III OSK 1715/25

Naczelny Sąd Administracyjny2026-01-21
NSAAdministracyjneWysokansa
przewlekłość postępowaniapostępowanie dyscyplinarneStraż Granicznasąd administracyjnydopuszczalność skargikontrola sąduorzecznictwo

Naczelny Sąd Administracyjny oddalił skargę kasacyjną Komendanta Straży Granicznej, potwierdzając dopuszczalność skargi na przewlekłość postępowania dyscyplinarnego wobec funkcjonariusza.

Sprawa dotyczyła skargi kasacyjnej Komendanta Straży Granicznej od wyroku WSA, który stwierdził przewlekłość postępowania dyscyplinarnego wobec funkcjonariusza J.M. NSA rozpoznał zarzuty dotyczące dopuszczalności skargi na przewlekłość postępowania dyscyplinarnego, odwołując się do utrwalonego orzecznictwa, które jednak nie wyklucza takiej kontroli. Sąd uznał, że skoro postępowanie dyscyplinarne może zakończyć się orzeczeniem podlegającym kontroli sądu administracyjnego, to dopuszczalna jest również skarga na przewlekłość jego prowadzenia.

Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznał skargę kasacyjną Komendanta Straży Granicznej od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wielkopolskim, który stwierdził przewlekłość postępowania dyscyplinarnego prowadzonego wobec funkcjonariusza J.M. Komendant zarzucał WSA naruszenie przepisów postępowania i prawa materialnego, kwestionując dopuszczalność skargi na przewlekłość postępowania dyscyplinarnego, powołując się na orzecznictwo NSA wskazujące, że postępowanie dyscyplinarne nie jest postępowaniem administracyjnym. NSA, analizując zarzuty, potwierdził utrwaloną tezę o odrębności postępowania dyscyplinarnego, ale podkreślił, że nie wyklucza to dopuszczalności skargi na przewlekłość, jeśli postępowanie może zakończyć się orzeczeniem podlegającym kontroli sądu administracyjnego. Sąd wskazał, że art. 136by ust. 5 ustawy o Straży Granicznej dopuszcza kontrolę sądu administracyjnego nad orzeczeniami kończącymi postępowanie dyscyplinarne, co uzasadnia dopuszczalność skargi na przewlekłość w zakresie zaniechania wydania takiego orzeczenia. NSA oddalił skargę kasacyjną jako pozbawioną uzasadnionych podstaw, zasądzając jednocześnie koszty postępowania od organu na rzecz skarżącej.

Asystent AI do analizy prawnej

Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.

Analiza orzecznictwa Badanie przepisów Odpowiedzi na pytania Drafting pism
Wypróbuj Asystenta AI

Zagadnienia prawne (2)

Odpowiedź sądu

Tak, skarga na przewlekłość postępowania dyscyplinarnego funkcjonariusza Straży Granicznej jest dopuszczalna przed sądem administracyjnym, jeśli postępowanie to może zakończyć się orzeczeniem podlegającym kontroli sądu administracyjnego.

Uzasadnienie

Sąd uznał, że choć postępowanie dyscyplinarne jest odrębne od postępowania administracyjnego, to art. 136by ust. 5 ustawy o Straży Granicznej dopuszcza kontrolę sądu administracyjnego nad orzeczeniami kończącymi postępowanie dyscyplinarne. W związku z tym, dopuszczalna jest skarga na przewlekłość w zakresie zaniechania wydania takiego orzeczenia.

Rozstrzygnięcie

Decyzja

odrzucono_skargę

Przepisy (26)

Główne

ustawa o Straży Granicznej art. 136 § by

Ustawa z dnia 12 października 1990 r. o Straży Granicznej

p.p.s.a. art. 184

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

ustawa o Straży Granicznej art. 136 § by ust. 5

Ustawa z dnia 12 października 1990 r. o Straży Granicznej

Pomocnicze

p.p.s.a. art. 3 § § 2 pkt 8-9

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.p.s.a. art. 2

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.p.s.a. art. 153

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.p.s.a. art. 141 § § 4

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

ustawa o Straży Granicznej art. 136 § ust. 1 pkt 1

Ustawa z dnia 12 października 1990 r. o Straży Granicznej

ustawa o Straży Granicznej art. 136 § bu ust. 1 pkt 2

Ustawa z dnia 12 października 1990 r. o Straży Granicznej

ustawa o Straży Granicznej art. 136 § bx ust. 1-2

Ustawa z dnia 12 października 1990 r. o Straży Granicznej

ustawa o Straży Granicznej art. 135 § ust. 2 pkt 3

Ustawa z dnia 12 października 1990 r. o Straży Granicznej

ustawa o Straży Granicznej art. 135 § ust. 1

Ustawa z dnia 12 października 1990 r. o Straży Granicznej

ustawa o Straży Granicznej art. 135a § pkt 2

Ustawa z dnia 12 października 1990 r. o Straży Granicznej

ustawa o Straży Granicznej art. 135b § ust. 1

Ustawa z dnia 12 października 1990 r. o Straży Granicznej

p.p.s.a. art. 53 § § 2b

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.p.s.a. art. 149 § § 2

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.p.s.a. art. 155

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.p.s.a. art. 174 § pkt 2

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.p.s.a. art. 174 § pkt 1

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

ustawa o Straży Granicznej art. 136 § bze ust. 1 pkt 1, 2 i 4

Ustawa z dnia 12 października 1990 r. o Straży Granicznej

ustawa o Straży Granicznej art. 136 § bze ust. 1

Ustawa z dnia 12 października 1990 r. o Straży Granicznej

p.p.s.a. art. 183 § § 1

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.p.s.a. art. 183 § § 2

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.p.s.a. art. 176

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.p.s.a. art. 204 § pkt 2

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

ustawa o Straży Granicznej art. 136 § bzi ust. 1

Ustawa z dnia 12 października 1990 r. o Straży Granicznej

Argumenty

Skuteczne argumenty

Dopuszczalność skargi na przewlekłość postępowania dyscyplinarnego funkcjonariusza Straży Granicznej przed sądem administracyjnym, gdy postępowanie może zakończyć się orzeczeniem podlegającym kontroli sądu.

Odrzucone argumenty

Postępowanie dyscyplinarne nie jest postępowaniem administracyjnym, co wyklucza dopuszczalność skargi na jego przewlekłość. Sąd pierwszej instancji był związany oceną prawną wyrażoną w postanowieniu o odrzuceniu skargi. Naruszenie art. 141 § 4 p.p.s.a. poprzez niewłaściwe uzasadnienie wyroku WSA. Błędna wykładnia art. 136by ustawy o Straży Granicznej.

Godne uwagi sformułowania

postępowanie dyscyplinarne nie jest postępowaniem administracyjnym. Jest postępowaniem odrębnym, rządzącym się swoimi regułami nie można z niej wyprowadzić takich wniosków jak chciałby organ. Nie wynika z niej bowiem niedopuszczalność skargi na bezczynność i przewlekłe prowadzenie postępowania dyscyplinarnego wobec funkcjonariusza Straży Granicznej. jeżeli sprawa może być załatwiona w jednej z prawnych form działania organu podlegających kontroli sądu administracyjnego, to formułowanie wobec tego organu zarzutu bezczynności lub przewlekłości w prowadzeniu postępowania należy uznać za dopuszczalne.

Skład orzekający

Olga Żurawska-Matusiak

przewodniczący sprawozdawca

Rafał Stasikowski

sędzia

Kazimierz Bandarzewski

sędzia del. WSA

Informacje dodatkowe

Wartość precedensowa

Siła: Wysoka

Powoływalne dla: "Ugruntowanie dopuszczalności skargi na przewlekłość postępowania dyscyplinarnego funkcjonariuszy służb mundurowych przed sądami administracyjnymi."

Ograniczenia: Dotyczy specyficznej sytuacji funkcjonariuszy Straży Granicznej, ale może mieć zastosowanie analogiczne do innych służb, gdzie postępowanie dyscyplinarne kończy się orzeczeniem podlegającym kontroli sądu administracyjnego.

Wartość merytoryczna

Ocena: 7/10

Sprawa dotyczy ważnego zagadnienia proceduralnego dotyczącego praw funkcjonariuszy służb mundurowych i ich możliwości ochrony przed przewlekłością postępowań dyscyplinarnych, co jest istotne dla prawników specjalizujących się w prawie administracyjnym i pracy funkcjonariuszy.

Czy postępowanie dyscyplinarne funkcjonariusza może być zbyt długie? NSA odpowiada.

Dane finansowe

WPS: 240 PLN

Asystent AI dla prawników

Twój asystent do analizy prawnej

Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.

Analiza orzecznictwa i przepisów
Drafting pism i dokumentów
Odpowiedzi na pytania prawne
Pogłębiona analiza z doktryny

Powiązane tematy

Pełny tekst orzeczenia

Oryginał, niezmieniony
III OSK 1715/25 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2026-01-21
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2025-09-03
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Kazimierz Bandarzewski
Olga Żurawska - Matusiak /przewodniczący sprawozdawca/
Rafał Stasikowski
Symbol z opisem
6193 Funkcjonariusze Straży Granicznej
659
Hasła tematyczne
Przewlekłość postępowania
Sygn. powiązane
II SAB/Go 20/25 - Wyrok WSA w Gorzowie Wlkp. z 2025-05-08
Skarżony organ
Komendant Straży Granicznej
Treść wyniku
Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy
Dz.U. 2024 poz 935
art. 53, 184
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.)
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący sędzia NSA Olga Żurawska-Matusiak (sprawozdawca) Sędziowie: sędzia NSA Rafał Stasikowski sędzia del. WSA Kazimierz Bandarzewski po rozpoznaniu w dniu 21 stycznia 2026 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej Komendanta [...] Oddziału Straży Granicznej w [...] od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wielkopolskim z dnia 8 maja 2025 r. sygn. akt II SAB/Go 20/25 w sprawie ze skargi J.M. na przewlekłość postępowania Komendanta [...] Oddziału Straży Granicznej w [...] w przedmiocie postępowania dyscyplinarnego 1. oddala skargę kasacyjną, 2. zasądza od Komendanta [...] Oddziału Straży Granicznej w [...] na rzecz J.M. kwotę 240 (dwieście czterdzieści) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.
Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim wyrokiem z 8 maja 2025 r., II SAB/Go 20/25, po rozpoznaniu skargi J.M. (dalej: "skarżąca") na przewlekłość postępowania Komendanta [...] Oddziału Straży Granicznej w [...] (dalej: "organ", "Komendant NOSG") w przedmiocie postępowania dyscyplinarnego, umorzył postępowanie w zakresie zobowiązania organu do zakończenia postępowania dyscyplinarnego, stwierdził, iż Komendant NOSG dopuścił się przewlekłego prowadzenia postępowania dyscyplinarnego, które nie miało miejsca z rażącym naruszeniem prawa, zasądził od organu na rzecz skarżącej kwotę 480 złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego, a w pozostałym zakresie oddalił skargę.
Wyrok został wydany w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy.
Postanowieniem z 26 września 2023 r., nr [...] Komendant NOSG, wskutek wniosku Komendanta Placówki Straży Granicznej w [...] o przeprowadzenie postępowania dyscyplinarnego, dotyczącego dokonanej przez skarżącą 14 września 2023 r. odprawy na jeden dokument paszportowy dwóch podróżnych na przejściu granicznym w [...], wszczął wobec skarżącej postępowanie dyscyplinarne w związku z nieprawidłowo wykonaną czynnością służbową.
Orzeczeniem z 18 lipca 2024 r., nr [...] Komendant NOSG, powołując się na dyspozycję art. 136 ust. 1 pkt 1, art. 136bu ust. 1 pkt 2 oraz art. 136bx ust. 1-2 ustawy z dnia 12 października 1990 r. o Straży Granicznej (Dz.U. z 2024 r., poz. 915, dalej: "ustawa o Straży Granicznej), uznał skarżącą winną popełnienia czynu określonego w art. 135 ust. 2 pkt 3 w zw. z art. 135 ust. 1, art. 135a pkt 2 i art. 135b ust. 1 ww. ustawy i wymierzył jej karę dyscyplinarną upomnienia.
23 lipca 2024 r. skarżąca wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wlkp. skargę na przewlekłe prowadzenie przez Komendanta NOSG postępowania dyscyplinarnego, upatrywane m.in. w trzykrotnym, bezzasadnym jego zawieszaniu.
Po rozpoznaniu odwołania, orzeczeniem z 26 września 2024 r., nr [...] Komendant Główny Straży Granicznej uchylił orzeczenie organu i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia.
Postanowieniem z 6 listopada 2024 r., II SAB/Go 81/24 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim odrzucił skargę na przewlekłe prowadzenie postępowania dyscyplinarnego, wskazując na jej niedopuszczalność, spowodowaną niewyczerpaniem przez skarżącą przysługujących jej środków zaskarżenia, tj. zaniechaniem wniesienia ponaglenia, wymaganego przepisem art. 53 § 2b ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2024 r. poz. 935 ze zm., dalej: "p.p.s.a.").
Pismem z 9 stycznia 2025 r., poprzedzonym ponagleniem z 1 grudnia 2024 r., skarżąca ponownie wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wielkopolskim skargę na przewlekłe prowadzenie postępowania dyscyplinarnego. W uzasadnieniu skargi wskazała, że prowadzenie postępowania przez ponad rok nie znajduje żadnego usprawiedliwienia wobec faktu, że w sprawie przesłuchanych zostało tylko dwóch świadków, materiał dowodowy w większości opiera się na dokumentach oraz zapisach z monitoringu, zaś jedyna czynność, która mogła wpływać na długość postępowania (wizja lokalna) odbyła się 18 stycznia 2024 r. Skarżąca wniosła o zobowiązanie organu do wydania orzeczenia dyscyplinarnego w terminie trzech dni, o stwierdzenie, że organ dopuścił się przewlekłego prowadzenia postępowania dyscyplinarnego, a przewlekłe prowadzenie postępowania miało miejsce z rażącym naruszeniem prawa, o przyznanie na jej rzecz od organu sumy pieniężnej w wysokości połowy kwoty określonej w art. 154 § 6 p.p.s.a., o wydanie postanowienia sygnalizacyjnego, o jakim mowa w art. 155 p.p.s.a. oraz o zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej odrzucenie, jako nieobjętej zakresem właściwości sądów administracyjnych, ewentualnie o jej oddalenie, motywowane okolicznością niezachodzenia w sprawie stanu przewlekłości prowadzonego postępowania dyscyplinarnego.
Orzeczeniem z 25 lutego 2025 r., nr [...] Komendant NOSG uznał skarżącą winną popełnienia czynu określonego w art. 135 ust. 2 pkt 3 w zw. z art. 135 ust. 1, art. 135a pkt 2 i art. 135b ust. 1 ustawy o Straży Granicznej i wymierzył jej karę dyscyplinarną upomnienia. W rezultacie rozpoznania złożonego przez skarżącą odwołania, Komendant Główny Straży Granicznej, działając na podstawie art. 136bze ust. 1 pkt 1 ustawy o Straży Granicznej, orzeczeniem nr [...] z 1 kwietnia 2025 r. utrzymał w mocy orzeczenie organu pierwszej instancji.
Przywołanym na wstępie wyrokiem z 8 maja 2025 r., Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim, uznał, że organ dopuścił się przewlekłego prowadzenia postępowania dyscyplinarnego, które nie miało miejsca z rażącym naruszeniem prawa, umorzył postępowanie w zakresie zobowiązania organu do zakończenia postępowania dyscyplinarnego, zasądził od organu na rzecz skarżącej zwrot kosztów postępowania sądowego, a w pozostałym zakresie oddalił skargę.
W uzasadnieniu rozstrzygnięcia Sąd pierwszej instancji w pierwszej kolejności odniósł się do kwestii kognicji sądu administracyjnego i dopuszczalności skargi. W tym zakresie zwrócił uwagę na wynikające z art. 153 p.p.s.a. związanie przez skład orzekający oceną prawną wyrażoną w prawomocnym postanowieniu z 6 listopada 2024 r., II SAB/Go 81/24. Sąd pierwszej instancji odnotował, że powodem odrzucenia pierwszej skargi, mimo uznania właściwości sądów administracyjnych do rozpoznania sprawy nią zainicjowanej, było niewyczerpanie przez skarżącą przysługujących jej, w ocenie Sądu, środków zaskarżenia. W ocenie Sądu Wojewódzkiego, podnoszona przez skarżącą w skardze z 9 stycznia 2025 r., przewlekłość prowadzonego wobec niej postępowania dyscyplinarnego odnosiła się do tego samego postępowania, a także jego kontynuacji po wydaniu przez Sąd postanowienia z 6 listopada 2024 r. Tym samym Sąd pierwszej instancji uznał, iż postanowienie z 6 listopada 2024 r., II SAB/Go 81/24 wydane zostało w granicach niniejszej sprawy.
Rozpoznając merytorycznie zasadność skargi, Sąd Wojewódzki wskazał, że stosownie do art. 136bo ust. 1 ustawy o Straży Granicznej postępowanie dowodowe zamyka się w terminie 30 dni od dnia wszczęcia postępowania dyscyplinarnego (ust. 1), w uzasadnionych przypadkach przełożony dyscyplinarny może przedłużyć termin prowadzenia postępowania dowodowego do 3 miesięcy (ust. 2), zaś w myśl art. 136bu ust. 5 ustawy orzeczenie kończące postępowanie przełożony dyscyplinarny wydaje nie później niż w terminie 14 dni od dnia zamknięcia postępowania dowodowego. Zważywszy na powyższe, Sąd pierwszej instancji stwierdził, iż co do zasady wydanie orzeczenia kończącego sprawę winno nastąpić w terminie do 44 dni od dnia wszczęcia postępowania dyscyplinarnego.
Badając, czy czynności podjęte w ocenianym postępowaniu stanowiły adekwatną do okoliczności kontrolowanego przypadku formę działania, zwracając szczególną uwagę na ich zasadność, istotność dla sprawy, terminowość, stopień zawiłości sprawy, jak i sposób zachowania samej strony, Sąd pierwszej instancji stwierdził, iż w sprawie zachodzą uzasadnione powody dla stwierdzenia przewlekłego prowadzenia postępowania dyscyplinarnego.
Jednocześnie Sąd Wojewódzki, powołując się na orzecznictwo Naczelnego Sądu Administracyjnego oraz doktrynę, wziął pod uwagę, że rażącym naruszeniem prawa pozostaje stan, w którym bez żadnej wątpliwości i wahań można powiedzieć, bez potrzeby odwoływania się do szczegółowej oceny okoliczności sprawy, że naruszono prawo w sposób oczywisty, a rażące naruszenie prawa to naruszenie ciężkie, noszące cechy oczywistej i wyraźnej sprzeczności z obowiązującym prawem, niezasługujące na zaakceptowanie w demokratycznym państwie prawa i wywołujące dotkliwe skutki społeczne lub indywidualne. W tym zakresie Sąd pierwszej instancji uznał, że działania Komendanta NOGS nie miały celowego charakteru, noszącego cechy lekceważącego traktowania przez przełożonego dyscyplinarnego nałożonych na niego obowiązków.
Ponadto uwzględniając, iż po wniesieniu skargi, ale przed jej rozpoznaniem i rozstrzygnięciem przez Sąd, organ wydał kończące postępowanie dyscyplinarne orzeczenie, Sąd pierwszej instancji umorzył postępowanie sądowoadministracyjne w części obejmującej zobowiązanie organu do zakończenia postępowania dyscyplinarnego.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim wskazał także, że przyznanie, na podstawie art. 149 § 2 p.p.s.a., sumy pieniężnej winno być zastrzeżone jedynie do wyjątkowych przypadków, uzasadnionych szczególnie drastycznymi i zawinionymi uchybieniami zasad efektywnego i terminowego działania organu w załatwieniu sprawy. W tym zakresie Sąd pierwszej instancji nie przychylił się do wniosku skarżącej o przyznanie sumy pieniężnej w wysokości połowy kwoty określonej w art. 154 § 6 p.p.s.a. Sąd Wojewódzki nie dopatrzył się także istotnych naruszeń prawa uzasadniających wydanie postanowienia sygnalizacyjnego w trybie art. 155 p.p.s.a.
Od powyższego wyroku Komendant NOSG wywiódł skargę kasacyjną do Naczelnego Sądu Administracyjnego, zaskarżając go w całości. Na podstawie art. 174 pkt 2 p.p.s.a. zarzucił mu naruszenie przepisów postępowania, które miało wpływ na wynik sprawy, tj.:
- art. 3 § 2 pkt 8-9 p.p.s.a., poprzez uznanie, iż sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działań Komendanta Oddziału Straży Granicznej, również w zakresie ewentualnej przewlekłości prowadzenia przez ten organ postępowań dyscyplinarnych wobec jego funkcjonariuszy, podczas gdy m.in. w myśl wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z 19 czerwca 2013 r., I OSK 1000/12 "postępowanie dyscyplinarne nie jest postępowaniem administracyjnym", albowiem "jest postępowaniem odrębnym, rządzącym się swoimi regułami",
- art. 2 p.p.s.a., poprzez uznanie, iż sprawa ze skargi funkcjonariusza Straży Granicznej na rzekomą przewlekłość prowadzonego postępowania administracyjnego, jest sprawą sądowoadministracyjną, podczas gdy m.in. w myśl wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z 19 czerwca 2013 r., I OSK 1000/12 "postępowanie dyscyplinarne nie jest postępowaniem administracyjnym", albowiem "jest postępowaniem odrębnym, rządzącym się swoimi regułami",
- art. 153 p.p.s.a., poprzez uznanie, że w toku niniejszej sprawy, Sąd był związany oceną prawną i wskazaniami wyrażonymi w postanowieniu Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wielkopolskim z 6 listopada 2024 r., II SAB/Go 81/24,
- art. 141 § 4 p.p.s.a., poprzez brak dostatecznego wyjaśnienia motywów rozstrzygnięcia w zakresie uznania, iż sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości w zakresie kontroli działań Komendanta Oddziału Straży Granicznej, również w zakresie ewentualnej przewlekłości prowadzenia przez ten organ postępowań dyscyplinarnych wobec jego funkcjonariuszy;
a także, na postawie art. 174 pkt 1 p.p.s.a., naruszenie prawa materialnego, tj.:
- błędną wykładnię przepisu art. 136by ustawy o Straży Granicznej i uznanie, że sądy administracyjne są uprawnione do kontroli ewentualnej bezczynności lub przewlekłości postępowań dyscyplinarnych toczących się wobec funkcjonariuszy straży granicznej, podczas gdy z przedmiotowego przepisu taka konstatacja nie wynika, zaś ugruntowane w tym zakresie [pic]orzecznictwo (w tym m.in. wyrok NSA z 19 czerwca 2013 r., I OSK 1000/12), wskazuje jednoznacznie, że postępowanie dyscyplinarne nie jest postępowaniem administracyjnym.
Z uwagi na powyższe zarzuty organ wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i odrzucenie skargi, ewentualne o przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi pierwszej instancji, a także o zasądzenie na jego rzecz zwrotu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych. Nadto oświadczył, że zrzeka się rozpoznania skargi kasacyjnej na rozprawie.
W uzasadnieniu skargi kasacyjnej została przedstawiona argumentacja mająca na celu wykazanie zasadności przedstawionych zarzutów kasacyjnych.
W odpowiedzi na skargę kasacyjną skarżąca wniosła o oddalenie skargi kasacyjnej oraz zasądzenie na jej rzecz zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego, w tym kosztów zastępstwa procesowego. Ponadto wskazała, że nie wnosi o rozpoznanie sprawy na rozprawie.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje.
Zgodnie z art. 183 § 1 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania, której przesłanki enumeratywnie wymienione w art. 183 § 2 p.p.s.a. w niniejszej sprawie nie występują. Oznacza to, że przytoczone w skardze kasacyjnej przyczyny wadliwości prawnej zaskarżonego wyroku determinują zakres kontroli dokonywanej przez sąd drugiej instancji, który w odróżnieniu od sądu pierwszej instancji nie bada całokształtu sprawy, lecz tylko weryfikuje zasadność zarzutów podniesionych w skardze kasacyjnej.
W skardze kasacyjnej zgłoszone zostały zarzuty naruszenia prawa materialnego i przepisów postępowania. Wprawdzie, co do zasady, jako pierwsze podlegają rozpatrzeniu zarzuty naruszenia przepisów postępowania, gdyż rozważanie prawidłowości wykładni i zastosowania przepisów prawa materialnego jest możliwe jedynie w przypadku stwierdzenia braku naruszeń przepisów postępowania, mogących mieć istotny wpływ na wynik sprawy, to jednak w tej sprawie zestawienie zarzutów oraz ich uzasadnienie wskazuje, że powinny być one rozpoznane łącznie. Istota tych zarzutów sprowadza się do zakwestionowania stanowiska Sądu pierwszej instancji, który uznał dopuszczalność skargi na przewlekłe prowadzenie wobec funkcjonariusza postępowania dyscyplinarnego.
Organ, podważając dopuszczalność takiej skargi, odwołuje się do utrwalonego orzecznictwa Naczelnego Sądu Administracyjnego i przywołuje orzeczenie z 19 czerwca 2013 r., I OSK 1000/12, w którym NSA przyjął, że "postępowanie dyscyplinarne nie jest postępowaniem administracyjnym. Jest postępowaniem odrębnym, rządzącym się swoimi regułami...".
Teza zawarta w przywoływanym orzeczeniu jest w istocie utrwalona w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego, ale nie można z niej wyprowadzić takich wniosków jak chciałby organ. Nie wynika z niej bowiem niedopuszczalność skargi na bezczynność i przewlekłe prowadzenie postępowania dyscyplinarnego wobec funkcjonariusza Straży Granicznej. Tak określony problem był natomiast przedmiotem analizy w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego, i przyjęto w nim dopuszczalność tego rodzaju skargi (por. postanowienia NSA z : 12 lipca 2016 r., I OSK 1608/16, 28 lipca 2021 r., III OSK 5089/21, 17 kwietna 2024 r., III OSK 648/24).
Kwestię odpowiedzialności dyscyplinarnej funkcjonariuszy Straży Granicznej reguluje ustawa z dnia 12 października 1990 r. o Straży Granicznej w rozdziale 14 zatytułowanym "Odpowiedzialność dyscyplinarna i karna funkcjonariuszy Straży Granicznej". Zawarta jest w nim materialnoprawna regulacja odpowiedzialności funkcjonariuszy, jak też regulacja procesowa postępowania dyscyplinarnego. Jest to regulacja pełna w zakresie wszczęcia, przebiegu i formy zakończenia postępowania dyscyplinarnego. Regulacja ta jedynie w zakresie przewidzianym w art. 136bzi ust. 1 powołanej ustawy (tj. dotyczącym porządku czynności procesowych, wezwań, terminów, doręczeń i świadków, z wyłączeniem możliwości nakładania kar porządkowych oraz konfrontacji, okazania, oględzin i eksperymentu procesowego) zawiera odesłanie do odpowiedniego stosowania przepisów Kodeksu postępowania karnego. Nie odsyła natomiast w zakresie w niej nieuregulowanym do przepisów Kodeksu postępowania administracyjnego. Sprawa odpowiedzialności dyscyplinarnej nie jest sprawą indywidualną rozstrzyganą w formie decyzji administracyjnej. Zarówno zatem z uwagi na przedmiot postępowania dyscyplinarnego, jak i regulację szczególną w powołanej ustawie, przepisów Kodeksu postępowania administracyjnego nie stosuje się do postępowania dyscyplinarnego.
W odniesieniu do postępowań dyscyplinarnych dotyczących funkcjonariuszy Straży Granicznej przepisem szczególnym, dopuszczającym kontrolę sądu administracyjnego, jest art. 136by ust. 5 ustawy, zgodnie z którym od orzeczeń, o których mowa w art. 136bze ust. 1 pkt 1, 2 i 4, oraz postanowienia kończącego postępowanie dyscyplinarne funkcjonariuszowi przysługuje prawo wniesienia skargi do sądu administracyjnego. Orzeczenia, o których mowa w art. 136bze ust. 1 pkt 1, 2 i 4 to orzeczenia o utrzymaniu w mocy orzeczenia wydanego w pierwszej instancji, o uchyleniu w całości lub w części orzeczenia wydanego w pierwszej instancji i w tym zakresie orzeczeniu co do istoty sprawy lub uchyleniu tego orzeczenia i umorzeniu postępowania w pierwszej instancji, o umorzeniu postępowania odwoławczego. Oznacza to, że tylko orzeczenie kończące postępowanie dyscyplinarne, które zostało wydane po rozpoznaniu odwołania (wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy) podlega zaskarżeniu do sądu administracyjnego. Skoro zaś sąd jest właściwy w sprawie dyscyplinarnej funkcjonariusza do kontrolowania prawidłowości jego przebiegu zakończonego wydaniem orzeczenia końcowego (kończącego postępowanie dyscyplinarne), to należy przyjąć właściwość sądu administracyjnego do kontroli bezczynności lub przewlekłości takiego postępowania w zakresie zaniechania wydania orzeczenia kończącego to postępowanie. Innymi słowy, jeżeli sprawa może być załatwiona w jednej z prawnych form działania organu podlegających kontroli sądu administracyjnego, to formułowanie wobec tego organu zarzutu bezczynności lub przewlekłości w prowadzeniu postępowania należy uznać za dopuszczalne. Skarga na bezczynność organu lub przewlekłe prowadzenie postępowania przez ten organ jest dopuszczalna tylko wówczas i tylko w takich granicach, w jakich przedmiot sprawy pozwala zakwalifikować ją jako załatwianą w jednej z prawnych form działania organu administracji publicznej wymienionych w art. 3 § 2 i 3 p.p.s.a.
Prawidłowo zatem Sąd pierwszej instancji uznał swoją właściwość do rozpoznania skargi skarżącej na przewlekłe prowadzenie wobec niej postępowania dyscyplinarnego, które pomimo upływu 12 miesięcy nie zostało zakończone, czego domagała się skarżąca. Wprawdzie nieprawidłowo Sąd pierwszej instancji uznał się związany oceną prawną mającą wynikać z postanowienia WSA w Gorzowie Wielkopolskim z 6 listopada 2024 r., II SAB/Go 81/24, a przesądzającą o właściwości sądu administracyjnego w sprawie przewlekłego prowadzenia postępowania dyscyplinarnego. Nieprawidłowość ta pozostaje jednak bez wpływu na wynik sprawy. Zważyć bowiem należy, że postanowieniem, do którego odwołuje się Sąd pierwszej instancji, skarga skarżącej na przewlekłe prowadzenie postępowania została odrzucona. Nie doszło zatem do merytorycznego rozpoznania sprawy, nie można więc mówić o związaniu oceną prawną wynikającą z art. 153 p.p.s.a.
Niezasadny jest zarzut naruszenia art. 141 § 1 p.p.s.a. Zarzut naruszenia art. 141 § 4 p.p.s.a. może być skutecznie postawiony w dwóch przypadkach: gdy uzasadnienie wyroku nie zawiera wszystkich elementów, wymienionych w tym przepisie i gdy w ramach przedstawienia stanu sprawy, wojewódzki sąd administracyjny nie wskaże, jaki i dlaczego stan faktyczny przyjął za podstawę orzekania (por. uchwałę NSA z 15 lutego 2010 r., II FPS 8/09, wyrok NSA z 20 sierpnia 2009 r., II FSK 568/08). Naruszenie to musi być przy tym na tyle istotne, aby mogło mieć wpływ na wynik sprawy (art. 174 pkt 2 p.p.s.a.). Za jego pomocą nie można skutecznie zwalczać prawidłowości przyjętego przez sąd stanu faktycznego, jak i niemożliwe jest także kwestionowanie w ramach zarzutu naruszenia art. 141 § 4 p.p.s.a. stanowiska sądu co do wykładni bądź zastosowania prawa materialnego. Przepis art. 141 § 4 p.p.s.a. jest przepisem proceduralnym, regulującym wymogi uzasadnienia. W ramach rozpatrywania zarzutu naruszenia tego przepisu Naczelny Sąd Administracyjny zobowiązany jest jedynie do kontroli zgodności uzasadnienia zaskarżonego wyroku z wymogami wynikającymi z powyższej normy prawnej. Wadliwość uzasadnienia orzeczenia może stanowić przedmiot skutecznego zarzutu kasacyjnego z art. 141 § 4 p.p.s.a., w sytuacji, gdy sporządzone jest ono w taki sposób, że niemożliwa jest kontrola instancyjna zaskarżonego wyroku (por. postanowienie NSA z 22 maja 2014 r., II OSK 481/14). Tymczasem uzasadnienie zaskarżonego w niniejszej sprawie wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego zawiera wszystkie wymagane elementy, w tym: przedstawienie stanu sprawy, zarzutów podniesionych w skardze, stanowiska strony przeciwnej, podstawę prawną rozstrzygnięcia oraz jej wyjaśnienie. Sąd pierwszej instancji odniósł się do wszystkich kwestii istotnych z punktu widzenia merytorycznego rozstrzygnięcia sprawy i wskazał powody, dla których uznał, że skarga skarżącej zasługiwała w niniejszej sprawie na uwzględnienie. Treść uzasadnienia zaskarżonego wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego czyni go więc w pełni poddającym się kontroli kasacyjnej i wprost wynika z niego rezultat i wnioski przeprowadzonej kontroli działalności administracji publicznej. Przedstawiona przez Sąd pierwszej instancji argumentacja jest czytelna sprawiając, że wyrok poddaje się kontroli instancyjnej, a to wszystko czyni zarzut naruszenia art. 141 § 4 p.p.s.a. bezskutecznym.
Na usprawiedliwionych podstawach nie został oparty zarzut naruszenia art. 136by ustawy o Straży Granicznej przez jego błędną wykładnię. Przepis ten składa się z pięciu jednostek redakcyjnych, o różnej treści normatywnej, a skarżący kasacyjnie organ nie sprecyzował, do której z nich zarzut jest kierowany. W judykaturze nie budzi wątpliwości pogląd, wedle którego prawidłowe podanie podstaw kasacyjnych, o jakim stanowi art. 176 p.p.s.a. wymaga, aby wskazać konkretne przepisy naruszone zdaniem strony skarżącej przez sąd, z wyszczególnieniem numeru artykułu, paragrafu, ustępu, punktu oraz innych jednostek redakcyjnych. Tylko prawidłowe opracowanie skargi kasacyjnej pozwala na wyznaczenie granic, w ramach których nastąpi rozpoznanie sprawy przez Naczelny Sąd Administracyjny (por. wyrok NSA z 8 marca 2012 r., II OSK 2496/10). Powołanie się na całość przepisu nie pozwala na prawidłowe ustalenie granic zaskarżenia, gdyż nie wyznacza kierunku, w jakim Naczelny Sąd Administracyjny powinien dokonywać kontroli zaskarżonego orzeczenia, a zatem uchybienie w tym zakresie stanowi naruszenie wymagań konstrukcyjnych skargi kasacyjnej (por. wyrok NSA z 9 lutego 2006 r., I GSK 1348/05).
Niezasadność powyższego zarzutu wynika również i z faktu, że Sąd pierwszej instancji nie dokonywał wykładni powyższego przepisu, nie mógł go zatem naruszyć w sposób opisany przez skarżący kasacyjnie organ. Sąd przyjął jedynie, że kontroli sądowoadministracyjnej podlegają wyłącznie orzeczenia kończące postępowanie dyscyplinarne, a stanowisko to pozostaje w zgodzie z regulacja art. 136by ust. 5 ustawy o Straży Granicznej.
Mając powyższe względy na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny, na zasadzie art. 184 p.p.s.a., skargę kasacyjna jako pozbawioną usprawiedliwionych podstaw oddalił.
Sprawa niniejsza podlegała rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym, ponieważ strona wnosząca skargę kasacyjną zrzekła się rozprawy, a strona przeciwna po doręczeniu skargi kasacyjnej nie zażądała, stosownie do art. 182 § 2 p.p.s.a., przeprowadzenia rozprawy.
O kosztach postępowania kasacyjnego orzeczono w oparciu o przepis art. 204 pkt 2 p.p.s.a.

Potrzebujesz pomocy prawnej?

Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.

Zadaj pytanie Asystentowi AI