III OSK 1607/24

III OSK 1607/24 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2025-06-17
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2024-05-28
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Artur Kuś /przewodniczący/
Kazimierz Bandarzewski /sprawozdawca/
Sławomir Wojciechowski
Symbol z opisem
6140 Nadanie stopnia i tytułu naukowego oraz potwierdzenie równoznaczności dyplomów, świadectw i tytułów
Hasła tematyczne
Szkolnictwo wyższe
Sygn. powiązane
VII SA/Wa 1885/23 - Wyrok WSA w Warszawie z 2024-01-25
Skarżony organ
Rada Doskonałości Naukowej
Treść wyniku
Uchylono zaskarżony wyrok i przekazano sprawę do ponownego rozpoznania przez Wojewódzki Sąd Administracyjny
Powołane przepisy
Dz.U. 2022 poz 574
art. 227 ust 1 pkt 1 lit b
Ustawa z dnia 20 lipca 2018 r. Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce (t. j.)
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Artur Kuś Sędziowie: Sędzia NSA Sławomir Wojciechowski Sędzia del. WSA Kazimierz Bandarzewski (spr.) po rozpoznaniu w dniu 17 czerwca 2025 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej J. T. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 25 stycznia 2024 r. sygn. akt VII SA/Wa 1885/23 w sprawie ze skargi J. T. na decyzję Rady Doskonałości Naukowej z dnia [...] marca 2023 r. znak: [...] w przedmiocie wystąpienia do Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej o nadanie tytułu profesora 1. uchyla zaskarżony wyrok i przekazuje sprawę do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie, 2. zasądza od Rady Doskonałości Naukowej na rzecz J. T. kwotę 577 (pięćset siedemdziesiąt siedem) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.
Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 25 stycznia 2024 r. sygn. akt VII SA/Wa 1885/23 oddalił skargę J. T. (dalej skarżący lub skarżący kasacyjnie) na decyzję Rady Doskonałości Naukowej (dalej Rada lub organ) z dnia [...] marca 2023 r. znak: [...] w przedmiocie wystąpienia do Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej o nadanie tytułu profesora.
W uzasadnieniu wyroku Sąd wskazał w pierwszej kolejności, że w okolicznościach niniejszej sprawy wydanie zaskarżonej decyzji jak i decyzji organu pierwszej instancji zostało poprzedzone posiedzeniami Zespołu Nauk Medycznych i Nauk o Zdrowiu, które odbyły się [...] września 2022 r. oraz [...] marca 2023 r., w trakcie których – jak wynika ze sporządzonych protokołów – dokonano szczegółowej oceny dorobku naukowego skarżącego odnośnie obu przesłanek z art. 227 ust. 1 pkt a i b ustawy z dnia 20 lipca 2018 r. Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce (Dz. U. z 2022 r. poz. 574 z późn. zm.) zwanej dalej P.s.w.n., tj. dokonano oceny, czy dorobek naukowy skarżącego po uzyskaniu stopnia naukowego doktora habilitowanego można uznać za wybitne osiągnięcie skarżącego oraz dokonano oceny odbytych stażów i projektów naukowo-badawczych, w obu przypadkach dochodząc do negatywnych konkluzji. Zespół nie kwestionował przy tym ani kwalifikacji naukowych recenzentów, podkreślając, że są oni specjalistami w dziedzinie przedłożonych przez skarżącego osiągnięć naukowych oraz rzetelność tych recenzji, wyrażając jednak negatywną ocenę zasadności wystąpienia o nadanie skarżącemu tytułu profesora, w głosowaniu tajnym, uchwałą podjętą bezwzględną większością głosów.
W rozpoznawanej sprawie Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie stwierdził, że na podstawie ww. opinii Zespołu oraz zgromadzonego materiału dowodowego, Prezydium Rady Doskonałości Naukowej na posiedzeniu w dniu 26 września 2022 r. podjęło decyzję odmowną o wystąpieniu Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej o nadanie tytułu profesora, w głosowaniu tajnym, bezwzględną większością głosów. W ocenie Rady skarżący, posiadając stopnień doktora habilitowanego nauk medycznych, nie spełnił żadnego w wymogów do nadania mu tytułu profesora. Co istotne, organ również nie negował sporządzonych na potrzeby niniejszego postępowaniach recenzji, które (wszystkie) był dla skarżącego pozytywne i dokonał ich oceny jako środka dowodowego zgromadzonego w sprawie, stwierdzając, że nie wykazano w nich cechy "wybitności" osiągnięć naukowych kandydata. Organ w tym zakresie dokonał szczegółowej oceny tych recenzji, wskazując na ogólnikowość wyrażonych w nich stwierdzeń jak wskazanie na "nowatorskość" zagadnień poruszanych w pracach skarżącego bez wskazania jakiegokolwiek osiągnięcia jako wybitnego, brak merytorycznego wykazania wybitności osiągnięć skarżącego, niską cytowalność prac skarżącego, czy zwracając uwagę na bezkrytyczne powielenie opisu dorobku naukowego przedstawione przez kandydata (skarżącego). Organ dokonał również szczegółowej oceny udziału skarżącego w realizowanych z jego udziałem projektów, staży zagranicznych czy stypendiów.
Jednocześnie Sąd pierwszej instancji wskazał, że również w postępowaniu odwoławczym, prowadzonym na skutek złożenia przez skarżącego wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy Zespół na posiedzeniu w dniu 7 marca 2023 r. dokonał ponownej oceny dorobku naukowego skarżącego, z uwzględnieniem dokonanych publikacji oraz argumentacji przedstawionej we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, dochodząc do wniosku, że skarżący nie legitymuje się posiadaniem wybitnych osiągnięć naukowych jak również uczestnictwem w pracach zespołów badawczych, odbytych stażach naukowych lub prowadzeniem badań naukowych lub prac rozwojowych. Zwrócić należy uwagę, że Zespół pozytywnie odniósł się do stanowiska Rady Doskonałości Naukowej wyrażonej w uzasadnieniu decyzji pierwszej instancji, podkreślając niezwykłą staranność oceny wniosku, "co pozwoliło uzupełnić ocenę recenzentów o następujące wnioski: nie ma przesłanek merytorycznych, aby uznać dorobek naukowy dr. hab. J. T. za wybitny; Kandydat nie kierował zespołami badawczymi, oraz Kandydat nie odbył stażu naukowego". W konkluzji zespół wyraził negatywną ocenę zasadności wystąpienia o nadanie skarżącemu tytułu profesora, w głosowaniu tajnym, uchwałą podjętą bezwzględną większością głosów.
Sąd nadto stwierdził, że na podstawie ww. opinii Zespołu oraz zgromadzonego materiału dowodowego, Prezydium Rady Doskonałości Naukowej na posiedzeniu w dniu [...] marca 2023 r. ponownie podjęło decyzję odmowną, w głosowaniu tajnym, bezwzględną większością głosów, co stanowiło podstawę utrzymania zaskarżonej decyzji w mocy. W uzasadnieniu decyzji Rada ponownie odniosła się do wszystkich osiągnięć naukowych skarżącego, z uwzględnieniem również tych wskazywanych we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy oraz jego udziału w stażach czy stypendiach. Rada ponownie zwróciła uwagę na pozytywne dla skarżącego recenzje, których ocena doprowadziła organ do konkluzji o ich wadliwości w zakresie udziału w badaniach naukowych, sprowadzających się do bezkrytycznego powielenia opis dorobku skarżącego.
Oceniając przebieg postępowania Sąd uznał, że stwierdzić należało, że tak przeprowadzone postępowanie odpowiada wymogom stawianym przez ustawę Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce oraz Kodeks postępowania administracyjnego. Z tego też względu jako niezasadne należało ocenić zarzuty naruszenia przepisów postępowania podniesione w skardze naruszenia art. 7, art. 8, art. 75 § 1, art. 77 § 1, art. 80, art. 84 i art. 107 § 3 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2022 r. poz. 2000 z późn. zm.) zwanej K.p.a. oraz art. 227 i art. 228 P.s.w.n. Podkreślić należało, że na żadnym etapie postępowania nie było kwestionowane to, że sporządzone w sprawie recenzje były dla skarżącego pozytywne. Nie podważono jednak stanowiska organu w zakresie, w jakim zakwestionował on przydatność tych recenzji w sprawie dla wykazania przesłanek z art. 227 ust. 1 pkt a i b P.s.w.n. Wbrew twierdzeniom skarżącego z uzasadnienia skarżonej decyzji jednoznacznie wynika, jakim okolicznościom dał on wiarę, a jakim odmówił wiarygodności, a także jakimi kryteriami kierował się oceniając wybitność dorobku naukowego skarżącego, przyjmując jego słownikowe (leksykalne) znaczenie oraz oceną nie spełnienia przesłanki odbycia stażu naukowego, uczestnictwa w pracach zespołów badawczych lub prowadzenia badań naukowych lub prac rozwojowych. W tym zakresie organ ocenił charakter tych badań i projektów, w których uczestniczył skarżących oraz charakter udziału skarżącego.
W niniejszej sprawie Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie stwierdził, że odnośnie zarzutu naruszenia art. 227 ust. 1 pkt 1 lit. b P.s.w.n., rację trzeba przyznać skarżącemu, że istotnie ustawodawca w treści tego przepisu nie określił czasu trwania stażu naukowo-badawczego wymaganego dla spełnienia tego kryterium. Przyjęte zatem przez organ odwoławczy miesięczne kryterium, aczkolwiek pozaustawowe, należało uznać jedynie za kryterium pomocnicze, nie oznaczające sztywnych ram czasowych. Nie ulega wątpliwości, że odbycie stażu musi być czynnością rozciągniętą w czasie, skoro chodzi o formę zdobywania wiedzy, umiejętności czy kompetencji w miejscu odbywania staży. W praktyce chodzi zatem o udział w zajęciach odbywanych w miejscu stażu, seminariach, dyskusjach naukowych czy pracach naukowych, których celem jest poszerzenie posiadanej wiedzy z danego zakresu. Dlatego wydaje się, że odbycie stażu powinno być udokumentowane nie tylko samą "fizyczną obecnością" w miejscu stażu (potwierdzeniem odbycia stażu), ale również – zwłaszcza w przypadku nauk społecznych – publikacją naukową, która nabytą wiedzę prezentuje. Nie jest to jednak prawny obowiązek, ale swoiste ułatwienie w wykazaniu spełnienia omawianego warunku. Ze względu na osobliwości określonej dyscypliny naukowej współpraca z inną uczelnią lub instytucją naukową będzie mogła odbywać się tylko w formie prowadzenia badań naukowych lub prac rozwojowych, co również nie wyklucza przygotowania po takich badaniach stosownego opracowania (K. Ślebzak [w:] Komentarz do wybranych przepisów ustawy – Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce [w:] Akademickie prawo zatrudnienia. Komentarz, red. K. W. Baran, Warszawa 2020, art. 227). Także językowa definicja pojęcia "staż" odnosi się do pewnej czynności rozciągniętej w czasie, dotyczącej "1. praktycznej nauki zawodu odbywana przez absolwentów szkół jakiejś instytucji; okres próbny; praktyka; 2. czas, który upłynął od początku pracy w jakiejś instytucji" (Słownik Języka Polskiego – Wydawnictwo PWN – dostępny na stronie internetowej: sjp.pl). Z tego też względu nie można organowi postawić skutecznie zarzutu naruszenia błędnej wykładni i zastosowania w sprawie art. 227 ust. 1 pkt 1 lit. b P.s.w.n., bowiem wskazywanie na odbycie co najmniej miesięcznego stażu miało na celu zestawienie go ze stażami zagranicznymi wskazanymi przez kandydata (skarżącego), które organ ocenił jako 2 - 4 dniowe kursy podnoszące kwalifikacje zawodowe lub specjalistyczne lekarza, co miało na celu wykazanie pewnego niezbędnego minimalnego czasu, aby obecność kandydata w danej jednostce naukowej można było uznać za działalność naukowo- badawczą. Z tego też względu wykładnia art. 227 ust. 1 pkt 1 lit. b ww. ustawy zaprezentowana przez organy zawiera pewien aspekt praktyczny oceny obecności kandydata na stażu naukowym w instytucjach naukowych.
Skargę kasacyjną od powyższego wyroku do Naczelnego Sądu Administracyjnego wniósł J. T., zaskarżając go w całości. Zaskarżonemu orzeczeniu zarzucił:
1) naruszenie przepisów prawa materialnego, tj. art. 227 ust. 1 pkt 1 lit. b P.s.w.n., poprzez błędną jego wykładnię, polegającą na nieprawidłowym w odniesieniu do przyjętych reguł wykładni rozumieniu treści obowiązującego przepisu i stwierdzeniu przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku, że organ był uprawniony do zastosowania pozaustawowego kryterium w zakresie czasu trwania stażu naukowo-badawczego z uwagi na aspekt praktyczny oceny obecności kandydata na stażu naukowym, w wyniku czego nie sposób postawić organowi skutecznie zarzutu naruszenia błędnej wykładni ww. przepisu w sytuacji, gdy wskazany przepis nie określa czasu trwania stażu naukowo-badawczego wymaganego dla spełnienia kryterium określonego w przepisie (na co zwrócił uwagę także WSA w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku), w konsekwencji czego zarzut dotyczący naruszenia ww. przepisu przez organ podniesiony w skardze nie został uwzględniony a skarga - oddalona;
2) naruszenie przepisów postępowania, mające istotny wpływ na wynik sprawy, tj.
a) art. 141 § 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r. poz. 1634) zwanej dalej P.p.s.a. w zw. z art. 151 P.p.s.a., polegające na niedostrzeżeniu przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, że zarówno organ pierwszej instancji, jak i organ drugiej instancji naruszyły normy art. 7, 77 § 1 oraz art. 80 i art. 107 § 3 K.p.a., poprzez nieprawidłowe ustalenie stanu faktycznego sprawy w oparciu o zgromadzone dowody, brak wyczerpującego zebrania i wszechstronnego rozpoznania materiału dowodowego, skutkujące brakiem rozpoznania i odniesienia się do dowodów zgromadzonych w sprawie w wyniku czego błędnie ustalono, że J.T. nie spełnił warunków do nadania tytułu profesora, co miało istotny wpływ na wydanie i treść decyzji obu instancji, gdyż doprowadziło do wydania decyzji o odmowie wystąpienia do Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej o nadanie tytułu profesora, a co wpłynęło także na treść wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, poprzez oddalenie skargi a ponadto poprzez dopuszczenie się w uzasadnieniu przez WSA w Warszawie naruszeń w zakresie ustalenia stanu faktycznego będącego podstawą wyroku poprzez sprzeczne ze zgromadzonym materiałem dowodowym ustalenia w zakresie przedmiotu głosowania Zespołu na posiedzeniu w dniu 7 marca 2023 r. a także wewnętrzną sprzeczność uzasadnienia w zakresie wyniku głosowania, co biorąc pod uwagę, że stanowisko Zespołu stanowiło podstawę podjęcia decyzji przez organ, miało istotny wpływ na wynik sprawy;
b) art. 141 § 4 P.p.s.a. w zw. z art. 151 P.p.s.a. polegające na wadliwości uzasadnienia wyroku poprzez brak odniesienia się do zarzutów zawartych w skardze a w konsekwencji brak możliwości dokonania jednoznacznej rekonstrukcji podstawy rozstrzygnięcia, a zatem ustalenia przesłanek, którymi kierował się sąd pierwszej instancji, podejmując zaskarżone orzeczenie, co miało istotny wpływ na wynik sprawy.
W oparciu o powyższe zarzuty w skardze kasacyjnej wniesiono o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie, ewentualnie w przypadku uznania, że istota sprawy jest dostatecznie wyjaśniona, o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości oraz wydanie orzeczenia reformatoryjnego poprzez uwzględnienie skargi i uchylenie zaskarżonej decyzji w całości. Jednocześnie skarżący kasacyjnie wniósł o zasądzenie kosztów postępowania według norm prawem przepisanych, w tym kosztów zastępstwa procesowego, a także oświadczył o zrzeczeniu się rozprawy i wniósł o rozpoznanie skargi kasacyjnej na posiedzeniu niejawnym.
Odpowiedzi na skargę kasacyjną nie wniesiono.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Zgodnie z art. 183 § 1 P.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę przesłanki uzasadniające nieważność postępowania wymienione w art. 183 § 2 P.p.s.a. oraz przesłanki uzasadniające odrzucenie skargi bądź umorzenie postępowania przed wojewódzkim sądem administracyjnym, stosownie do treści art. 189 P.p.s.a. Żadna z powyższych przesłanek w tej sprawie nie zaistniała.
Sprawa podlega na podstawie art. 182 § 2 P.p.s.a. rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym, ponieważ strona wnosząca skargę kasacyjną zrzekła się rozprawy, a strona przeciwna po doręczeniu odpisu skargi kasacyjnej nie zażądała jej przeprowadzenia.
Rozpoznając sprawę Naczelny Sąd Administracyjny związany jest granicami skargi. Związanie granicami skargi oznacza związanie podstawami zaskarżenia wskazanymi w skardze kasacyjnej oraz jej wnioskami. Naczelny Sąd Administracyjny bada przy tym wszystkie podniesione przez stronę skarżącą kasacyjnie zarzuty naruszenia prawa (tak NSA w uchwale pełnego składu z 26 października 2009 r. sygn. akt I OPS 10/09, opubl. w ONSAiWSA 2010 z. 1 poz. 1).
Zgodnie z art. 174 P.p.s.a. skargę kasacyjną można oprzeć na następujących podstawach: 1) naruszeniu prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie, a także 2) naruszeniu przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.
Stosownie do treści art. 176 P.p.s.a. strona skarżąca kasacyjnie ma obowiązek przytoczyć podstawy skargi kasacyjnej wnoszonej od wyroku Sądu pierwszej instancji i szczegółowo je uzasadnić wskazując, które przepisy ustawy zostały naruszone, na czym to naruszenie polegało i jaki miało wpływ na wynik sprawy. Rola Naczelnego Sądu Administracyjnego w postępowaniu kasacyjnym ogranicza się do skontrolowania i zweryfikowania zarzutów wnoszącego skargę kasacyjną.
Skarga kasacyjna jest zasadna.
Postępowanie prowadzone w przedmiocie nadania tytułu profesora ma charakter administracyjny, aczkolwiek jest ono częściowo regulowane przepisami Prawa szkolnictwie wyższym i nauce (art. 227-231) i w pozostałym zakresie odpowiednio stosuje się przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego (art. 228 ust. 9 K.p.a.).
Cechą charakterystyczną takiego postępowania, analogicznie jak i postępowań w przedmiocie nadania stopni naukowych, jest ograniczony zakres kontroli sądów administracyjnych. Zwrócił na to trafnie uwagę w tej sprawie Sąd pierwszej instancji. Także w orzecznictwie sądowym podnosi się, że sądy administracyjne nie są uprawnione do merytorycznej kontroli recenzji, stanowiących podstawę decyzji Rady Doskonałości Naukowej. Sąd administracyjny nie ocenia merytorycznie, czy osoba ubiegająca się o nadanie tytułu profesora posiada wybitne osiągnięcia naukowe. Sąd ten nie ma kompetencji do wkraczania w ocenę dorobku naukowego osoby ubiegającej się o nadanie tytułu naukowego, dokonaną w recenzjach naukowych (wyrok NSA z 20 stycznia 2022 r. sygn. akt III OSK 4833/21).
Tym niemniej skoro ustawodawca objął postępowania w przedmiocie nadania tytułu naukowego (i stopni naukowych) kontrolą sądowoadministracyjną, to taka kontrola nie może być iluzoryczna. Powinna być to kontrola obejmująca przede wszystkim ocenę zgodności z prawem czynności podejmowanych w toku postępowania zainicjowanego wnioskiem kandydata (strony).
Trafnie podnosi strona skarżąca kasacyjnie naruszenie w tej sprawie przez Sąd pierwszej instancji przepisów postępowania w zakresie obejmującym art. 151 P.p.s.a. w związku z art. 7, art. 77 § 1 oraz art. 80 i art. 107 § 3 K.p.a poprzez oddalenie skargi mimo zaistnienia istotnych uchybień w procedowanym w tej sprawie przed Radą Doskonałości Naukowej postępowaniu.
Zgodnie z art. 227 ust. 1 P.s.w.n. tytuł profesora może być nadany osobie, która: 1) posiada stopień naukowy doktora habilitowanego; 2) posiada wybitne osiągnięcia naukowe krajowe lub zagraniczne; 3) uczestniczyła w pracach zespołów badawczych realizujących projekty finansowane w drodze konkursów krajowych lub zagranicznych lub odbyła staże naukowe w instytucjach naukowych, w tym zagranicznych lub prowadziła badania naukowe lub prace rozwojowe w uczelniach lub instytucjach naukowych, w tym zagranicznych; 4) spełnia wymaganie, o którym mowa w art. 20 ust. 1 pkt 5 P.s.w.n., tj. w okresie od dnia 22 lipca 1944 r. do dnia 31 lipca 1990 r. nie pracowała w organach bezpieczeństwa państwa w rozumieniu art. 2 ustawy z dnia 18 października 2006 r. o ujawnianiu informacji o dokumentach organów bezpieczeństwa państwa z lat 1944-1990 oraz treści tych dokumentów (Dz. U. z 2024 r. poz. 273 i 834), nie pełniła w nich służby ani nie współpracowała z tymi organami. W wyjątkowych przypadkach uzasadnionych najwyższą jakością osiągnięć naukowych albo artystycznych, tytuł profesora może być nadany osobie posiadającej stopień doktora i wówczas wymagania wynikające z art. 227 ust. 1 ww. ustawy stosuje się odpowiednio.
Jednym z istotnym dowodów w postępowaniu w sprawie o nadanie tytułu profesora są recenzje sporządzone przez wyznaczonych recenzentów. Przedmiotem tych recenzji jest ocena spełnienia przez kandydata do tytułu naukowego przesłanek wynikających z ww. art. 227 ust. 1 P.s.w.n., a w szczególności z przesłanki określonej przez ustawodawcę jako posiadanie przez kandydata wybitnych osiągnięć naukowych krajowych lub zagranicznych i uczestniczenia w pracach zespołów badawczych realizujących projekty finansowane w drodze konkursów krajowych lub zagranicznych lub odbycia staży naukowych w instytucjach naukowych, w tym zagranicznych, bądź też prowadzenia badań naukowych lub prac rozwojowych w uczelniach lub instytucjach naukowych, w tym zagranicznych.
Strona skarżąca kasacyjnie zarzuca Sądowi pierwszej instancji brak oceny prawidłowości ustalenia stanu faktycznego sprawy co do niespełniania przez skarżącego kasacyjnie przesłanek do wystąpienia do Prezydenta RP o nadanie tytułu profesora.
Ustosunkowując się to tego zarzutu należy stwierdzić, że postępowanie w sprawie nadania tytułu profesora oparte jest na recenzjach przypominających opinie eksperckie. Udział w postępowaniu recenzentów (z kwalifikacjami określonymi w ustawie) ma dostarczyć Radzie Doskonałości Naukowej materiału dowodowego pozwalającego przede wszystkim na ocenę osiągnięć osoby zabiegającej o tytuł naukowy.
Sąd administracyjny nie może wprawdzie kontrolować treści samych recenzji, ale ma prawo ocenić, czy tak sporządzone recenzje są poprawne od strony formalnej. Poprawność recenzji w postępowaniu o nadanie tytułu naukowego sprowadza się przede wszystkim do kontroli, czy recenzent sporządzając opinię dokonał oceny dorobku naukowego kandydata w zakresie spełnienia przesłanki wynikającej z art. 227 ust. 1 pkt 1 lit. a P.s.w.n., tj. czy stwierdził, że kandydat legitymuje się wybitnymi osiągnięciami naukowymi krajowymi lub zagranicznymi. Recenzja powinna być sporządzona w sposób poprawny metodologicznie, a więc przede wszystkim zawierać logiczny wywód oparty o ocenę osiągnieć kandydata oraz zawierać spójne z tym wywodem wnioski.
Tego w istocie dotyczy zarzut strony skarżącej kasacyjnie wskazując, że Sąd pierwszej instancji nie dokonał kontroli prowadzonego postępowania w tym zakresie, a w istocie uznał za własne ustalenia Rady Doskonałości Naukowej.
Kontrolując zaskarżony wyrok należy stwierdzić, że z administracyjnych akt sporządzonych w formie elektronicznej wynika, że Sąd pierwszej instancji dysponował wszystkimi recenzjami sporządzonymi w toku postępowania w tej sprawie. Były to recenzje: prof. dr hab. J. M., prof. dr hab. M. W., prof. dr hab. T. K., prof. dr hab. E. O. i prof. dr hab. M. S.
Recenzje te kończą się wnioskami końcowymi z treści których wynika, że dr hab. nauk medycznych J. T. spełnia wszystkie wymagania określone w art. 227 ust. 1 pkt 1 P.s.w.n. przy podkreśleniu wybitności kandydata jako naukowca i jego istotnych osiągnięciach w badaniach naukowych, traktowanych jako bardzo ważne, odkrywcze oraz wskazujące na istotny wkład do osiągnięć ogólnoeuropejskich.
Ma to znaczenie w tej sprawie, ponieważ Rada Dyscypliny Naukowej w zaskarżonej do Sądu pierwszej instancji decyzji stwierdziła, że mimo wszystkich pozytywnych dla kandydata (skarżącego kasacyjnie) recenzji, w żadnej z nich nie wskazano na spełnienie przesłanki z art. 227 ust. 1 pkt 1 lit. a P.s.w.n., tj. wykazania przez kandydata posiadania wybitnych osiągnięć naukowych krajowych lub zagranicznych. Podniosła nadto, że z treści recenzji nie wynika, aby wyniki badań kandydata wpłynęły znacząco na rozwój dyscypliny naukowej, a ponadto osiągnięcia wskazane przez kandydata nie są wybitne z przyczyn ilościowych, skoro w jednym z zakresów swoich osiągnięć kandydat podaje tylko jedną swoją publikację. Ponadto kandydat nie posiada prac oryginalnych.
Takie wnioski nie korespondują z treścią sporządzonych recenzji, z których wynika, że dr hab. J. T. prowadził oryginalne w skali europejskiej badania (z zakresu opracowania metody chirurgii endoskopowej izolowanych zmian patologicznych w zatoce klinowej) na podstawie których sporządzono publikacje o zasięgu krajowych i zagranicznym oraz pionierskie badania w zakresie problematyki zakażeń przenoszonych przez kleszcze i ich laryngologiczne konsekwencje (recenzja prof. Tomasza Kręcickiego). W recenzji prof. M. S. podkreślono wybitność osiągnięć kandydata w zakresie nowatorskiego opracowania sztucznego modeli sieci neuronalnych u chorych leczonych z powodu przewlekłego zapalenia ucha środkowego, na podstawie których sporządzono cykl publikacji. To samo osiągnięcie jako nowatorskie podkreślił także w swojej recenzji prof. Jarosław Markowski wskazując także na publikację obejmującą to osiągnięcie. W recenzji prof. M. S. wskazano na posiadanie przez dr hab. J. T. wybitnych osiągnięć naukowych. Z recenzji prof. M. W. wynika, że dorobek naukowy kandydata zwłaszcza w dziedzinie neuronu ruchowego wnosi istotny wkład do osiągnięć ogólnoeuropejskich. Na oryginalność i pionierskość badań kandydata wskazał w swojej recenzji prof. J. M. podnosząc, że dr hab. J. T. jest wybitnych naukowcem.
Każdy z recenzentów podnosił także kwestię publikowania przez kandydata w zagranicznych renomowanych i uznanych czasopismach oraz wskazywał na znaczące wielkości współczynników cytowań.
Wprawdzie niektóre recenzje nie są zbyt długie (dwie recenzję liczą po 4 strony), to jednak nie tyle ich długość, ile treść powinna być brana pod uwagę przez Radę Dyscypliny Naukowej. Jeżeli mimo ww. wskazanej treści Rada Dyscypliny Naukowej miała wątpliwość, czy sporządzone recenzje wskazywały na spełnienie przez dr hab. J. T. przesłanek do wystąpienia o nadanie tytułu profesora, to należało zwrócić się do recenzentów o jeszcze wyraźniejsze stwierdzenie, czy przesłanka opisana w art. 227 ust. 1 pkt 1 lit. a P.s.w.n. ("wybitne osiągnięcia naukowe krajowe lub zagraniczne") została przez kandydata do tytułu naukowego spełniona. Wnioski z takiej recenzji powinny być jasno i precyzyjnie wyrażone.
Przy czym jeszcze raz należy podkreślić, że sądy administracyjne nie oceniają merytorycznie treść recenzji sporządzonych w postępowaniach awansowych uregulowanych Prawem o szkolnictwie wyższym i nauce. Tym niemniej sądy mają obowiązek oceny, czy Rada Doskonałości Naukowej dysponowała recenzjami sporządzonymi w toku postępowania awansowego i czy te recenzje zawierały jasno sformułowane wnioski co do spełnienia lub braku spełnienia przesłanek pozwalających na nadanie kandydatowi danego tytułu naukowego.
Jeżeli recenzje zawierały wnioski dotyczące spełnienia przesłanek, to nie oznacza, że Rada Doskonałości Naukowej nie mogła podjąć decyzji sprzecznej z ich wnioskami, ale wówczas miała obowiązek uzasadnienia, dlaczego mimo pozytywnych recenzji recenzentów wskazujących na spełnienie przesłanek do wystąpienia o nadanie danego tytułu, wydawana jest decyzja o odmowie skierowana stosownego wniosku do Prezydenta RP. W takiej decyzji powinno znaleźć się także wyjaśnienie, dlaczego Rada Doskonałości Naukowej odmienne oceniła ten sam dorobek naukowy kandydata w stosunku do ocen recenzentów. Taka ocena powinna być należycie uzasadniona.
Tym samym trafnie podnosi w skardze kasacyjnej strona skarżąca, że skoro w tej sprawie Sąd pierwszej instancji uznał, że dorobek kandydata nie spełnia przesłanki wynikającej z art. 227 ust. 1 pkt 1 lit. a P.s.w.n., co miałoby wynikać z treści sporządzonych recenzji, to taka ocena nie wynika z jakiejkolwiek ze sporządzonych w tym postępowaniu recenzji.
Zasadny jest także zarzut naruszenia przez Sąd pierwszej instancji prawa materialnego poprzez dokonanie błędnej wykładni art. 227 ust. 1 pkt 1 lit. b P.s.w.n., polegającej na nieprawidłowym przyjęciu, że przepis ten zawiera także kryterium w postaci czasu trwania stażu naukowo-badawczego z uwagi na aspekt praktyczny oceny obecności kandydata na stażu naukowym. Trafnie podnosi w tym zakresie strona skarżąca kasacyjnie, że prawidłowa wykładnia tego przepisu nie pozwala na stwierdzenie, aby zaliczenie aktywności naukowej w tym zakresie uzależnione było od czasu jej trwania.
Zgodnie z treścią ww. przepisu tytuł profesora może być nadany osobie, która uczestniczyła w pracach zespołów badawczych realizujących projekty finansowane w drodze konkursów krajowych lub zagranicznych lub odbyła staże naukowe w instytucjach naukowych, w tym zagranicznych bądź też prowadziła badania naukowe lub prace rozwojowe w uczelniach lub instytucjach naukowych, w tym zagranicznych.
To instytut naukowy lub uczelnia zagraniczna ocenia, czy pobyt danej osoby stanowił staż naukowy. Odbycie stażu naukowego stanowi przy tym tylko jedną z możliwości spełnienia tej przesłanki. Alternatywną formą jest uczestniczenie w pracach zespołów badawczych realizujących projekty finansowane w drodze konkursów krajowych lub zagranicznych, lub też prowadzenie badań naukowych bądź prac rozwojowych w uczelniach lub instytucjach naukowych, w tym zagranicznych. Wszystkie trzy możliwości są równoważne, a tym samym to kandydat wybiera, którą z tych aktywności wskazuje jako spełniającą tę przesłankę, przy czym oczywiście może wskazać na dwie lub wszystkie trzy rodzaje aktywności w tym zakresie.
Trafnie zarzuca strona skarżąca kasacyjnie, że sama argumentacja Sądu pierwszej instancji jest w tym zakresie niespójna. Sąd ten dostrzega wprawdzie, że z żadnego przepisu nie wynika, aby staż trwał co najmniej jeden miesiąc i aby kandydat opublikował pracę naukową opartą o ten staż, ale akceptuje stanowisko organu co do zasadności uznania za istotne spełnienie tych przesłanek. Tak dokonana wykładnia art. 227 ust. 1 pkt 1 lit. b P.s.w.n. nie znajduje uzasadnienia ani w treści tego przepisu, ani też nie było jego celem określenia długości stażu i opublikowania na jego podstawie pracy naukowej. Zarówno z derywacyjnej koncepcji wykładni jak i klaryfikacyjnej koncepcji wykładni nie wynika, aby normie prawnej wynikającej z art. 227 ust. 1 pkt 1 lit. b P.s.w.n. nadać takiego znaczenia, jakie przyjął w tej sprawie Sąd pierwszej instancji. W przypadku zaś wątpliwości co do tego, czy pobyt danej osoby można zaliczyć np. do stażu naukowego, decydujące znaczenie powinno mieć stanowisko podmiotu organizującego taki pobyt (staż).
Natomiast zawarty w skardze kasacyjnej zarzut naruszenia przez Sąd pierwszej instancji art. 141 § 4 P.p.s.a. jest niezasadny.
Przepis ten może być naruszony wówczas, gdy uzasadnienie zaskarżonego wyroku było pozbawione przedstawionego zwięźle stanu faktycznego sprawy, zarzutów podniesionych w skardze, stanowisk stron, podstawy prawnej rozstrzygnięcia lub jej wyjaśnienia. Ponadto naruszenie tego przepisu ma miejsce także wtedy, gdy sporządzone uzasadnienie zaskarżonego wyroku zawiera wprawdzie wszystkie elementy wynikające z art. 141 § 4 P.p.s.a., ale jest ono wewnętrznie niespójne lub zawiera nie dające się wyjaśnić sprzeczności, innymi słowy nie pozwala na kontrolę zaskarżonego wyroku (por. uchwałę NSA z 15 lutego 2010 r. sygn. II FPS 8/09, ONSAiWSA 2010/3/39). Zarzucając naruszenie art. 141 § 4 P.p.s.a. nie może skutecznie strona skarżąca kasacyjnie zwalczać prawidłowości przyjętego przez Sąd stanu faktycznego sprawy lub wykładni prawa materialnego dokonanej przez Sąd (por. wyrok NSA z 7 marca 2023 r. sygn. akt II GSK 1329/19). Jeśli w uzasadnieniu orzeczenia wojewódzkiego sądu administracyjnego znajduje się ocena ustaleń stanu faktycznego dokonana na podstawie akt, to nawet w sytuacji, gdy jest ona odmienna od oceny prezentowanej przez stronę, nie można zasadnie twierdzić, że doszło do naruszenia art. 141 § 4 P.p.s.a.
Zaskarżony wyrok zawiera wszystkie elementy wskazane w art. 141 § 4 P.p.s.a. Zarzut naruszenia art. 141 § 4 P.p.s.a. jako uchybienie procesowe może stanowić skuteczną podstawą kasacyjną tylko wówczas, jeżeli jego naruszenie mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.
Mając powyższe na uwadze należy stwierdzić, że zaskarżony wyrok podlega, stosowanie do art. 185 § 1 P.p.s.a., uchyleniu i sprawa zostaje przekazana do ponownego rozpoznania Sądowi pierwszej instancji.
Przy ponownym rozpoznaniu sprawy Sąd pierwszej instancji będzie zobowiązany przede wszystkim do dokonania na podstawie zgromadzonego w aktach materiału dowodowego oceny zaskarżonej decyzji w zakresie jej zgodności ze zgromadzonym materiałem dowodowym, a w tym przede wszystkim spójności ze sporządzonymi recenzjami oraz przyjęcia wykładni art. 227 ust. 1 pkt 1 lit. b P.s.w.n. zgodnie z poglądem zawartym w tym wyroku. Dopiero na tej podstawie Sąd pierwszej instancji powinien ocenić, czy w tej sprawie doszło do naruszenia prawa przestrzegając zasady, zgodnie z którą poza zakresem kognicji sądu administracyjnego pozostaje merytoryczna ocena dorobku naukowego kandydata do tytułu naukowego.
O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 203 pkt 1 P.p.s.a., zgodnie z którym w razie uwzględnienia skargi kasacyjnej stronie, która wniosła tę skargę należy się zwrot poniesionych przez nią niezbędnych kosztów postępowania kasacyjnego od organu, jeżeli w wyniku uwzględnienia skargi kasacyjnej został uchylony wyrok sądu pierwszej instancji oddalający skargę. W tej sprawie należało od Rady Doskonałości Naukowej zasądzić na rzecz J. T. kwotę 577 złotych stanowiących zwrot kosztów postępowania kasacyjnego. Koszty te obejmują kwotę 100 złotych stanowiącą zwrot wpisu od skargi kasacyjnej, kwotę 100 złotych uiszczoną tytułem opłaty administracyjnej za sporządzenie uzasadnienia wyroku Sądu pierwszej instancji, kwotę 17 zł tytułem opłaty za sporządzenie pełnomocnictwa oraz kwotę 360 złotych stanowiącą wynagrodzenie profesjonalnego pełnomocnika obliczone w oparciu § 14 ust. 1 pkt 2 lit. b w związku z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz. U. z 2023 r. poz. 1935 z późn. zm.).