III OSK 1608/24
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuSprawa rozpatrywana przez Naczelny Sąd Administracyjny dotyczyła skargi kasacyjnej Naczelnego Dyrektora Archiwów Państwowych od wyroku WSA w Warszawie, który uchylił decyzję o umorzeniu postępowania w sprawie odmowy dostępu do akt sprawy rozwodowej z 1985 roku. Wnioskodawczyni, córka stron postępowania rozwodowego, domagała się dostępu do akt w celu uzyskania informacji o swoim dzieciństwie. Organy archiwalne początkowo odmówiły dostępu, następnie uchyliły decyzję i umorzyły postępowanie, powołując się na karencję czasową dla akt spraw sądowych (70 lat). WSA uznał, że organy błędnie przyjęły możliwość udostępnienia dokumentacji, wskazując, że potrzeba informacji o dzieciństwie stanowi jedynie interes faktyczny, a nie prawny. NSA w swojej analizie podkreślił, że dostęp do materiałów archiwalnych, choć generalnie powszechny, podlega ograniczeniom czasowym, zwłaszcza w przypadku dokumentacji spraw sądowych. Wyjątek od tej karencji (art. 16b ust. 3 pkt 2 ustawy o narodowym zasobie archiwalnym i archiwach) dotyczy sytuacji, gdy wnioskodawca posiada szczególne uprawnienia lub realizuje cele nadrzędne. NSA uznał, że w przypadku akt sądowych, uprawnienie to powinno być rozpatrywane w kontekście przepisów proceduralnych regulujących dostęp do takich akt w postępowaniu, w którym zostały wytworzone, co wiąże się z posiadaniem interesu prawnego. Sąd stwierdził, że WSA zasadnie ocenił, iż organy powinny ponownie zweryfikować status wnioskodawczyni jako podmiotu uprawnionego. NSA oddalił skargę kasacyjną organu, uznając, że nie ma ona usprawiedliwionych podstaw.
Przeanalizuj tę sprawę w pełnym kontekście orzecznictwa.
Analiza orzecznictwa · odpowiedzi na pytania · badanie przepisów · drafting pism.
Wartość praktyczna
Siła precedensu: WysokaUstalenie, że dostęp do akt sądowych objętych karencją czasową wymaga wykazania interesu prawnego zgodnie z przepisami pierwotnego postępowania, a potrzeba informacji o przeszłości rodzinnej nie jest wystarczająca.
Orzeczenie dotyczy specyficznej sytuacji dostępu do akt archiwalnych, w szczególności akt spraw sądowych, i wymaga analizy przepisów ustawy o narodowym zasobie archiwalnym i archiwach oraz przepisów proceduralnych.
Zagadnienia prawne (3)
Czy dostęp do materiałów archiwalnych, w tym akt spraw sądowych objętych karencją czasową, może być udzielony osobie, która nie była stroną postępowania, w którym te akta powstały, na podstawie ogólnego prawa dostępu do archiwaliów?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Nie, dostęp do materiałów archiwalnych objętych karencją czasową, takich jak akta spraw sądowych, nie może być udzielony osobie, która nie była stroną postępowania, w którym te akta powstały, bez wykazania posiadania szczególnych uprawnień lub realizacji celów nadrzędnych, które są rozpatrywane w kontekście przepisów regulujących dostęp do takich akt w pierwotnym postępowaniu.
Uzasadnienie
NSA wyjaśnił, że choć prawo dostępu do materiałów archiwalnych jest generalne, podlega ono ograniczeniom czasowym. Wyjątek od karencji (art. 16b ust. 3 pkt 2 u.n.z.a.) dotyczy osób uprawnionych, a w przypadku akt sądowych, uprawnienie to jest związane z posiadaniem interesu prawnego ustalonego na podstawie przepisów proceduralnych.
Czy potrzeba uzyskania informacji o dzieciństwie i sytuacji życiowej w związku z rozwodem rodziców stanowi interes prawny uzasadniający dostęp do akt sprawy rozwodowej po upływie okresu karencji?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Nie, taka potrzeba stanowi jedynie interes faktyczny lub moralny, a nie interes prawny w rozumieniu prawa administracyjnego, który jest wymagany do uzyskania dostępu do akt objętych karencją czasową.
Uzasadnienie
Sąd podkreślił, że interes prawny musi być oparty na obowiązującej normie prawa materialnego, a sama potrzeba informacji o przeszłości nie kreuje takiego interesu.
Czy warunek zawarcia umowy o wykluczeniu dalszego przetwarzania danych osobowych może być skutecznie nałożony w decyzji administracyjnej dotyczącej udostępnienia materiałów archiwalnych?
Odpowiedź sądu
Warunek taki, jeśli ma być skuteczny, musi wynikać z właściwych przepisów i zostać zamieszczony w treści rozstrzygnięcia decyzji, a nie jako dodatkowe zastrzeżenie.
Uzasadnienie
Sąd wskazał, że dodatkowe elementy decyzji, takie jak warunek, muszą być przewidziane przepisami szczególnymi i ujęte w sentencji rozstrzygnięcia, co nie miało miejsca w zaskarżonej decyzji.
Przepisy (14)
Główne
p.p.s.a. art. 184
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
u.n.z.a. art. 16b § ust. 3 pkt 2
Ustawa z dnia 14 lipca 1983 r. o narodowym zasobie archiwalnym i archiwach
u.n.z.a. art. 16a § ust. 1
Ustawa z dnia 14 lipca 1983 r. o narodowym zasobie archiwalnym i archiwach
Pomocnicze
p.p.s.a. art. 133 § § 1
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
p.p.s.a. art. 174
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
u.n.z.a. art. 16b § ust. 2 pkt 4
Ustawa z dnia 14 lipca 1983 r. o narodowym zasobie archiwalnym i archiwach
u.n.z.a. art. 22c § ust. 1
Ustawa z dnia 14 lipca 1983 r. o narodowym zasobie archiwalnym i archiwach
k.p.a. art. 162 § § 1 pkt 2
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego
k.p.a. art. 28
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego
k.p.a. art. 138 § § 1 pkt 2
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego
k.p.a. art. 107
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego
k.c. art. 23
Kodeks cywilny
k.c. art. 24 § § 1
Kodeks cywilny
k.c. art. 9 § § 1
Kodeks cywilny
Argumenty
Skuteczne argumenty
NSA uznał, że dostęp do akt sądowych objętych karencją czasową wymaga wykazania interesu prawnego zgodnie z przepisami regulującymi dostęp do takich akt w pierwotnym postępowaniu. • NSA potwierdził, że potrzeba informacji o dzieciństwie nie stanowi interesu prawnego w rozumieniu prawa administracyjnego.
Odrzucone argumenty
Naczelny Dyrektor Archiwów Państwowych zarzucił naruszenie art. 133 § 1 p.p.s.a. poprzez oparcie orzeczenia na okoliczności nieujawnionej w toku postępowania administracyjnego. • Naczelny Dyrektor Archiwów Państwowych zarzucił błędną wykładnię art. 16b ust. 3 pkt 2 w zw. z art. 16a ust. 1 u.n.z.a. w zw. z art. 28 k.p.a., twierdząc, że przepisy u.n.z.a. gwarantują dostęp bez wymogu legitymowania się interesem prawnym. • Naczelny Dyrektor Archiwów Państwowych zarzucił niewłaściwe zastosowanie art. 22c ust. 1 u.n.z.a. w związku z art. 162 § 1 pkt 2 k.p.a., uznając, że zobowiązanie do zawarcia umowy ma charakter akcesoryjny.
Godne uwagi sformułowania
każdemu przysługuje prawo dostępu do materiałów archiwalnych • dostęp do materiałów archiwalnych podlega ograniczeniu • ograniczeń określonych w ust. 2 nie stosuje się do udostępnienia uprawnionym do dostępu do danych zawartych w tych materiałach • potrzeba zdobycia informacji na temat swojego dzieciństwa i sytuacji życiowej świadczy jedynie o interesie faktycznym wnioskodawczyni do dostępu do akt sądowych rozwodowych jej rodziców • nie kreuje jednak po jej stronie interesu prawnego w rozumieniu prawa administracyjnego
Skład orzekający
Arkadiusz Windak
sprawozdawca
Przemysław Szustakiewicz
przewodniczący
Rafał Stasikowski
członek
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Wysoka
Powoływalne dla: "Ustalenie, że dostęp do akt sądowych objętych karencją czasową wymaga wykazania interesu prawnego zgodnie z przepisami pierwotnego postępowania, a potrzeba informacji o przeszłości rodzinnej nie jest wystarczająca."
Ograniczenia: Orzeczenie dotyczy specyficznej sytuacji dostępu do akt archiwalnych, w szczególności akt spraw sądowych, i wymaga analizy przepisów ustawy o narodowym zasobie archiwalnym i archiwach oraz przepisów proceduralnych.
Wartość merytoryczna
Ocena: 6/10
Sprawa porusza ważny temat dostępu do prywatnych informacji z przeszłości, balansując między prawem do informacji a ochroną prywatności i danych osobowych. Jest interesująca dla prawników specjalizujących się w prawie archiwalnym i administracyjnym.
“Czy możesz dostać akta rozwodowe rodziców po latach? NSA wyjaśnia, kiedy prawo do przeszłości spotyka się z barierą karencji.”
Twój asystent do analizy prawnej.
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
- Analiza orzecznictwa i przepisów
- Drafting pism i dokumentów
- Odpowiedzi na pytania prawne
- Pogłębiona analiza z doktryny
Pełny tekst orzeczenia
Oryginalna treść postanowienia (niezmieniona). Otwiera się jako osobna strona.