III OSK 1590/22

III OSK 1590/22 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2025-03-18
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2022-06-28
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Arkadiusz Windak
Jerzy Stelmasiak /sprawozdawca/
Teresa Zyglewska /przewodniczący/
Symbol z opisem
6139 Inne o symbolu podstawowym 613
Hasła tematyczne
Administracyjne postępowanie
Sygn. powiązane
IV SA/Wa 1197/21 - Wyrok WSA w Warszawie z 2022-02-01
III OZ 450/22 - Postanowienie NSA z 2022-07-12
Skarżony organ
Generalny Dyrektor Ochrony Środowiska
Treść wyniku
Uchylono zaskarżony wyrok i przekazano sprawę do ponownego rozpoznania przez Wojewódzki Sąd Administracyjny
Powołane przepisy
Dz.U. 2022 poz 2000
art.108 §1
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - t.j.
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Teresa Zyglewska Sędziowie sędzia NSA Jerzy Stelmasiak (spr.) sędzia del. WSA Arkadiusz Windak protokolant asystent sędziego Olga Libiszewska po rozpoznaniu w dniu 18 marca 2025 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej sprawy ze skarg kasacyjnych Fundacji A. z siedzibą w K. oraz B. S.A. z siedzibą w B. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 1 lutego 2022 r. sygn. akt IV SA/Wa 1197/21 w sprawie ze skargi Gminy G., Regionu L., Stowarzyszenia E. z siedzibą w W., G. z siedzibą w P., Fundacji A. z siedzibą w K., F. z siedzibą w H. oraz I. z siedzibą w W. na postanowienie Generalnego Dyrektora Ochrony Środowiska z dnia 14 kwietnia 2021 r. nr [...] w przedmiocie nadania rygoru natychmiastowej wykonalności decyzji o środowiskowych uwarunkowania przedsięwzięcia 1. uchyla zaskarżony wyrok i przekazuje sprawę do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie, 2. odstępuje od zasądzenia zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego w całości.
Uzasadnienie
Regionalny Dyrektor Ochrony Środowiska we Wrocławiu postanowieniem z 23 stycznia 2020 r. nałożył rygor natychmiastowej wykonalności na własną decyzję z 21 stycznia 2020 r., określającą środowiskowe uwarunkowania realizacji przedsięwzięcia pn.: [...]. Podstawę postanowienia stanowił art. 108 § 1 i § 2 ustawy z 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2020 r., poz. 256 ze zm., dalej: k.p.a.). Decyzja o środowiskowych uwarunkowaniach została wydana na wniosek inwestora A. S.A. z siedzibą w B.
Zażalenia na powyższe postanowienie wnieśli L. i Gmina G, Fundacja B. z siedzibą w K., Stowarzyszenie G., Stowarzyszenie E., Fundacja P. oraz F.
Generalny Dyrektor Ochrony Środowiska postanowieniem z 14 kwietnia 2021 r. utrzymał w mocy postanowienie organu I instancji z 23 stycznia 2020 r.
Skargi na postanowienie z 14 kwietnia 2021 r. wnieśli Gminy G., L., Stowarzyszenie E., G., Fundacja B. z siedzibą w K., GP. oraz F. (dalej: skarżący).
Wyrokiem z 1 lutego 2022 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uchylił zaskarżone postanowienie Generalnego Dyrektora Ochrony Środowiska z 14 kwietnia 2021 r. oraz poprzedzające je postanowienie Regionalnego Dyrektora Ochrony Środowiska we Wrocławiu z 23 stycznia 2020 r.
W uzasadnieniu Sąd I instancji wskazał, że zarówno skarżący jak i organ mieli świadomość wydania postanowienia Trybunału Sprawiedliwości z 21 maja 2021 r., sygn. C-121/21 R (EUR-Lex 62021CO0121(01) - PL). Wydanie tego postanowienia w sprawie ze skargi Republiki Czeskiej przeciwko Rzeczpospolitej Polskiej wywołało skutek w postaci zobowiązania państwa członkowskiego do powstrzymania się od określonych działań mogących stanowić naruszenie prawa unijnego. Zapewnienie skuteczności powyższego postanowienia jest zatem obowiązkiem organów krajowych oraz podstawą do oceny wywiązywania się przez państwo członkowskie z obowiązków nałożonych przez traktat. Postanowienie to musiało zostać uwzględnione przez Sąd I instancji niezależnie od zarzutów wskazanych przez skarżących. Na sądzie krajowym ciąży obowiązek prounijnego (prowspólnotowego) stosowania prawa w taki sposób, żeby zagwarantować pełną sądową ochronę uprawnień skarżących, które mają źródło w prawie Unii Europejskiej oraz w celu zapewnienia spójności systemu prawa Unii Europejskiej. Z postanowienia z 21 maja 2021 r. wprost wynika, że nie można wykluczyć, że art. 72 ust. 2 ustawy z 3 października 2008 r. o udostępnieniu informacji o środowisku i jego ochronie, udziale społeczeństwa w ochronie środowiska oraz o ocenach oddziaływania na środowisko (Dz.U. z 2018 r., poz. 2081 ze zm., dalej: ustawa środowiskowa) narusza art. 4 ust. 1 i 2 dyrektywy Parlamentu Europejskiej i Rady nr 2011/92/UE z dnia 13 grudnia 2011 r. w sprawie oceny skutków wywieranych przez niektóre przedsięwzięcia publiczne i prywatne na środowisko (Dz.U.UE.L.2012.26.1), zgodnie z którym rozbudowa przedsięwzięcia dotyczącego kopalni odkrywkowej powinna być przedmiotem oceny oddziaływania na środowisko lub przynajmniej należy uprzednio sprawdzić, czy przeprowadzenie takiej oceny jest konieczne. W ocenie Sądu I instancji, oznaczało to konieczność wyeliminowania z obrotu prawnego zaskarżonego postanowienia Generalnego Dyrektora Ochrony Środowiska z 14 kwietnia 2021 r. oraz poprzedzającego go postanowienia organu I instancji. Ze względu na znaczenie stwierdzonego naruszenia prawa oraz z uwagi na zasadę pierwszeństwa prawa unijnego, zbędne jest odnoszenie się do pozostałych zarzutów skarg.
Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wniosła Fundacja B. z siedzibą w K. (dalej: fundacja).
Fundacja zarzuciła naruszenie przepisów postępowania.
Po pierwsze, art. 106 § 4 w związku z art. 134 § 1 i art. 3 § 1 ust. 2 i art. 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm., dalej: p.p.s.a.) przez błędne uznanie, że wystarczające dla dokonania kontroli sądowej zaskarżonego postanowienia jest wydanie wyroku wyłącznie w oparciu o postanowienie wiceprezesa TSUE, z pominięciem analizy pozostałych aspektów sprawy, w szczególności zarzutów podnoszonych przez fundację.
Po drugie, art. 134 § 1 w związku z art. 141 § 4 i art. 3 § 1 i § 2 pkt 2 oraz art. 1 p.p.s.a. przez fragmentaryczne rozpoznanie sprawy administracyjnej oraz brak wskazania i omówienia w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku podstawy prawnej i poszczególnych zarzutów i argumentów fundacji, przy jednoczesnym uwzględnieniu skargi. W konsekwencji doszło do sytuacji, w której zaskarżony wyrok "wymyka się" kontroli kasacyjnej w odniesieniu do części sprawy nierozpoznanej przez Sąd I instancji, czyniąc prawo fundacji do kontroli sądowej zaskarżonego postanowienia prawem iluzorycznym.
Po trzecie, art. 141 § 4 w związku z art. 153 oraz art. 170 i art. 171 p.p.s.a. przez brak odniesienia się do licznych merytorycznych zarzutów zawartych w skardze, które błędnie nie zostały objęte zakresem kontroli sądowej oraz przez lakoniczne sformułowanie wskazań co do dalszego postępowania. W ocenie fundacji, organ będzie mógł w istocie ponownie wydać tożsame postanowienie o nadaniu decyzji środowiskowej rygoru natychmiastowej wykonalności.
Po czwarte, art. 141 § 4 p.p.s.a w związku z art. 3 § 1 i 2 pkt 2 i art. 134 § 1 p.p.s.a. w związku z art. 7, art. 8, art. 77 § 1 oraz art. 144 k.p.a. oraz art. 124 § 2 i art. 126 w związku z art. 107 § 3 k.p.a., przez nieuzasadnione zawężenie granic sprawy i zaakceptowanie dopuszczalności niedostatecznego wyjaśnienia przez organ stanu faktycznego, pominięcia słusznego interesu obywateli, a także brak zebrania wyczerpującego materiału dowodowego. Doprowadziło to do naruszenia zasady budowania zaufania obywateli do organów władzy publicznej, jak również niepełnego uzasadnienia zaskarżonego postanowienia, w szczególności z uwagi na brak wskazania jakie elementy decyzji środowiskowej podlegają wykonaniu.
Po piąte, art. 141 § 4 p.p.s.a w związku z art. 3 § 1 i 2 pkt 2 i art. 134 § 1 p.p.s.a. w związku art. 108 § 1 k.p.a. przez nieuzasadnione zawężenie granic sprawy i brak dokonania sądowej kontroli spełnienia ustawowych przesłanek zastosowania rygoru natychmiastowej wykonalności.
Po szóste, art. 141 § 4 p.p.s.a w związku z art. 3 § 1 i 2 pkt 2 i art. 134 § 1 p.p.s.a. w związku art. 108 § 1 i § 2 k.p.a. w związku z art. 71 ust. 1 i ust. 2 w związku z art. 72 ust. 1 pkt 4, art. 72 ust. 3 i art. 82 ust. 1-3 ustawy środowiskowej, przez nieuzasadnione zaniechanie kontroli sądowej postanowienia w sprawie nadania rygoru natychmiastowej wykonalności decyzji
Po siódme, art. 141 § 4 p.p.s.a w związku z art. 3 § 1 i 2 pkt 2 i art. 134 § 1 p.p.s.a. w związku art. 108 § 2 k.p.a. w związku z art. 110 § 1 k.p.a. przez nieuzasadnione zawężenie granic sprawy i pominięcie kontroli sądowej nadania rygoru natychmiastowej wykonalności decyzji po jej wydaniu.
Po ósme, art. 141 § 4 p.p.s.a w związku z art. 3 § 1 i 2 pkt 2 i art. 134 § 1 p.p.s.a. w związku art. 10 § 1 k.p.a. przez nieuzasadnione zawężenie granic sprawy i nieuzasadnione pominięcie sądowej kontroli zaskarżonego postanowienia w kontekście zarzucanego pozbawienia strony możliwości udziału w postępowaniu.
Fundacja wniosła o uchylenie zaskarżonego wyroku w zakresie jego uzasadnienia oraz rozpoznanie skargi na podstawie art. 188 p.p.s.a., a także zasądzenie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych za pierwszą i drugą instancję. Ewentualnie fundacja wniosła o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie, a także zasądzenie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych za pierwszą i drugą instancję
Fundacja oświadczyła, że zrzeka się rozprawy.
Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wniósł także inwestor zarzucając naruszenie przepisów postępowania.
Po pierwsze, art. 133 § 1 p.p.s.a. przez dokonanie kontroli legalności rozstrzygnięć administracyjnych według stanu prawnego i stanu faktycznego późniejszego niż stan z daty wydania ostatecznego postanowienia Generalnego Dyrektora Ochrony Środowiska. Ponadto polegało to na uznaniu, że postanowienie wiceprezesa TSUE z 21 maja 2021 r. sygnalizuje sprzeczność przepisów krajowych z prawem unijnym, podczas gdy postanowienie w przedmiocie zastosowania środka tymczasowego nie jest orzeczeniem merytorycznym w sprawie zgodności przepisów krajowych z prawem unijnym. Polegało to także na uznaniu, że postanowienie wiceprezesa TSUE z 21 maja 2021 r. stanowiące o nakazie wstrzymania wydobycia [...] w kopalni [...] ma wpływ na postępowanie w tej sprawie, podczas gdy postanowienie nadające rygor natychmiastowej wykonalności decyzji o środowiskowych uwarunkowaniach, jak i decyzja o środowiskowych uwarunkowaniach nie zezwalają na wydobycie kopaliny ze złoża.
Po drugie, art. 133 § 1 p.p.s.a. i art. 141 § 4 p.p.s.a. przez nierozpoznanie istoty sprawy na skutek oparcia rozstrzygnięcia wyłącznie o postanowienie wiceprezesa TSUE z 21 maja 2021 r. w sprawie zastosowania środka tymczasowego.
Na wypadek nieuwzględnienia powyższych zarzutów, inwestor zarzucił naruszenie następujących przepisów postępowania.
Po pierwsze, art. 106 § 4 p.p.s.a. oraz art. 133 § 1 p.p.s.a. poprzez brak uwzględnienia powszechnie znanego faktu, że pomiędzy Republiką Czeską a Rzeczypospolita Polską toczyły się negocjacje w sprawie cofnięcia skargi wniesionej do TSUE przez Republikę Czeską przeciwko Rzeczypospolitej Polskiej w sprawie C-121/21. Zrzeczenie się przez Republikę Czeską wszelkich roszczeń w sprawie, wykreślenie sprawy C-121/21 i "upadek" postanowienie z 21 maja 2021 r. w przedmiocie zastosowania środka tymczasowego powoduje, że orzeczenie w tej sprawie staje się nieaktualne i nieadekwatne do stanu faktycznego oraz stanu prawnego.
Po drugie, art. 133 § 1 p.p.s.a. i art. 141 § 4 p.p.s.a. przez brak rozpoznania istoty sprawy
Inwestor wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, a także o rozpoznanie sprawy na rozprawie. Inwestor wniósł także o zasądzenie kosztów postępowania kasacyjnego, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.
W odpowiedzi na obie skargi kasacyjne Fundacja G. oraz F. poparły wnioski wyrażone w skardze kasacyjnej Fundacji B. i wniosły o rozpoznanie sprawy na rozprawie.
Z kolei w odpowiedzi na obie skargi kasacyjne Stowarzyszenie E. oraz F. poparły wnioski wyrażone w skardze kasacyjnej Fundacji B. oraz stanowiska inwestora w zakresie zarzutu nierozpoznania istoty sprawy.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył co następuje:
W świetle art. 174 p.p.s.a. skargę kasacyjną można oprzeć na następujących podstawach:
1) naruszeniu prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie,
2) naruszeniu przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.
Podkreślić przy tym trzeba, że Naczelny Sąd Administracyjny jest związany podstawami skargi kasacyjnej, ponieważ w świetle art. 183 § 1 p.p.s.a. rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc z urzędu pod rozwagę jedynie nieważność postępowania. Jeżeli zatem nie wystąpiły przesłanki nieważności postępowania wymienione w art. 183 § 2 p.p.s.a. (a w rozpoznawanej sprawie przesłanek tych brak), to Sąd związany jest granicami skargi kasacyjnej. Oznacza to, że Sąd nie jest uprawniony do samodzielnego dokonywania konkretyzacji zarzutów skargi kasacyjnej, a upoważniony jest do oceny zaskarżonego orzeczenia wyłącznie w granicach przedstawionych we wniesionej skardze kasacyjnej.
Na wstępie należało odnieść się do skargi kasacyjnej fundacji w zakresie, w jakim zawiera błędy formalne i konstrukcyjne. Wynika to z tego, że uwzględniając skargę Sąd I instancji stanął na stanowisku, że z uwagi na postanowienie wiceprezes TSUE z 21 maja 2021 r. zaskarżone postanowienie Generalnego Dyrektora Ochrony Środowiska i poprzedzającej je postanowienie organu I instancji należało uchylić, niezależnie od zarzutów sformułowanych przez skarżących w skardze. Natomiast zarzuty skargi kasacyjnej fundacji oznaczone numerami od 4 do 8 (w części sprawozdawczej niniejszego uzasadnienia jako "po czwarte" do "po ósme"), są w istocie zarzutami skargi fundacji, do których ze wskazanych wyżej względów Sąd I instancji w ogóle się nie odnosił. Naczelny Sąd Administracyjny nie może odnieść się do tych zarzutów na obecnym etapie postępowania, ponieważ stanowiłoby to naruszenie zasady dwuinstancyjności postępowania z art. 78 Konstytucji RP z 2 kwietnia 1997 r. (Dz.U. nr 78, poz. 483 ze zm.). Prowadziłoby to bowiem do rozpoznania skargi fundacji wyłącznie przez Naczelny Sąd Administracyjny, bez możliwości zakwestionowania oceny prawnej w tym zakresie przez pozostałe strony postępowania. Stąd też Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznał skargę kasacyjną fundacji wyłącznie w pozostałym zakresie odnoszącym się do istoty sprawy na tym etapie postępowania, a zatem wpływu postanowienia wiceprezes TSUE z 21 maja 2021 r. na byt prawny postanowienia Generalnego Dyrektora Ochrony Środowiska z 14 kwietnia 2021 r. i poprzedzającego go postanowienia organu I instancji. Należy także zauważyć, że fundacja nie kwestionuje samego rozstrzygnięcia sprawy przez Sąd I instancji, a jedynie uzasadnienie zaskarżonego wyroku, co jest co do zasady dopuszczalne. W tej jednak sprawie podzielenie zarzutów kasacyjnych fundacji nie może prowadzić do oddalenia skargi kasacyjnej przy jednoczesnym sformułowaniu odmiennej niż Sąd I instancji oceny prawnej, właśnie z uwagi na zasadę dwuinstancyjności postępowania i ewentualną konieczność ponownego rozpoznania wszystkich skarg przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie. Powołana przez fundację norma prawna z art. 188 p.p.s.a. nie znajduje zatem w tej sprawie zastosowania. Dodatkowo ewentualne uwzględnienie skargi kasacyjnej i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania przez Sąd I instancji nie może prowadzić do zasądzenia kosztów postępowania za obie instancje, tak jak tego oczekuje fundacja, bowiem w takiej sytuacji Naczelny Sąd Administracyjny może orzekać wyłącznie o kosztach postępowania kasacyjnego.
Niezależnie od powyższego, zasadą w postępowaniu sądowoadministracyjnym jest, że wojewódzki sąd administracyjny wydaje wyrok po zamknięciu rozprawy na podstawie akt sprawy (art. 133 § 1 in principio p.p.s.a.). Jednocześnie z modelu ustrojowego sądownictwa administracyjnego, zakreślonego między innymi przez art. 3 § 1 p.p.s.a., wynika, że sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta musi oczywiście uwzględniać stan prawny i stan faktyczny z daty wydania zaskarżonego do sądu aktu lub czynności. Zasada ta doznaje jednak wyjątków, które nakładają na wojewódzki sąd administracyjny obowiązek uwzględnienia zdarzeń prawnych lub faktycznych zaistniałych już po wydaniu zaskarżonego aktu lub czynności. Przykładem tego rodzaju zdarzeń może być wyeliminowanie zaskarżonego aktu lub czynności w nadzwyczajnym trybie postępowania administracyjnego już po wniesieniu skargi, ale przed wydaniem wyroku w sprawie lub też zaistnienie innych przesłanek bezprzedmiotowości postępowania sądowoadministracyjnego. W tej sprawie, w wyroku z 1 lutego 2022 r., jako tego rodzaju okoliczność wymagającą uwzględnienia z urzędu, Sąd I instancji potraktował postanowienie wiceprezes TSUE z 21 maja 2021 r. o zastosowaniu środka tymczasowego. Z postanowienia tego wynika, że Rzeczpospolita Polska powinna zaprzestać natychmiast i do chwili ogłoszenia wyroku kończącego sprawę C‑121/21, wydobycia węgla brunatnego w kopalni [...]. Chociaż jak trafnie wskazuje inwestor, decyzja o środowiskowych uwarunkowaniach, nawet podlegająca natychmiastowemu wykonaniu, nie pozwala samodzielnie na wydobycie tego surowca, ponieważ stanowi wyłącznie prejudykat dla uzyskania (lub zmiany dotychczasowej) koncesji na to wydobycie, to jednak należy mieć na uwadze, że Sąd I instancji powołał się na treść uzasadnienia postanowienia z 21 maja 2021 r., a nie na jego rozstrzygnięcie. Z uzasadnienia tego wynika z kolei, że "na pierwszy rzut oka nie można wykluczyć", że art. 72 ust. 2 ustawy środowiskowej narusza wymogi wynikające z art. 4 ust. 1 i 2 dyrektywy 2011/92/UE, zgodnie z którymi rozbudowa przedsięwzięcia dotyczącego kopalni odkrywkowej powinna być przedmiotem oceny oddziaływania na środowisko lub przynajmniej należy uprzednio sprawdzić, czy przeprowadzenie takiej oceny jest konieczne. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, należy jednak przyjąć, że wydanie postanowienia wiceprezes TSUE z 21 maja 2021 r. nie miało bezpośredniego wpływu na byt prawny postanowienia o nadaniu rygoru natychmiastowej wykonalności decyzji Regionalnego Dyrektora Ochrony Środowiska we Wrocławiu z 21 stycznia 2020 r. ustalającej środowiskowe uwarunkowania realizacji przedsięwzięcia polegającego na kontynuacji eksploatacji złoża [...] "[...]" realizowanego w gminie [...]. Wynika to z tego, że uzyskanie zmiany koncesji na podstawie decyzji o środowiskowych uwarunkowaniach i tak pozostawałoby bez wpływu na możliwość wydobycia [...], w świetle środka tymczasowego wynikającego z postanowienia z 21 maja 2021 r. Ponadto, inwestor mógł wystąpić o zmianę koncesji niezależnie od nałożenia na decyzję o środowiskowych uwarunkowaniach realizacji przedsięwzięcia rygoru natychmiastowej wykonalności, chociaż w takim przypadku konieczne było uzyskanie przez tę decyzję waloru ostateczności, co nastąpiło po wydaniu w drugiej instancji decyzji Generalnego Dyrektora Ochrony Środowiska z 30 września 2022 r., która podlegała wykonaniu, pomimo wniesienia skargi w tym przedmiocie do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z 18 lipca 2023 r. III OZ 331/23). Środek tymczasowy w postaci postanowienia z 21 maja 2021 r. oznaczał bowiem brak możliwości wydobycia węgla brunatnego, a nie brak możliwości kontynuowania procesu inwestycyjnego w zakresie obejmującym uregulowanie stanu formalnoprawnego. W polskim porządku prawnym istnieją regulacje prawne, które w przypadku późniejszego wydania wyroku kończącego sprawę C-121/21, uwzględniającego skargę Republiki Czeskiej, pozwoliłyby na ewentualne wyeliminowanie z obrotu prawnego decyzji wydanych w ramach tak pojmowanego procesu inwestycyjnego. Naczelnemu Sądowi Administracyjnemu jest jednak wiadome z urzędu, że w związku z zawarciem ugody między Republiką Czeską a Rzeczpospolitą Polską, postanowieniem z 4 lutego 2022 r. (a więc już po wydaniu wyroku w tej sprawie), Trybunał wykreślił sprawę C-121/21 z rejestru, a zatem środek tymczasowy wynikający z postanowienia z 21 maja 2021 r. przestał obowiązywać. Inwestor uzyskał zarówno ostateczną decyzję o środowiskowych uwarunkowaniach, jak i decyzję o zmianie koncesji. Decyzje te są przedmiotem kontroli legalności w postępowaniach sądowoadministracyjnych. Jedynie ubocznie zauważyć należy, że wynikająca z postanowienia z 21 maja 2021 r. kwestia naruszenia przez art. 72 ust. 2 ustawy środowiskowej wymogów wynikających z art. 4 ust. 1 i 2 dyrektywy 2011/92/UE, mogłaby być przedmiotem ewentualnej prounijnej wykładni przepisów w toku kontroli legalności powyższej decyzji o środowiskowych uwarunkowaniach, co jednak nie ma już znaczenia w świetle zakończenia sprawy C-121/21 bez wydania wyroku.
Oznacza to, że na uwzględnienie zasługiwały zarzuty skargi kasacyjnej inwestora w zakresie, w jakim podnoszą naruszenie art. 133 § 1 p.p.s.a., ale tylko w części podnoszącej nieprawidłowe uznanie przez Sąd I instancji, że postanowienie wiceprezesa TSUE z 21 maja 2021 r. stanowiące o nakazie wstrzymania wydobycia węgla brunatnego w kopalni [...] ma wpływ na postępowanie w tej sprawie, podczas gdy postanowienie nadające rygor natychmiastowej wykonalności decyzji o środowiskowych uwarunkowaniach, jak i decyzja o środowiskowych uwarunkowaniach nie zezwalają na wydobycie kopaliny ze złoża. Natomiast pozostałe zarzuty skarg kasacyjnych nie zasługiwały na uwzględnienie. Skarga kasacyjna fundacji koncentruje się przede wszystkim na wykazaniu, że Sąd I instancji powinien rozpoznać również zarzuty skarg, a nie poprzestawać na ocenie, że znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy ma postanowienie z 21 maja 2021 r. Stanowisko to nie jest prawidłowe. Jak już wyżej wskazano, Naczelny Sąd Administracyjny nie podziela stanowiska Sądu I instancji, ale tylko z tego powodu, że brak było przesłanek do uchylenia zaskarżonego postanowienia Generalnego Dyrektora Ochrony Środowiska tylko z powodu wydania przez wiceprezes TSUE postanowienia z 21 maja 2021 r. Natomiast Naczelny Sąd Administracyjny podziela ocenę, że tego rodzaju stwierdzenie przez Sąd I instancji uzasadniało odstąpienie od rozpoznania pozostałych zarzutów skarg, ponieważ w świetle tak przyjętej podstawy uwzględnienia skarg ich zarzuty nie miały już istotnego znaczenia dla rozstrzygnięcia sprawy. Oczywiście fundacja prawidłowo wskazuje na tymczasowość postanowienia z 21 maja 2021 r. Jednak nawet w sytuacji, w której po uchyleniu przez Sąd I instancji postanowienia o nadaniu decyzji rygoru natychmiastowej wykonalności doszłoby do uchylenia środka tymczasowego zastosowanego na podstawie postanowienia z 21 maja 2021 r. (co w tej sprawie w istocie miało miejsce), to strony po ewentualnym, ponownym nadaniu decyzji rygoru natychmiastowej wykonalności mogły ponownie podnosić dotychczasowe argumenty, a organy (oraz ewentualnie sąd administracyjny) byłyby zobowiązane się do nich odnieść. Co więcej, nawet przyjęcie, że Sąd I instancji powinien był się odnieść do zarzutów skarg, nie oznacza w tej konkretnej sprawie, że zarzut ten mógł odnieść zamierzony skutek, ponieważ 30 września 2022 r. została wydana decyzja o środowiskowych uwarunkowaniach przez organ odwoławczy, która podlegała wykonaniu na zasadach ogólnych, co w tej konkretnej sprawie oznacza, że to ewentualne naruszenie nie miało wpływu na wynik sprawy. Stąd też zarzuty podnoszone w tym zakresie zarówno przez fundację, jak i inwestora, nie zasługiwały na uwzględnienie. Dotyczy to zarzutu fundacji podnoszącego naruszenie art. 106 § 4 w związku z art. 134 § 1 i art. 3 § 1 ust. 2 i art. 1 p.p.s.a., a także w związku z art. 141 § 4 p.p.s.a. Dotyczy to także zarzutu inwestora podnoszącego naruszenie art. 133 § 1 p.p.s.a. i art. 141 § 4 p.p.s.a. Nie doszło również do podnoszonego przez fundację naruszenia art. 153 oraz art. 170 i art. 171 p.p.s.a., ponieważ wbrew twierdzeniom fundacji z uzasadnienia zaskarżonego wyroku w przyjętym wówczas przez Sąd I instancji stanie faktycznym wynikało zalecenie braku podejmowania dalszych działań przez organ zmierzających do uregulowania stanu formalnoprawnego wydobycia [...], a w tej konkretnej sprawie braku możliwości nadania decyzji o środowiskowych uwarunkowaniach rygoru natychmiastowej wykonalności. Oczywiście związanie tym wyrokiem upadłoby niezależnie od niniejszego rozstrzygnięcia Naczelnego Sądu Administracyjnego, na skutek zmiany okoliczności sprawy i wykreślenia sprawy C-121/21 z rejestru Trybunału postanowieniem z 4 lutego 2022 r. Należy przy tym zaznaczyć, że bez znaczenia dla rozstrzygnięcia sprawy są rozważania zarówno fundacji, jak i inwestora, że Sąd I instancji mógł mieć wiedzę o potencjalnym zakończeniu postępowania w sprawie C-121/21 w związku z planowaną ugodą między Republiką Czeską a Rzeczpospolitą Polską, ponieważ wykreślenie sprawy C-121/21 z rejestru Trybunału nastąpiło niewątpliwie po wydaniu kontrolowanego obecnie wyroku i na skutek informacji Republiki Czeskiej skierowanej do TSUE w dniu 4 lutego 2022 r. W tym zakresie zarzut inwestora podnoszący naruszenie art. 106 § 4 p.p.s.a. oraz art. 133 § 1 p.p.s.a. nie zasługiwał na uwzględnienie.
Na uwzględnienie nie zasługiwały także zarzuty inwestora w zakresie w jakim podnoszą naruszenie art. 133 § 1 p.p.s.a., polegające na uznaniu, że postanowienie wiceprezesa TSUE z 21 maja 2021 r. sygnalizuje sprzeczność przepisów krajowych z prawem unijnym. Nie jest kwestionowane, że postanowienie w przedmiocie zastosowania środka tymczasowego nie jest orzeczeniem merytorycznym w sprawie zgodności przepisów krajowych z prawem unijnym. Natomiast niewątpliwie wynika z niego potencjalna sprzeczność art. 72 ust. 2 ustawy środowiskowej z art. 4 ust. 1 i 2 dyrektywy 2011/92/UE, oceniana w kategorii przesłanki zastosowania środka tymczasowego fumus boni iuris. Przesłanka ta jest spełniona "wówczas, gdy co najmniej jeden z zarzutów podniesionych przez stronę wnoszącą o zastosowanie środków tymczasowych w uzasadnieniu skargi głównej wydaje się prima facie niepozbawiony poważnej podstawy" (por. postanowienie TSUE z 8 kwietnia 2020 r., C-791/19 R, Komisja v. Polsce). Wbrew zatem stanowisku inwestora, na podstawie postanowienia z 21 maja 2021 r. można było uznać, że postanowienie to sygnalizowało (ale nie stwierdzało) niezgodność prawa krajowego z prawem unijnym.
Z powyższych względów i na podstawie art. 185 § 1 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji wyroku. Ponownie rozpoznając sprawę Sąd I instancji będzie zobowiązany odnieść się do zarzutów skarg wniesionych w tej sprawie, z uwzględnieniem ewentualnych zmian w stanie prawnym i faktycznym wynikających z toczących się w odniesieniu do tego przedsięwzięcia postępowań sądowoadministracyjnych, a w szczególności nieprawomocnego jeszcze wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 13 marca 2024 r. IV SA/Wa 654/23 uchylającego decyzję z 30 września 2022 r. o środowiskowych uwarunkowaniach wydaną przez Generalnego Dyrektora Ochrony Środowiska.
O odstąpieniu od zasądzenia zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego Sąd orzekł na podstawie art. 207 § 2 p.p.s.a. uznając, że w tej sprawie zachodzi szczególnie uzasadniony przypadek, o którym stanowi ten przepis.