III OSK 1712/24

III OSK 1712/24 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2025-09-24
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2024-06-12
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Kazimierz Bandarzewski /sprawozdawca/
Olga Żurawska - Matusiak
Przemysław Szustakiewicz /przewodniczący/
Symbol z opisem
6141 Państwowe szkoły wyższe
Hasła tematyczne
Szkolnictwo wyższe
Sygn. powiązane
II SA/Sz 1023/23 - Wyrok WSA w Szczecinie z 2024-03-21
Skarżony organ
Rektor Uniwersytetu/Politechniki/Akademii
Treść wyniku
Uchylono zaskarżony wyrok oraz zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję organu administracji
Powołane przepisy
Dz.U. 2024 poz 935
art.151, art.135, art.145 §1 ust.1 lit.c
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.)
Dz.U. 2023 poz 742
art.186 ust.1 pkt 2
Ustawa z dnia 20 lipca 2018 r. Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce (t. j.)
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Przemysław Szustakiewicz Sędziowie: Sędzia NSA Olga Żurawska-Matusiak Sędzia del. WSA Kazimierz Bandarzewski (spr.) po rozpoznaniu w dniu 24 września 2025 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej B. G. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie z dnia 21 marca 2024 r. sygn. akt II SA/Sz 1023/23 w sprawie ze skargi B. G. na decyzję Rektora [...] z dnia 30 października 2023 r. w przedmiocie odmowy przyjęcia do Szkoły Doktorskiej 1. uchyla zaskarżony wyrok, zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Dyrektora Szkoły Doktorskiej [...] z dnia 29 września 2023 r. znak [...], 2. zasądza od Rektora [...] na rzecz B. G. kwotę 677 (sześćset siedemdziesiąt siedem) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.
Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie wyrokiem z dnia 21 marca 2024 r. sygn. akt II SA/Sz 1023/23 oddalił skargę B. G. (dalej skarżący) na decyzję Rektora [...] z dnia 30 października 2023 r. w przedmiocie odmowy przyjęcia do Szkoły Doktorskiej.
W uzasadnieniu wyroku Sąd wskazał w pierwszej kolejności, że skarga okazała się niezasadna, bowiem przeprowadzona przez Sąd kontrola legalności zaskarżonej decyzji wykazała, że akt ten nie narusza prawa.
W niniejszej sprawie Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie wskazał, że w badanej sprawie zasady, o których mowa w art. 200 ust. 2 ustawy z dnia 20 lipca 2018 r. Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce (Dz. U. 2023 r. poz. 742 z późn. zm.) zwanej dalej P.s.w.n. zostały określone w Załączniku do uchwały Senatu [...] z dnia [...] marca 2023 r. nr [...] zatytułowanym "Zasady rekrutacji do Szkoły Doktorskiej [...] w roku akademickim 2023/2024", zwanej dalej jako uchwała. W § 1 ust. 2 uchwały przewidziano, że do Szkoły Doktorskiej może być przyjęta osoba, która posiada tytuł zawodowy magistra, magistra inżyniera albo równorzędny, albo osoba, o której mowa w art. 186 ust. 2 P.s.w.n. W § 4 ust. 1 uchwały wskazano jakie dokumenty kandydat na doktoranta powinien złożyć w procesie rekrutacji. Wśród dokumentów tych w pkt c) wymieniono dokumenty poświadczające znajomość języka angielskiego na poziomie co najmniej B2, z zastrzeżeniem ust. 6 i 7. Z § 4 ust. 6 uchwały wynika, że poświadczenie znajomości języka angielskiego na poziomie co najmniej B2 może być przedłożone w formie: a) certyfikatu językowego (wykaz certyfikatów językowych języka angielskiego uznawanych przez Studium Języków Obcych [...] stanowi załącznik nr 7 uchwały); b) dyplomu ukończenia studiów ze wskazaniem co najmniej 6 poziomu Polskiej Ramy Kwalifikacji lub suplementu, ze wskazaniem poziomu kompetencji językowej; c) poświadczenia kompetencji językowych wydanego przez uczelnię, w której kandydat zrealizował I lub II stopień kształcenia. W § 4 ust. 7 uchwały przewidziano, że w przypadku braku dokumentu poświadczającego znajomość języka angielskiego, o którym mowa w ust. 6, kandydat jest zobowiązany do uzyskania pozytywnego wyniku testu kompetencji językowej realizowanego przez Studium Języków Obcych [...] w terminach wskazanych w harmonogramie rekrutacji.
Z przywołanych regulacji wynika, że ustalenie zasad rekrutacji do szkoły doktorskiej stanowi kompetencję senatu albo rady naukowej. Ustawodawca zastrzegł jedynie, że rekrutacja ma przybrać formę konkursu (art. 200 ust. 2 P.s.w.n.). Oznacza to, że senat bądź rada naukowa mają prawo do określenia wymagań stawianych kandydatom na doktorantów w zakresie nieunormowanym ustawą, co stanowi wyraz poszanowania wyartykułowanej w art. 70 ust. 5 Konstytucji RP zasady autonomii szkół wyższych. Senat lub rada naukowa uczelni, w ramach przyznanego im uprawnienia, mogą określić kryteria, które będą brane pod uwagę przy rozpatrywaniu kandydatur na doktorantów. Mają również prawo do określenia warunków granicznych, które powinien spełnić kandydat, aby móc wziąć udział w konkursie. Przy czym procedura konkursowa powinna w sposób jasny i przejrzysty wskazywać jakie dokumenty kandydat winien przedłożyć, w jaki sposób będą one oceniane oraz czytelnie opisywać etapy postępowania konkursowego. W ustawie Prawo o szkolnictwie wyższym przewidziano jedynie, że o przyjęcie do szkoły doktorskiej może się ubiegać osoba, która posiada tytuł zawodowy magistra, magistra inżyniera albo równorzędny, albo osoba, o której mowa w art. 186 ust. 2 (art. 200 ust. 1). Z art. 186 ust. 2 tej ustawy wynika, że w wyjątkowych przypadkach, uzasadnionych najwyższą jakością osiągnięć naukowych, stopień doktora można nadać osobie niespełniającej wymagań określonych w ust. 1 pkt 1, będącej absolwentem studiów pierwszego stopnia lub studentem, który ukończył trzeci rok jednolitych studiów magisterskich.
Nie ulega, zdaniem Sądu, wątpliwości, że przekazanie senatowi lub radzie naukowej kompetencji do określenia zasad przeprowadzenia konkursu z jednej strony stanowi realizację zasady autonomii uczelni wyższych, z drugiej zaś zakłada, że kandydaci powinni zostać wyłonieni w transparentnej procedurze konkursowej, która powinna doprowadzić do przyjęcia do szkoły doktorskiej najlepszych kandydatów. Stąd oprócz przewidzianych w art. 200 ust. 1 P.s.w.n. warunków granicznych dla kandydatów, zasady rekrutacji do szkoły doktorskiej mogą określać dodatkowe kryteria oceny kandydatów.
W niniejszej sprawie Sąd pierwszej instancji podkreślił, że analiza uchwały w zakresie zasad przyjęcia do Szkoły Doktorskiej [...] prowadzi do wniosku, że postępowanie konkursowe przebiega w dwóch etapach. W pierwszym oceniane jest spełnienie warunków formalnych stawianych kandydatom, w etapie drugim przeprowadzane jest postępowanie kwalifikacyjne, o którym mowa w § 7 uchwały. Skarżący nie przystąpił do drugiego etapu procedury konkursowej, bowiem organ uznał, iż nie spełnił warunków formalnych, nie przedłożył bowiem dokumentów poświadczających znajomość języka angielskiego, o których mowa w § 4 ust. 6 uchwały, a przeprowadzony test kompetencji językowych wykazał, że skarżący nie posiada znajomości języka angielskiego na wymaganym poziomie.
Oceniając przebieg postępowania Sąd uznał, że skarżący nie spełnił warunków przewidzianych dla kandydata na doktoranta Szkoły Doktorskiej [...] przewidzianych w uchwale o zasadach rekrutacji. Rację miał zatem organ odmawiając skarżącemu przyjęcia do Szkoły Doktorskiej [...].
W ocenie Sądu odnosząc się do podnoszonych przez skarżącego zarzutów, dotyczących deklarowanej możliwości "douczenia" się języka angielskiego w trakcie studiów, a także posiadanej przez skarżącego znajomości języka rosyjskiego, która w jego ocenie powinna zostać w procesie rekrutacyjnym wzięta pod uwagę, należy wyjaśnić, że Sąd, stosownie do art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r. poz. 1634 z późn. zm.) zwanej dalej P.p.s.a. jest związany granicami sprawy i nie może swoimi ocenami prawnymi wkraczać w sprawę odrębną w stosunku do tej, która była przedmiotem postępowania administracyjnego i wydawanych w nim aktów administracyjnych. W badanej sprawie rzeczą Sądu było zatem dokonanie oceny zgodności wydanych decyzji z przepisami ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce oraz ustalonymi na podstawie art. 200 ust. 2 tej ustawy zasadami rekrutacji do szkoły doktorskiej. Badanie to doprowadziło Sąd do przekonania, że wydane decyzje nie naruszają wskazanych aktów prawnych.
W rozpoznawanej sprawie Sąd uznał, że odrębną jednak kwestią pozostaje zgodność uchwały w sprawie zasad rekrutacji do Szkoły Doktorskiej [...] w roku akademickim 2023/2024 która, zdaniem Sądu, może budzić wątpliwości w kontekście brzmienia art. 186 ust. 1 pkt 2 P.s.w.n. i określonego w tym przepisie wymagania dotyczącego uzyskania znajomości nowożytnego języka obcego na poziomie B2 przed nadaniem stopnia doktora. Sprawa zgodności tej uchwały z przepisami ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce pozostaje jednak poza granicami sprawy zainicjowanej skargą B. G., zatem Sąd nie miał możliwości dokonania oceny zgodności uchwały z przepisami ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce w niniejszym postępowaniu.
Skargę kasacyjną od powyższego wyroku do Naczelnego Sądu Administracyjnego wniósł B. G., zaskarżając go w całości. Zaskarżonemu orzeczeniu zarzucił:
I. naruszenie przepisów o postępowaniu w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, w rozumieniu art. 174 pkt 2 P.p.s.a., to jest:
1) naruszenie przepisów postępowania mające wpływ na treść wydanego wyroku tj. art. 151 P.p.s.a. w zw. z art. 135 P.p.s.a. w zw. z art. 145 § 1 ust. 1 lit. c P.p.s.a. poprzez oddalenie skargi i przeprowadzenie przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie niepełnej kontroli orzeczeń organów administracyjnych w zakresie zgodności stanowiących podstawę do wydania decyzji organu administracyjnej pierwszej instancji zapisów § 4 ust. 1 lit. c i § 4 ust. 6 lit. a, b, c uchwały z art. 186 ust. 1 pkt 2 P.s.w.n. w zakresie w jakim ww. zapisy zasad rekrutacji do Szkoły Doktorskiej [...] w roku akademickim 2023/2024 są sprzeczne z ww. przepisem i wykluczają kandydata na doktoranta osobę posiadającą znajomość nowożytnego języka obcego innego niż angielski potwierdzoną certyfikatem lub dyplomem ukończenia studiów, poświadczającymi znajomość tego języka na poziomie biegłości językowej co najmniej B2, w sytuacji gdy art. 186 ust. 1 pkt 2 P.s.w.n. jasno wskazuje, iż stopień doktora nadaje się osobie, która uzyskała efekty uczenia się dla kwalifikacji na poziomie 8 PRK, przy czym efekty uczenia się w zakresie znajomości każdego nowożytnego języka obcego są potwierdzone certyfikatem lub dyplomem ukończenia studiów, poświadczającymi znajomość tego języka na poziomie biegłości językowej co najmniej B2;
2) naruszenie przepisów postępowania mające wpływ na treść wydanego wyroku tj. art. 151 P.p.s.a. w zw. z art. 135 P.p.s.a. w zw. z art. 145 § 1 ust. 1 lit. c P.p.s.a. poprzez oddalenie skargi przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie na skutek przyjęcia przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie, iż Sąd jest związany granicami sprawy i nie może rozstrzygnąć o zgodności stanowiących podstawę do wydania decyzji organu administracyjnej pierwszej instancji zapisów § 4 ust. 1 lit. c i § 4 ust. 6 lit. a, b, c uchwały z art. 186 ust. 1 pkt 2 P.s.w.n. w zakresie w jakim zasady rekrutacji do Szkoły Doktorskiej [...] w roku akademickim 2023/2024 są sprzeczne z tym przepisem i wykluczają kandydata na doktoranta osobę posiadającą znajomość nowożytnego języka obcego innego niż angielski potwierdzoną certyfikatem lub dyplomem ukończenia studiów, poświadczającymi znajomość tego języka na poziomie biegłości językowej co najmniej B2, w sytuacji gdy art. 186 ust. 1 pkt 2 P.s.w.n. jasno wskazuje, iż stopień doktora nadaje się osobie, która uzyskała efekty uczenia się dla kwalifikacji na poziomie 8 PRK, przy czym efekty uczenia się w zakresie znajomości każdego nowożytnego języka obcego są potwierdzone certyfikatem lub dyplomem ukończenia studiów, poświadczającymi znajomość tego języka na poziomie biegłości językowej co najmniej B2 i przepis ten nie ogranicza się znajomości, przy czym zgodnie z art. 135 P.p.s.a. Sąd stosuje przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia, zaś w przypadku niniejszej sprawy Sąd winien w celu usunięcia naruszenia prawa - niezgodności przepisów uchwały Senatu [...] z dnia 29 marca 2023 roku nr 22/2023 (Zasad Rekrutacji do Szkoły Doktorskiej [...] w roku akademickim 2023/2024) z art. 186 ust. 1 pkt 2 P.s.w.n. w zakresie w jakim zasady rekrutacji do Szkoły Doktorskiej [...] w roku akademickim 2023/2024 wykluczają kandydata na doktoranta osobę posiadającą znajomość nowożytnego języka obcego innego niż angielski potwierdzoną certyfikatem lub dyplomem ukończenia studiów, poświadczającymi znajomość tego języka na poziomie biegłości językowej co najmniej B2 winien był uchylić decyzję organu pierwszej instancji i organu drugiej instancji bowiem zostały one wydane w oparciu o regulacje sprzeczną z obowiązującymi przepisami;
II. naruszenie prawa materialnego przez błędną jego niewłaściwe zastosowanie w rozumieniu art 174 pkt 1 P.p.s.a., poprzez zaakceptowanie, z naruszeniem art. 151 P.p.s.a. w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit. a P.p.s.a., przez Sąd pierwszej instancji dokonanej przez organy administracyjne wadliwego zastosowania, to jest:
1) § 4 ust. 1 lit. c i § 4 ust. 6 lit. a, b, c uchwały w zw. z art. 186 ust. 1 pkt 2 ustawy poprzez niedostrzeżenie w ramach kontroli instancyjnej, iż organy administracyjne wydały zaskarżone decyzje w oparciu o sprzeczne z przepisem art. 186 ust. 1 pkt 2 P.s.w.n. zapisy § 4 ust. 1 lit. c i § 4 ust. 6 lit. a, b, c uchwały w zakresie w jakim ww. zapisy zasad rekrutacji do Szkoły Doktorskiej [...] w roku akademickim 2023/2024 wykluczają kandydata na doktoranta osobę posiadającą znajomość nowożytnego języka obcego innego niż angielski potwierdzoną certyfikatem lub dyplomem ukończenia studiów, poświadczającymi znajomość tego języka na poziomie biegłości językowej co najmniej B2, w sytuacji gdy art. 186 ust. 1 pkt 2 P.s.w.n. jasno wskazuje, iż stopień doktora nadaje się osobie, która uzyskała efekty uczenia się dla kwalifikacji na poziomie 8 PRK, przy czym efekty uczenia się w zakresie znajomości każdego nowożytnego języka obcego są potwierdzone certyfikatem lub dyplomem ukończenia studiów, poświadczającymi znajomość tego języka na poziomie biegłości językowej co najmniej B2.
W oparciu o powyższe zarzuty w skardze kasacyjnej wniesiono o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Szczecinie, zasądzenie zwrotu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych, a także zrzeczono się przeprowadzenia rozprawy w niniejszej sprawie.
W odpowiedzi na skargę kasacyjną Rektor [...] wniósł o jej oddalenie w całości, a także rozpoznanie sprawy na posiedzeniu niejawnym.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Zgodnie z art. 183 § 1 P.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę przesłanki uzasadniające nieważność postępowania wymienione w art. 183 § 2 P.p.s.a. oraz przesłanki uzasadniające odrzucenie skargi bądź umorzenie postępowania przed wojewódzkim sądem administracyjnym, stosownie do treści art. 189 P.p.s.a. Żadna z powyższych przesłanek w tej sprawie nie zaistniała.
Sprawa podlega na podstawie art. 182 § 2 P.p.s.a. rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym, ponieważ strona wnosząca skargę kasacyjną zrzekła się rozprawy, a strona przeciwna po doręczeniu odpisu skargi kasacyjnej nie zażądała jej przeprowadzenia.
Rozpoznając sprawę Naczelny Sąd Administracyjny związany jest granicami skargi. Związanie granicami skargi oznacza związanie podstawami zaskarżenia wskazanymi w skardze kasacyjnej oraz jej wnioskami. Naczelny Sąd Administracyjny bada przy tym wszystkie podniesione przez stronę skarżącą kasacyjnie zarzuty naruszenia prawa (tak NSA w uchwale pełnego składu z 26 października 2009 r. sygn. akt I OPS 10/09, opubl. w ONSAiWSA 2010 z. 1 poz. 1).
Zgodnie z art. 174 P.p.s.a. skargę kasacyjną można oprzeć na następujących podstawach: 1) naruszeniu prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie, a także 2) naruszeniu przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.
Stosownie do treści art. 176 P.p.s.a. strona skarżąca kasacyjnie ma obowiązek przytoczyć podstawy skargi kasacyjnej wnoszonej od wyroku Sądu pierwszej instancji i szczegółowo je uzasadnić wskazując, które przepisy ustawy zostały naruszone, na czym to naruszenie polegało i jaki miało wpływ na wynik sprawy. Rola Naczelnego Sądu Administracyjnego w postępowaniu kasacyjnym ogranicza się do skontrolowania i zweryfikowania zarzutów wnoszącego skargę kasacyjną.
Skarga kasacyjna jest zasadna.
Wniesiona w niniejszej sprawie skarga kasacyjna została oparta zarówno na zarzutach naruszenia przepisów postępowania, jak i na zarzutach naruszenia prawa materialnego. Warunkiem uwzględnienia zarzutu naruszenia przepisów postępowania jest stwierdzenie istotnego wpływu zaistniałego naruszenia na wynik sprawy. W analizowanej sprawie zarzuty naruszenia prawa procesowego jest konsekwencją zarzutu naruszenia prawa materialnego co powoduje, że w pierwszej kolejności rozpoznać należy zarzut naruszenia prawa materialnego.
Zarzut naruszenia przez Sąd pierwszej instancji prawa materialnego w zakresie obejmującym § 4 ust. 1 lit. c i § 4 ust. 6 lit. a, b i c uchwały w związku z art. 186 ust. 1 pkt 2 P.s.w.n. jest zasadny.
Wprawdzie w tej sprawie Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie także dostrzegł ową wadliwość ale uznał, że nie może dokonać oceny zgodności ww. przepisów uchwały w treścią powołanego art. 186 ust. 1 pkt 2 P.s.w.n., ponieważ przekroczyłoby to granice tej sprawy. Pogląd ten w tej sprawie jest niezasadny. Skoro nie budzi wątpliwości wykładnia art. 186 ust. 1 pkt 2 P.s.w.n. to uznanie, że niezgodna z tym przepisem regulacja zawarta w akcie znacznie niższej rangi niż ustawa musi być w tej sprawie zastosowana prowadzi do związania sędziów aktami wewnętrznymi organów wyższej uczelni wbrew treści art. 178 ust. 1 Konstytucji RP.
Zgodnie z tym przepisem sędziowie w sprawowaniu swojego urzędu są niezawiśli i podlegają tylko Konstytucji oraz ustawom. Zasada ta, stosowana na mocy art. 8 ust. 2 Konstytucji RP bezpośrednio, jest podstawą przyznania sądom kompetencji do odmowy zastosowania przepisów niższej rangi niż ustawa. Odmowa zastosowania przepisu aktu wewnętrznego nie oznacza, że sąd administracyjny go unieważnia lub w inny sposób usuwa z obrotu prawnego. Sąd rozstrzyga, że w konkretnej sprawie indywidualnej, zakwestionowany przez sąd przepis nie może być stosowany przez organ wykonujący administrację.
Sąd jest uprawniony do odmowy zastosowania takiego przepisu w stosunku do którego stwierdza jego niezgodność z ustawą. W uzasadnieniu wyroku wydanego przez skład 7 sędziów NSA z 16 stycznia 2006 r. sygn. akt I OPS 4/05 przyjęto, że uprawnienie każdego sądu rozpoznającego sprawę do oceny, czy określone przepisy rozporządzenia są zgodne z ustawą było i jest przyjmowane w orzecznictwie zarówno Trybunału Konstytucyjnego i Sądu Najwyższego, jak i Naczelnego Sądu Administracyjnego. Trybunał Konstytucyjny już w uzasadnieniu postanowienia z 13 stycznia 1998 r. sygn. U 2/97 (opubl. OTK 1998, nr 1, poz. 4) stwierdził, że ocena konstytucyjności i legalności przepisu rangi podustawowej może być dokonana przez sąd rozpatrujący sprawę indywidualną, w której przepis ten może być zastosowany. Pogląd ten jest w pełni przyjmowany w orzecznictwie sądowym (por. np. wyrok NSA z 21 września 2007 r. sygn. akt I OSK 1037/07; wyrok NSA z 21 lutego 2024 r. sygn. akt III OSK 3669/21; wyrok NSA z 29 stycznia 2025 r. sygn. akt III OSK 6400/21; wyrok NSA z 13 marca 2025 r. sygn. akt III OSK 21/24). Tym samym nie ulega wątpliwości, że skoro sąd administracyjny może w procesie wykładni operatywnej pominąć przepis rozporządzenia, to tym bardziej jest upoważniony do pominięcia postanowień uchwały Senatu [...] w sprawie zasad rekrutacji do szkoły doktorskiej, wydanej na podstawie art. 200 ust. 2 P.s.w.n., o ile reguły w niej zawarte naruszają zakres upoważnienia ustawowego lub są sprzeczne z normami prawnymi wynikającymi z ustawy.
Jak wynika z treści art. 186 ust. 1 pkt 2 P.s.w.n. stopień doktora nadaje się osobie, która uzyskała efekty uczenia się dla kwalifikacji na poziomie 8 PRK, przy czym efekty uczenia się w zakresie znajomości nowożytnego języka obcego są potwierdzone certyfikatem lub dyplomem ukończenia studiów, poświadczającymi znajomość tego języka na poziomie biegłości językowej co najmniej B2. Nie budzi najmniejszych wątpliwości, że przepis ten obejmuje każdy nowożytny język obcy.
Natomiast zgodnie z § 4 ust. 1 lit. c uchwały warunkiem przyjęcia na studia doktoranckie jest wykazanie się przez kandydata dokumentem poświadczającym znajomość języka angielskiego na poziomie co najmniej B2, a rodzaj tych dokumentów określa § 4 ust. 6 lit. a, b i c uchwały.
Wprost prowadzi to do sytuacji, w której dana osoba posiadająca dokument poświadczający znajomość innego nowożytnego języka obcego na poziomie co najmniej B2 mogłaby uzyskać stopień doktora, natomiast nie może być zakwalifikowana na studia doktorskie z powodu nieznajomości na tym poziomie języka angielskiego. Tym samym wyższe wymagania postawiono kandydatom na studia doktoranckie niż osobie, która ma uzyskać stopień doktora wieńczący ten etap studiów. W związku z tym należy uznać, że treść § 4 ust. 1 lit. c uchwały jest w oczywistym zakresie niezgodna z treścią art. 186 ust. 1 pkt 2 P.s.w.n. W takiej sytuacji Sąd pierwszej instancji miał obowiązek odmowy zastosowania § 4 ust. 1 lit. c uchwały jako przepisu sprzecznego z normą ustawową. Nie jest natomiast niezgodny z art. 186 ust. 1 pkt 2 P.s.w.n. § 4 ust. 6 lit. a-c uchwały. Przepis ten określa rodzaje dokumentów poświadczających znajomość języka angielskiego na określonym poziomie i z jego treści nie wynika, aby tylko język angielski był uznawany za wystarczający do zakwalifikowania na studia doktoranckie. Wprawdzie ustawodawca upoważnił w art. 200 ust. 2 w związku z ust. 1 P.s.w.n. senat (lub radę naukową) uczelni do ustalenia zasad rekrutacji do szkoły doktorskiej i w tym zakresie organy te korzystają z dość dużej autonomii, to jednak nie mogą ustalać takich zasad, które są sprzeczne z obowiązującymi przepisami Prawa o szkolnictwie wyższym i nauce. Podnoszona przez Rektora [...] powszechne posługiwanie się językiem angielskim w nauce nie oznacza, że można pominąć treść art. 186 ust. 1 pkt 2 P.s.w.n. warunkujący uzyskanie stopnia naukowego doktora od określonej znajomości każdego nowożytnego języka obcego na poziomie co najmniej B2, a nie tylko języka angielskiego.
Natomiast zarzuty naruszenia przez Sąd pierwszej instancji przepisów postępowania nie są zasadne. W istocie zarzuty te kwestionują wadliwe zastosowanie § 4 ust. 1 lit. c uchwały, a nie uchybienia w samej procedurze sądowoadministracyjnej.
Zarzut naruszenia art. 145 § 1 pkt 1 lit. c P.p.s.a. nie jest zasadny z tego powodu, że Sąd pierwszej instancji nie stosował tego przepisu. Nie można skutecznie zaskarżyć naruszenie przepisu postępowania, którego sąd w danej sprawie nie stosował.
Zarzut naruszenia art. 135 P.p.s.a. także nie jest zasadny. Zgodnie z jego treścią sąd stosuje przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia. Przepis ten ma charakter wynikowy, ponieważ jego zastosowanie uwarunkowane jest uwzględnieniem skargi przez Sąd pierwszej instancji (wyrok NSA z 20 grudnia 2022 r. sygn. akt II OSK 2296/21; wyrok NSA z 1 lutego 2023 r. sygn. akt II GSK 1269/19; wyrok NSA z 5 stycznia 2022 r. sygn. akt I OSK 1762/19). Ponadto reguluje on zakres orzekania "w głąb" danej sprawy uprawniając sąd nie tylko do uchylenia zaskarżonej decyzji, ale także usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, o ile jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia (wyrok NSA z 30 września 2022 r. sygn. akt III OSK 2824/21; wyrok NSA z 5 stycznia 2022 r. sygn. akt I OSK 1762/19).
W tej sprawie Sąd pierwszej instancji skargę oddalił, a tym samym nie mógł naruszyć art. 135 P.p.s.a. Ponadto art. 135 P.p.s.a. nie nakłada na sąd administracyjny obowiązku uchylania aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, ale stanowi tylko jego uprawnienie. W związku z tym w orzecznictwie podnosi się, że naruszenie art. 135 P.p.s.a. nie może być przedmiotem skutecznego zarzutu skargi kasacyjnej, ponieważ wspomniany przepis stanowi uprawnienie dla wojewódzkiego sądu administracyjnego do orzekania w granicach danej sprawy, a nie dla wnoszącego skargę na ściśle określony akt lub czynność organu administracji publicznej (por. wyrok NSA z 21 marca 2023 r. sygn. akt III OSK 1984/21; wyrok NSA z 21 maja 2025 r. sygn. akt I GSK 555/25).
Zasadny jest natomiast zarzut naruszenia przez Sąd pierwszej instancji art. 151 P.p.s.a. nie z powodu naruszenia przepisów postępowania, ale w związku z naruszeniem przepisu prawa materialnego poprzez dokonanie wadliwego zastosowania § 4 ust. 1 lit. c uchwały jako podstawy do wydania zaskarżonej decyzji mimo sprzeczności tego przepisu z treścią art. 186 ust. 1 pkt 2 P.s.w.n. Tym samym nie było uzasadnione w okolicznościach tej sprawy oddalenie skargi.
W tym stanie sprawy Naczelny Sąd Administracyjny, działając na podstawie art. 188 P.p.s.a. uchylił zaskarżony wyrok, a uznając, że istota sprawy jest dostatecznie wyjaśniona, uchylił na podstawie art. 145 § 1 pkt lit. a P.p.s.a. w związku z art. 193 P.p.s.a. zaskarżoną decyzję Rektora [...] z dnia 30 października 2023 r. skierowaną do skarżącego kasacyjnie oraz poprzedzającą ją decyzję Dyrektora Szkoły Doktorskiej [...] z dnia [...] września 2023 r. znak [...] o odmowie przyjęcia skarżącego kasacyjnie do Szkoły Doktorskiej [...] w dyscyplinie Nauki o polityce i administracji. Decyzje te zostały wydane z istotnym naruszeniem prawa materialnego poprzez oparcie ich o przepis niezgodny z treścią art. 186 ust. 1 pkt 2 P.p.s.a.
Uchylając obie decyzje Naczelny Sąd Administracyjny skorzystał z dyspozycji nomy prawnej zawartej w art. 135 P.p.s.a. w związku z art. 193 P.p.s.a. i zastosował przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do obu decyzji podjętych w tej sprawie.
Ponownie rozpoznając sprawę organ ma obowiązek uwzględnienia treści tego wyroku i ponownej oceny wniosku skarżącego kasacyjnie o przyjęcie do Szkoły Doktorskiej [...], o ile wniosek ten będzie podtrzymywany.
O kosztach orzeczono na podstawie art. 203 pkt 1 P.p.s.a. w związku z art. 200 i art. 205 § 2 P.p.s.a., zgodnie z którym w razie uwzględnienia skargi kasacyjnej, stronie która wniosła tę skargę należą się niezbędne koszty postępowania od organu, jeżeli w wyniku uwzględnienia skargi kasacyjnej został uchylony wyrok sądu pierwszej instancji oddalający skargę. W tej sprawie należało od Rektora [...] zasądzić na rzecz B. G. kwotę 677 złotych stanowiących zwrot kosztów postępowania sądowego. Koszty te obejmują zwrot opłaty za udzielenie pełnomocnictwa (w wysokości 17 zł), zwrot kwoty uiszczonego wpisu sądowego (w wysokości 200 zł), zwrot opłaty za sporządzenie uzasadnienia zaskarżonego wyroku (w wysokości 100 zł) i zwrot kosztów wynagrodzenia profesjonalnego pełnomocnika strony skarżącej kasacyjnie ustalonych na podstawie § 14 ust. 1 pkt 2 lit. b w związku z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (Dz. U. z 2023 r. poz. 1964 z późn. zm.).