy u.d.i.p., w tym w oparciu o art. 10 ust. 1 u.d.i.p. Nawet gdyby przyjąć, że skarżący kasacyjnie złożył wniosek w trybie art. 61 Konstytucji RP, to zasadnie Sąd pierwszej instancji uznał, że złożony w sprawie wniosek nie możne być zakwalifikowany jako wniosek o udostępnienie informacji publicznej. Skarżący bowiem nie skonkretyzował jakich dokładnie dokumentów żąda. We wniosku z dnia 15 lipca 2022 r. zażądał zapoznania się z dokumentami lub informacjami na podstawie których została podjęta decyzja o przeprowadzeniu czynności wyjaśniających, a zatem należy przyjąć, że wnosił o zapoznanie się z wszystkimi dokumentami, który stanowiły podstawę do przeprowadzenia tych czynności. Takie rozumienie złożonego żądania potwierdza pismo skarżącego kasacyjnie z dnia 18 września 2023 r., w którym wprost wnosi o udostępnienie wszelkiej dokumentacji oraz informacji stanowiących podstawę przeprowadzenia czynności wyjaśniających. Zgodnie z ukształtowaną już linią orzeczniczą, akta sprawy jako całokształt nie stanowią informacji publicznej, wobec czego żądanie udostępnienia całości akt nie stanowi wniosku o udostepnienie informacji publicznej. Udostępnieniu podlegają jedynie pewnego rodzaju dokumenty czy informacje zawarte w aktach, a nie akta jako całość. Warunkiem udostępnienia informacji jest skonkretyzowanie wniosku. Wnioskodawca powinien wskazać o jaką konkretnie informację mu chodzi, np. sprawozdania z przeprowadzonych czynności wyjaśniających.
Za niezasadny należało uznać zarzut naruszenia art. 151 w zw. z art. 53 § 2b P.p.s.a. w zw. z art. 35 k.p.a. Z bezczynnością mamy do czynienia wówczas, gdy organ nie wydał decyzji lub innego aktu, do których wydania był zobowiązany na podstawie przepisów prawa, w terminie określonym przez przepisy proceduralne. W przypadku skargi na bezczynność przedmiotem sądowej kontroli nie jest określony akt lub czynność organu, lecz brak ich podjęcia w określonej formie oraz w określonym terminie. Jak wynika z akt sprawy, wnioski skarżącego nie pozostawały bez odpowiedzi. Organ wnioski skarżącego załatwił w drodze czynności materialno-technicznej, tj. pismami z dnia 27 lipca 2022 r. oraz z dnia 16 października 2023 r., informując wnioskodawcę, że w oparciu o regulację ustawy o Straży Granicznej, nie przysługuje mu wgląd do akt z czynności wyjaśniających. Skoro organ udzielił skarżącemu kasacyjnie wyczerpujących odpowiedzi na złożone przez niego wnioski, to zasadnie Sąd pierwszej instancji oddalił skargę na bezczynność organu.
Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny, w oparciu o art. 184 P.p.s.a. oddalił skargę kasacyjną.
O kosztach postępowania kasacyjnego, Naczelny Sąd Administracyjny orzekł na podstawie art. 204 pkt 1 P.p.s.a.

Potrzebujesz pomocy prawnej?

Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.

Zadaj pytanie Asystentowi AI