III OSK 1615/22

Naczelny Sąd Administracyjny2024-04-17
NSAAdministracyjneWysokansa
pomoc mieszkaniowazasób mieszkaniowykryterium metrażowesamorząd terytorialnyuchwała rady miastaprawo administracyjnepostępowanie administracyjneskarga kasacyjnaNSA

NSA uchylił wyrok WSA, uznając, że sąd pierwszej instancji nie zbadał wystarczająco trudnej sytuacji materialnej i zdrowotnej skarżącej, co było kluczowe dla oceny jej wniosku o pomoc mieszkaniową.

Skarżąca kasacyjnie R.M. domagała się pomocy mieszkaniowej, jednak organ odmówił jej zakwalifikowania, opierając się wyłącznie na kryterium metrażowym. WSA oddalił jej skargę. NSA uchylił wyrok WSA, wskazując na naruszenie przepisów postępowania, w tym pominięcie przez sąd pierwszej instancji materiału dowodowego dotyczącego trudnej sytuacji życiowej, zdrowotnej i materialnej skarżącej, co było istotne dla zastosowania § 7 ust. 4 uchwały Rady Miasta Stołecznego Warszawy.

Sprawa dotyczyła skargi kasacyjnej R.M. od wyroku WSA w Warszawie, który oddalił jej skargę na uchwałę Zarządu Dzielnicy Bemowo odmawiającą zakwalifikowania do pomocy mieszkaniowej. Organ odmówił pomocy, ponieważ skarżąca, zamieszkując z córką w lokalu o powierzchni 29 m2, przekraczała kryterium metrażowe (13 m2 na dwuosobowe gospodarstwo domowe) określone w uchwale Rady Miasta. WSA uznał uchwałę za zgodną z prawem. NSA uchylił wyrok WSA, stwierdzając zasadność zarzutów naruszenia przepisów postępowania. Sąd kasacyjny wskazał, że WSA pominął materiał dowodowy dotyczący trudnej sytuacji materialnej, zdrowotnej i bytowej skarżącej, który był istotny dla zastosowania § 7 ust. 4 uchwały Rady Miasta, pozwalającej na zwolnienie z kryteriów w wyjątkowych sytuacjach. NSA podkreślił obowiązek organu i sądu wyczerpującego zebrania i oceny materiału dowodowego, w tym inicjatywy dowodowej strony. Sprawa została przekazana do ponownego rozpoznania WSA.

Asystent AI do analizy prawnej

Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.

Analiza orzecznictwa Badanie przepisów Odpowiedzi na pytania Drafting pism
Wypróbuj Asystenta AI

Zagadnienia prawne (2)

Odpowiedź sądu

Nie, sąd pierwszej instancji naruszył przepisy postępowania, w tym art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w zw. z art. 7, 77 § 1 i 80 k.p.a., poprzez pominięcie materiału dowodowego dotyczącego trudnej sytuacji życiowej skarżącej, co miało istotny wpływ na wynik sprawy.

Uzasadnienie

NSA uznał, że WSA nie zbadał wystarczająco materiału dowodowego dotyczącego trudnej sytuacji skarżącej, który był kluczowy dla zastosowania § 7 ust. 4 uchwały Rady Miasta, pozwalającej na odstępstwo od standardowych kryteriów. Pominięcie tych dowodów stanowiło naruszenie przepisów postępowania.

Rozstrzygnięcie

Decyzja

uchylono_decyzję

Przepisy (8)

Główne

p.p.s.a. art. 145 § § 1

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

p.p.s.a. art. 151

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Oddalenie skargi przez WSA.

p.p.s.a. art. 141 § § 4

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Wymóg ustosunkowania się sądu do zarzutów skargi w uzasadnieniu wyroku.

k.p.a. art. 7

Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego

Zasada prawdy obiektywnej i obowiązku organu do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego.

k.p.a. art. 77 § § 1

Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego

Obowiązek organu do wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia materiału dowodowego.

k.p.a. art. 80

Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego

Obowiązek organu do oceny materiału dowodowego.

Uchwała Rady Miasta Stołecznego Warszawy nr XXIII/669/2019 art. 7 § ust. 1

Kryterium metrażowe dla dwuosobowego gospodarstwa domowego (nie więcej niż 13 m2).

Uchwała Rady Miasta Stołecznego Warszawy nr XXIII/669/2019 art. 7 § ust. 4

Możliwość zwolnienia z kryteriów w wyjątkowo trudnej sytuacji zdrowotnej, rodzinnej lub społecznej.

Argumenty

Skuteczne argumenty

Naruszenie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w zw. z art. 7, 77 § 1 i 80 k.p.a. poprzez pominięcie materiału dowodowego dotyczącego trudnej sytuacji materialnej, zdrowotnej i bytowej skarżącej. Naruszenie art. 141 § 4 p.p.s.a. poprzez brak odniesienia się przez WSA do kwestii zastosowania § 7 ust. 4 uchwały nr XXIII/669/2019.

Odrzucone argumenty

Zarzuty naruszenia art. 8 k.p.a. i art. 83 k.p.a. uznano za niezasadne z powodu nieprecyzyjnego sformułowania.

Godne uwagi sformułowania

NSA związany jest podstawami skargi kasacyjnej Zasadny jest zarzut naruszenia art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w zw. z art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a., polegający w szczególności na pominięciu materiału dowodowego zgłoszonego w sprawie przez skarżącą kasacyjnie, na okoliczność ustalenia jej sytuacji materialnej, zdrowotnej i bytowej. Wobec powyższego zasadny jest również zarzut naruszenia art. 141 § 4 p.p.s.a., gdyż w uzasadnieniu wyroku pominięto – zarzucaną w toku postępowania przed organem – kwestię naruszenia przez tenże § 7 ust. 4 uchwały nr XXIII/669/2019...

Skład orzekający

Hanna Knysiak - Sudyka

sprawozdawca

Olga Żurawska - Matusiak

przewodniczący

Zbigniew Ślusarczyk

członek

Informacje dodatkowe

Wartość precedensowa

Siła: Wysoka

Powoływalne dla: "Należy dokładnie badać materiał dowodowy dotyczący sytuacji życiowej strony, nawet jeśli istnieją formalne kryteria, a sądy administracyjne muszą szczegółowo analizować zarzuty dotyczące pominięcia takich dowodów."

Ograniczenia: Dotyczy specyficznej uchwały Rady Miasta Stołecznego Warszawy w sprawie zasad wynajmowania lokali, ale zasady postępowania dowodowego są uniwersalne.

Wartość merytoryczna

Ocena: 6/10

Sprawa pokazuje, jak ważne jest indywidualne podejście i uwzględnianie trudnej sytuacji życiowej w postępowaniach administracyjnych, nawet gdy istnieją sztywne kryteria. Podkreśla rolę sądu w kontroli prawidłowości postępowania dowodowego.

Czy metraż mieszkania zawsze decyduje o pomocy? NSA przypomina o ludzkim wymiarze spraw

Asystent AI dla prawników

Twój asystent do analizy prawnej

Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.

Analiza orzecznictwa i przepisów
Drafting pism i dokumentów
Odpowiedzi na pytania prawne
Pogłębiona analiza z doktryny

Powiązane tematy

Pełny tekst orzeczenia

Oryginał, niezmieniony
III OSK 1615/22 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2024-04-17
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2022-07-01
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Hanna Knysiak - Sudyka /sprawozdawca/
Olga Żurawska - Matusiak /przewodniczący/
Zbigniew Ślusarczyk
Symbol z opisem
6219 Inne o symbolu podstawowym 621
6391 Skargi na uchwały rady gminy w przedmiocie ... (art. 100 i 101a ustawy o samorządzie gminnym)
Hasła tematyczne
Samorząd terytorialny
Sygn. powiązane
II SA/Wa 2768/21 - Wyrok WSA w Warszawie z 2022-03-16
Skarżony organ
Zarząd Dzielnicy
Treść wyniku
Uchylono zaskarżony wyrok i przekazano sprawę do ponownego rozpoznania przez Wojewódzki Sąd Administracyjny
Powołane przepisy
Dz.U. 2022 poz 329
art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c, art. 151, art. 141 § 4
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi  - t.j.
Dz.U. 2021 poz 735
art. 7, art. 8, art. 77 § 1, art. 80, art. 83
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jedn.
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Olga Żurawska-Matusiak Sędziowie: Sędzia NSA Zbigniew Ślusarczyk Sędzia del. WSA Hanna Knysiak-Sudyka (spr.) po rozpoznaniu w dniu 17 kwietnia 2024 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej R. M. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 16 marca 2022 r. sygn. akt II SA/Wa 2768/21 w sprawie ze skargi R. M. na uchwałę Zarządu Dzielnicy [...] z dnia [...] czerwca 2021 r. nr [...] w przedmiocie odmowy zakwalifikowania do udzielenia pomocy mieszkaniowej uchyla zaskarżony wyrok i przekazuje sprawę do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie.
Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 16 marca 2022 r. sygn. akt II SA/Wa 2768/21 oddalił skargę R. M. na uchwałę Zarządu Dzielnicy Bemowo m.st. Warszawy z dnia 2 czerwca 2021 r. nr 905/2021 w przedmiocie odmowy zakwalifikowania do udzielenia pomocy mieszkaniowej.
Wyrok zapadł w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy.
Zarząd Dzielnicy Bemowo m.st. Warszawy (zwany dalej: "Zarząd", "organ") uchwałą z dnia 2 czerwca 2021 r. nr 905/2021 (zwana dalej: "uchwała") działając na podstawie § 6 ust. 1 pkt 2, § 8, § 45 pkt 5 i § 50 ust. 1 Statutu Dzielnicy Bemowo Miasta Stołecznego Warszawy, stanowiącego załącznik nr 1 do uchwały nr LXX/2182/2010 Rady Miasta Stołecznego Warszawy z dnia 14 stycznia 2010 r. w sprawie nadania statutów dzielnicom miasta stołecznego Warszawy (t.j. Dz. Urz. Woj. Maz. z 2018 r. poz. 8814 i z 2019 r. poz. 13139) w związku z § 6 pkt 8 uchwały nr XLVI/1422/2008 Rady Miasta Stołecznego Warszawy z dnia 18 grudnia 2003 r. w sprawie przekazania dzielnicom m.st. Warszawy do wykonywania niektórych zadań i kompetencji m.st. Warszawy (Dz. Urz. Woj. Maz. z 2016 r. poz. 6725) oraz § 4, § 7 ust. 1, § 35 ust. 1 uchwały nr XXIIl/669/2019 Rady Miasta Stołecznego Warszawy z dnia 5 grudnia r. w sprawie zasad wynajmowania lokali wchodzących w skład mieszkaniowego zasobu miasta stołecznego Warszawy (Dz. Urz. Woj. Maz. z 2019 r. poz. 14836 i z 2020 r. poz. 5791), odmówił R. M. (zwana dalej: "skarżąca", "wnioskodawca") zakwalifikowania do udzielenia pomocy mieszkaniowej.
W uzasadnieniu uchwały organ wskazał, że wnioskująca (tworząca wraz z pełnoletnią córką dwuosobowe gospodarstwo domowe) złożyła w dniu 31 marca 2021 r. wniosek o pomoc mieszkaniową dotyczący zawarcia umowy najmu lokalu z zasobu Miasta. Zarząd odmówił zakwalifikowania skarżącej do udzielenia pomocy mieszkaniowej z uwagi na niespełnianie określonego w § 7 ust. 1 uchwały Rady Miasta tzw. "kryterium metrażowego". Wskazał, że skarżąca tworzy wraz z pełnoletnią córką dwuosobowe gospodarstwo domowe i zamieszkuje w lokalu o powierzchni mieszkalnej wynoszącej 29 m2. Podniósł, że przez warunki zamieszkiwania kwalifikujące wnioskodawcę do ich poprawy ("kryterium metrażowe" - § 7 ust. 1 uchwały Rady Miasta) uznaje się sytuację, w której dwuosobowe gospodarstwo domowe zamieszkuje w lokalu, którego powierzchnia mieszkalna wynosi nie więcej niż 13 m2, tym samym skarżąca poprzez zamieszkiwanie w lokalu o powierzchni mieszkalnej 29 m2, znacznie przekracza określone w powyższym paragrafie kryteria.
Na powyższą uchwałę skarżąca wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie.
W odpowiedzi na skargę organ podtrzymał stanowisko jak w uchwale.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w powołanym wyżej wyroku oddalił skargę R. M. uznając, że zaskarżona uchwała została wydana zgodnie z prawem.
Uzasadniając swoje stanowisko Sąd pierwszej instancji wskazał, że uchwała nr XXIIl/669/2019 Rady Miasta Stołecznego Warszawy z dnia 5 grudnia 2019 r. w sprawie zasad wynajmowania lokali wchodzących w skład mieszkaniowego zasobu m.st. Warszawy stanowi kompletną regulację, określającą zasady wynajmowania lokali wchodzących w skład mieszkaniowego zasobu m.st. Warszawy i dlatego tylko te przepisy prawa miejscowego winny być w postępowaniu uchwałodawczym, opartym na przepisach ww. uchwały, stosowane.
Sąd pierwszej instancji podkreślił, że zasady gospodarowania mieszkaniowym zasobem gminy zostały uregulowane w ustawie z dnia 21 czerwca 2001 r. o ochronie praw lokatorów, mieszkaniowym zasobie gminy i o zmianie Kodeksu cywilnego (Dz.U. z 2019 r. poz. 1182, z późn. zm., zwana dalej: "ustawa o ochronie praw lokatorów"). Zgodnie z art. 4 ust. 1 tej ustawy tworzenie warunków do zaspokajania potrzeb mieszkaniowych wspólnoty samorządowej należy do zadań własnych gminy. W celu realizacji zadań, o których mowa w art. 4 ustawy, gmina może tworzyć i posiadać zasób mieszkaniowy (art. 20 ust. 1 ustawy).
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uznał, że obowiązkiem Zarządu, wydającego sporną uchwałę, było zatem podejmowanie wszelkich czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy. Przy czym czynnościami niezbędnymi są czynności odnoszące się do okoliczności istotnych z punktu widzenia prawa materialnego.
Sąd pierwszej instancji uznał, że Zarząd, wydając sporną uchwałę, nie dopuścił się naruszenia przepisów § 36 ust. 1 pkt 2 w związku z § 42 ust. 1 pkt 1 oraz § 7 ust. 1 uchwały nr XXIII/669/2019 Rady Miasta Stołecznego Warszawy z dnia 5 grudnia 2019 r. w sprawie zasad wynajmowania lokali wchodzących w skład mieszkaniowego zasobu miasta stołecznego Warszawy, albowiem w sposób prawidłowy ustalił stan faktyczny sprawy, przyjmując zasadnie, iż z ustaleń dokonanych w toku analizy wniosku oraz zgromadzonej dokumentacji wynika, że skarżąca aktualnie nie spełnia warunków uprawniających do udzielenia pomocy mieszkaniowej, z uwagi na niespełnienie warunków przewidzianych w przepisach § 7 ust. 1 w związku § 36 ust. 1 pkt 2 wspomnianej uchwały Rady Miasta Stołecznego Warszawy, co w konsekwencji dawało podstawę do odmowy udzielenia pomocy mieszkaniowej.
Sąd pierwszej instancji stwierdził, że zgodnie z § 4 uchwały nr XXIII/669/2019 Rady Miasta Stołecznego Warszawy z dnia 5 grudnia 2019 r., pomoc mieszkaniowa może być udzielana osobom, które spełniają kryteria określone w § 5 oraz w § 7 z zastrzeżeniem § 8 i § 9.
W świetle § 7 ust. 1 ww. uchwały Rady Miasta Stołecznego Warszawy w brzmieniu obowiązującym w dacie wydawania zaskarżonej uchwały, przez warunki zamieszkiwania kwalifikujące wnioskodawcę do ich poprawy uznaje się sytuację, w której dwuosobowe gospodarstwo domowe zamieszkuje w lokalu, którego powierzchnia mieszkalna wynosi nie więcej niż 13 m2, tym samym skarżąca poprzez zamieszkiwanie w lokalu o powierzchni mieszkalnej 29 m2 przekracza określone w powyższym paragrafie kryteria.
W ocenie Sądu argumenty skarżącej dotyczące naruszenia przepisów Konstytucji RP i Powszechnej Deklaracji Praw Człowieka nie mogą być wzięte pod uwagę, bowiem kryteria zapewnienia pomocy mieszkaniowej są jednoznacznie opisane w przepisach.
Zdaniem Sądu należy jednocześnie uznać, iż organ wyczerpująco zbadał istotne okoliczności faktyczne związane z niniejszą sprawą.
W ocenie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie organ rozstrzygając sprawę oparł się na materiale prawidłowo zebranym i dokonał jego wszechstronnej oceny. Ponadto należy uznać, iż stanowisko wyrażone w zaskarżonej uchwale organ uzasadnił w sposób wymagany przez normę prawa określoną w przepisie art. 107 § 3 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2021 r. poz. 735 z późn. zm., zwana dalej: "k.p.a.").
W niniejszej sprawie Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 151 w związku z art. 119 pkt 2 i art. 120 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r. poz. 2325 z późn. zm., zwana dalej: "p.p.s.a."), oddalił skargę.
Skargę kasacyjną od tego wyroku wniosła R. M., zaskarżając wyrok w całości i zarzucając mu naruszenie następujących przepisów:
1. art. 145 § 1 pkt. 1 lit. "c" p.p.s.a. w zw. z § 7 ust. 4 uchwały nr XXIII/669/2019 Rady Miasta Stołecznego Warszawy z dnia 5 grudnia 2019 r. w sprawie zasad wynajmowania lokali wchodzących w skład mieszkaniowego zasobu miasta stołecznego Warszawy (dalej: "uchwała nr XXIII/669/2019") poprzez jego niezastosowanie w stanie faktycznym niniejszej sprawy, co doprowadziło do rozpoznania wniosku skarżącej jedynie w ograniczonym zakresie (z uwzględnieniem wyłącznie tzw. "kryterium mieszkaniowego"), bez uwzględnienia przez organ (a następnie Sąd) wszystkich możliwości rozpoznania sprawy przewidzianych przepisami prawa,
2. art. 145 § 1 pkt. 1 lit. "c" p.p.s.a. w związku z naruszeniem przez organ art. 7, 8, 77 § 1, 80 i 83 k.p.a. polegającym na:
a. pominięciu materiału dowodowego zgłoszonego w sprawie przez skarżącą, z którego wprost wynikała jej trudna sytuacja materialno-zdrowotno-bytowa,
b. nieustaleniu faktycznej sytuacji skarżącej, która dawała podstawy do zastosowania wyjątkowego trybu przewidzianego w przepisach (§ 7 ust. 1 uchwały nr XXIII/669/2019),
c. ograniczeniu się przez organ oraz Sąd wyłącznie do ustalenia tzw. kryterium mieszkaniowego określonego w § 7 ust. 1 uchwały nr XXIII/669/2019 z pominięciem innych aspektów sprawy i innych przepisów materialnych, które miały zastosowanie w niniejszej sprawie (§ 7 ust. 4 uchwały nr XXIII/669/2019) wbrew wymogom wydawania decyzji uznaniowych,
d. braku uwzględnienia słusznego interesu społecznego i słusznego interesu strony, co miało istotny wpływ na wynik sprawy, gdyż organ, a następnie Wojewódzki Sad Administracyjny, błędnie ustalił stan faktyczny w sprawie;
3. art. 145 § 1 pkt. 1 lit. "a" p.p.s.a. w związku z art. 151 p.p.s.a. przez oddalenie skargi, pomimo że zaskarżona uchwała Zarządu Dzielnicy Bemowo m. st. Warszawy została wydana z naruszeniem prawa materialnego (§ 7 ust. 1 uchwały nr XXIII/669/2019),
4. art. 141 § 4 p.p.s.a. poprzez ograniczenie się przez Sąd do stanu faktycznego ustalonego przez organ administracji pomimo podnoszenia stosownych zarzutów i wniosków wskazanych w skardze oraz pominięcie i nie odniesienie się przez Sąd do zarzutów zgłoszonych przez pełnomocnika z urzędu skarżącej (w szczególności zarzutu naruszenia § 7 ust. 4 uchwały nr XXIII/669/2019) skupiających się wokół trudnej sytuacji materialnej, zdrowotnej i bytowej skarżącej.
Mając powyższe na uwadze skarżąca kasacyjnie wniosła o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości oraz uchylenie uchwały Zarządu Dzielnicy Bemowo m. st. Warszawy z dnia 2 czerwca 2021 r. nr 905/2021, względnie o zmianę zaskarżonego wyroku poprzez zakwalifikowanie skarżącej do udzielenia pomocy mieszkaniowej. Jednocześnie wniosła o przyznanie od Skarbu Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu w związku z niniejszym postępowaniem, obejmujących koszty wynagrodzenia pełnomocnika ustanowionego z urzędu według norm przepisanych powiększonych o stawkę podatku od towarów i usług (VAT) w wysokości 23%, albowiem powyższe opłaty nie zostały zapłacone w całości ani też w części. Nadto zrzekła się uprawnienia do rozpoznania niniejszej skargi kasacyjnej na rozprawie.
Powyższe zarzuty rozwinięto w uzasadnieniu skargi kasacyjnej.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Sprawę rozpoznano na posiedzeniu niejawnym na podstawie art. 182 § 2 p.p.s.a.
Skarga kasacyjna jest zasadna.
Na wstępie należy wskazać, że Naczelny Sąd Administracyjny związany jest podstawami skargi kasacyjnej, bowiem - według art. 183 § 1 p.p.s.a. - rozpoznaje sprawę w jej granicach, biorąc z urzędu pod uwagę jedynie nieważność postępowania. W niniejszej sprawie żadna z wymienionych w art. 183 § 2 p.p.s.a. przesłanek nieważności postępowania nie zaistniała, wobec czego kontrola Naczelnego Sądu Administracyjnego ograniczyła się wyłącznie do zbadania zawartych w skargach zarzutów sformułowanych w granicach podstawy kasacyjnej.
Podstawy, na które można się powołać w skardze kasacyjnej, zostały sprecyzowane w art. 174 p.p.s.a. Przepis art. 174 pkt 1 tej ustawy przewiduje dwie postacie naruszenia prawa materialnego, a mianowicie błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie. Błędna wykładnia oznacza nieprawidłowe zrekonstruowanie treści normy prawnej wynikającej z konkretnego przepisu, czyli mylne rozumienie określonej normy prawnej, natomiast niewłaściwe zastosowanie to dokonanie wadliwej subsumcji przepisu do ustalonego stanu faktycznego, czyli niezasadne uznanie, że stan faktyczny sprawy odpowiada hipotezie określonej normy prawnej. Również druga podstawa kasacyjna wymieniona w art. 174 pkt 2 p.p.s.a. - naruszenie przepisów postępowania - może przejawiać się w tych samych formach, co naruszenie prawa materialnego, przy czym w tym wypadku ustawa wymaga, aby skarżący wykazał możliwość istotnego wpływu wytkniętego uchybienia na wynik sprawy.
Skarżący kasacyjnie nie powiązał przepisów wskazanych jako podstawy skargi kasacyjnej z odpowiednimi jednostkami redakcyjnymi art. 174 p.p.s.a., jednakże z uwagi na treść zarzutów skargi kasacyjnej należy uznać, że skarga kasacyjna została skonstruowana w oparciu o obie podstawy kasacyjne. W pierwszej kolejności należy zatem rozpoznać zarzuty naruszenia przepisów postępowania, ponieważ zarzuty naruszenia prawa materialnego można rozpatrywać dopiero w niewątpliwie ustalonym stanie faktycznym sprawy.
Zasadny jest zarzut naruszenia art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w zw. z art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a., polegający w szczególności na pominięciu materiału dowodowego zgłoszonego w sprawie przez skarżącą kasacyjnie, na okoliczność ustalenia jej sytuacji materialnej, zdrowotnej i bytowej.
Należy podnieść, że zgodnie ze sformułowaną w art. 7 k.p.a. zasadą prawdy obiektywnej organ administracji publicznej ma obowiązek zebrania i rozpatrzenia materiału dowodowego w taki sposób, aby ustalić stan faktyczny sprawy zgodny z rzeczywistością. Zasada prawdy obiektywnej została skonkretyzowana w art. 77 § 1 k.p.a., zgodnie z którym "organ administracji publicznej jest obowiązany w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy". Natomiast zgodnie z art. 80 k.p.a. "organ administracji publicznej ocenia na podstawie całokształtu materiału dowodowego, czy dana okoliczność została udowodniona". Biorąc pod uwagę treść przytoczonych wyżej przepisów należy uznać, że w postępowaniu administracyjnym obowiązuje zasada oficjalności postępowania dowodowego. Okoliczność, w której strona również ma prawo wykazywania inicjatywy dowodowej, nie zwalnia organu administracji publicznej z obowiązku podejmowania z urzędu czynności zmierzających do pełnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy.
Organ administracji publicznej jest obowiązany z urzędu:
1) ustalić, jakie okoliczności faktyczne mają znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy;
2) ustalić, jakie dowody powinny zostać przeprowadzone w celu ustalenia powyższych okoliczności;
3) przeprowadzić dowody, które uznał za niezbędne dla dokonania prawidłowych ustaleń w zakresie stanu faktycznego sprawy;
4) dokonać oceny przeprowadzonych dowodów zgodnie z zasadą swobodnej oceny dowodów (por. wyrok NSA z 23.02.2012 r., II GSK 118/12, LEX nr 1125454).
W kontekście powyższych obowiązków organu należy podnieść, że skarżąca kasacyjnie powoływała się w postępowaniu przed organem na swoją trudną sytuację życiową, przedkładając na powoływane okoliczności dowody z dokumentów. Wskazywane przez skarżącą kasacyjnie okoliczności i przedstawione dowody z dokumentów nie zostały w ogóle poddane analizie przez Sąd pierwszej instancji.
Nadto przed posiedzeniem niejawnym wyznaczonym na dzień 16 marca 2022 r. pełnomocnik skarżącej kasacyjnie złożył dokumenty w postaci zaświadczenia lekarskiego i opinii psychologicznej dotyczących K. M.
Pełnomocnik skarżącej kasacyjnie w piśmie z 25 lutego 2022 r. zasygnalizował, że znajduje się ona w bardzo trudnej sytuacji materialnej i zdrowotnej oraz pozostaje bez środków do życia oraz przedstawił opinię Ośrodka Pomocy Społecznej Dzielnicy Bemowo m.st. Warszawy z dnia 3 lutego 2022 r. dotyczącą sytuacji rodziny R. M.
Do powyższych okoliczności Sąd pierwszej instancji nie odniósł się w żaden sposób w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku. Wobec powyższego zasadny jest zatem również zarzut naruszenia art. 141 § 4 p.p.s.a., gdyż w uzasadnieniu wyroku pominięto – zarzucaną w toku postępowania przed organem – kwestię naruszenia przez tenże § 7 ust. 4 uchwały nr XXIII/669/2019 Rady Miasta Stołecznego Warszawy z dnia 5 grudnia 2019 r. w sprawie zasad wynajmowania lokali wchodzących w skład mieszkaniowego zasobu miasta stołecznego Warszawy. Zgodnie z powyższą regulacją, jeżeli wnioskodawca w związku z warunkami mieszkaniowymi znajduje się w wyjątkowo trudnej sytuacji zdrowotnej, rodzinnej lub społecznej i byłoby to zgodne z zasadami współżycia społecznego, zarząd dzielnicy na podstawie analizy i oceny sytuacji życiowej i majątkowej wnioskodawcy może postanowić o zwolnieniu z warunków, o których mowa w ust. 1. Powyższa kompetencja organu ma charakter uznaniowy, jednak dla odmowy zastosowania powyższej regulacji niezbędne jest dokonanie wnikliwych ustaleń w zakresie stanu faktycznego obejmującego przesłanki zwolnienia z warunków, o których mowa w § 7 ust. 1 powołanej wyżej uchwały. Sąd pierwszej instancji w ogóle nie odniósł się do kwestii, czy takie ustalenia w niniejszej sprawie poczyniono.
Natomiast zarzuty naruszenia art. 8 k.p.a. i art. 83 k.p.a. nie są zasadne, gdyż zostały nieprawidłowo, nieprecyzyjnie sformułowane. Art. 8 k.p.a. składa się bowiem z dwóch paragrafów, a art. 83 k.p.a. z czterech paragrafów. W skardze kasacyjnej nie wskazano, na naruszeniu której jednostki redakcyjnej tych przepisów skarżąca kasacyjnie opiera zarzuty. Niezbędne jest wskazanie w skardze kasacyjnej konkretnych przepisów, które zdaniem skarżącego kasacyjnie zostały naruszone przez sąd pierwszej instancji. Powyższe wskazanie powinno obejmować numer artykułu, paragrafu, ustępu, punktu i innych jednostek redakcyjnych ustawy. Powołanie się na całość przepisu, który został podzielony na mniejsze jednostki redakcyjne, nie pozwala bowiem na prawidłowe ustalenie granic zaskarżenia, gdyż nie wyznacza kierunku, w jakim Naczelny Sąd Administracyjny powinien dokonać kontroli zaskarżonego orzeczenia.
Wobec faktu, że zarzuty naruszenia prawa procesowego poprzez błędną ocenę dokonanych przez organ ustaleń stanu faktycznego sprawy okazały się zasadne, przedwczesne byłyby rozpoznanie zarzutów naruszenia prawa materialnego, gdyż – jak już wyżej sygnalizowano – zarzuty te mogą być rozpoznane w niewątpliwym stanie faktycznym sprawy.
Mając na uwadze powyższe Naczelny Sąd Administracyjny w oparciu o art. 185 § 1 p.p.s.a. uchylił zaskarżony wyrok w całości i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie.
Sąd pierwszej instancji rozpoznając sprawę odniesie się do kwestii przesłanek zastosowania regulacji § 7 ust. 4 uchwały nr XXIII/669/2019 Rady Miasta Stołecznego Warszawy z dnia 5 grudnia 2019 r. w sprawie zasad wynajmowania lokali wchodzących w skład mieszkaniowego zasobu miasta stołecznego Warszawy.
Naczelny Sąd Administracyjny nie orzekł w wyroku o przyznaniu pełnomocnikowi skarżącego wynagrodzenia na zasadzie prawa pomocy (art. 250 § 1 p.p.s.a.), gdyż przepisy art. 209 i art. 210 p.p.s.a. mają zastosowanie tylko do kosztów postępowania między stronami. Wynagrodzenie dla pełnomocnika ustanowionego z urzędu za wykonaną pomoc prawną należne od Skarbu Państwa przyznawane jest przez wojewódzki sąd administracyjny w postępowaniu określonym w przepisach art. 258-261 p.p.s.a. Pełnomocnik skarżącej powinien złożyć do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie stosowny wniosek w tym przedmiocie.

Potrzebujesz pomocy prawnej?

Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.

Zadaj pytanie Asystentowi AI