III OSK 1673/25
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuSprawa dotyczyła skargi kasacyjnej J. K. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, który utrzymał w mocy postanowienie Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych o odmowie wszczęcia postępowania w sprawie przyznania świadczenia przedemerytalnego w drodze wyjątku. Skarżący podnosił szereg zarzutów, w tym naruszenie przepisów KPA, Konstytucji RP (zasad sprawiedliwości społecznej, państwa prawnego i równości) oraz przepisów dotyczących świadczeń. Naczelny Sąd Administracyjny oddalił skargę kasacyjną, wyjaśniając, że kluczową kwestią była odmowa wszczęcia postępowania na podstawie art. 61a § 1 KPA z powodu braku podstawy materialnoprawnej. Sąd podkreślił, że ustawa o świadczeniach przedemerytalnych nie przewiduje możliwości przyznania świadczenia w drodze wyjątku, w przeciwieństwie do renty lub emerytury, które Prezes ZUS może przyznać w takich przypadkach na podstawie art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z FUS. Ponieważ Prezes ZUS nie mógł merytorycznie rozpoznać wniosku, odmowa wszczęcia postępowania była prawidłowa, a zarzuty dotyczące merytorycznego rozstrzygnięcia sprawy były bezzasadne. Sąd uznał również, że zarzuty naruszenia Konstytucji RP były nieuzasadnione, gdyż organ nie miał możliwości uwzględnienia indywidualnych okoliczności skarżącego w sytuacji odmowy wszczęcia postępowania.
Przeanalizuj tę sprawę w pełnym kontekście orzecznictwa.
Analiza orzecznictwa · odpowiedzi na pytania · badanie przepisów · drafting pism.
Wartość praktyczna
Siła precedensu: ŚredniaPotwierdzenie prawidłowości odmowy wszczęcia postępowania przez ZUS w przypadku braku podstawy prawnej do przyznania świadczenia, nawet w drodze wyjątku, gdy ustawa tego nie przewiduje.
Dotyczy specyficznej sytuacji braku podstawy prawnej dla świadczenia przedemerytalnego w drodze wyjątku. Nie dotyczy sytuacji, gdy taka podstawa istnieje.
Zagadnienia prawne (2)
Czy Prezes ZUS może odmówić wszczęcia postępowania w sprawie przyznania świadczenia przedemerytalnego w drodze wyjątku, jeśli ustawa o świadczeniach przedemerytalnych nie przewiduje takiej instytucji?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Tak, Prezes ZUS prawidłowo odmówił wszczęcia postępowania, ponieważ ustawa o świadczeniach przedemerytalnych nie zawiera przepisu pozwalającego na przyznanie świadczenia przedemerytalnego w drodze wyjątku, a tym samym brak jest podstawy materialnoprawnej do merytorycznego rozpatrzenia wniosku.
Uzasadnienie
NSA potwierdził stanowisko WSA, że ustawa o świadczeniach przedemerytalnych nie przewiduje możliwości przyznania świadczenia w drodze wyjątku. W związku z brakiem podstawy prawnej do wydania decyzji merytorycznej, organ był uprawniony do odmowy wszczęcia postępowania na podstawie art. 61a § 1 KPA.
Czy zarzuty naruszenia przepisów Konstytucji RP (art. 2 i 32) są zasadne w sytuacji, gdy organ administracji odmawia wszczęcia postępowania z powodu braku podstawy prawnej?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Nie, zarzuty naruszenia Konstytucji RP są niezasadne, ponieważ w przypadku odmowy wszczęcia postępowania z powodu braku podstawy prawnej, organ nie ma możliwości uwzględnienia indywidualnych okoliczności strony ani zastosowania zasad sprawiedliwości społecznej czy równości.
Uzasadnienie
NSA uznał, że zarzuty naruszenia art. 2 i 32 Konstytucji RP były gołosłowne. W sytuacji odmowy wszczęcia postępowania, organ nie rozpoznał sprawy merytorycznie, co uniemożliwiło mu odniesienie się do indywidualnej sytuacji skarżącego czy zastosowanie zasad konstytucyjnych. Twierdzenia o nierównym traktowaniu innych osób zostały uznane za niepoparte faktami.
Przepisy (13)
Główne
k.p.a. art. 61a § § 1
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego
Przepis ten stanowi podstawę do odmowy wszczęcia postępowania, gdy występuje uzasadniona przyczyna uniemożliwiająca wszczęcie postępowania lub gdy wniosek dotyczy wszczęcia postępowania w sprawie, w której decyzja może być wydana wyłącznie w oparciu o przepisy szczególne, a takie przepisy nie istnieją.
ustawa o świadczeniach przedemerytalnych art. 8 § ust. 1
Ustawa z dnia 30 kwietnia 2004 r. o świadczeniach przedemerytalnych
Ustawa ta określa warunki nabywania i utraty prawa do świadczeń przedemerytalnych oraz zasady ich wypłaty i finansowania. Nie przewiduje instytucji przyznania świadczenia przedemerytalnego w drodze wyjątku.
Pomocnicze
ustawa o emeryturach i rentach z FUS art. 83 § ust. 1
Ustawa z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych
Przepis ten upoważnia Prezesa Zakładu do przyznania w drodze wyjątku świadczeń w wysokości nieprzekraczającej odpowiednich świadczeń przewidzianych w ustawie, ubezpieczonym, którzy wskutek szczególnych okoliczności nie spełniają warunków wymaganych w ustawie do uzyskania prawa do emerytury lub renty, nie mogą ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek podjąć pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym i nie mają niezbędnych środków utrzymania.
p.p.s.a. art. 134 § § 1
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Sąd rozstrzyga w granicach sprawy, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi kasacyjnej co do podstawy prawnej orzeczenia.
p.p.s.a. art. 141 § § 4
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Uzasadnienie wyroku powinno zawierać m.in. wskazanie podstawy prawnej orzeczenia oraz rozważania prawne i faktyczne.
k.p.a. art. 7
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego
k.p.a. art. 77 § § 1
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego
k.p.a. art. 80
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego
k.p.a. art. 8
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego
k.p.a. art. 107 § § 3
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego
Konstytucja RP art. 2
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej
Konstytucja RP art. 32
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej
ustawa o systemie ubezpieczeń społecznych art. 73 § ust. 3 pkt 6
Ustawa z dnia 17 grudnia 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych
Do zakresu działania Prezesa ZUS należy przyznawanie świadczeń w drodze wyjątku.
Argumenty
Skuteczne argumenty
Brak podstawy materialnoprawnej do przyznania świadczenia przedemerytalnego w drodze wyjątku. • Ustawa o świadczeniach przedemerytalnych nie przewiduje instytucji przyznania świadczenia przedemerytalnego w drodze wyjątku. • Odmowa wszczęcia postępowania na podstawie art. 61a § 1 KPA jest prawidłowa w przypadku braku podstawy prawnej do wydania decyzji merytorycznej.
Odrzucone argumenty
Naruszenie art. 83 ust. 1 i 2 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych (błędnie wskazana ustawa) przez błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie. • Naruszenie art. 2 Konstytucji RP (zasada sprawiedliwości społecznej i demokratycznego państwa prawnego). • Naruszenie art. 32 Konstytucji RP (zasada równości). • Naruszenie art. 7, 77 § 1 i 80 KPA przez zaniechanie dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego i pominięcie kluczowych dowodów. • Naruszenie art. 134 § 1 p.p.s.a. przez ograniczenie kontroli sądu. • Naruszenie art. 141 § 4 p.p.s.a. przez sporządzenie uzasadnienia wyroku w sposób ogólnikowy. • Naruszenie art. 11 ust. 1 i art. 107 § 3 KPA przez brak należytego uzasadnienia decyzji Prezesa ZUS. • Naruszenie art. 8 KPA (zasada zaufania obywatela do organów).
Godne uwagi sformułowania
przedmiotem skargi do Sądu I instancji i kontroli dokonanej przez ten Sąd, było postanowienie Prezesa ZUS z 18 czerwca 2024 r. utrzymujące w mocy postanowienie Prezesa ZUS z 12 kwietnia 2024 r. o odmowie wszczęcia postępowania w sprawie przyznania świadczenia przedemerytalnego w drodze wyjątku. • Bowiem wobec braku podstawy materialnoprawnej do wydania decyzji w przedmiocie przyznania skarżącemu świadczenia przedemerytalnego w drodze wyjątku, należało odmówić wszczęcia postępowania administracyjnego na zasadzie art. 61a § 1 k.p.a. • Wobec tego, przedmiotem kontroli Sądu w niniejszym postępowaniu stało się rozstrzygnięcie procesowe (postanowienie o odmowie wszczęcia postępowania), a nie rozstrzygnięcie merytoryczne (decyzja odmawiająca przyznania świadczenia). • ustawa o świadczeniach przedemerytalnych nie przewiduje instytucji przyznania przedmiotowego świadczenia w drodze wyjątku • W tej sytuacji, wobec braku podstawy materialnoprawnej do wydania decyzji w przedmiocie przyznania skarżącemu świadczenia przedemerytalnego w drodze wyjątku, Prezes ZUS słusznie odmówił wszczęcia postępowania administracyjnego na zasadzie art. 61a § 1 k.p.a.
Skład orzekający
Małgorzata Pocztarek
przewodniczący
Zbigniew Ślusarczyk
sprawozdawca
Ireneusz Dukiel
członek
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Średnia
Powoływalne dla: "Potwierdzenie prawidłowości odmowy wszczęcia postępowania przez ZUS w przypadku braku podstawy prawnej do przyznania świadczenia, nawet w drodze wyjątku, gdy ustawa tego nie przewiduje."
Ograniczenia: Dotyczy specyficznej sytuacji braku podstawy prawnej dla świadczenia przedemerytalnego w drodze wyjątku. Nie dotyczy sytuacji, gdy taka podstawa istnieje.
Wartość merytoryczna
Ocena: 5/10
Sprawa jest interesująca dla prawników procesowych i specjalistów od ubezpieczeń społecznych, ponieważ precyzuje granice stosowania instytucji 'drogi wyjątku' i podkreśla znaczenie podstawy prawnej dla wszczęcia postępowania.
“ZUS odmówił wszczęcia postępowania o świadczenie przedemerytalne. Dlaczego? Brak podstawy prawnej.”
Sektor
ubezpieczenia społeczne
Twój asystent do analizy prawnej.
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
- Analiza orzecznictwa i przepisów
- Drafting pism i dokumentów
- Odpowiedzi na pytania prawne
- Pogłębiona analiza z doktryny
Pełny tekst orzeczenia
Oryginalna treść postanowienia (niezmieniona). Otwiera się jako osobna strona.