III OSK 1720/24

III OSK 1720/24 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2024-11-07
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2024-06-12
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Ewa Kwiecińska /przewodniczący sprawozdawca/
Mariusz Kotulski
Teresa Zyglewska
Symbol z opisem
650  Sprawy świadczeń społecznych w drodze wyjątku
Hasła tematyczne
Pomoc społeczna
Sygn. powiązane
II SA/Wa 1542/23 - Wyrok WSA w Warszawie z 2024-02-14
Skarżony organ
Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku
Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy
Dz.U. 2022 poz 504
art. 83
Ustawa z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (t. j.)
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Ewa Kwiecińska (spr.) Sędziowie: sędzia NSA Teresa Zyglewska sędzia del. WSA Mariusz Kotulski Protokolant: starszy asystent sędziego Joanna Drapczyńska-Sobiczewska po rozpoznaniu w dniu 7 listopada 2024 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej A.K. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 14 lutego 2024 r. sygn. akt II SA/Wa 1542/23 w sprawie ze skargi A.K. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 30 maja 2023 r. nr 992700.266.2023-SWO w przedmiocie odmowy przyznania renty z tytułu niezdolności do pracy w drodze wyjątku oddala skargę kasacyjną.
Uzasadnienie
Wyrokiem z dnia 14 lutego 2024 r., sygn. akt II SA/Wa 1542/23 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę A.K. (skarżąca) na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 30 maja 2023 r. nr 992700.266.2023-SWO w przedmiocie odmowy przyznania renty z tytułu niezdolności do pracy w drodze wyjątku.
Powyższe rozstrzygnięcie zapadło w następującym stanie faktycznym i prawnym.
Decyzją z dnia z dnia 6 marca 2023 r. nr 010000/620/20047/2018/WSW Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych odmówił skarżącej przyznania renty z tytułu niezdolności do pracy w drodze wyjątku. Jako podstawę prawną decyzji organ wskazał art. 83 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz.U. z 2022 r., poz. 504).
W uzasadnieniu organ podał, że przyznanie świadczenia na podstawie art. 83 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych jest możliwe, jeżeli wnioskodawca łącznie spełnił warunki określone w art. 83 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, bowiem niespełnienie nawet jednego z nich wyklucza możliwość przyznania świadczenia w drodze wyjątku.
Prezes ZUS wskazał również, że z przedstawionej dokumentacji rentowej wynika, iż z uwagi na wystąpienie w sprawie szczególnych okoliczności, skarżąca miała przyznaną rentę z tytułu całkowitej niezdolności do pracy w drodze wyjątku. Wypłata świadczenia była realizowana do dnia 31 października 2022 r. Dalej organ wyjaśnił, że świadczenia w drodze wyjątku nie są przyznawane raz na całe życie. Świadczenia, o których mowa wyżej, nie mają charakteru roszczeniowego, a ich przyznanie w drodze wyjątku pozostawione zostało uznaniu Prezesa ZUS.
W ocenie Prezesa ZUS aktualny stan faktyczny wskazuje, że okoliczności przyznania świadczenia w drodze wyjątku uległy zmianie. Z dokumentacji rentowej wynika, iż orzeczeniem lekarza orzecznika ZUS z 5 stycznia 2023 r. skarżąca została uznana za osobę częściowo niezdolną do pracy. Organ stwierdził, że skarżąca nie spełnia warunku wymaganego do przyznania renty z tytułu niezdolności do pracy w drodze wyjątku, a mianowicie warunku całkowitej niezdolności do pracy potwierdzonej orzeczeniem lekarza orzecznika ZUS lub komisji lekarskiej ZUS. Jednocześnie organ podkreślił, że ocenie podlegała również sytuacja materialna skarżącej, z tym że nie stanowi ona jedynego kryterium przesądzającego o przyznaniu świadczenia w drodze wyjątku.
Skarżąca złożyła wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy.
Decyzją z 30 maja 2023 r. Prezes ZUS utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję.
W uzasadnieniu organ podtrzymał argumentację wyrażoną w zaskarżonej decyzji, dodatkowo wskazując, że zgodnie z art. 14 ust. 3 ustawy o emeryturach i rentach z FUS podstawę do wydania decyzji w sprawie świadczeń przewidzianych w ustawie, do których prawo uzależnione jest od stwierdzenia niezdolności do pracy oraz niezdolności do samodzielnej egzystencji, stanowi orzeczenie lekarza orzecznika, od którego nie wniesiono sprzeciwu lub co do którego nie zgłoszono zarzutu wadliwości, albo orzeczenie komisji lekarskiej. Tym samym organ jest związany orzeczeniem lekarza orzecznika ZUS lub komisji lekarskiej ZUS - przesłanka ta nie podlega tzw. uznaniu administracyjnemu.
Od powyższej decyzji skarżąca wywiodła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, wnosząc o uchylenie wydanych w sprawie decyzji.
W odpowiedzi na skargę Prezes ZUS wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji.
Rozpoznając skargę, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wskazał, że z treści art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z FUS wynikają cztery przesłanki warunkujące przyznanie świadczenia w drodze wyjątku, które wyznaczają jednocześnie granice uznania administracyjnego. Po pierwsze, przesłanka bycia ubezpieczonym lub pozostałym po ubezpieczonym członkiem jego rodziny. Po drugie, niespełnianie wymagań dających prawo do emerytury lub renty na zasadach ogólnych musi być spowodowane szczególnymi okolicznościami. Po trzecie, ubiegający się o to świadczenie nie może podjąć pracy lub innej działalności zarobkowej objętej ubezpieczeniem społecznym z powodu całkowitej niezdolności do pracy lub wieku. Po czwarte, osoba ta nie ma niezbędnych środków utrzymania. Przyznanie świadczenia ustawa uzależnia od łącznego (kumulatywnego) spełnienia wszystkich czterech wymienionych przesłanek. Brak choćby jednej z nich wyklucza tę możliwość. Następnie Sąd wyjaśnił, iż świadczenia z art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z FUS nie mają charakteru roszczeniowego. Są finansowane z budżetu państwa, a nie z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. Świadczenie to przyznaje Prezes ZUS, działając w ramach uznania administracyjnego, o ile spełnione są przesłanki wymienione w art. 83 ust. 1 ustawy. W sytuacji bowiem niespełnienia choćby jednej z przesłanek wymienionych w art. 83 ust. 1 ustawy i emeryturach i rentach z FUS, nie jest możliwe przyznanie świadczenia przewidzianego ww. przepisem prawa.
Sąd pierwszej instancji wskazał, że organ odmawiając przyznania skarżącej świadczenia w drodze wyjątku, stwierdził, że skarżąca nie spełnia przesłanki braku możliwości podjęcia pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek. Organ ustaleń takich dokonał w oparciu o orzeczenie lekarza orzecznika ZUS z 5 stycznia 2023 r.
Dalej Sąd przytoczył treść kwestionowanego orzeczenia, w którym lekarz orzecznik wskazał:
"W oparciu o obowiązujące przepisy ustalono:
• Jest Pani niezdolna do pracy.
• Jest Pani trwale częściowo niezdolna do pracy."
Zdaniem Sądu z treści tego orzeczenia jednoznacznie wynika, że skarżąca jest trwale częściowo niezdolna do pracy oraz że nie jest całkowicie niezdolna do pracy. Wskazując na treść art. 12 ust. 1-3 ustawy o emeryturach i rentach z FUS, Sąd wyjaśnił, że osoba niezdolna do pracy to osoba zarówno całkowicie niezdolna do pracy, jak i częściowo niezdolna do pracy, co wynika wprost z art. 12 ust. 1 tej ustawy. W ocenie WSA w Warszawie sporne orzeczenie po pierwsze ustala, że skarżąca jest niezdolna do pracy, a po drugie określa stopień tej niezdolności jako częściowy. Inne rozumienie treści tego orzeczenia jest całkowicie nieuprawnione. Jednocześnie Sąd zauważył, że warunkiem przyznania świadczenia w drodze wyjątku jest "całkowita niezdolność do pracy", a nie "niezdolność do pracy".
Ponadto Sąd pierwszej instancji podniósł, że orzeczenie lekarza orzecznika ZUS było wiążące dla organu. Zgodnie bowiem z art. 14 ww. ustawy orzeczenie lekarza orzecznika, od którego nie wniesiono sprzeciwu lub co do którego nie zgłoszono zarzutu wadliwości, albo orzeczenie komisji lekarskiej, stanowi dla organu rentowego podstawę do wydania decyzji w sprawie świadczeń przewidzianych w ustawie, do których prawo jest uzależnione od stwierdzenia niezdolności do pracy oraz niezdolności do samodzielnej egzystencji. Warunkiem koniecznym, umożliwiającym organowi stwierdzenie zasadności wniosku o przyznanie świadczenia w drodze wyjątku jest natomiast legitymowanie się przez stronę całkowitą niezdolnością do pracy lub nieosiągnięciem wieku umożliwiającego podjęcie zatrudnienia (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 15 stycznia 2002 r., sygn. akt II SA 2538/01).
Z powyższym wyrokiem nie zgodziła się skarżąca i w skardze kasacyjnej zarzuciła mu:
1. naruszenie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) p.p.s.a. w zw. z art. 83 ust.1 ustawy o emeryturach i rentach z FUS polegające na przyjęciu przez Sąd I instancji, że w sytuacja skarżącej nie przysługuje świadczenie w drodze wyjątku z uwagi na brak całkowitej niezdolności skarżącej do pracy,
2. naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, a to art. 134 § 1 w zw. z art. 151 p.p.s.a. w zw. z art. 7, art. 77 § 1 i art. 107 § 3 k.p.a. w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. poprzez niedopełnienie przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie obowiązku rozpoznania skargi na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 6 marca 2023 r. nr 010000/620/20047/2018/WSW w granicach skargi, nierozpoznanie w pełnym zakresie wszystkich okoliczności sprawy, które zostały błędnie ocenione, dotyczących całkowitej niezdolności skarżącej do pracy i stanu zdrowia skarżącej;
3. naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, a to art. 106 § 3 p.p.s.a. w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. poprzez niedopełnienie przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie obowiązku uzupełnienia materiału dowodowego o dokumentację medyczną skarżącej wskazującą na pogarszający się stan zdrowia, a przez to całkowitą niezdolność do pracy, w konsekwencji brak dopuszczenie dowodu uzupełniającego poprzez zbadanie skarżącej,
co w rezultacie doprowadziło do błędnego rozpoznania istoty sprawy, zwłaszcza poprzez nieuprawnione i dowolne przyjęcie przez Sąd I instancji, że organ wydał prawidłowa decyzję i nie przekroczył granic działania organu w postępowaniu administracyjnym.
W oparciu o przytoczone zarzuty skarżąca kasacyjnie wniosła o uchylenie zaskarżonego orzeczenia w całości i przekazanie sprawy Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie do ponownego rozpoznania oraz o zasądzenie zwrotu kosztów postępowania. Ponadto wniosła o rozpoznanie sprawy na rozprawie. Skarżąca kasacyjnie wniosła również o zasądzenie wynagrodzenia dla pełnomocnika z urzędu.
W odpowiedzi na skargę kasacyjną organ wniósł o jej oddalenie w całości oraz zrzekł się rozprawy.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Zgodnie z treścią art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tj.: Dz.U. z 2024 r., poz. 935) - zwanej dalej p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania. W sprawie nie występują, enumeratywnie wyliczone w art. 183 § 2 p.p.s.a., przesłanki nieważności postępowania sądowoadministracyjnego. Z tego względu, przy rozpoznaniu sprawy, Naczelny Sąd Administracyjny związany był granicami skargi kasacyjnej.
Skargę kasacyjną można oprzeć na następujących podstawach:
1) naruszeniu prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie,
2) naruszeniu przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 174 p.p.s.a.).
Granice skargi kasacyjnej wyznaczają wskazane w niej podstawy.
W skardze kasacyjnej zarzucono zarówno naruszenie prawa materialnego, jak i naruszenie przepisów postępowania. Rozpoznając skargę kasacyjną w tak zakreślonych granicach, stwierdzić należy, że skarga ta nie zasługuje na uwzględnienie.
W sytuacji, gdy skarga kasacyjna zarzuca naruszenie prawa materialnego oraz naruszenie przepisów postępowania, co do zasady w pierwszej kolejności rozpoznaniu podlegają zarzuty naruszenia przepisów postępowania (por. wyrok NSA z dnia 27 czerwca 2012 r., II GSK 819/11, LEX nr 1217424; wyrok NSA z dnia 26 marca 2010 r., II FSK 1842/08, LEX nr 596025; wyrok NSA z dnia 4 czerwca 2014 r., II GSK 402/13, LEX nr 1488113; wyrok NSA z dnia 17 lutego 2023 r., II GSK 1458/19; wyrok NSA z dnia 1 marca 2023 r., I FSK 375/20). Dopiero bowiem po przesądzeniu, że stan faktyczny przyjęty przez sąd w zaskarżonym wyroku jest prawidłowy, albo nie został dostatecznie podważony, można przejść do skontrolowania procesu subsumcji danego stanu faktycznego pod zastosowany przez sąd pierwszej instancji przepis prawa materialnego. Dla uznania za usprawiedliwioną podstawę kasacyjną z art. 174 pkt 2 p.p.s.a. nie wystarcza samo wskazanie naruszenia przepisów postępowania, ale nadto wymagane jest, aby skarżący kasacyjnie wykazał, że następstwa stwierdzonych wadliwości postępowania były tego rodzaju lub skali, iż kształtowały one lub współkształtowały treść kwestionowanego w sprawie orzeczenia (por. wyrok NSA z dnia 5 maja 2004 r., FSK 6/04, LEX nr 129933; wyrok NSA z dnia 26 lutego 2014 r., II GSK 1868/12, LEX nr 1495116; wyrok NSA z dnia 29 listopada 2022 r., I OSK 931/22).
W ramach zarzutów naruszenia przepisów postępowania w skardze kasacyjnej wskazano na naruszenie art. 134 § 1 p.p.s.a. w związku z art. 151 p.p.s.a. w związku z art. 7, art. 77 § 1 i art. 107 § 3 k.p.a. w związku z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. poprzez nierozpoznanie wszystkich okoliczności sprawy. W uzasadnieniu skargi kasacyjnej pełnomocnik skarżącej kasacyjnie podnosi brak należytego wyjaśnienia kwestii ustalenia stanu zdolności do pracy skarżącej, wskazując, iż dokument wydany przez lekarza orzecznika zawiera sprzeczne wnioski, zaś "sam fakt braku zaskarżenia tego orzeczenia przez skarżącą nie zwalnia Sądu od wyjaśnienia sprawy i przeprowadzenia postępowania w tym zakresie". Podniesiono także zarzut naruszenia art. 106 § 3 p.p.s.a. poprzez nieuzupełnienie prze Sąd I instancji materiału dowodowego sprawy o dokumentację medyczną skarżącej.
Tłem normatywnym, na bazie którego należy ocenić przedmiotowe zarzuty, jest art. 83 ustawy o emeryturach i rentach z FUS. Stosownie do jego treści przyznanie renty z tytułu niezdolności do pracy w drodze wyjątku jest możliwe, jeżeli:
1) brak spełnienia warunków do uzyskania tego świadczenia zgodnie z ustawą wynika ze szczególnych okoliczności;
2) osoba nie może podjąć pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek;
3) beneficjent świadczenia nie ma niezbędnych środków utrzymania.
Z art. 12 ust. 2 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych wynika, że całkowicie niezdolną do pracy jest osoba, która utraciła zdolność do wykonywania jakiejkolwiek pracy. Zgodnie z art. 14 ust. 1 powołanej ustawy oceny niezdolności do pracy oraz jej stopnia dokonuje lekarz orzecznik ZUS. Stosownie do art. 14 ust. 2a ustawy, od orzeczenia lekarza orzecznika ZUS osobie zainteresowanej przysługuje sprzeciw do komisji lekarskiej ZUS w ciągu 14 dni od dnia doręczenia tego orzeczenia. Orzeczenie lekarza orzecznika, od którego nie wniesiono sprzeciwu lub co do którego nie zgłoszono zarzutu wadliwości, albo orzeczenie komisji lekarskiej, stanowi dla organu rentowego podstawę do wydania decyzji w sprawie świadczeń przewidzianych w ustawie, do których prawo jest uzależnione od stwierdzenia niezdolności do pracy oraz niezdolności do samodzielnej egzystencji (art. 14 ust. 3 ustawy). Wyjaśnić w tym miejscu należy, iż w świetle art. 4 pkt 6 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych w związku z art. 66 ust. 5 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz.U. z 2024 r., poz. 497 ze zm.) Prezes ZUS jest organem rentowym.
W związku z powyższym rozstrzygając wniosek o przyznanie renty z tytułu niezdolności do pracy w drodze wyjątku na podstawie art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, Prezes ZUS zobowiązany był do oceny, czy skarżąca spełnia ustawowy warunek całkowitej niezdolności do pracy. Ustalenia tego organ musiał dokonać w oparciu o orzeczenie lekarza orzecznika ZUS z dnia 5 stycznia 2023 r., z którego wynika, jak trafnie podkreślił Sąd I instancji, iż skarżąca jest jedynie częściowo niezdolna do pracy. Zauważyć też w tym miejscu należy, że wskazane orzeczenie lekarza orzecznika ZUS nie budzi wątpliwości pod względem jego treści. Wbrew twierdzeniu autora skargi kasacyjnej, ani orzekający w sprawie organ, ani też Sąd I instancji nie mogły pominąć tego dowodu i prowadzić w tym zakresie dodatkowego postępowania wyjaśniającego, jak to podniesiono w zarzutach 2 i 3 skargi kasacyjnej.
Podkreślić należy, iż w postępowaniu dotyczącym świadczenia w drodze wyjątku nie istnieje możliwość weryfikowania orzeczenia lekarza orzecznika lub komisji lekarskiej ZUS, a organ rozstrzygając sprawę w drodze decyzji administracyjnej, związany jest treścią takiego orzeczenia. Orzeczenie o niezdolności do pracy stanowi bowiem okoliczność faktyczną, która podlega ocenie w postępowaniu w przedmiocie przyznania świadczenia w drodze wyjątku. Ocena takiego orzeczenia w ramach tego postępowania sprowadza się jednak wyłącznie do zbadania, czy jego treść odpowiada wymogom zawartym w art. 83 ust. 1 ustawy o rentach i emeryturach. Badanie orzeczenia w przedmiocie niezdolności do pracy ma charakter wyłącznie formalny, a poza zakresem kontroli w postępowaniu w sprawie przyznania świadczenia w drodze wyjątku pozostaje natomiast kwestia prawidłowości ustalenia stopnia niezdolności do pracy.
Wskazać też trzeba, że stosownie do art. 14 ust. 4 ustawy o emeryturach i rentach z FUS, Prezes ZUS wykonuje nadzór nad wykonywaniem orzecznictwa o niezdolności do pracy. W jego ramach, na podstawie art. 14 ust. 2d ustawy o emeryturach i rentach, Prezes ZUS, w terminie 14 dni od dnia wydania orzeczenia przez lekarza orzecznika, może zgłosić zarzut wadliwości orzeczenia i przekazać sprawę do rozpatrzenia komisji lekarskiej. Należy jednak oddzielić postępowanie, którego wynikiem jest wydanie orzeczenia o niezdolności do pracy od postępowania, które zakończone jest decyzją w przedmiocie przyznania świadczenia w drodze wyjątku. Sprawy z zakresu niezdolności do pracy nie mają charakteru spraw administracyjnych. Stąd też spod oceny sądu administracyjnego wyłączeniu podlegają kwestie związane z postępowaniem dotyczącym orzeczenia o niezdolności do pracy (takie jak np. wyłączenie konkretnego lekarza orzecznika). Tym samym twierdzenia o zaniechaniu przez sąd administracyjny kontroli prawidłowości ustalenia stopnia niezdolności do pracy nie mogą stać się skuteczną podstawą zarzutów skargi kasacyjnej. Sąd ograniczony jest do oceny prawidłowości zastosowania przesłanek przyznania świadczenia w drodze wyjątku na podstawie art. 83 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. Kwestie związane z dochodzeniem do orzeczenia o niezdolności do pracy i jego ewentualnej weryfikacji należą do sfery, która nie podlega kognicji sądu administracyjnego. Zasadnie zatem WSA w Warszawie nie uwzględnił wniosków dowodowych skarżącej i nie przeprowadził dowodu uzupełniającego z dokumentów w postaci orzeczenia o stopniu niepełnosprawności z dnia 8 listopada 2022 r. oraz zaświadczenia lekarskiego o stanie zdrowia z dnia 13 września 2022 r. Zarzuty skargi kasacyjnej, które sprowadzają się w swej istocie do zakwestionowania orzeczenia lekarza orzecznika ZUS z 5 stycznia 2023 r. o częściowej niezdolności skarżącej do pracy, są nieuzasadnione.
Reasumując, jeżeli w chwili orzekania w przedmiocie prawa do świadczenia w drodze wyjątku skarżąca legitymowała się orzeczeniem o częściowej niezdolności do pracy, to zasadnie Sąd I instancji uznał, że brak było podstaw do przyznania przez Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wnioskowanego świadczenia.
Przechodząc do oceny zarzutu naruszenia prawa materialnego, tj. art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych polegającego na przyjęciu, że w sytuacji skarżącej nie przysługuje świadczenie w drodze wyjątku z uwagi na brak całkowitej niezdolności do pracy, przypomnieć należy, że naruszenie prawa materialnego może przejawiać się w dwóch postaciach: jako błędna wykładnia albo jako niewłaściwe zastosowanie określonego przepisu prawa. Podnosząc zarzut naruszenia prawa materialnego przez jego błędną wykładnię, wykazać należy, że sąd mylnie zrozumiał stosowany przepis prawa, natomiast uzasadniając zarzut niewłaściwego zastosowania przepisu prawa materialnego, wykazać należy, że sąd stosując przepis, popełnił błąd subsumcji, czyli że niewłaściwie uznał, iż stan faktyczny przyjęty w sprawie nie odpowiada stanowi faktycznemu zawartemu w hipotezie normy prawnej zawartej w przepisie prawa. W obu tych przypadkach autor skargi kasacyjnej wykazać musi, jak w jego ocenie powinna być rozumiana norma zawarta w stosowanym przepisie prawa, czyli jaka powinna być jego prawidłowa wykładnia, czego w analizowanej skardze kasacyjnej brak. Jednocześnie należy podkreślić, że ocena zasadności zarzutu naruszenia prawa materialnego może być dokonana wyłącznie na podstawie ustalonego w sprawie stanu faktycznego, nie zaś na podstawie stanu faktycznego, który skarżący uznaje za prawidłowy (por. wyrok NSA z dnia 13 sierpnia 2013 r., II GSK 717/12, LEX nr 1408530; wyrok NSA z dnia 4 lipca 2013 r., I GSK 934/12, LEX nr 1372091).
O nieskuteczności omawianego zarzutu świadczy jego treść, która ewidentnie wskazuje na to, że strona skarżąca kasacyjnie na jego podstawie kwestionuje ustalenia i oceny w zakresie stanu faktycznego sprawy. Strona skarżąca kasacyjnie próbuje zatem za pomocą zarzutu naruszenia prawa materialnego zakwestionować poczynione przez organ ustalenia w zakresie stopnia niezdolności do pracy. Zgodnie z ugruntowanymi poglądami prezentowanymi w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego niedopuszczalne jest zastępowanie zarzutu naruszenia przepisów postępowania zarzutem naruszenia prawa materialnego i za jego pomocą kwestionowanie ustaleń faktycznych. Nie można skutecznie powoływać się na zarzut niewłaściwego zastosowania lub niezastosowania prawa materialnego w odniesieniu do stanu faktycznego kwestionowanego w ramach tych zarzutów, o ile równocześnie nie zostaną także skutecznie zakwestionowane, tj. w ramach drugiej podstawy kasacyjnej, ustalenia faktyczne, na których oparto skarżone rozstrzygnięcie (zob. wyrok NSA z dnia 31 stycznia 2013 r., I OSK 1171/12, LEX nr 1298298). Próba zwalczenia ustaleń faktycznych poczynionych przez Sąd I instancji nie może skutecznie nastąpić przez zarzut naruszenia prawa materialnego (zob. wyrok NSA z dnia 29 stycznia 2013 r., I OSK 2747/12, LEX nr 1269660; wyrok NSA z dnia 6 marca 2013 r., II GSK 2327/11, LEX nr 1340137).
Skoro więc podniesione w skardze kasacyjnej zarzuty okazały się nieskuteczne, Naczelny Sąd Administracyjny nie miał podstaw do jej uwzględnienia, co z kolei skutkowało oddaleniem skargi kasacyjnej w oparciu o art. 184 p.p.s.a.
Naczelny Sąd Administracyjny nie orzekł o zwrocie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej skarżącej kasacyjnie z urzędu w ramach przyznanego jej prawa pomocy, bowiem wynagrodzenie dla pełnomocnika skarżącej za wykonaną pomoc prawną, należne od Skarbu Państwa w oparciu o art. 250 p.p.s.a., przyznawane jest przez wojewódzki sąd administracyjny w postępowaniu określonym w art. 258-261 p.p.s.a.