III OSK 1673/21
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuNaczelny Sąd Administracyjny (NSA) rozpoznał skargę kasacyjną Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego (WSA) w Warszawie, który uchylił decyzję Ministra odmawiającą wyłączenia stosowania przepisów dotyczących służby na rzecz totalitarnego państwa wobec funkcjonariusza Policji. Sytuacja dotyczyła możliwości ustalenia świadczeń emerytalnych na zasadach ogólnych, zamiast na podstawie restrykcyjnych przepisów dla osób, które pełniły służbę na rzecz totalitarnego państwa. WSA uznał, że Minister przekroczył granice uznania administracyjnego, dowolnie oceniając przesłanki "szczególnie uzasadnionego przypadku", "krótkotrwałości" służby oraz "rzetelności" wykonywania obowiązków. Sąd wskazał, że Minister nie przedstawił wystarczających argumentów faktycznych i prawnych, a także nie uwzględnił osiągnięć funkcjonariusza. Minister w skardze kasacyjnej zarzucił błędną wykładnię art. 8a ustawy zaopatrzeniowej, kwestionując interpretację "krótkotrwałości" służby (3 lata, 11 miesięcy i 16 dni w stosunku do ponad 23 lat służby) oraz wymogu "narażenia zdrowia i życia" przy ocenie rzetelności. NSA oddalił skargę kasacyjną. Sąd podkreślił, że art. 8a ustawy zaopatrzeniowej ma na celu umożliwienie indywidualnej oceny sytuacji funkcjonariuszy, którzy pełnili służbę na rzecz totalitarnego państwa. Kluczowe jest ustalenie, czy służba ta była bezpośrednio ukierunkowana na realizację zadań państwa totalitarnego, czy też ograniczała się do standardowych działań. NSA uznał, że okres 3 lat, 11 miesięcy i 16 dni służby na rzecz totalitarnego państwa, w kontekście ponad 19 lat służby niekwalifikującej się w ten sposób, należy uznać za "krótkotrwały". Sąd wyjaśnił również, że "rzetelne wykonywanie zadań" nie wymaga obligatoryjnie narażenia życia lub zdrowia, choć może być dodatkowym argumentem. Ostatecznie NSA stwierdził, że WSA prawidłowo zinterpretował przepisy i nie wykroczył poza granice sprawy, dlatego skarga kasacyjna Ministra została oddalona.
Przeanalizuj tę sprawę w pełnym kontekście orzecznictwa.
Analiza orzecznictwa · odpowiedzi na pytania · badanie przepisów · drafting pism.
Wartość praktyczna
Siła precedensu: WysokaInterpretacja przepisów dotyczących służby na rzecz totalitarnego państwa w kontekście prawa do świadczeń emerytalnych, zasady uznania administracyjnego, zakres kontroli sądowej nad decyzjami uznaniowymi.
Orzeczenie dotyczy specyficznej sytuacji funkcjonariuszy służb mundurowych i ich prawa do świadczeń emerytalnych na podstawie art. 8a ustawy zaopatrzeniowej. Interpretacja pojęć takich jak "krótkotrwałość" czy "rzetelność" jest kontekstowa.
Zagadnienia prawne (4)
Jak należy interpretować pojęcie "krótkotrwałej służby" na rzecz totalitarnego państwa w kontekście art. 8a ustawy zaopatrzeniowej, biorąc pod uwagę cały okres służby funkcjonariusza?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Okres 3 lat, 11 miesięcy i 16 dni służby na rzecz totalitarnego państwa, w stosunku do łącznego okresu służby wynoszącego ponad 23 lata, należy uznać za "krótkotrwały" w rozumieniu art. 8a ust. 1 pkt 1 ustawy zaopatrzeniowej.
Uzasadnienie
NSA uznał, że pojęcie "krótkotrwałości" powinno być oceniane w relacji do całego okresu służby danej osoby. Okres służby na rzecz totalitarnego państwa wynoszący ok. 17% całego okresu służby jest na tyle znaczący, że można go uznać za "krótkotrwały" w kontekście długotrwałej służby.
Czy rzetelne wykonywanie zadań i obowiązków po 12 września 1989 r. w rozumieniu art. 8a ust. 1 pkt 2 ustawy zaopatrzeniowej wymaga obligatoryjnego narażenia zdrowia i życia?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Nie, rzetelne wykonywanie zadań i obowiązków nie wymaga obligatoryjnego narażenia zdrowia i życia. Zwrot "w szczególności z narażeniem zdrowia i życia" stanowi dodatkowy element oceny, a nie warunek konieczny.
Uzasadnienie
NSA stwierdził, że zwrot "w szczególności" wskazuje, iż narażenie życia lub zdrowia jest jednym z elementów mogących przemawiać za rzetelnością, ale nie jedynym. Brak takiego narażenia nie wyklucza możliwości uznania służby za rzetelną.
Czy organ administracji publicznej, rozpatrując wniosek na podstawie art. 8a ustawy zaopatrzeniowej, jest związany jedynie kryteriami "krótkotrwałej służby" i "rzetelnego wykonywania zadań", czy może brać pod uwagę inne "szczególnie uzasadnione przypadki"?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Organ powinien badać, czy zachodzi "szczególnie uzasadniony przypadek", a kryteria "krótkotrwałej służby" i "rzetelnego wykonywania zadań" mają charakter pomocniczy. Brak spełnienia jednego z tych kryteriów nie wyklucza możliwości uznania przypadku za "szczególnie uzasadniony", jeśli służba nie była bezpośrednio ukierunkowana na realizację zadań państwa totalitarnego.
Uzasadnienie
NSA podkreślił, że "szczególnie uzasadniony przypadek" jest nadrzędną przesłanką, a pozostałe kryteria ją dookreślają. Kluczowe jest indywidualne zbadanie charakteru służby i jej zgodności z aksjologią demokratycznego państwa prawnego.
Czy WSA, uchylając decyzję Ministra i wskazując sposób dalszego postępowania, wykroczył poza granice sprawy?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Nie, WSA nie wykroczył poza granice sprawy, ponieważ jego rozważania i wskazania dotyczyły wyłącznie legalności zaskarżonej decyzji administracyjnej i były zgodne z przepisami prawa procesowego.
Uzasadnienie
NSA uznał, że uzasadnienie wyroku WSA spełniało wymogi art. 141 § 4 p.p.s.a., a sąd prawidłowo kontrolował legalność decyzji administracyjnej, wskazując jednocześnie na konieczność ponownego rozpoznania sprawy przez organ z uwzględnieniem wskazówek prawnych.
Przepisy (12)
Główne
ustawa zaopatrzeniowa art. 8a § 1
Ustawa o zaopatrzeniu emerytalnym funkcjonariuszy Policji, Agencji Bezpieczeństwa Wewnętrznego, Agencji Wywiadu, Służby Kontrwywiadu Wojskowego, Służby Wywiadu Wojskowego, Centralnego Biura Antykorupcyjnego, Straży Granicznej, Biura Ochrony Rządu, Państwowej Straży Pożarnej i Służby Więziennej oraz ich rodzin
Przepis ten stanowi podstawę do wyłączenia stosowania restrykcyjnych przepisów (art. 15c, 22a, 24a) w szczególnie uzasadnionych przypadkach, ze względu na krótkotrwałą służbę przed 31 lipca 1990 r. oraz rzetelne wykonywanie zadań i obowiązków po 12 września 1989 r., w szczególności z narażeniem zdrowia i życia. Interpretacja tych przesłanek wymaga indywidualnej oceny sytuacji funkcjonariusza i nie ogranicza się do formalnych kryteriów.
Pomocnicze
ustawa zaopatrzeniowa art. 15c
Ustawa o zaopatrzeniu emerytalnym funkcjonariuszy Policji, Agencji Bezpieczeństwa Wewnętrznego, Agencji Wywiadu, Służby Kontrwywiadu Wojskowego, Służby Wywiadu Wojskowego, Centralnego Biura Antykorupcyjnego, Straży Granicznej, Biura Ochrony Rządu, Państwowej Straży Pożarnej i Służby Więziennej oraz ich rodzin
Przepis ten określa zasady ustalania świadczeń emerytalnych dla funkcjonariuszy, którzy pełnili służbę na rzecz totalitarnego państwa. Art. 8a pozwala na wyłączenie jego stosowania.
ustawa zaopatrzeniowa art. 22a
Ustawa o zaopatrzeniu emerytalnym funkcjonariuszy Policji, Agencji Bezpieczeństwa Wewnętrznego, Agencji Wywiadu, Służby Kontrwywiadu Wojskowego, Służby Wywiadu Wojskowego, Centralnego Biura Antykorupcyjnego, Straży Granicznej, Biura Ochrony Rządu, Państwowej Straży Pożarnej i Służby Więziennej oraz ich rodzin
Przepis ten określa zasady ustalania rent inwalidzkich dla funkcjonariuszy, którzy pełnili służbę na rzecz totalitarnego państwa. Art. 8a pozwala na wyłączenie jego stosowania.
ustawa zaopatrzeniowa art. 24a
Ustawa o zaopatrzeniu emerytalnym funkcjonariuszy Policji, Agencji Bezpieczeństwa Wewnętrznego, Agencji Wywiadu, Służby Kontrwywiadu Wojskowego, Służby Wywiadu Wojskowego, Centralnego Biura Antykorupcyjnego, Straży Granicznej, Biura Ochrony Rządu, Państwowej Straży Pożarnej i Służby Więziennej oraz ich rodzin
Przepis ten określa zasady ustalania rent rodzinnych dla funkcjonariuszy, którzy pełnili służbę na rzecz totalitarnego państwa. Art. 8a pozwala na wyłączenie jego stosowania.
ustawa zaopatrzeniowa art. 13b
Ustawa o zaopatrzeniu emerytalnym funkcjonariuszy Policji, Agencji Bezpieczeństwa Wewnętrznego, Agencji Wywiadu, Służby Kontrwywiadu Wojskowego, Służby Wywiadu Wojskowego, Centralnego Biura Antykorupcyjnego, Straży Granicznej, Biura Ochrony Rządu, Państwowej Straży Pożarnej i Służby Więziennej oraz ich rodzin
Definiuje "służbę na rzecz totalitarnego państwa" jako służbę od dnia 22 lipca 1944 r. do dnia 31 lipca 1990 r. w określonych instytucjach i formacjach.
ustawa zaopatrzeniowa art. 13c
Ustawa o zaopatrzeniu emerytalnym funkcjonariuszy Policji, Agencji Bezpieczeństwa Wewnętrznego, Agencji Wywiadu, Służby Kontrwywiadu Wojskowego, Służby Wywiadu Wojskowego, Centralnego Biura Antykorupcyjnego, Straży Granicznej, Biura Ochrony Rządu, Państwowej Straży Pożarnej i Służby Więziennej oraz ich rodzin
Określa wyjątki od definicji "służby na rzecz totalitarnego państwa", np. gdy służba rozpoczęła się po 12 września 1989 r.
p.p.s.a. art. 141 § 4
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Określa wymogi dotyczące uzasadnienia wyroku sądu administracyjnego.
p.p.s.a. art. 134 § 1
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Określa zakres kontroli sądu administracyjnego.
p.p.s.a. art. 151
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Określa skutki uwzględnienia skargi przez sąd administracyjny.
p.p.s.a. art. 183 § 1
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Określa zakres rozpoznania sprawy przez NSA w granicach skargi kasacyjnej.
p.p.s.a. art. 184
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Określa skutek oddalenia skargi kasacyjnej.
ustawa COVID-19 art. 15zzs4 § 1 i 3
Ustawa z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych
Podstawa do rozpoznania sprawy na posiedzeniu niejawnym w okresie stanu zagrożenia epidemicznego.
Argumenty
Skuteczne argumenty
Interpretacja art. 8a ustawy zaopatrzeniowej wymaga indywidualnej oceny "szczególnie uzasadnionego przypadku", a kryteria "krótkotrwałości" i "rzetelności" mają charakter pomocniczy. • Okres służby na rzecz totalitarnego państwa należy oceniać w relacji do całego okresu służby, a okres ok. 17% można uznać za "krótkotrwały". • Rzetelność wykonywania zadań nie wymaga obligatoryjnego narażenia życia lub zdrowia.
Odrzucone argumenty
Minister argumentował, że okres 3 lat, 11 miesięcy i 16 dni służby nie jest "krótkotrwały" w stosunku do ponad 23 lat służby. • Minister twierdził, że rzetelność wykonywania zadań po 12 września 1989 r. wymaga narażenia zdrowia i życia. • Minister zarzucił WSA naruszenie art. 141 § 4 p.p.s.a. i wykroczenie poza granice sprawy.
Godne uwagi sformułowania
"szczególnie uzasadnione przypadki" • "krótkotrwała służba" • "rzetelne wykonywanie zadań i obowiązków" • "w szczególności z narażeniem zdrowia i życia" • "nie daje podstaw do jednoznacznego przyjęcia, że w sprawie mamy do czynienia z krótkotrwałością" • "nie jest wystarczające dla stosowania restrykcyjnych unormowań ustawy zaopatrzeniowej poprzestanie wyłącznie na ustaleniu "okresów służby na rzecz totalitarnego państwa"" • "nie każde bowiem nawiązanie stosunku prawnego w ramach służby państwowej wiąże się automatycznie ze zindywidualizowanym zaangażowaniem bezpośrednio ukierunkowanym na realizowanie charakterystycznych dla ustroju tego państwa jego zadań i funkcji."
Skład orzekający
Piotr Korzeniowski
przewodniczący
Małgorzata Masternak - Kubiak
członek
Maciej Kobak
sprawozdawca
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Wysoka
Powoływalne dla: "Interpretacja przepisów dotyczących służby na rzecz totalitarnego państwa w kontekście prawa do świadczeń emerytalnych, zasady uznania administracyjnego, zakres kontroli sądowej nad decyzjami uznaniowymi."
Ograniczenia: Orzeczenie dotyczy specyficznej sytuacji funkcjonariuszy służb mundurowych i ich prawa do świadczeń emerytalnych na podstawie art. 8a ustawy zaopatrzeniowej. Interpretacja pojęć takich jak "krótkotrwałość" czy "rzetelność" jest kontekstowa.
Wartość merytoryczna
Ocena: 7/10
Sprawa dotyczy ważnej kwestii interpretacji przepisów dotyczących służby w czasach PRL i jej wpływu na świadczenia emerytalne, co jest tematem budzącym zainteresowanie i dyskusje.
“Czy służba w PRL przekreśla prawo do pełnej emerytury? NSA wyjaśnia, jak interpretować "krótkotrwałość" i "rzetelność".”
Twój asystent do analizy prawnej.
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
- Analiza orzecznictwa i przepisów
- Drafting pism i dokumentów
- Odpowiedzi na pytania prawne
- Pogłębiona analiza z doktryny
Pełny tekst orzeczenia
Oryginalna treść postanowienia (niezmieniona). Otwiera się jako osobna strona.