III OSK 172/23
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuNaczelny Sąd Administracyjny rozpoznał skargę kasacyjną A. W. od wyroku WSA w Warszawie, który oddalił skargę na decyzję Prezesa IPN odmawiającą uchylenia decyzji ostatecznej odmawiającej potwierdzenia statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych. Strona wniosła o wznowienie postępowania administracyjnego, wskazując jako nowy dowód postanowienie prokuratora o umorzeniu śledztwa w sprawie represji wobec niej, które miało wykazać, że współpraca ze służbami była wynikiem przymusu. Organ administracji oraz WSA uznały, że postanowienie prokuratora nie spełniało przesłanek do wznowienia postępowania, ponieważ nie istniało w dacie wydania pierwotnej decyzji i nie dotyczyło istoty sprawy w kontekście specyfiki postępowania przed IPN. NSA podzielił to stanowisko, podkreślając, że postępowanie przed Prezesem IPN w przedmiocie statusu działacza opozycji ma charakter uproszczony i opiera się wyłącznie na analizie zasobów archiwalnych IPN, a nie na ocenie wiarygodności zdarzeń czy ustalaniu rzeczywistego charakteru współpracy. Sąd uznał, że zarzuty skargi kasacyjnej, zarówno materialne, jak i procesowe, nie były uzasadnione, a wyrok WSA był prawidłowy. W konsekwencji NSA oddalił skargę kasacyjną.
Przeanalizuj tę sprawę w pełnym kontekście orzecznictwa.
Analiza orzecznictwa · odpowiedzi na pytania · badanie przepisów · drafting pism.
Wartość praktyczna
Siła precedensu: WysokaInterpretacja przepisów o wznowieniu postępowania administracyjnego w kontekście nowych dowodów i okoliczności, a także specyfika postępowania przed IPN dotyczącego ustalania statusu działacza opozycji antykomunistycznej.
Orzeczenie dotyczy specyficznej sytuacji prawnej związanej z ustawą o działaczach opozycji i postępowaniem przed IPN. Może być stosowane analogicznie w innych sprawach, gdzie pojawia się kwestia oceny dowodów powstałych po dacie decyzji ostatecznej w kontekście nadzwyczajnych trybów postępowania.
Zagadnienia prawne (3)
Czy postanowienie prokuratora o umorzeniu śledztwa, wydane po dacie ostatecznej decyzji administracyjnej, może stanowić nowy dowód lub nową okoliczność faktyczną uzasadniającą wznowienie postępowania administracyjnego w sprawie potwierdzenia statusu działacza opozycji antykomunistycznej?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Nie, jeśli dokument nie istniał w dacie wydania decyzji ostatecznej i nie dotyczy istoty sprawy w kontekście specyfiki postępowania przed IPN.
Uzasadnienie
Postanowienie prokuratora, wydane po dacie decyzji ostatecznej, nie może być uznane za nowy dowód lub nową okoliczność w rozumieniu art. 145 § 1 pkt 5 K.p.a., ponieważ nie istniało w dniu wydania decyzji. Ponadto, nawet jeśli dokument pochodzi z późniejszego okresu, ujawnione w nim okoliczności muszą być istotne dla sprawy i dotyczyć przedmiotu postępowania, co w przypadku postępowania przed IPN, ograniczonego do analizy archiwów, nie zostało wykazane.
Jaki jest zakres kognicji Prezesa Instytutu Pamięci Narodowej w postępowaniu o potwierdzenie statusu działacza opozycji antykomunistycznej, w szczególności w kontekście oceny dowodów i okoliczności dotyczących współpracy ze służbami bezpieczeństwa?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Prezes IPN orzeka wyłącznie na podstawie stanu zachowanych materiałów archiwalnych i nie prowadzi postępowania dowodowego w celu ustalenia prawdziwości faktów opisanych w dokumentach, ani nie ocenia wiarygodności zdarzeń czy rzeczywistego charakteru współpracy.
Uzasadnienie
Postępowanie przed Prezesem IPN na podstawie art. 4 ustawy o działaczach opozycji ma charakter uproszczony i jest ograniczone do analizy zasobów archiwalnych IPN. Organ nie jest uprawniony do prowadzenia postępowania dowodowego wykraczającego poza kwerendę archiwum, ani do oceny, czy wnioskodawca był faktycznie tajnym współpracownikiem, a jedynie opiera się na danych, które zachowały się w archiwach.
Czy ustalenia prokuratora dotyczące podjęcia współpracy ze służbami bezpieczeństwa w warunkach przymusu fizycznego mogą stanowić podstawę do uchylenia decyzji Prezesa IPN odmawiającej potwierdzenia statusu działacza opozycji, jeśli nie wpływają na treść rozstrzygnięcia opartego na analizie archiwów?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Nie, jeśli te ustalenia nie mają znaczenia dla postępowania prowadzonego przez Prezesa IPN, które jest ograniczone do analizy dokumentów archiwalnych.
Uzasadnienie
Okoliczności podjęcia współpracy w warunkach przymusu, nawet jeśli zostały ustalone w postępowaniu karnym, nie mają znaczenia dla postępowania przed Prezesem IPN, jeśli nie wpływają na treść decyzji opartej na art. 4 u.d.o.a., który wymaga jedynie analizy stanu archiwów. Sąd Wojewódzki słusznie zauważył, że zeznania świadków nie mogły podważać ustaleń organu co do stanu archiwów IPN.
Przepisy (7)
Główne
u.d.o.a. art. 4
Ustawa z dnia 20 marca 2015 r. o działaczach opozycji antykomunistycznej oraz osobach represjonowanych z powodów politycznych
Status działacza opozycji lub osoby represjonowanej przysługuje osobie, co do której w archiwum IPN nie zachowały się dokumenty wytworzone przez nią lub przy jej udziale w ramach czynności wykonywanych w charakterze tajnego informatora lub pomocnika przy operacyjnym zdobywaniu informacji przez organy bezpieczeństwa państwa.
Pomocnicze
k.p.a. art. 145 § 1 pkt 5
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego
Podstawa wznowienia postępowania w przypadku wyjścia na jaw istotnych dla sprawy nowych okoliczności faktycznych lub nowych dowodów istniejących w dniu wydania decyzji, nieznanych organowi.
k.p.a. art. 6
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego
Zasada legalizmu.
u.p.p.s.a. art. 151 § § 1
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Rozstrzygnięcie sądu administracyjnego w przypadku oddalenia skargi.
u.p.p.s.a. art. 182 § § 2
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Rozpoznanie sprawy na posiedzeniu niejawnym.
u.p.p.s.a. art. 183 § § 1
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Granice rozpoznania sprawy przez NSA.
u.p.p.s.a. art. 184
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Oddalenie skargi kasacyjnej.
Argumenty
Skuteczne argumenty
Postanowienie prokuratora z 4 czerwca 2021 r. nie stanowi nowego dowodu ani nowej okoliczności faktycznej w rozumieniu art. 145 § 1 pkt 5 K.p.a., ponieważ nie istniało w dniu wydania decyzji ostatecznej (11 grudnia 2017 r.). • Okoliczności wskazujące na podjęcie współpracy w warunkach przymusu, ujawnione w postanowieniu prokuratora, nie są istotne dla postępowania przed Prezesem IPN, które jest ograniczone do analizy zasobów archiwalnych. • Postępowanie przed Prezesem IPN ma charakter uproszczony i opiera się wyłącznie na stanie zachowanych materiałów archiwalnych, a nie na ocenie wiarygodności zdarzeń czy rzeczywistego charakteru współpracy.
Odrzucone argumenty
Zarzuty naruszenia prawa materialnego (art. 4 u.d.o.a., art. 7 K.p.a. w zw. z art. 4 ust. 2 u.d.o.a.) dotyczące obowiązku wszechstronnego przeprowadzenia postępowania dowodowego i ustalenia prawdziwości faktów. • Zarzuty naruszenia przepisów postępowania (art. 151 § 1 u.p.p.s.a. w zw. z art. 7, 8, 77, 81a K.p.a.) dotyczące nieprawidłowego zebrania i rozpatrzenia materiału dowodowego przez organ i Sąd pierwszej instancji.
Godne uwagi sformułowania
Postępowanie wyjaśniające prowadzone przez Prezesa IPN ma charakter uproszczony, gdyż zostało ono zawężone wyłącznie do badania zasobów archiwalnych Instytutu Pamięci Narodowej pod kątem zachowania w nich dokumentów o cechach określonych w art. 4 ust. 1 pkt 2 u.d.o.a. • Obowiązkiem organu jest wyłącznie odzwierciedlenie stanu zasobów archiwalnych według skonkretyzowanych w przepisach kryteriów i sformułowanie oceny czy stan zasobów archiwalnych zawiera dokumenty, których treść wskazuje na to, że istniały dokumenty wskazujące na współpracę skarżącego ze służbami bezpieczeństwa i czy w ramach tej współpracy wytworzył on jakieś dokumenty lub czy jakieś dokumenty powstały przy jego udziale. • Rolą organu wyznaczoną przez art. 4 ustawy o działaczach opozycji nie jest więc ani ocena wiarygodności materialnej opisanych w tych dokumentach zdarzeń czy osób, ani ustalenie czy wynikająca z dokumentów współpraca miała w rzeczywistości miejsce.
Skład orzekający
Małgorzata Pocztarek
przewodniczący
Ewa Kwiecińska
członek
Ireneusz Dukiel
sprawozdawca
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Wysoka
Powoływalne dla: "Interpretacja przepisów o wznowieniu postępowania administracyjnego w kontekście nowych dowodów i okoliczności, a także specyfika postępowania przed IPN dotyczącego ustalania statusu działacza opozycji antykomunistycznej."
Ograniczenia: Orzeczenie dotyczy specyficznej sytuacji prawnej związanej z ustawą o działaczach opozycji i postępowaniem przed IPN. Może być stosowane analogicznie w innych sprawach, gdzie pojawia się kwestia oceny dowodów powstałych po dacie decyzji ostatecznej w kontekście nadzwyczajnych trybów postępowania.
Wartość merytoryczna
Ocena: 6/10
Sprawa dotyczy ważnego społecznie tematu statusu działaczy opozycji i represjonowanych, a także pokazuje złożoność postępowania administracyjnego i jego nadzwyczajnych trybów, co może być interesujące dla prawników i osób zainteresowanych historią najnowszą.
“Czy nowe dowody z prokuratorskiego śledztwa mogą zmienić decyzję IPN w sprawie statusu działacza opozycji? NSA wyjaśnia granice wznowienia postępowania.”
Twój asystent do analizy prawnej.
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
- Analiza orzecznictwa i przepisów
- Drafting pism i dokumentów
- Odpowiedzi na pytania prawne
- Pogłębiona analiza z doktryny
Pełny tekst orzeczenia
Oryginalna treść postanowienia (niezmieniona). Otwiera się jako osobna strona.