III OSK 145/25

III OSK 145/25 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2025-10-23
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2025-01-23
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Ireneusz Dukiel
Przemysław Szustakiewicz /sprawozdawca/
Zbigniew Ślusarczyk /przewodniczący/
Symbol z opisem
6192 Funkcjonariusze Policji
Hasła tematyczne
Policja
Sygn. powiązane
III SA/Gl 151/24 - Wyrok WSA w Gliwicach z 2024-08-27
Skarżony organ
Komendant Policji
Treść wyniku
Uchylono zaskarżony wyrok i przekazano sprawę do ponownego rozpoznania przez Wojewódzki Sąd Administracyjny
Powołane przepisy
Dz.U. 2024 poz 935
art. 141 § 4
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.)
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Zbigniew Ślusarczyk Sędziowie: Sędzia NSA Przemysław Szustakiewicz (spr.) Sędzia del. WSA Ireneusz Dukiel Protokolant: starszy sekretarz sądowy Maria Rutkowska po rozpoznaniu w dniu 23 października 2025 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej A.K. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 27 sierpnia 2024 r., sygn. akt III SA/Gl 151/24 w sprawie ze skargi A.K. na orzeczenie Komendanta Wojewódzkiego Policji w Katowicach z dnia 15 grudnia 2023 r., nr 15/23 w przedmiocie wymierzenia kary dyscyplinarnej 1. uchyla zaskarżony wyrok w całości i przekazuje sprawę do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Gliwicach; 2. odstępuje od zasądzenia kosztów postępowania kasacyjnego w całości.
Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach, wyrokiem z dnia 27 sierpnia 2024 r., sygn. akt III SA/Gl 151/24, oddalił skargę A.K. na orzeczenie Komendanta Wojewódzkiego Policji w Katowicach z dnia 15 grudnia 2023 r., nr 15/23 w przedmiocie wymierzenia kary dyscyplinarnej. W sprawie ustalono następujący stan faktyczny i prawny:
Komendant Powiatowy Policji [...] postanowieniem z dnia 9 września 2023 r., nr 6/2023, wszczął postępowanie dyscyplinarne przeciwko A.K., zarzucając mu popełnienie czynu stanowiącego naruszenie zasad etyki zawodowej funkcjonariusza Policji.
Pismem z 11 września 2023 r. rzecznik dyscyplinarny wezwał policjanta do stawiennictwa 29 września 2023 r. w charakterze obwinionego. W dniu 29 września do udziału w postępowaniu dyscyplinarnym zgłosił się obrońca policjanta. Pismem z 20 września 2023 r. wyznaczono policjantowi kolejny termin do stawiennictwa na dzień 12 października 2023 r. W dniach od 15 września do 27 września 2023 r. policjant przebywał w szpitalu w K., a od 2 października do 7 listopada 2023 r. na zwolnieniu lekarskim.
Rzecznik dyscyplinarny uznając w oparciu o dowody zgromadzone w postępowaniu dyscyplinarnym, że wyjaśnione zostały wszystkie okoliczności sprawy, w dniu 17 października 2023 r. wydał postanowienie o zakończeniu czynności dowodowych i sporządził stosowne sprawozdanie, w którym wniósł o uznanie obwinionego winnym popełnienia zarzucanego mu czynu i w tym zakresie wymierzenie mu kary dyscyplinarnej wydalenia ze służby.
Pismem z dnia 18 października 2023 r. obwiniony został wezwany do raportu w celu wysłuchania na dzień 14 listopada 2023 r. Obwiniony i jego obrońca nie stawili się w wyznaczonym terminie do raportu dyscyplinarnego. Obrońca obwinionego przedłożył kolejne zaświadczenie lekarskie o niezdolności policjanta do pracy od 8 listopada 2023 r. do 10 grudnia 2023 r.
Postanowieniem z 20 października 2023 r. rzecznik dyscyplinarny odmówił dopuszczenia wniosków dowodowych obrońcy, uznając, że wniosek o dopuszczenie dowodu z opinii biegłego psychiatry dla oceny stanu zdrowia jest niedopuszczalny, a wnioski o dopuszczenie dowodu z pobytu w Ośrodku Leczenia Uzależnień i przyjęcia wyjaśnień obwinionego co do jego stanu psychicznego są nieprzydatne.
Następnie Komendant Powiatowy Policji [...], orzeczeniem z dnia 15 listopada 2023 r., nr 2/2023, uznał policjanta winnym popełnienia zarzucanego mu czynu i wymierzył karę dyscyplinarną wydalenia ze służby.
Komendant Wojewódzki Policji w Katowicach, orzeczeniem z dnia 15 grudnia 2023 r., nr 15/23, po rozpoznaniu odwołania, utrzymał w mocy orzeczenie z dnia 15 listopada 2023 r.
Organ II instancji, stwierdził, że zgromadzony w postępowaniu materiał dowodowy jest pełny i pozwala na ocenę zachowania obwinionego. Ustalone okoliczności sprawy w oparciu o dowody zgromadzone w postępowaniu dyscyplinarnym w sposób jednoznaczny potwierdzają popełnienie przez obwinionego zarzucanego mu czynu. Zdaniem organu, obwiniony funkcjonariusz Policji, zdawał sobie sprawę, że prowadzenie pojazdu w stanie nietrzeźwości doprowadzi do naruszenia dyscypliny służbowej.
Oceniając wysokość wymierzonej kary dyscyplinarnej organ wyjaśnił, że zgodnie z dyspozycją art. 134h ust. 1 ustawy o Policji, wymierzona kara powinna być współmierna do popełnionego przewinienia dyscyplinarnego i stopnia zawinienia, w szczególności powinna uwzględniać okoliczności popełnienia przewinienia dyscyplinarnego, jego skutki, w tym następstwa dla służby, rodzaj i stopień naruszenia ciążących na obwinionym obowiązków, pobudki działania, zachowanie obwinionego przed popełnieniem przewinienia dyscyplinarnego i po jego popełnieniu oraz dotychczasowy przebieg służby. Ustawodawca nie określił jednak, jakiemu przewinieniu służbowemu odpowiada każdy z nich. Pozostawił to do uznania właściwego organu.
W ocenie organu, nie ulega najmniejszej wątpliwości, że zachowanie policjanta, polegające na prowadzeniu pojazdu mechanicznego w ruchu lądowym w stanie nietrzeźwości, jest w społeczeństwie szczególnie piętnowane. W sposób istotny ujemnie wpłynęło to na jego postrzeganie jako funkcjonariusza publicznego, a zarazem dobre imię Policji i świadczy o lekceważącym stosunku funkcjonariusza do przepisów prawa. Rozpatrując zatem zarzut dotyczący pominięcia okoliczności, które winny wpłynąć na wymierzenie kary łagodniejszej, organ II instancji stwierdził, że jest on bezzasadny. Działanie obwinionego zniwelowało dotychczasowy pozytywny przebieg pracy. Wcześniejsza nienaganna służba, pozytywna opinia służbowa, czy też dotychczasowe wyróżnienia nie mogą zmienić oceny popełnionego przewinienia dyscyplinarnego, stopnia jego zawinienia i nie pozwalają na uznanie, że w jego przypadku współmierna byłaby mniej dolegliwa kara dyscyplinarna.
Odnosząc się do kwestii przeprowadzania dowodów organ przywołał art. 135e ust. 1 ustawy o Policji, który stanowi, że rzecznik dyscyplinarny zbiera materiał dowodowy i podejmuje czynności niezbędne do wyjaśnienia sprawy. W szczególności przesłuchuje świadków, obwinionego, przyjmuje od niego wyjaśnienia, dokonuje oględzin. Rzecznik dyscyplinarny może także zlecić przeprowadzenie odpowiednich badań. Przepis ten nie formułuje wprost podstawy do powołania biegłych w postępowaniu dyscyplinarnym. Nie czyni tego również rozporządzenie Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 28 września 2021 r. w sprawie obiegu dokumentów związanych z postępowaniem dyscyplinarnym w stosunku do policjantów. Sugeruje to, że intencją prawodawcy było pominięcie tego dowodu w postępowaniu dyscyplinarnym wobec policjantów, tym bardziej, że czynność ta nawet w postępowaniu karnym zastrzeżona jest ustawowo dla sądu lub prokuratora, czyli organów nie będących uczestnikami postępowania dyscyplinarnego.
Odnosząc się do zarzutu braku uwzględnienia usprawiedliwienia nieobecności na wyznaczonym terminie czynności przedstawionego przez obwinionego, organ wskazał na przepis art. 135f ust. 10 ustawy o Policji. Zgodnie z jego treścią choroba obwinionego, świadka i innego uczestnika postępowania dyscyplinarnego stwierdzona zwolnieniem lekarskim usprawiedliwia nieobecność tych osób podczas czynności objętych danym postępowaniem przez okresy nie dłuższe niż łącznie 14 dni w ciągu całego postępowania dyscyplinarnego. Usprawiedliwienie nieobecności z powodu choroby za każdy następny jej okres wymaga przedstawienia zaświadczenia wystawionego przez lekarza uprawnionego do wystawiania zaświadczeń potwierdzających niemożność stawienia się na wezwanie lub zawiadomienie organu prowadzącego postępowanie karne. Zdanie pierwsze niniejszego przepisu wskazuje wprost, że za usprawiedliwioną nieobecność obwinionego należy rozumieć tę, która przypadła po wyznaczeniu terminu do przeprowadzenia czynności z jego udziałem. Nieobecność ta nie może trwać dłużej niż łącznie 14 dni w czasie całego postępowania. Pierwsza czynność z udziałem obwinionego zaplanowana została na dzień 29 września 2023 r. na którą to obwiniony nie stawił się. Obwiniony przebywał nieprzerwanie na zwolnieniu lekarskim dłużej niż łącznie 14 dni w czasie całego postępowania dyscyplinarnego. Usprawiedliwienie nieobecności z powodu choroby za każdy następny jej okres wymagało zatem przedstawienia zaświadczenia wystawionego przez lekarza uprawnionego do wystawiania zaświadczeń potwierdzających niemożność stawienia się na wezwanie lub zawiadomienie organu prowadzącego postępowanie karne. Ustawodawca wprowadził instytucję lekarza sądowego jako jedynego uprawnionego do usprawiedliwiania nieobecności z powodu choroby. Temu trybowi podlega usprawiedliwianie nieobecności uczestników postępowania których obecność jest obowiązkowa lub którzy mogli wziąć udział w czynnościach, w toku niniejszego postępowania obwiniony został prawidłowo powiadomiony o terminie zapoznania się z materiałami postępowania, na które nie stawił się i nie usprawiedliwił swojej nieobecności w sposób przewidziany prawem. Samo zwolnienie lekarskie bez przedstawienia zaświadczenia wystawionego przez lekarza sądowego nie jest podstawą do uznania nieobecności za usprawiedliwioną.
Z kolei w kwestii uznania nieobecności obwinionego podczas raportu dyscyplinarnego za nieusprawiedliwioną przypomniał art. 135p ust. 1 ustawy o Policji. Zgodnie z jego treścią w sprawach w niej nieuregulowanych do postępowania dyscyplinarnego stosuje się odpowiednio przepisy Kodeksu postępowania karnego, dotyczące wezwań, terminów, doręczeń i świadków. W myśl art. 117 k.p.k. czynności nie przeprowadza się, jeżeli osoba uprawniona nie stawiła się, a brak dowodu, że została o niej powiadomiona, oraz jeżeli zachodzi uzasadnione przypuszczenie, że niestawiennictwo wynikło z powodu przeszkód żywiołowych lub innych wyjątkowych przyczyn, a także wtedy, gdy osoba ta usprawiedliwiła należycie niestawiennictwo i wnosi o nieprzeprowadzanie czynności. Jak wynika zatem z wykładni językowej usprawiedliwienie nieobecności na planowanych czynnościach służbowych nastąpić powinno przed terminem wyznaczonym do ich przeprowadzenia. Ustawodawca celowo użył określenia "usprawiedliwiła", aby nie dopuścić do sytuacji kiedy to strona czy też uczestnik postępowania nieobecność swoją będzie usprawiedliwiał w bliżej niedookreślonym terminie, powodując tym samym bezpodstawne wydłużenie postępowania. Również obrońca obwinionego w uzasadnieniu nie wskazał skąd wywodzi możliwość późniejszego terminu do wniesienia usprawiedliwienia nieobecności obwinionego i dlaczego akurat taki został przez niego przyjęty. Ponadto raport dyscyplinarny jest jedynie czynnością służbową, przeprowadzaną po zakończeniu czynności dowodowych, a jego celem nie jest kolejna weryfikacja dowodów, a jedynie wysłuchanie obwinionego przed wydaniem decyzji przez przełożonego dyscyplinarnego. Obwiniony ma jedynie prawo, a nie obowiązek brania udziału w tej czynności. Jej nieprzeprowadzenie nie tamuje w żaden sposób dalszego toku postępowania. Przełożony dyscyplinarny wydaje orzeczenie na podstawie zgromadzonego w toku postępowania materiału dowodowego. W toku postępowania dyscyplinarnego, obwiniony i jego obrońca zgodnie z art. 135 f ust. 1 pkt 3 ma prawo do przeglądania akt postępowania dyscyplinarnego oraz sporządzania z nich notatek, chyba że sprzeciwia się temu dobro postępowania dyscyplinarnego. Zgodnie z przytoczonym przepisem przeglądanie akt może nastąpić na każdym etapie postępowania. Skoro obwiniony ustanowił profesjonalnego obrońcę, to nawet w przypadku przeszkód natury zdrowotnej leżących po jego stronie nie istniały żadne przeszkody prawne, aby w każdej chwili, po wyrażeniu takiego żądania obrońca mógł zapoznać się z materiałami postępowania i prowadzić obronę obwinionego.
Z powyższym orzeczeniem nie zgodził się policjant, wnosząc skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie.
Powołanym na wstępie wyrokiem, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 204 r., poz. 935, dalej "P.p.s.a."), uznał, że zaskarżone orzeczenie nie narusza reguł postępowania dyscyplinarnego. Skarga nie zasługuje na uwzględnienie, bowiem nie można organom zarzucić naruszenia przepisów postępowania w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy.
Sąd I instancji wskazał, że postępowanie w przedmiocie odpowiedzialności dyscyplinarnej policjantów zamieszczono w rozdziale "Odpowiedzialność dyscyplinarna i karna policjantów". W rozdziale tym (art. 132-144a) ustawodawca zawarł przepisy określające materialno-prawne zasady odpowiedzialności dyscyplinarnej policjantów oraz uregulował tryb postępowania dyscyplinarnego. Zgodnie z art. 132 ust. 1 ustawy o Policji policjant odpowiada dyscyplinarnie za popełnienie przewinienia dyscyplinarnego polegającego na naruszeniu dyscypliny służbowej lub nieprzestrzeganiu zasad etyki zawodowej. Przewinieniem dyscyplinarnym jest nieprzestrzeganie Zasad etyki zawodowej policjanta, które stanowią załącznik do Zarządzenia nr 805 Komendanta Głównego Policji z 31 grudnia 2003 r. § 23 Zasad etyki stanowi, że policjant powinien dbać o społeczny wizerunek Policji jako formacji, w której służy i podejmować działania służące budowaniu zaufania do niej. Właśnie ten obowiązek został w sposób rażący naruszony przez skarżącego, który w stanie nietrzeźwości zdecydował się na jazdę samochodem i w efekcie stracił panowanie nad pojazdem, co zagrażało życiu i zdrowiu innych osób. Czyn ten stanowiący przewinienie dyscyplinarne, wypełniający jednocześnie znamiona przestępstwa lub wykroczenia albo przestępstwa skarbowego lub wykroczenia skarbowego, podlega odpowiedzialności dyscyplinarnej niezależnie od odpowiedzialności karnej, o czym stanowi art. 132 ust. 4 ustawy o Policji. Katalog kar dyscyplinarnych zawiera art. 134 ustawy o Policji.
Zdaniem WSA w Gliwicach, w przeprowadzonym postępowaniu dyscyplinarnym zostały wyjaśnione istotne okoliczności sprawy, a zebrany materiał dowodowy był wystarczający do podjęcia merytorycznego rozstrzygnięcia. Stosownie do art. 132a pkt 1 ustawy o Policji przewinienie dyscyplinarne jest zawinione wtedy, gdy policjant ma zamiar jego popełnienia, to jest chce je popełnić, albo przewidując możliwość jego popełnienia, na to się godzi. Do pociągnięcia funkcjonariusza Policji do odpowiedzialności dyscyplinarnej konieczne jest stwierdzenie, czy zarzucane mu przewinienie dyscyplinarne jest zawinione.
Sąd pierwszej instancji wskazał, że z ustawy o Policji wynika sformalizowany tryb postępowania w zakresie czynności procesowych w postępowaniu w przedmiocie odpowiedzialności dyscyplinarnej policjantów. Zgodnie z art. 135a ust. 1 ustawy o Policji, postępowanie dyscyplinarne oraz czynności wyjaśniające, o których mowa w art. 134 i ust. 4 prowadzi rzecznik dyscyplinarny. Postępowanie dyscyplinarne prowadzone przez rzecznika dyscyplinarnego kończy się wydaniem (po zapoznaniu obwinionego z aktami postępowania dyscyplinarnego) postanowienia o zakończeniu czynności dowodowych oraz sporządzeniem sprawozdania. W oparciu o ocenę zebranego w postępowaniu dyscyplinarnym materiału dowodowego przełożony dyscyplinarny wydaje orzeczenie, o których mowa w art. 135j ust. 1.
Podstawę wszelkich rozstrzygnięć w postępowaniach dyscyplinarnych stanowią ustalenia faktyczne (art. 134ha ust. 1 ustawy o Policji). Przełożony dyscyplinarny i rzecznik dyscyplinarny kształtują swoje przekonanie na podstawie wszystkich przeprowadzonych dowodów, ocenianych swobodnie, z uwzględnieniem zasad prawidłowego rozumowania oraz wskazań wiedzy i doświadczenia życiowego (art. 134ha ust. 2 ustawy o Policji). Zatem rolą organu prowadzącego postępowanie dyscyplinarne jest zgromadzenie kompletnego i wyczerpującego materiału dowodowego, a następnie poddanie go wnikliwej ocenie i wydanie rozstrzygnięcia o winie policjanta i wymiarze kary dyscyplinarnej. Z kolei, rolą sądu administracyjnego, kontrolującego orzeczenie dyscyplinarne, jest ustalenie czy organ wyczerpał wszystkie możliwości dowodowe, czy właściwie ocenił materiał dowodowy, a także czy wymierzona kara jest adekwatna do wagi zarzuconego przewinienia, a jej zastosowanie zostało przez organ należycie uzasadnione.
W ocenie Sądu pierwszej instancji, w sprawie postępowanie dyscyplinarne zostało przeprowadzone zgodnie z obowiązującymi w tym zakresie przepisami prawa. Wszechstronnie wyjaśniono okoliczności zarzucanego skarżącemu czynu, a materiał dowodowy zgromadzony w sprawie potwierdza, że skarżący dopuścił się zarzucanego mu przewinienia dyscyplinarnego. Ponadto w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji organ wskazał okoliczności i dowody, które legły u podstaw ustalenia stanu faktycznego oraz przepisy prawa i rozważył stwierdzone naruszenia w kontekście winy, jaką można skarżącemu przypisać. Sąd uznał, że orzeczenia organu I i II instancji w zakresie uznania działania skarżącego z winy umyślnej w zamiarze ewentualnym było prawidłowe. Z zaskarżonego orzeczenia wynika również, że organ wziął pod uwagę dotychczasowy przebieg służby (brak kar dyscyplinarnych, regularne nagrody motywacyjne). Dla tych okoliczności przeciwwagę stanowił zebrany w sprawie materiał dowodowy, który wskazywał na zachowanie skarżącego, nie licujące z godnością policjanta, etyką zawodową, narażające dobre imię formacji. Organ uwzględnił kryteria wymienione w art. 134h ust. 1 ustawy o Policji, czyli rodzaj popełnionego przewinienia dyscyplinarnego, okoliczności jego popełnienia, następstwa dla służby, rodzaj i stopień naruszenia ciążących na skarżącym obowiązków oraz pobudki działania. Wziął pod uwagę dotychczasowy przebieg służby i pozytywną opinię. Zasadnie organ wskazał, że skarżący przez swoje zachowanie doprowadził do utraty nieposzlakowanej opinii, sprzeniewierzając się rocie złożonego ślubowania i przyjętym na siebie obowiązkom związanym z wykonywaniem zawodu opartego na szczególnym zaufaniu społecznym. Policjant powinien być wzorem do naśladowania dla obywateli i innych funkcjonariuszy, dając im przykład swoim nienagannym postępowaniem i postawą - w szczególności w trakcie pełnionej służby, a rolą przełożonego dyscyplinarnego jest surowe egzekwowanie przestrzegania przepisów prawa w ramach prowadzonej polityki kadrowej w swojej jednostce. Zachowanie skarżącego bezsprzecznie mogło pozbawić Policję wiarygodności w oczach opinii publicznej w przypadku, kiedy jej funkcjonariusz szczególnie zobowiązany do przestrzegania norm prawnych w stanie nietrzeźwości je łamie. Sąd stwierdził w realiach rozpoznawanej sprawy, że wymierzona kara jest adekwatna do rangi i rodzaju przewinienia.
Organ wbrew postawionym zarzutom nie naruszył wskazanych w skardze przepisów postępowania i w uzasadnieniu orzeczenia przedstawił przekonującą, obszerną i wyczerpującą argumentację zajętego stanowiska. Motywy spożywania alkoholu czy późniejsze podjęcie leczenia uzależnienia nie mogą tłumaczyć i stanowić usprawiedliwienia prowadzenia pojazdu w stanie nietrzeźwości. Skarżący nie był pozbawiony możliwości udziału w postępowaniu dyscyplinarnym, zwłaszcza że ustanowił obrońcę celem obrony swoich praw. Organ prawidłowo odniósł się do składanych w toku postępowania zaświadczeń lekarskich oraz ograniczeń tej możliwości o jakich mowa w art. 135 f ust. 10 ustawy o Policji.
W dniu 6 listopada 2024 r. skargę kasacyjną na powyższy wyrok wywiódł skarżący, wnosząc o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Gliwicach oraz zasądzenie kosztów postępowania kasacyjnego, w tym kosztów zastępstwa adwokackiego, według norm przepisanych. Zaskarżonemu wyrokowi zarzucił naruszenie:
1. art. 135f ust. 10 ustawy o Policji w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c P.p.s.a. wyrażające się podzieleniem przez Sąd uznania, iż okres 14 dni opisany w tym przepisie równy jest okresowi faktycznej choroby obwinionego, podczas gdy przepis ten literalnie wskazuje, iż choroba obwinionego w postępowaniu dyscyplinarnym stwierdzona zwolnieniem lekarskim usprawiedliwia jego nieobecność podczas czynności objętych danym postępowaniem przez okresy nie dłuższe niż łącznie 14 dni w ciągu całego postępowania dyscyplinarnego, przez co relewantny okres 14 dni liczony być winien od daty pierwszego powołania się przez obwinionego przed organem na chorobę stwierdzoną zwolnieniem lekarskim i nie powinien być utożsamiany z okresem samej choroby, zaś przyjęcie zapatrywania przeciwnego prowadziłoby do wniosku, że zwolnienie lekarskie wystawione przed zawiadomieniem obwinionego o terminie czynności objętych danym postępowaniem czy zwolnienie lekarskie wystawione "wstecz" i następcze powołanie się przez obwinionego na takie zwolnienie wpływa bezpośrednio na skrócenie opisywanego okresu w sposób niekorzystny dla obwinionego, co miało istotny wpływ na wynik sprawy, gdyż doprowadziło do błędnego uznania, że w sprawie usprawiedliwienie nieobecności skarżącego na terminach czynności objętych danym postępowaniem wymagało przedstawienia zaświadczenia wystawionego przez lekarza uprawnionego do wystawiania zaświadczeń potwierdzających niemożność stawienia się na wezwanie lub zawiadomienie organu prowadzącego postępowanie karne oraz doprowadziło do uznania, że nieobecność skarżącego na terminach czynności objętych danym postępowaniem pozostawała nieusprawiedliwiona, podczas gdy wystarczającym było przedstawienie zwolnienia lekarskiego w rozumieniu art. 135f ust. 10 zd. pierwsze ustawy o Policji, a nieobecność skarżącego na terminach czynności objętych danym postępowaniem była usprawiedliwiona;
2. art. 135j ust. 9 w zw. z art. 135f ust. 10 ustawy o Policji w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c P.p.s.a. poprzez podzielenie przez Sąd uznania, że przeprowadzenie raportu celem wysłuchania skarżącego pozostawało uzasadnione w sytuacji nieusprawiedliwionej nieobecności skarżącego, podczas gdy nieobecność skarżącego pozostawała usprawiedliwiona, co miało wpływ na wynik sprawy, gdyż doprowadziło do błędnego uznania, że czynność raportu celem wysłuchania skarżącego pozostawała mogła i została przeprowadzona skutecznie, podczas gdy czynność ta nie mogła i nie została skutecznie przeprowadzona z uwagi na usprawiedliwioną nieobecność skarżącego;
3. art. 135e ust. 1 i 9 w zw. z art. 135g ust. 1 i 2 w zw. z art. 135j ust. 2 pkt 6 ustawy o Policji w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c P.p.s.a. poprzez uznanie, że oddalenie wniosków dowodowych skarżącego pozostawało uzasadnione w sytuacji, w której nie zbadano w ogóle poczytalności skarżącego w czasie popełnienia przypisanego mu deliktu dyscyplinarnego oraz jego zachowania już po popełnieniu przypisanego mu deliktu dyscyplinarnego, co miało wpływ na wynik sprawy, gdyż doprowadziło do zaniechania ustalenia zdolności skarżącego do ponoszenia odpowiedzialności dyscyplinarnej w ogóle oraz wydania wyroku pomimo braku wyczerpania wszystkich możliwości dowodowych przez organy obu instancji, a nadto do zaniechania ustalenia mającego wpływ na wymiar orzeczonej kary dyscyplinarnej zachowania skarżącego już po popełnieniu przypisanego mu deliktu dyscyplinarnego;
4. art. 141 § 4 P.p.s.a. polegające na braku zawarcia w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku odniesienia się do zarzutów skargi z 26 stycznia 2024 r., a w konsekwencji zaniechaniu wskazania i wyjaśnienia podstawy prawnej rozstrzygnięcia, co wpływa istotnie na wynik sprawy, albowiem uniemożliwia kontrolę instancyjną, a przy tym pozbawia stronę wiedzy o ocenie prawnej przedstawionych przez nią zarzutów.
Odpowiedzi na skargę kasacyjną nie wniesiono.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Podlegająca rozpoznaniu skarga kasacyjna jest zasadna i zasługuje na uwzględnienie.
Skarga kasacyjna została oparta na podstawach kasacyjnych, przewidzianych w art. 174 § 1 i 2 P.p.s.a. Najdalej idący zarzut dotyczący naruszenia przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach przepisów postępowania sprowadza się do uchybienia dyspozycji normy art. 141 § 4 P.p.s.a. Zgodnie z treścią tego przepisu uzasadnienie wyroku powinno zawierać zwięzłe przedstawienie stanu sprawy, zarzutów podniesionych w skardze, stanowisk pozostałych stron, podstawę prawną rozstrzygnięcia oraz jej wyjaśnienie. Jeżeli w wyniku uwzględnienia skargi sprawa ma być ponownie rozpatrzona przez organ administracji, uzasadnienie powinno ponadto zawierać wskazania, co do dalszego postępowania. W orzecznictwie przyjmuje się, że wadliwość uzasadnienia wyroku może stanowić przedmiot skutecznego zarzutu kasacyjnego z art. 141 § 4 P.p.s.a., jeżeli nie wiadomo, jaki stan faktyczny Sąd I instancji przyjął, jako podstawę wyrokowania, a także w sytuacji, gdy uzasadnienie sporządzone jest w taki sposób, że niemożliwa jest kontrola instancyjna zaskarżonego wyroku. Przepis art. 141 § 4 P.p.s.a. może być podstawą uwzględnienia skargi kasacyjnej, gdy wada uzasadnienia nie pozwala na kontrolę instancyjną orzeczenia lub gdy uzasadnienie obejmuje rozstrzygnięcie, którego nie ma w sentencji orzeczenia. Funkcja uzasadnienia wyroku wyraża się, bowiem w tym, że jego adresatem, oprócz stron, jest także Naczelny Sąd Administracyjny. Tworzy to, więc po stronie wojewódzkiego sądu administracyjnego obowiązek wyjaśnienia motywów podjętego rozstrzygnięcia w taki sposób, który umożliwi przeprowadzenie kontroli instancyjnej zaskarżonego orzeczenia w sytuacji, gdy strona postępowania zażąda, poprzez wniesienie skargi kasacyjnej, jego kontroli (vide uchwała składu siedmiu sędziów NSA z 15 lutego 2010 r. sygn. akt II FPS 8/09, wyrok NSA z 12 października 2010 r. sygn. akt II OSK 1620/10). Sąd ma także obowiązek ustosunkowania się do wszystkich zgłoszonych zarzutów. Uzasadnienie wyroku powinno być tak sporządzone, aby wynikało z niego, dlaczego sąd uznał zaskarżone orzeczenie za zgodne lub niezgodne z prawem, dlaczego nie stwierdził, czy stwierdził w rozpatrywanej sprawie naruszenia przez organy administracji przepisów prawa materialnego, czy też przepisów procedury w stopniu, który mógłby mieć wpływ na treść rozstrzygnięcia (por. wyrok NSA z 4 stycznia 2011 r., sygn. akt II OSK 1985/09).
Przenosząc powyższe rozważania na grunt rozpoznawanej sprawy Naczelny Sąd Administracyjny stwierdza, że uzasadnienie zaskarżonego wyroku nie spełnia wymogów i standardów, o których mowa w art. 141 § 4 P.p.s.a., gdyż uzasadnienie zaskarżonego wyroku nie zawiera wszystkich elementów, jakie wskazuje ustawa. Nie daje to rękojmi, że sąd administracyjny dołożył należytej staranności przy podejmowaniu zaskarżonego rozstrzygnięcia. Uniemożliwia to również Naczelnemu Sądowi Administracyjnemu ocenę zasadności przesłanek, na których oparto zaskarżone orzeczenie.
W skardze kasacyjnej trafnie zarzucono, że Sąd I instancji nie odniósł się do wskazanych w skardze z 26 stycznia 2024 r., zarzutów, co w konsekwencji doprowadziło do zaniechania wskazania i wyjaśnienia podstawy prawnej rozstrzygnięcia. To zaś wpływa istotnie na wynik sprawy, albowiem uniemożliwia kontrolę instancyjną, a przy tym pozbawia stronę wiedzy o ocenie prawnej przedstawionych przez nią zarzutów. Wskazać należy, że w skardze wyraźnie określone zostały zarzuty dotyczące naruszenia przez rzecznika dyscyplinarnego przepisów postępowania dyscyplinarnego (art. 135f ust. 9-10 135e ust. 1 i 9 oraz art. 135g ust. 1-2 ustawy o Policji). Zdaniem skarżącego kasacyjnie, w postępowaniu dyscyplinarnym doszło do naruszenia jego prawa do obrony poprzez nieuzasadnione przyjęcie, że można przeprowadzać czynności postępowania, mimo że przebywał na zwolnieniu lekarskim. W konsekwencji doprowadziło to do sytuacji, że nie zbadano istotnego w sprawie elementu – poczytalności funkcjonariusza w chwili popełnienia czynu. Zarzuty te są istotne, ponieważ oczywistym jest, że ocena realizacji prawa do obrony obwinionego posiada decydujące znaczenie dla oceny prawidłowości przeprowadzonego postępowania dyscyplinarnego. Tymczasem dla oceny czy ustalenia postępowania dyscyplinarnego dotyczące popełnienia czynu i rodzaju winy – koniecznym jest zbadanie, że postępowanie było prowadzone w sposób zgodny z przepisami rozdziału 10 ustawy o Policji - w tym przede wszystkim tymi, które kształtują uprawnienia obwinionego.
W sprawie, mimo obszerności zaskarżonego orzeczenia, WSA w Gliwicach nie dokonał oceny pod względem zgodności z prawem postępowania organu w zakresie prowadzenia czynności postępowania, w tym czynności wezwania policjanta do raportu dyscyplinarnego w celu wysłuchania, poprzestając jedynie na passusie, że "zaskarżone orzeczenie nie narusza reguł postępowania dyscyplinarnego. Skarga nie zasługuje na uwzględnienie, bowiem nie można organom zarzucić postępowania w stopniu znacznym" (s. 12 uzasadnienia). Tymczasem kwestia oceny i ewentualnie wykładni w danym stanie faktycznym, działań organu w zakresie ustalenia czy organ mógł uznać, że istotnie nieobecność policjanta przy dokonywaniu czynności procesowych jest dozwolona - posiada podstawowe znaczenie dla oceny samego postępowania dowodowego w sprawie.
Podobnie Sąd nie ocenił kwestii składanych przez skarżącego wniosków dowodowych dotyczących jego poczytalności w chwili czynu i ich wpływu na ocenę samego czynu. W tym zakresie WSA w Gliwicach poprzestał jedynie na ogólnym opisie przepisów dotyczących postępowania dowodowego (s. 15 uzasadnienia) i dwukrotnie powtórzonej ocenie, że w sprawie wyjaśniono istotne okoliczności (s. 14 i 17 uzasadnienia), ale bez odniesienia się do konkretnych zarzutów skargi w zakresie postępowania dowodowego prowadzonego przez organy obu instancji.
W związku z powyższym, Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, że wadliwy sposób sporządzenia uzasadnienia zaskarżonego wyroku uniemożliwia kontrolę zasadności pozostałych zarzutów skargi kasacyjnej (zarówno procesowych, jak i materialnoprawnych). Ocena taka byłaby, bowiem przedwczesna.
Dlatego też Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 185 § 1 P.p.s.a. uchylił zaskarżony wyrok i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania. Sąd I instancji, przy ponownym rozpoznaniu sprawy, zobowiązany będzie sporządzić uzasadnienie spełniające wymogi ustawowe przewidziane w art. 141 § 4 P.p.s.a.
Jednocześnie Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że skoro uwzględnienie skargi związane było z wadliwym działaniem Sądu I instancji, to zachodzi szczególnie uzasadniony przypadek, o którym mowa w art. 207 § 2 P.p.s.a. i w konsekwencji w oparciu o ten ostatni przepis odstąpił od zasądzenia kosztów postępowania kasacyjnego w całości.