III OSK 1706/21

III OSK 1706/21 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2022-12-01
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2021-01-04
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Beata Jezielska
Mirosław Wincenciak /sprawozdawca/
Rafał Stasikowski /przewodniczący/
Symbol z opisem
6192 Funkcjonariusze Policji
Hasła tematyczne
Policja
Sygn. powiązane
II SA/Wa 1483/18 - Wyrok WSA w Warszawie z 2019-04-26
Skarżony organ
Komendant Policji
Treść wyniku
Uchylono zaskarżony wyrok i orzeczenia organów I i II instancji
Powołane przepisy
Dz.U. 2017 poz 2067
art. 132 ust. 3 pkt 4, art. 135e pkt 10 oraz art. 135i ust. 1 i 4
Ustawa z dnia 6 kwietnia 1990 r. o Policji - tekst jedn.
Sentencja
Dnia 1 grudnia 2022 r. Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Rafał Stasikowski sędzia NSA Mirosław Wincenciak (spr.) sędzia del. WSA Beata Jezielska po rozpoznaniu w dniu 1 grudnia 2022 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej D.S. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 26 kwietnia 2019 r. sygn. akt II SA/Wa 1483/18 w sprawie ze skargi D.S. na orzeczenie Komendanta Wojewódzkiego Policji [...] z dnia 12 czerwca 2018 r. nr 45/2018 w przedmiocie wymierzenia kary dyscyplinarnej ostrzeżenia o niepełnej przydatności do służby na zajmowanym stanowisku 1) uchyla zaskarżony wyrok, zaskarżone orzeczenie oraz utrzymane nim w mocy orzeczenie Komendanta Miejskiego Policji w [...] z dnia 9 maja 2018 r. nr 5/2018; 2) zasądza od Komendanta Wojewódzkiego Policji [...] na rzecz D.S. kwotę 737 (słownie: siedemset trzydzieści siedem) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.
Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 26 kwietnia 2019 r. sygn. akt II SA/Wa 1483/18 oddalił skargę D.S. na orzeczenie Komendanta Wojewódzkiego Policji z siedzibą w [...] z dnia 12 czerwca 2018 r. nr 45/2018 w przedmiocie wymierzenia kary dyscyplinarnej ostrzeżenia o niepełnej przydatności do służby na zajmowanym stanowisku.
Wyrok został wydany w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy.
Komendant Wojewódzki Policji z siedzibą w [...] orzeczeniem z dnia 12 czerwca 2018 r. nr 45/2018, na podstawie art. 135n ust. 4 pkt 1 ustawy z dnia 6 kwietnia 1990 r. o Policji (t.j.: Dz. U. z 2017 r., poz. 2067 ze zm.), utrzymał w mocy orzeczenie Komendanta Miejskiego Policji w [...] z dnia 9 maja 2018 r. nr 5/2018 o uznaniu D.S. winnym zarzucanych czynów i wymierzeniu kary dyscyplinarnej ostrzeżenia o niepełnej przydatności do służby na zajmowanym stanowisku.
W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ odwoławczy podał, że Komendant Miejski Policji w [...], po zapoznaniu się ze sprawozdaniem z czynności wyjaśniających, postanowieniem z dnia 4 maja 2017 r. nr RPD-1/2017, na podstawie art. 134i ustawy o Policji, wszczął przeciwko [...] D.S. postępowanie dyscyplinarne, zarzucając mu, że:
1) w dniu [...] marca 2017 r., pomiędzy godziną 13:00 a 14:00, udokumentował w notatniku służbowym czynność służbową, której faktycznie nie wykonał – czyn z art. 132 ust. 2 ustawy o Policji w zw. z § 4 ust. 1 Wytycznych nr 2 Komendanta Głównego Policji z dnia 26 czerwca 2007 r. w sprawie zasad ewidencjonowania, wypełniania oraz przechowywania notatników służbowych;
2) w dniu [...] marca 2017 r., pomiędzy godziną 13:00 a 14:00, wprowadził w błąd [...] R.P. co do wykonywanych przez siebie czynności służbowych, wyłudzając podstępnie ich potwierdzenie w notatniku służbowym, co mogło być ze szkodą dla policjanta – czyn z art. 132 ust. 3 pkt 4 ustawy o Policji.
W następstwie przeprowadzonego postępowania dyscyplinarnego, Komendant Miejski Policji w [...] orzeczeniem z dnia 9 maja 2018 r. nr 5/2018, wydanym w oparciu o art. 135j ust. 1 ustawy o Policji, uznał [...] D.S. winnym popełnienia zarzucanych mu czynów i wymierzył karę dyscyplinarną w postaci ostrzeżenia o niepełnej przydatności do służby na zajmowanym stanowisku. W uzasadnieniu orzeczenia przedstawił opis stanu faktycznego i prawnego, ustalonego na podstawie zgromadzonego materiału dowodowego oraz stwierdził, iż dokonując analizy zebranego materiału dowodowego należało przyjąć, że czyny, jakich dopuścił się obwiniony w zakresie przedstawionych zarzutów, były przez niego zawinione. Miał on bowiem pełną świadomość spoczywających na nim obowiązków służbowych, co dało podstawę do stwierdzenia, iż zarzucanego przewinienia dyscyplinarnego dopuścił się celowo.
Komendant Wojewódzki Policji z siedzibą w [...] nie uwzględnił odwołania obwinionego od w/w orzeczenia organu pierwszej instancji. Wskazał, że materiał dowodowy zebrany w toku postępowania dyscyplinarnego potwierdza bezsprzecznie fakt naruszenia przez [...] D.S. dyscypliny służbowej w sposób określony w pierwszym z przedstawionych mu zarzutów. Dowody wskazują jednoznacznie na to, że obwiniony dokonał w swoim notatniku służbowym zapisu, że w godz. 6:00-7:30 zapoznawał się z aktami prawnymi, podczas gdy faktycznie takiej czynności nie wykonywał. Ponadto popełnił on także przewinienie dyscyplinarne polegające na wprowadzeniu w błąd [...] R.P. (drugi z zarzucanych policjantowi czynów), co do wykonywanych przez niego czynności po zakończeniu służby na terenie KMP w [...] po godz. 06:00. Następnie organ szczegółowo odniósł się do zarzutów przedstawionych w odwołaniu, uznając je za niezasadne.
Powyższe orzeczenie stało się przedmiotem skargi D.S. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, w której zarzucił organowi naruszenie przepisów mające istotny wpływy na wynik postępowania, tj.:
1) art. 134 pkt 4 w zw. z art. 134c ustawy o Policji, wskutek orzeczenia wobec skarżącego kary ostrzeżenia o niepełnej przydatności na zajmowanym stanowisku, bez dokonania ustawowego wytknięcia skarżącemu niewłaściwego postępowania i uprzedzenia, że ponowne popełnienie przewinienia dyscyplinarnego będzie skutkować wyznaczeniem na niższe stanowisko w trybie dyscyplinarnym lub ukaraniem surowszą karą dyscyplinarną;
2) art 135i ust. 1 ustawy o Policji, wskutek uniemożliwienia skarżącemu zapoznania się z materiałem dowodowym przed wydaniem zaskarżonego orzeczenia, co uniemożliwiło mu odniesienie się do zgromadzonego materiału dowodowego i zgłoszenie wniosków dowodowych;
3) art. 135i ust. 7 ustawy o Policji, wskutek wydania przez rzecznika dyscyplinarnego Komendy Miejskiej Policji w [...] postanowienia o zakończeniu czynności dowodowych i zaniechaniu sprawozdania, które winno zostać doręczone skarżącemu, celem zapoznania się z ustaleniami i motywami rzecznika, co umożliwiłoby skarżącemu odniesienie się do tych ustaleń;
4) art. 135j ust. 1 ustawy o Policji, poprzez niepodjęcie przez organ wszelkich czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy, a w szczególności zaniechania rozpoznania składanych przez skarżącego wniosków dowodowych, zażaleń oraz skarg, a także poprzez dokonanie dowolnej i wybiórczej oceny zgromadzonego materiału dowodowego;
5) art. 135j ust. 1 w zw. z art. 135k ust. 1 ustawy o Policji, poprzez nieodniesienie się organu odwoławczego do wszystkich argumentów podniesionych przez stronę w odwołaniu.
Wskazując na powyższe zarzuty, skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego orzeczenia w całości oraz rozważenie uchylenia orzeczenia organu pierwszej instancji. Ponadto wniósł o zasądzenie zwrotu kosztów postępowania.
W uzasadnieniu skargi przedstawił argumentację mającą wykazać zasadność podniesionych w niej zarzutów.
Komendant Wojewódzki Policji z siedzibą w [...] w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonego orzeczenia.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uznał, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie.
W uzasadnieniu wyroku podał, że zasady odpowiedzialności dyscyplinarnej policjantów oraz postępowanie w tych sprawach regulują przepisy Rozdziału 10 ustawy o Policji. W zakresie nieuregulowanym w tej ustawie, do postępowania dyscyplinarnego stosuje się natomiast odpowiednio przepisy Kodeksu postępowania karnego, dotyczące wezwań, terminów, doręczeń i świadków, z wyłączeniem możliwości nakładania kar porządkowych. W postępowaniu dyscyplinarnym do świadków nie stosuje się również art. 184 Kodeksu postępowania karnego (art. 135p ust. 1 ustawy o Policji w brzmieniu obowiązującym w dniu wydania zaskarżonego orzeczenia). Stosownie do treści art. 132 ust. 1 ustawy o Policji, policjant odpowiada dyscyplinarnie za popełnienie przewinienia dyscyplinarnego polegającego na naruszeniu dyscypliny służbowej lub nieprzestrzeganiu zasad etyki zawodowej. Z kolei zgodnie z art. 132a ustawy o Policji przewinienie dyscyplinarne jest zawinione wtedy, gdy policjant: 1) ma zamiar jego popełnienia, to jest chce je popełnić albo przewidując możliwość jego popełnienia, na to się godzi; 2) nie mając zamiaru jego popełnienia, popełnia je jednak na skutek niezachowania ostrożności wymaganej w danych okolicznościach, mimo że możliwość taką przewidywał albo mógł i powinien przewidzieć. W świetle powyższego przepisu, przewinienie dyscyplinarne policjanta może mieć charakter umyślny lub nieumyślny. Przy czym ustalenie umyślności bądź nieumyślności przewinienia dyscyplinarnego, warunkuje wystąpienie winy przy jego popełnieniu. Przewinienie umyślne może być popełnione w zamiarze bezpośrednim lub ewentualnym. Zamiar bezpośredni polega na chęci popełnienia przewinienia. Zamiar ewentualny charakteryzuje się natomiast tym, że policjant nie chce popełnić określonego przewinienia, lecz mimo wszystko godzi się na jego popełnienie. Nieumyślność przewinienia dyscyplinarnego polega z kolei na tym, że policjant nie chce popełnić przewinienia, nie godzi się na jego popełnienie, lecz mimo to je popełnia. W takiej sytuacji popełnienie przewinienia ma charakter nieumyślności spowodowanej niezachowaniem ostrożności wymaganej w danych okolicznościach. Dla stwierdzenia nieumyślności wymagane jest tym samym ustalenie, że przewinienie zostało popełnione wskutek niezachowania reguł ostrożności, a więc określony skutek można przypisać policjantowi tylko wtedy, gdy naruszył reguły postępowania, które miały chronić właśnie przed spowodowaniem tego skutku.
W ocenie Sądu pierwszej instancji, w świetle zebranego w postępowaniu dyscyplinarnym materiału dowodowego nie budzi wątpliwości, że skarżący dopuścił się popełnienia zarzucanych mu przewinień dyscyplinarnych oraz że do popełnienia tych przewinień dyscyplinarnych doszło z winy umyślnej. Dowody wskazują bowiem jednoznacznie na to, że skarżący w dniu [...] marca 2017 r. dokonał w swoim notatniku służbowym zapisu, że w godz. 6:00-7:30 zapoznawał się z aktami prawnymi, podczas gdy faktycznie takiej czynności nie wykonywał. Ponadto wprowadził w błąd [...] R.P. co do wykonywanych przez niego czynności po zakończeniu służby na terenie KMP w [...] po godz. 06:00. Organ prawidłowo przypisał działaniu skarżącego winę umyślną z zamiarem ewentualnym, gdyż dopuszczając się popełnienia zarzucanych przewinień dyscyplinarnych skarżący miał obiektywne możliwości przewidywania skutków swojego działania. Podejmując decyzję o wpisaniu do notatnika służbowego czynności, których faktycznie nie wykonywał oraz wprowadzając w błąd innego policjanta, zdawał sobie bowiem sprawę z konsekwencji wynikających z ujawnienia takiego postępowania. Fakt popełnienia przez skarżącego zarzucanych przewinień dyscyplinarnych znalazł potwierdzenie w zgromadzonym materiale dowodowym, w tym w szczególności w zeznaniach świadków: [...], które są zbieżne, spójne, logiczne i wzajemnie się potwierdzają. Skarżący w toku postępowania dyscyplinarnego nie ustosunkował się do przedstawionych mu zarzutów oraz nie złożył wyjaśnień, mimo podejmowanych wielokrotnie przez rzecznika dyscyplinarnego prób przesłuchania go w charakterze obwinionego. Przesłuchany w dniu 28 listopada 2017 r. w charakterze obwinionego odmówił natomiast składania wyjaśnień. Odmówił też zapoznania się z materiałami postępowania, co znalazło odzwierciedlenie w sporządzonej na tę okoliczność przez [...] P.A. notatce służbowej (karta nr 209 akt postępowania).
Mając powyższe na uwadze, jako nieuzasadniony Sąd ocenił podniesiony w skardze zarzut naruszenia przez organ w toku postępowania dyscyplinarnego art. 135i ust. 1 ustawy o Policji, poprzez uniemożliwienie skarżącemu zapoznanie się ze zgromadzonym materiałem dowodowym. Zgodnie bowiem z art. 135i ust. 4 ustawy o Policji, odmowa zapoznania się z aktami postępowania lub złożenia podpisu stwierdzającego tę okoliczność nie wstrzymuje postępowania. Rzecznik dyscyplinarny dokonuje natomiast wzmianki o odmowie w aktach postępowania. Nieuzasadniony jest także zarzut skarżącego, iż rzecznik dyscyplinarny zaniechał sporządzenia i doręczenia mu sprawozdania, o którym mowa w art. 135i ust. 7 ustawy o Policji. Sprawozdanie takie zostało sporządzone przez rzecznika dyscyplinarnego, natomiast – wbrew twierdzeniu skarżącego – w tym przypadku rzecznik dyscyplinarny nie miał obowiązku zapoznania go z nim, czy też doręczenia go obwinionemu. Zgodnie z art. 135j ust. 1 ustawy o Policji, obwinionemu doręcza się sprawozdanie tylko w sytuacji, gdy przełożony dyscyplinarny poweźmie zamiar wymierzenia kary wydalenia ze służby w Policji, co w niniejszej sprawie nie miało miejsca. Ponadto, w toku postępowania dyscyplinarnego skarżący złożył szereg skarg i wniosków, które nie zostały przez niego podpisane pomimo, iż Komendant Miejski Policji w [...], działając na podstawie art. 120 § 1 k.p.k., wezwał go do usunięcia tego braku formalnego. Zgłaszane przez skarżącego wnioski dowodowe, których braki formalne zostały uzupełnione, były natomiast każdorazowo rozpoznawane przez rzecznika dyscyplinarnego zgodnie z art. 135f ust. 7 ustawy o Policji. Postanowienia rzecznika dyscyplinarnego o odmowie uwzględnienia wniosków dowodowych były też poddawane kontroli przełożonego, w następstwie składanych przez skarżącego zażaleń. Organy obu instancji rozważyły również okoliczności przemawiające zarówno na korzyść, jak i na niekorzyść, obwinionego. Organ odwoławczy, wbrew zarzutom skarżącego, odniósł się szczegółowo w swoim orzeczeniu do zarzutów podniesionych przez stronę w odwołaniu. Zdaniem Sądu, wymierzona kara dyscyplinarna ostrzeżenia o niepełnej przydatności do służby na zajmowanym stanowisku jest adekwatna do popełnionych przewinień dyscyplinarnych i uwzględnia dyrektywy wymiaru kary wskazane w art. 134h ustawy o Policji.
W tym stanie rzeczy Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j.: Dz. U. z 2018 r., poz. 1302 ze zm., dalej w skrócie "p.p.s.a."), orzekł, jak w sentencji wyroku.
Skargę kasacyjną od powyższego wyroku do Naczelnego Sądu Administracyjnego wniósł D.S. Zaskarżając wyrok w całości, na podstawie art. 174 pkt 1 i 2 p.p.s.a. zarzucił:
I) naruszenie przepisów prawa procesowego w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy, tj.:
1) art. 133 § 1, art. 134 § 1, art. 145 § 1 pkt 1 lit. c i art. 151 p.p.s.a., poprzez oparcie się przez Sąd pierwszej instancji na stanie faktycznym, który został wyjaśniony przez organy prowadzące postępowanie dyscyplinarne w sposób niepełny, co w efekcie doprowadziło do błędnego zastosowania środka w postaci oddalenia skargi, w miejsce zastosowania środka w postaci uchylenia w całości orzeczenia organu drugiej instancji oraz utrzymanego nim mocy orzeczenia organu pierwszej instancji i przekazaniu sprawy do ponownego rozpoznania;
2) art. 141 § 4 p.p.s.a., poprzez nieodniesienie się przez Sąd pierwszej instancji do wszystkich zarzutów skargi, zwłaszcza w zakresie naruszenia prawa skarżącego do obrony;
3) art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. oraz art. 4, art. 5, art. 6, art. 148 § 2, art. 171 § 1 i 7, art. 122 § 1, art. 74 § 1 oraz art. 77 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. Kodeks postępowania karnego (t.j.: Dz. U. z 2017 r., poz. 1904 ze zm., dalej w skrócie "k.p.k."), poprzez nieuzasadnione pominięcie naruszeń przepisów postępowania przez organ dyscyplinarny, mających wpływ na wynik sprawy, a to: błędnego przesłuchiwania świadków, wydłużania postępowania, prowadzenia postępowania w stosunku do obwinionego bez uczestnictwa obrońcy, zaniechania możliwości ustanowienia fachowego obrońcy, czy też zapoznania na zakończenie postępowania obwinionego z aktami sprawy – oraz zaniechania powtórzenia czynności dowodowych, jakie zostały przeprowadzone przez wyłączonego postanowieniem z dnia 28 listopada 2017 r. rzecznika dyscyplinarnego [...] z KMP w [...], który nawet pomimo wyłączenia uczestniczył w czynnościach związanych z prowadzonym postępowaniem dyscyplinarnym, zaś cały materiał dowodowy został zebrany przez wyłączonego rzecznika dyscyplinarnego, a wnioski dowodowe obwinionego złożone w toku postępowania po dniu 28 listopada 2017 r. zostały oddalone w całości ze wskazaniem, że nie mają one rzekomo znaczenia dla przedmiotowej sprawy, mimo że ich przeprowadzenie gwarantowało obwinionemu realizację jego prawa do obrony;
4) art. 135e pkt 1 ustawy o Policji, poprzez zaniechanie działania zmierzającego do zebrania wyczerpującego materiału dowodowego wskazującego na winę obwinionego – zwłaszcza przez nierozpoznanie wniosków dowodowych złożonych przez obwinionego, który nie został prawidłowo wezwany do uzupełnienia braków formalnych tychże wniosków, zaś pozostałe wnioski zostały w całości oddalone w oparciu o lakoniczne twierdzenie w zakresie ich rzekomej "nieprzydatności" do ustalenia stanu faktycznego w sprawie;
5) art. 135e pkt 10 ustawy o Policji, poprzez zaniechanie wydania postanowienia o zmianie zarzutów, a w konsekwencji ukaranie za czyny, które nie powinny być objęte dwoma oddzielnymi zarzutami w przedmiotowym postępowaniu, zwłaszcza wobec braku spełnienia przesłanek z art. 132 ust. 3 pkt 4 ustawy o Policji;
6) art. 135f ust. 1 pkt 2 i 3 oraz ust. 8 ustawy o Policji, poprzez nieuwzględnienie oraz nierespektowanie w przedmiotowym postępowaniu wniosków dowodowych zgłaszanych przez skarżącego, w przedmiocie których organ rozpoznający sprawę nie wypowiedział się w sposób umożliwiający złożenie skutecznego zażalenia, jak również odmowę wyznaczenia terminu na zapoznanie się aktami sprawy, brak powiadomienia skarżącego o tym, że materiał dowodowy niezbędny dla wydania w sprawie orzeczenia został zebrany, zaś skarżący może zapoznać się z nim w określonym terminie wyznaczonym przez prowadzącego postępowanie dyscyplinarne, brak wskazania, jakie wnioski dowodowe i z jakiej daty są obarczone brakami formalnymi, co uniemożliwiło skarżącemu ich prawidłowe uzupełnienie i rozpoznanie tych wniosków przez organ prowadzący postępowanie dyscyplinarne;
7) art. 135g ust. 1 i 2 ustawy o Policji, poprzez brak obiektywnego, wszechstronnego rozpatrzenia materiału dowodowego, w szczególności okoliczności przemawiających na korzyść obwinionego, a także dokonania jego oceny niezgodnie z zasadami logiki i rozstrzygnięcie niedających się usunąć wątpliwości na jego niekorzyść – zwłaszcza zaś uznanie, że dokonanie wpisu do notatnika służbowego było celowe i zmierzało do uzyskania przerwy w pracy po 16 godzinach służby, skoro skarżący w tym samym dniu brał udział w dodatkowym szkoleniu (badaniu), zaś w godzinach 13.00-14.00 nadal przebywał w miejscu pracy od godziny 22.00 poprzedniego dnia; ponadto Sąd pierwszej instancji wadliwe uznał, że skarżący zamierzał wprowadzić w błąd innego funkcjonariusza – bez wskazania, na czym miała polegać szkoda dla tego policjanta przez potwierdzenie tych czynności, skoro [...] R.P. po zapoznaniu się z treścią wpisu, do czego był obowiązany, złożył podpis pod tym wpisem;
8) art. 135g ustawy o Policji, poprzez zaniechanie badania oraz uwzględnienia okoliczności przemawiających na korzyść obwinionego, a to przebiegu jego dotychczasowej służby i przedawnienia karalności;
9) art. 135j ustawy o Policji, poprzez dokonanie oceny zebranego materiału dowodowego w sposób rażąco dowolny i wyłącznie na niekorzyść obwinionego;
10) art. 135i ustawy o Policji, poprzez zaniechanie zapoznania obwinionego z aktami postępowania dyscyplinarnego po przeprowadzeniu czynności dowodowych i uznaniu, że zostały wyjaśnione wszystkie istotne okoliczności sprawy – mimo wniosków składanych przez obwinionego w tym celu oraz braku powiadomienia go o zakończeniu czynności dowodowych, jak też o tym, że w oparciu o tak zebrany materiał dowodowy zostanie wydane orzeczenie;
11) art. 135f ust. 1 pkt 3 ustawy o Policji, gdyż obwiniony nie uzyskał prawa i zgody na przeglądanie akt postępowania dyscyplinarnego oraz sporządzania z nich notatek i nie mógł z tego prawa skorzystać – wobec pominięcia okoliczności faktycznej polegającej na tym, że obwiniony poinformował pismem o tym, że wadliwe adresowana korespondencja nie dociera do niego, co zostało pominięte i zlekceważone przez rzecznika dyscyplinarnego; wbrew art. 135f ust. 2 ustawy o Policji obwiniony nie otrzymał postanowienia odmawiającego udostępnienia akt, na które przysługuje zażalenie;
12) art. 44 § 4 k.p.a. i brak doręczenia skarżącemu pisma powiadamiającego o możliwości zapoznania się z aktami sprawy;
13) art. 135g ust. 1 i 2 ustawy o Policji, poprzez nieuwzględnienie okoliczności przemawiających na korzyść skarżącego w postaci jego wyjaśnień, które winny doprowadzić do wywołania uzasadnionych wątpliwości co do faktu naruszenia przez niego dyscypliny służbowej i zawinionego dopuszczenia się zarzucanych przewinień dyscyplinarnych oraz do rozstrzygnięcia ich na jego korzyść;
14) art. 135g ust. 1 ustawy o Policji, poprzez bezzasadną odmowę uwzględnienia wniosków dowodowych zgłoszonych przez skarżącego, w sytuacji, gdy organ postępowania ma obowiązek badać zarówno okoliczności przemawiające na korzyść, jak i na niekorzyść strony, nie zaś arbitralnie decydować o tym, że wszelkie dowody zgłoszone przez obwinionego są nieprzydatne dla rozpoznania sprawy;
15) art. 135g ust. 3 pkt 4 ustawy o Policji, poprzez wadliwe i niekompletne sformułowanie zarzutu w punkcie I i II – polegające na braku wskazania pełnej kwalifikacji prawnej przewinienia dyscyplinarnego;
16) art. 134c w zw. z art. 135g ustawy o Policji, poprzez wymierzenie obwinionemu nieproporcjonalnej kary dyscyplinarnej ostrzeżenia o niepełnej przydatności na zajmowanym stanowisku, w sytuacji, gdy dotychczasowy przebieg służby obwinionego stanowi rękojmię należytego wykonywania obowiązków służbowych w przyszłości;
II) naruszenie przepisów prawa materialnego, tj.:
1) art. 132 ust. 3 pkt 4 ustawy o Policji, poprzez jego niewłaściwe zastosowanie, polegające na bezpodstawnym przyjęciu, że czyn wskazany w punkcie I orzeczenia z dnia 9 maja 2018 r. nr 5/2018, wydanego na podstawie art. 135j ust. 1 ustawy o Policji, stanowi zupełnie inny czyn, niż ten opisany w punkcie II zaskarżonego orzeczenia, co spowodowało, że skarżący za jedno przypisane mu wadliwie zachowanie został ukarany dwukrotnie, mimo że zachodziła tożsamość zarzucanego czynu;
2) art. 42 ust. 2 Konstytucji RP, poprzez jego niezastosowanie i tym samym zaniechanie umożliwienia prawa do obrony przez obwinionego na zasadach gwarantujących mu skorzystanie z konstytucyjnie przyjętych w tym zakresie gwarancji;
3) art. 132 ust. 3 pkt 4 ustawy o Policji, poprzez jego błędną wykładnię i nieuzasadnione przyjęcie, iż skarżący wprowadził w błąd przełożonego i spowodowało to (lub mogło spowodować) szkodę służbie, policjantowi lub innej osobie;
4) art. 134f oraz art. 134g i 134h ustawy o Policji, poprzez niezasadne orzeczenie wobec obwinionego kary ostrzeżenia o niepełnej przydatności do służby na zajmowanym stanowisku, polegające na pominięciu rozważań dotyczących tego, że kara powinna być współmierna do popełnionego przewinienia dyscyplinarnego i stopnia zawinienia, w szczególności powinna uwzględniać okoliczności popełnienia przewinienia dyscyplinarnego, jego skutki, w tym następstwa dla służby, rodzaj i stopień naruszenia ciążących na obwinionym obowiązków, pobudki działania, zachowanie obwinionego przed popełnieniem przewinienia dyscyplinarnego i po jego popełnieniu oraz dotychczasowy przebieg służby – które to nie zostały w żaden sposób uwzględnione przez organ prowadzący postępowanie, zwłaszcza zaś w kontekście postanowienia o wyłączeniu rzecznika dyscyplinarnego, który przeprowadził niemalże całe postępowanie dowodowe w sprawie;
5) art. 42 ust. 2 Konstytucji RP w związku z wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 19 marca 2007 r., sygn. akt K 47/05, z którego wynika, że obwiniony ma prawo do obrony formalnej i materialnej.
Wskazując na powyższe zarzuty, skarżący kasacyjnie wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie do ponownego rozpoznania oraz o zasądzenie zwrotu kosztów postępowania według norm przepisanych. Ponadto wniósł o rozpoznanie sprawy na rozprawie.
W oparciu o art. 106 § 3 p.p.s.a. wniósł także o przeprowadzenie uzupełniającego dowodu ze wskazanych dokumentów.
W uzasadnieniu skargi kasacyjnej przedstawił argumentację mającą wykazać zasadność podniesionych w niej zarzutów.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
W świetle art. 174 p.p.s.a. skargę kasacyjną można oprzeć na następujących podstawach:
1) naruszeniu prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie,
2) naruszeniu przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.
Naczelny Sąd Administracyjny jest związany podstawami skargi kasacyjnej, ponieważ w świetle art. 183 § 1 p.p.s.a. rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc z urzędu pod rozwagę jedynie nieważność postępowania. Jeżeli zatem nie wystąpiły przesłanki nieważności postępowania wymienione w art. 183 § 2 p.p.s.a., a w rozpoznawanej sprawie przesłanek tych brak, to Sąd związany jest granicami skargi kasacyjnej. Oznacza to, że Sąd nie jest uprawniony do samodzielnego dokonywania konkretyzacji zarzutów skargi kasacyjnej, a upoważniony jest do oceny zaskarżonego orzeczenia wyłącznie w granicach przedstawionych we wniesionej skardze kasacyjnej.
Skarga kasacyjna zawiera częściowo usprawiedliwione podstawy.
Na uwzględnienie zasługiwały zarzuty skargi kasacyjnej podnoszące wadliwą kwalifikację prawną przewinień dyscyplinarnych. Przypomnieć należy, że skarżącemu kasacyjnie zarzucono, że: "1. w dniu [...] marca 2017 r. pomiędzy godziną 13:00 a 14:00 udokumentował w notatniku służbowym czynność służbową, której faktycznie nie wykonał, to jest o czyn z art. 132 ust. 2 ustawy z dnia 6 kwietnia 1990 roku o Policji w zw. z § 4 ust. 1 Wytycznych nr 2 Komendanta Głównego Policji z dnia 26 czerwca 2007 r. w sprawie zasad ewidencjonowania, wypełniania oraz przechowywania notatników służbowych, 2. w dniu [...] marca 2017 r. pomiędzy godziną 13:00 a 14:00 wprowadził w błąd [...] R.P. co do wykonywanych przez siebie czynności służbowych wyłudzając podstępnie ich potwierdzenie w notatniku służbowym, co mogło być ze szkodą dla policjanta, to jest o czyn z art. 132 ust. 3 pkt 4 ustawy z dnia 6 kwietnia 1990 r. o Policji". Ustalona w sprawie sekwencja zdarzeń, które miały miejsce w dniu 15 marca 2017 r. pomiędzy 13:00 a 14:00, będących przedmiotem oceny prawnej organów orzekających w sprawie, nie budzi wątpliwości. Materiał dowodowy wskazuje jednoznacznie, że skarżący kasacyjnie w w/w czasie wpisał do notatnika służbowego czynność, której w rzeczywistości nie wykonał.
Przechodząc do oceny prawnej postawionych skarżącemu zarzutów, wskazać należy, że przepis art. 132 ust. 2 ustawy o Policji zawiera definicję naruszenia dyscypliny służbowej, które określa następująco: "(...) czyn policjanta polegający na zawinionym przekroczeniu uprawnień lub niewykonaniu obowiązków wynikających z przepisów prawa lub rozkazów i poleceń wydanych przez przełożonych uprawnionych na podstawie tych przepisów". Przykładowy katalog czynów stanowiących naruszenie dyscypliny służbowej zawiera przepis art. 132 ust. 3 ustawy o Policji. Użyte w treści tego przepisu sformułowanie "w szczególności" oznacza, iż nie jest to wyliczenie wyczerpujące.
Zdaniem składu orzekającego Naczelnego Sądu Administracyjnego, pomiędzy opisanymi w zarzutach przewinieniami dyscyplinarnymi zachodzi związek funkcjonalny. Związek ten polega na tym, że pierwszy z zarzucanych skarżącemu czynów jest środkiem do popełnienia drugiego czynu. Zatem czyn określony w zarzucie drugim jest konsekwencją czynu określonego w zarzucie pierwszym. Ponadto czyny te były popełnione w bardzo krótkim odstępie czasu. W zaistniałej sytuacji kara wymierzona za wpisanie w notatniku służbowym czynności służbowej, której skarżący nie wykonał, wyczerpuje potrzebę ukarania za czyn określony w zarzucie drugim, określony jako wprowadzenie w błąd [...] R.P. co do wykonywanych przez skarżącego kasacyjnie czynności służbowych poprzez wpisanie ich w notatniku służbowym. Za przyjęciem w/w oceny prawnej, sui generis pomijalnego zbiegu odpowiedzialności dyscyplinarnej skarżącego kasacyjnie, przemawiają również okoliczności popełnienia drugiego z zarzucanych czynów, tj. wprowadzenia w błąd [...] R.P. Wprowadzenie w błąd polega na przekazaniu fałszywych informacji lub zatajaniu istotnych informacji w celu uzyskania korzyści. Aby ocenić, czy dane zachowanie jest wprowadzaniem w błąd, należy wziąć pod uwagę wszystkie okoliczności, jak np. stan wiedzy osoby, która otrzymuje informacje, czy jej wiek. Jak wynika z ustaleń w sprawie, skarżący kasacyjnie zwrócił notatnik [...] R.P., który nie weryfikując treści zapisów dokonanych w notatniku przystawił swój stempel i złożył podpis. Dopiero po pewnym czasie dokonał on sprawdzenia treści zapisów w notatniku służbowym i stwierdził, że skarżący kasacyjnie wpisał w nim czynność, która nie miała miejsca. Zatem, gdyby [...] R.P. zweryfikował prawdziwość wpisów skarżącego kasacyjnie przed złożeniem swojego podpisu i pieczęci, do czego był zobowiązany, to wówczas nie byłoby podstaw do postawienia skarżącemu kasacyjnie drugiego z zarzutów dyscyplinarnych.
Z tych względów zarzuty skargi kasacyjnej, podnoszące naruszenie przepisów art. 132 ust. 3 pkt 4 i art. 135e pkt 10 ustawy o Policji, należało uznać za uzasadnione.
Chybione okazały się natomiast zarzuty podnoszące naruszenie przepisów postępowania.
Popełnienie przez skarżącego czynu polegającego na wpisaniu w notatniku czynności, której nie wykonał, znalazło potwierdzenie w zgromadzonym materiale dowodowym, w tym w szczególności w zeznaniach świadków [...], które są zbieżne, spójne, logiczne i wzajemnie się potwierdzają. Skarżący kasacyjnie w toku postępowania dyscyplinarnego nie ustosunkował się do przedstawionych mu zarzutów oraz nie złożył wyjaśnień, mimo podejmowanych wielokrotnie przez rzecznika dyscyplinarnego prób przesłuchania go w charakterze obwinionego. Przesłuchany w dniu 28 listopada 2017 r. w charakterze obwinionego odmówił składania wyjaśnień. Odmówił też zapoznania się z materiałami postępowania, co znalazło odzwierciedlenie w sporządzonej na tę okoliczność przez [...] P.A. notatce służbowej.
Nieuzasadniony jest zarzut naruszenia przez organ w toku postępowania dyscyplinarnego art. 135i ust. 1 ustawy o Policji, poprzez uniemożliwienie skarżącemu zapoznania się ze zgromadzonym materiałem dowodowym. Zgodnie bowiem z art. 135i ust. 4 ustawy o Policji, odmowa zapoznania się z aktami postępowania lub złożenia podpisu stwierdzającego tę okoliczność nie wstrzymuje postępowania. Rzecznik dyscyplinarny dokonuje natomiast wzmianki o odmowie w aktach postępowania. Wbrew zarzutom skarżącego kascyjnie, organ pozostawił bez rozpoznania tylko te ze złożonych przez niego w toku postępowania dyscyplinarnego wniosków i skarg, którym nie mógł nadać biegu z uwagi na nieusunięcie przez stronę ich braków formalnych. W toku postępowania dyscyplinarnego skarżący złożył bowiem szereg skarg i wniosków, które nie zostały przez niego podpisane, pomimo iż Komendant Miejski Policji w [...], działając na podstawie art. 120 § 1 k.p.k., wezwał go do usunięcia braków formalnych, poprzez złożenie podpisów na przedmiotowych dokumentach. Zgłaszane przez skarżącego w toku postępowania dyscyplinarnego wnioski dowodowe, których braki formalne zostały uzupełnione, były natomiast każdorazowo rozpoznawane przez rzecznika dyscyplinarnego zgodnie z art. 135f ust. 7 ustawy o Policji. Postanowienia rzecznika dyscyplinarnego o odmowie uwzględnienia wniosków dowodowych były też poddawane kontroli przełożonego, w następstwie składanych przez skarżącego zażaleń. Odmawiając uwzględnienia zgłoszonych wniosków dowodowych rzecznik dyscyplinarny wyjaśniał też każdorazowo przyczyny tej odmowy.
Odnosząc się do podniesionego w skardze zarzutu naruszenia art. 42 ust. 2 Konstytucji RP w związku z wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 19 marca 2007 r., sygn. akt K 47/05 (publ. Dz. U. z dnia 2 kwietnia 2007 r. Nr 57, poz. 390), wskazać należy, że Trybunał Konstytucyjny uznał art. 135f ust. 1 pkt 4 ustawy o Policji za niezgodny z art. 42 ust. 2 w zw. z art. 31 ust. 3 Konstytucji RP. Wskazany powyżej art. 135f ust. 1 pkt 4 stanowił, że w toku postępowania dyscyplinarnego obwiniony ma prawo do ustanowienia obrońcy za jego zgodą spośród policjantów. Z kolei Konstytucja RP określa podstawowe zasady odpowiedzialności karnej, w tym prawo do obrony, o którym mówi art. 42 ust. 2. Zgodnie z tym przepisem: "Każdy, przeciw komu prowadzone jest postępowanie karne, ma prawo do obrony we wszystkich stadiach postępowania. Może on w szczególności wybrać obrońcę lub na zasadach określonych w ustawie korzystać z obrońcy z urzędu". Trybunał Konstytucyjny w uzasadnieniu orzeczenia wskazał, że art. 42 Konstytucji RP znajduje zastosowanie do oceny nie tylko regulacji o stricte karnym charakterze, ale też odpowiednio do innych regulacji o represyjnym charakterze. Niewątpliwie znajdują też one zastosowanie do podstaw i procedury odpowiedzialności dyscyplinarnej, bo jak wskazuje doktryna prawa karnego: "Zjawisko karania nie ogranicza się wyłącznie do sfery państwowego prawa karnego. Najbliższe prawu karnemu jest prawo dyscyplinarne, które wprost uważać można za szczególną gałąź czy rodzajową odmianę prawa karnego". Nie można uznać, aby w rozpoznawanej sprawie prawo skarżącego do obrony zostało naruszone. W toku postępowania skarżący był informowany o przysługujących mu uprawnieniach procesowych i podejmowanych czynnościach.
Nie zasługiwał również na uwzględnienie zarzut naruszenia przepisu art. 141 § 4 p.p.s.a. Przepis ten określa elementy uzasadnienia wyroku. Stanowi, że powinno ono zawierać zwięzłe przedstawienie stanu sprawy, zarzutów podniesionych w skardze, stanowisk pozostałych stron, podstawę prawną rozstrzygnięcia oraz jej wyjaśnienie. Analiza uzasadnienia zaskarżonego wyroku pozwala na przyjęcie, że objęło ono wszystkie niezbędne wymogi, o których mowa w powołanym przepisie, a przedstawiony w nim wywód prawny w toku kontroli instancyjnej pozwala na ocenę, jakie znaczenie Sąd pierwszej instancji nadał zastosowanym normom prawnym i co stanowiło podstawę prawną rozstrzygnięcia zawartego w sentencji wyroku. W judykaturze przyjmuje się, że orzeczenie sądu pierwszej instancji uchyla się spod kontroli instancyjnej w przypadku braku wymaganych prawem części (np. nieprzedstawienia stanu sprawy, czy też niewskazania lub niewyjaśnienia podstawy prawnej rozstrzygnięcia), a także wówczas, gdy będą one co prawda obecne, niemniej jednak obejmować będą treści podane w sposób niejasny, czy też nielogiczny, uniemożliwiający jednoznaczne ustalenie stanu faktycznego i prawnego, stanowiącego podstawę kontrolowanego wyroku sądu (por. wyroki NSA z dnia: 15 czerwca 2010 r., sygn. II OSK 986/09 i 12 marca 2015 r., sygn. I OSK 2338/13, publ. CBOSA). Przy czym tylko wówczas, gdy konstrukcja uzasadnienia nie pozwala na odtworzenie toku myślowego sądu pierwszej instancji, można mówić o skutkującym ewentualnym wzruszeniem orzeczenia uchybieniu art. 141 § 4 p.p.s.a. w sposób mogący mieć istotny wpływ na wynik sprawy (por. m.in. wyrok NSA z dnia 22 marca 2013 r., sygn. akt II OSK 2259/11, LEX nr 1299453). W tej sprawie takich okoliczności nie dostrzeżono. Wyrok nie uchyla się więc spod kontroli instancyjnej, a zatem z tego powodu nie podlegał wzruszeniu.
W tym stanie rzeczy Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 188 p.p.s.a., uchylił zaskarżony wyrok. Jednocześnie uznał, że istota sprawy została dostatecznie wyjaśniona i rozpoznał skargę – na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a. uchylił zaskarżone orzeczenia organów obu instancji.
Naczelny Sąd Administracyjny nie znalazł podstaw do uwzględnienia złożonego w skardze kasacyjnej wniosku dowodowego. Należy zauważyć, iż sąd administracyjny nie prowadzi postępowania dowodowego, którego celem jest ustalenie stanu faktycznego, a jedynie weryfikuje legalność wydanych przez organy administracji publicznej aktów. Przeprowadzenie dowodu uzupełniającego z dokumentu, na podstawie art. 106 § 3 p.p.s.a., może mieć miejsce wyjątkowo, gdy jest to niezbędne do wyjaśnienia istotnych wątpliwości. Taka sytuacja w rozpoznawanej sprawie nie zaistniała.
O kosztach postępowania orzeczono w oparciu o art. 203 pkt 1 i art. 209 p.p.s.a. oraz art. 205 § 2 p.p.s.a. w związku z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c oraz pkt 2 lit. b rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (Dz. U. z 2015 r., poz. 1800 ze zm.).
Sprawa została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym w trybie art. 15zzs4 ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. z 2020 r., poz. 374 ze zm.).