III OSK 1530/22

III OSK 1530/22 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2024-03-13
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2022-06-21
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Kazimierz Bandarzewski /sprawozdawca/
Tamara Dziełakowska /przewodniczący/
Teresa Zyglewska
Symbol z opisem
6219 Inne o symbolu podstawowym 621
6391 Skargi na uchwały rady gminy w przedmiocie ... (art. 100 i 101a ustawy o samorządzie gminnym)
Hasła tematyczne
Dodatki mieszkaniowe
Sygn. powiązane
II SA/Wa 912/21 - Wyrok WSA w Warszawie z 2021-09-29
Skarżony organ
Zarząd Dzielnicy
Treść wyniku
Uchylono zaskarżony wyrok i stwierdzono nieważność zaskarżonej uchwały
Powołane przepisy
Dz.U. 2020 poz 256
art. 7, art 77 § 1, art. 107 §3 i art.  80
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - t.j.
Dz.U. 2019 poz 2325
art. 179a
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Tamara Dziełakowska Sędziowie Sędzia NSA Teresa Zyglewska Sędzia del. WSA Kazimierz Bandarzewski (spr.) po rozpoznaniu w dniu 13 marca 2024 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej O.D. i P.S. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 10 marca 2022 r. sygn. akt II SA/Wa 912/21 w sprawie ze skargi O.D. i P.S. na uchwałę Zarządu Dzielnicy [...] z dnia [...] grudnia 2020 r. nr [...] w przedmiocie odmowy zakwalifikowania do udzielenia pomocy mieszkaniowej 1. uchyla zaskarżony wyrok i stwierdza nieważność zaskarżonej uchwały, 2. zasądza od Miasta [...] na rzecz O.D. i P.S. solidarnie kwotę 844 (osiemset czterdzieści cztery) złote tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.
Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 10 marca 2022 r. sygn. akt II SA/Wa 912/21, po rozpoznaniu skargi kasacyjnej Zarządu Dzielnicy [...] od wyroku tego Sądu z dnia 29 września 2021 r. sygn. akt II SA/Wa 912/21 w sprawie ze skargi O.D. i P.S. (dalej jako skarżący) na uchwałę Zarządu Dzielnicy [...] z dnia 16 grudnia 2020 r. nr 821 w przedmiocie odmowy zakwalifikowania do udzielenia pomocy mieszkaniowej, uchylił zaskarżony wyrok i oddalił skargę oraz odstąpił od zasądzenia zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.
Powyższy wyrok został wydany w następujących okolicznościach faktycznych i prawnych:
W dniu 29 stycznia 2020 r. P.S. zwrócił się do Prezydenta [...] z wnioskiem o najem lokalu mieszkalnego na czas nieoznaczony. Wnioskodawca podał, że wraz z żoną O.D. oraz dziećmi A. S. i R. S. mieszka w mieszkaniu przy ul. [...], do którego spółdzielcze własnościowe prawo posiada jego ojciec J.S. Wnioskodawca podał, że J.S. pozwem z 6 czerwca 2019 r. wniósł do Sądu Rejonowego [...] Wydział Cywilny o eksmisję jego oraz O.D. z zajmowanego lokalu. Wyjaśnił, że obecnie J.S. nie mieszka w tym mieszkaniu, ponieważ Sąd Rejonowy [...] Wydział Rodzinny i Nieletnich postanowieniem z 9 lipca 2019 r. sygn. akt [...] nakazał mu opuszczenie wspólnie zajmowanego lokalu, na podstawie art. 11a ustawy z dnia 29 lipca 2005 r. o przeciwdziałaniu przemocy w rodzinie (J.S. wniósł apelację od tego postanowienia). Wskazano przy tym, że Sąd Rejonowy [...] Wydział Karny prawomocnym wyrokiem nakazowym z 10 maja 2019 r. (sygn. akt [...]), uznał że J.S. w okresie od 2015 r. do sierpnia 2018 r. w mieszkaniu przy ul. [...], znęcał się fizycznie i psychicznie nad O.D. (art. 207 § 1 K.k.), natomiast w dniu 5 lutego 2018 r. naruszył nietykalność cielesną P.S. (art. 217 § 1 K.k.) i wymierzył oskarżonemu łączną karę grzywny. W dniu 9 marca 2020 r. skarżący przedłożył organowi kopię postanowienia z 2 marca 2020 r. (sygn. akt [...]), którym Sąd Okręgowy [...] Wydział Cywilny Rodzinny Odwoławczy, po rozpoznaniu apelacji, zmienił postanowienie Sądu Rejonowego z 9 lipca 2019 r. sygn. akt [...], w ten sposób, że oddalił wniosek P.S. i O.D. o nakazanie J.S. opuszczenia mieszkania.
W tych okolicznościach faktycznych Komisja Mieszkaniowa w dniu 5 października 2020 r. negatywnie zaopiniowała wniosek skarżących o najem lokalu z mieszkaniowego z zasobu Miasta [...], a Zarząd Dzielnicy [...] uchwałą z 16 grudnia 2020 r. nr 821 odmówił skarżącym kwalifikacji do udzielenia pomocy mieszkaniowej. Wyjaśniono, że zgodnie z § 4 uchwały Nr XXIII/669/2019 Rady Miasta [...] z dnia 5 grudnia 2019 r. w sprawie zasad wynajmowania lokali wchodzących w skład mieszkaniowego zasobu miasta [...], pomoc mieszkaniowa może być udzielana osobom, które spełniają kryteria określone w § 5 (kryterium dochodowe) oraz w § 7 (zamieszkują w trudnych warunkach), z zastrzeżeniem § 8 i 9. Z § 7 ust. 1 uchwały wynika, że trudne warunki zamieszkiwania kwalifikujące wnioskodawcę do ich poprawy, z zastrzeżeniem ust. 2-4, występują wówczas, gdy gospodarstwo domowe zamieszkuje w lokalu, którego łączna powierzchnia mieszkalna na osobę w nim zamieszkującą wynosi nie więcej niż 10 m2 w przypadku zamieszkiwania 1 osoby w lokalu, a w przypadku zamieszkiwania 2 osób w lokalu nie więcej niż 14 m2, powiększone o dodatkowe 6 m2 na każdą kolejną osobę zamieszkującą w lokalu. W ocenie organu warunki mieszkaniowe skarżących, opisane przez zarządcę budynku nie mogą być uznane za trudne, w rozumieniu § 7 ust. 1 uchwały (pow. użytkowa lokalu - 61,88 m2, powierzchnia mieszkalna - 40,61 m2) i nie ma podstaw do wyłączenia stosowania § 7 ust. 1 uchwały, na podstawie § 7 ust. 4 uchwały (z uwagi na wyjątkowo trudną sytuację zdrowotną, rodzinną lub społeczną). Ponadto średni miesięczny dochód rodziny w ostatnich 3 miesiącach poprzedzających dzień złożenia wniosku wyniósł 4.278,35 zł, przy kryterium dochodowym dla czteroosobowego gospodarstwa domowego w przypadku najmu socjalnego lokalu 3.629.73 zł.
Na skutek skargi wniesionej przez skarżących na powyższą uchwałę, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 29 września 2021 r. sygn. akt II SA/Wa 912/21, stwierdził nieważność uchwały Zarządu Dzielnicy [...] z dnia 16 grudnia 2020 r. Sąd zarzucił organowi, że odmawiając skarżącym udzielenia pomocy mieszkaniowej z zasobu mieszkaniowego miasta nie przeprowadził żadnego postępowania wyjaśniającego i oparł rozstrzygnięcie na treści postanowienia z 2 marca 2020 r. sygn. akt [...], w którym Sąd Okręgowy [...] Wydział Cywilny Rodzinny Odwoławczy podał, że skarżący nie wykazali należycie, że J.S. stosując przemoc w rodzinie, czyni wspólne zamieszkiwanie szczególnie uciążliwym, a więc że wystąpiła przesłanka nakazania mu opuszczenia wspólnie zajmowanego mieszkania, o której mowa w art. 11a ustawy o przeciwdziałaniu przemocy w rodzinie. W konsekwencji, zdaniem Sądu, organ nieprawidłowo przyjął, że skoro skarżący nie wykazali w postępowaniu przed sądem cywilnym, iż ojciec skarżącego czyni wspólnie zamieszkiwanie szczególnie uciążliwym, to nie ma podstaw do stwierdzenia, że ich sytuacja zdrowotna, rodzinna lub społeczna jest wyjątkowo trudna (§ 7 ust. 4 uchwały). Nie ma podstaw do utożsamiania tych dwóch określeń i sytuacji. Występują one w dwóch różnych aktach prawnych i służą różnym celom. Wyprowadzanie więc wniosków ze stanowiska sądu cywilnego, że skarżący nie wykazali należycie, że J.S. stosując przemoc w rodzinie, czyni wspólne zamieszkiwanie szczególnie uciążliwym, nie wynika, że wspólne zamieszkanie tych osób w rzeczywistości nie jest dla małżeństwa skarżących szczególnie uciążliwe. Nie można bowiem tracić z pola widzenia okoliczności podnoszonych przez skarżących odnośnie ich sytuacji życiowej (stosowania przemocy przez J.S.), a znajdujących potwierdzenie, m. in. w prawomocnym wyroku Sądu Rejonowego [...] Wydział Karny z 10 maja 2019 r., wyjaśnień skarżących odnośnie trwającej procedury tzw. Niebieskiej Karty, mającej zapewnić bezpieczeństwo osobie, wobec której stosowana jest przemoc w rodzinie.
Zarząd Dzielnicy [...] wniósł skargę kasacyjną od powyższego wyroku Sądu pierwszej instancji zarzucając, że został wydany z naruszeniem § 7 ust. 4 w zw. z art. 32 ust. 1 uchwały Rady Miasta [...] z 5 grudnia 2019 r. i art. 7, art. 8, art. 77 § 1 i art. 80 K.p.a.
Przed przedstawieniem skargi kasacyjnej Naczelnemu Sądowi Administracyjnemu Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie stwierdził, że podstawy skargi kasacyjnej są oczywiście uzasadnione, w związku z czym na podstawie art. 179a w zw. z art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r. poz. 2325 z późn. zm.) zwanej dalej P.p.s.a., opisanym na wstępie wyrokiem z dnia 10 marca 2022 r. uchylił zaskarżony wyrok z dnia 29 września 2021 r. i skargę oddalił.
Sąd pierwszej instancji podzielił zapatrywanie wnoszącego skargę kasacyjną, że nieprawidłowo uprzednio przyjął, iż organ nie ustalił wyczerpująco istotnych okoliczności faktycznych sprawy, ponieważ pominął, że J.S. nie mieszka wspólnie ze skarżącymi w mieszkaniu od 26 lipca 2019 r. Powyższe stanowisko znajduje potwierdzenie we wniosku skarżącego ze stycznia 2020 r. o przyznanie pomocy mieszkaniowej, w którym skarżący wyjaśnił, że J.S. obecnie nie mieszka w mieszkaniu przy ul. [...], ponieważ Sąd Rejonowy [...] nieprawomocnym postanowieniem z 9 lipca 2019 r. (sygn. akt [...]) nakazał mu, w trybie art. 11a ustawy o przeciwdziałaniu przemocy w rodzinie, opuszczenie tego lokalu. Sąd nie wziął również pod uwagę, że w aktach administracyjnych sprawy znajduje się pismo Komendanta Komisariatu Policji [...] z 28 września 2020 r., z którego wynika, że w ostatnich sześciu miesiącach nie odnotowano żadnych interwencji w ww. mieszkaniu nr 3.
Z tego powodu przyznano rację organowi, że skarżący nie wykazali, aby w ich przypadku zachodziła podstawa do zastosowania § 7 ust. 4 uchwały i w konsekwencji wyłączenia stosowania § 7 ust. 1 uchwały. Skarżący w związku z warunkami mieszkaniowymi nie znajdują się w wyjątkowo trudnej sytuacji zdrowotnej, rodzinnej lub społecznej. Ich sytuacja rodzinna w chwili złożenia wniosku (29 stycznia 2020 r.) nie była wyjątkowo trudna, mając na uwadze, że ojciec skarżącego nie mieszkał wówczas w lokalu, a przedłożone orzeczenia sądowe wskazywały na stosowanie przez niego przemocy wobec współlokatorów w 2018 r. Zdaniem Sądu nie ma też dostatecznych podstaw do przyjęcia, że sytuacja zdrowotna czy społeczna skarżących jest wyjątkowo trudna. Jak zauważył Sąd Okręgowy w postanowieniu z 2 marca 2020 sygn. akt. [...], wnioskodawca jest osobą aktywną zawodowo i z tego tytułu osiąga dochód. Skarżąca nie pracuje, mimo że posiada możliwości zarobkowe tym bardziej, że dzieci chodzą do żłobka i przedszkola. Należy dodać, że skarżąca w toku postępowania administracyjnego nie przedłożyła żadnych dowodów na to, że problemy z kręgosłupem uniemożliwiają jej podjęcie zatrudnienia. Dla wyniku postępowania nie ma także znaczenia, że w 24 stycznia 2022 r., a więc ponad rok po wydaniu przez Zarząd Dzielnicy [...] zaskarżonej uchwały, została wszczęta procedura "Niebieskiej Karty".
Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wnieśli O.D. i P.S., zaskarżając go w całości. Zaskarżonemu orzeczeniu zarzuciła naruszenie przepisów postępowania:
1) art. 179a P.p.s.a. w związku z art. 7, art. 77 § 1, art. 107 § 3 i art. 80 K.p.a. poprzez dokonanie ustaleń faktycznych w oparciu o niekompletny i nierzetelnie zebrany materiał dowodowy i tym samym brak ustalenia istotnych okoliczności w postaci poczynienia ustaleń w oparciu o notatki z wizji lokalnej prowadzonej na potrzeby innego postępowania, tj. przed Sądem Rejonowym [...] sygn. akt [...] z dnia 30 lipca 2019 r., a więc z okresu przed złożeniem wniosku w niniejszej sprawie oraz pisma Komendanta Komisariatu Policji [...] z dnia 28 września 2020 r., które nie dotyczyło ustalenia, czy J.S. zamieszkuje ze skarżącymi;
2) art. 179a P.p.s.a. w związku z art. 7, art. 77 § 1 i art. 107 § 3, art. 80 K.p.a. poprzez dokonanie wadliwych ustaleń faktycznych polegających na uznaniu, że J.S. nie mieszka ze skarżącymi w mieszkaniu od dnia 26 lipca 2019 r., podczas gdy skarżący złożył do akt niniejszego postępowania kopię postanowienia Sądu Okręgowego [...] sygn. akt [...], którym to Sąd oddalił wniosek skarżących o nakazanie J.S. o nakazanie opuszczenia mieszkania, wskazując jednocześnie na powrót J.S. do mieszkania, co doprowadziło do wadliwego ustalenia okoliczności faktycznych i stwierdzenia, że J.S. nie zamieszkuje ze skarżącymi.
W oparciu o powyższe zarzuty skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie oraz zwrotu kosztów postępowania wraz z kosztami zastępstwa procesowego według norm przepisanych. Wniesiono nadto o przeprowadzenie dowodu z dokumentacji medycznej skarżącej na okoliczność sytuacji zdrowotnej/bytowej oraz o zwrócenie się do Sądu Rejonowego [...] z zapytaniem, czy wyrok z dnia 12 października 2021 r. w sprawie o sygn. akt [...] jest prawomocny, a jeżeli tak, to nadesłanie jego odpisu, a następnie wnoszę o przeprowadzenie dowodu z tego wyroku na okoliczność trudnych warunków bytowych skarżących.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Zgodnie z art. 183 § 1 P.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę przesłanki uzasadniające nieważność postępowania wymienione w art. 183 § 2 P.p.s.a. oraz przesłanki uzasadniające odrzucenie skargi bądź umorzenie postępowania przed wojewódzkim sadem administracyjnym, stosownie do treści art. 189 P.p.s.a. Żadna z powyższych przesłanek w tej sprawie nie zaistniała.
Sprawa podlega na podstawie art. 182 § 2 P.p.s.a. rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym, ponieważ strona wnosząca skargę kasacyjną zrzekła się rozprawy, a strona przeciwna po doręczeniu odpisu skargi kasacyjnej nie zażądała przeprowadzenia rozprawy.
Rozpoznając sprawę Naczelny Sąd Administracyjny związany jest granicami skargi. Związanie granicami skargi oznacza związanie podstawami zaskarżenia wskazanymi w skardze kasacyjnej oraz jej wnioskami. Naczelny Sąd Administracyjny bada przy tym wszystkie podniesione przez stronę skarżącą kasacyjnie zarzuty naruszenia prawa (tak NSA w uchwale pełnego składu z 26 października 2009 r. I OPS 10/09, opubl. w ONSAiWSA 2010 z. 1 poz. 1).
Zgodnie z art. 174 P.p.s.a. skargę kasacyjną można oprzeć na następujących podstawach: 1) naruszeniu prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie, a także 2) naruszeniu przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.
Naczelny Sąd Administracyjny nie uwzględnił wniosku dowodowego zawartego w skardze kasacyjnej, dotyczącego przeprowadzenia dowodu z załączonej do tej skargi dokumentacji medycznej jak również w zakresie zwrócenia się do Sądu Rejonowego [...] z zapytaniem o prawomocność wyroku tego Sądu z dnia 13 października 2021 r. sygn. akt [...]. Zgodnie z art. 106 § 3 P.p.s.a. Sąd może z urzędu lub na wniosek stron przeprowadzić dowody uzupełniające z dokumentów, jeżeli jest to niezbędne do wyjaśnienia istotnych wątpliwości i nie spowoduje nadmiernego przedłużenia postępowania w sprawie. W tej sprawie załączone dokumenty medyczne nie są niezbędne do wyjaśniania wątpliwości. Dowód z prawomocności wyroku z dnia 13 października 2021 r. nie ma znaczenia w niniejszej sprawie, ponieważ datą kontroli Naczelnego Sądu Administracyjnego jest dzień 16 grudnia 2020 r., a nie okoliczności, które zaistniały po tej dacie.
Stosownie do treści art. 176 P.p.s.a. strona skarżąca kasacyjnie ma obowiązek przytoczyć podstawy skargi kasacyjnej wnoszonej od wyroku Sądu pierwszej instancji i szczegółowo je uzasadnić wskazując, które przepisy ustawy zostały naruszone, na czym to naruszenie polegało i jaki miało wpływ na wynik sprawy. Rola Naczelnego Sądu Administracyjnego w postępowaniu kasacyjnym ogranicza się do skontrolowania i zweryfikowania zarzutów wnoszącego skargę kasacyjną.
Zgodnie z art. 179a P.p.s.a. jeżeli przed przedstawieniem skargi kasacyjnej Naczelnemu Sądowi Administracyjnemu wojewódzki sąd administracyjny stwierdzi, że w sprawie zachodzi nieważność postępowania albo podstawy skargi kasacyjnej są oczywiście usprawiedliwione, uchyla zaskarżony wyrok lub postanowienie rozstrzygając na wniosek strony także o zwrocie kosztów postępowania kasacyjnego i na tym samym posiedzeniu ponownie rozpoznaje sprawę. Od wydanego orzeczenia przysługuje skarga kasacyjna.
Nie budzi wątpliwości, że jedną z przesłanek pozwalających na skorzystanie przez Sąd pierwszej instancji z ww. przepisu jest ustalenie oczywiście uzasadnionych podstaw wniesionej od wydanego wyroku skargi kasacyjnej. Podstawy skargi kasacyjnej są oczywiście usprawiedliwione wtedy, gdy w szczególności sąd "od razu", "na pierwszy rzut oka" ocenia jako uzasadnione zarzuty i żądania zawarte w skardze kasacyjnej (tak w uzasadnieniu projektu zmian do P.p.s.a. zawierających dodanie art. 179a, projekt ustawy z dnia 10 lipca 2013 r., VII kadencja Sejmu, druk nr 1633). Spełnienie tej przesłanki jest możliwe wyłącznie przy tak ewidentnym naruszeniu prawa, którego stwierdzenie nie wymaga dokonywania pogłębionej analizy prawnej lub prawniczej. Tym samym należy stwierdzić, że pojęcie oczywistości mieści się w sferze obiektywnej i łączy się z powinnością wykazania, że powołane podstawy skargi kasacyjnej są oczywiście usprawiedliwione, bez dokonywania głębszej analizy tekstu powołanych przepisów i bez doszukiwania się ich znaczenia (tak B. Dauter, teza nr 3 do art. 179a, [w:] Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, B. Dauter, A. Kabat, M. Niezgódka-Medek, wyd. II, LEX/el 2021).
Przechodząc do kontroli zaskarżonego wyroku należy stwierdzić, że zarzuty skargi kasacyjnej są zasadne.
Trafnie strona skarżąca kasacyjnie zarzuca Sądowi pierwszej instancji naruszenie przepisów postępowania mających wpływ na rozstrzygnięcie w zakresie obejmującym art. 179a P.p.s.a. w związku z art. 7, art. 77 § 1, art. 80 i art. 107 § 3 K.p.a. poprzez dokonanie ustaleń faktycznych w oparciu o niekompletny i nierzetelnie zebrany materiał dowodowy i brak ustalenia istotnych okoliczności w postaci poczynienia ustaleń w oparciu o notatki z wizji lokalnej prowadzonej na potrzeby innego postępowania, tj. przed Sądem Rejonowym [...] sygn. akt [...] z dnia 30 lipca 2019 r., a więc z okresu przed złożeniem wniosku w niniejszej sprawie oraz pisma Komendanta Komisariatu Policji [...] z dnia 28 września 2020 r., które nie dotyczyło ustalenia, czy J.S. zamieszkuje ze skarżącymi kasacyjnie, kiedy J.S. powrócił do mieszkania przy ul. [...] i czy wspólnie zamieszkuje ze skarżącymi kasacyjnie w tym mieszkaniu.
Z akt sprawy wynika, że skarżący wnioskiem z dnia 29 stycznia 2020 r. zwrócili się o zakwalifikowanie ich do zawarcia umowy najmu lokalu mieszkalnego do Zarządu Dzielnicy [...]. W uzasadnieniu tego wniosku powoływano się przede wszystkim na bardzo trudne relacje między wnioskodawcami a J.S., ojcem P.S. (jednego z wnioskodawców), mające uzasadnić zaistnienie wyjątkowo trudnej sytuacji rodzinnej, zdrowotnej lub społecznej.
W zaskarżonym wyroku Sąd pierwszej instancji uznał, że skoro wnioskodawcy składając wniosek w dniu 29 stycznia 2020 r. oświadczyli, że J.S. nie mieszka razem z nimi, ponieważ na podstawie nieprawomocnego postanowienia Sądu Rejonowego [...] z dnia 9 lipca 2019 r. (sygn. akt [...]) został w trybie art. 11a ustawy o przeciwdziałaniu przemocy w rodzinie zobowiązany do opuszczenia lokalu mieszkalnego przy ul. [...], to tym samym ich potrzeby lokalowe zostały zabezpieczone i nie występują szczególne trudności.
Kolejną okolicznością, jaką uwzględnił Sąd pierwszej instancji było pismo Komendanta Komisariatu Policji [...] z 28 września 2020 r. wskazujące, że w okresie ostatnich 6 miesięcy nie było interwencji pod adresem ul. [...].
Ostatnią okolicznością, jaką uznał za istotną w tej sprawie Sąd pierwszej instancji było postanowienie Sądu Cywilnego [...] z dnia 2 marca 2020 r. sygn. akt [...], w oparciu o które ustalono, że wnioskodawca P.S. pracuje i osiąga dochody, a wnioskodawczyni O.D. wprawdzie nie pracuje, ale posiada zdolności zarobkowania.
Trafnie strona skarżąca kasacyjnie zarzuca, że ww. okoliczności nie odzwierciedlają prawidłowo ustalonego stanu faktycznego sprawy. Powołanie się na postanowienie Sądu Rejonowego [...] sygn. akt [...] z dnia 30 lipca 2019 r. nakazujące J.S. opuszczenie wspólnie zajmowanego z P.S. i O.D. mieszkania przy ul. [...] nie mogło uzasadniać przyjęcie przez Sąd pierwszej instancji okoliczności braku wspólnego zamieszkiwania ww. osób w tym mieszkaniu z dwóch powodów. Po pierwsze ww. postanowienie było na datę złożenia wniosku (29 stycznia 2020 r.) nieprawomocne i postanowieniem Sądu Okręgowego [...] z dnia 2 marca 2020 r. sygn. akt [...] zostało uchylone w zakresie zobowiązania J.S. do opuszczenia tego mieszkania. Tym samym wadliwym było dokonanie na podstawie uchylonego postanowienia, którego odpis zalega w aktach sprawy ustalenia, że skoro J.S. nie mieszka razem z wnioskodawcami, to ich potrzeby lokalowe zostały zabezpieczone. Ponadto wprawdzie wnioskodawcy złożyli swój wniosek w dniu 29 styczna 2020 r., to jednak Zarząd Dzielnicy [...] podejmował uchwałę w dniu 16 grudnia 2020 r., a więc w jedenastym miesiącu od daty złożenia wniosku. W tym czasie mogły zaistnieć okoliczności świadczące o wspólnym zamieszkiwaniu ww. osób w jednym mieszkaniu, na co w trakcie postępowania przed Sądem pierwszej instancji powoływali się sami skarżący kasacyjnie.
Kolejnym dowodem, na który powołał się Sąd pierwszej instancji było pismo Komendanta Komisariatu Policji [...] z dnia 28 września 2020 r. z którego wynika, że w okresie ostatnich 6 miesięcy (liczonym od września 2020 r.) nie było interwencji Policji pod adresem ul. [...]. Wadliwość powołania się na ten dowód wynika stąd, że po pierwsze dotyczy on jedynie interwencji Policji, a nie oceny warunków mieszkaniowych wnioskodawców, a po drugie adres zamieszkania wnioskodawców to ul. [...], a nie ul. [...]. Nie ma więc żadnej pewności, czy ww. pismo dotyczyło braku interwencji w mieszkaniu przy ul. [...].
Powoływanie się przez Sąd pierwszej instancji na postanowienie Sądu Cywilnego [...] z dnia 2 marca 2020 r. sygn. akt [...], w oparciu o które ustalono, że wnioskodawca P.S. pracuje i osiąga dochody, a wnioskodawczyni O.D. wprawdzie nie pracuje, ale posiada zdolności zarobkowania i mogłaby podjąć pracę, ponieważ nie przedstawiła dowodów wskazujących na choroby kręgosłupa uniemożliwiające podjęcie pracy, a przy tym dzieci wnioskodawców uczęszczają do żłobka i przedszkola - także nie uzasadnia ustalenia braku zaistnienia przesłanek wynikających z § 7 ust. 4 uchwały nr XXIII/669/2019 Rady Miasta [...] z dnia 5 grudnia 2019 r. w sprawie zasad wynajmowania lokali wchodzących w skład mieszkaniowego zasobu miasta [...].
Trafnie podnosi strona skarżąca kasacyjnie, że ww. postanowienie zostało wydane w sprawie, której przedmiotem było zobowiązanie do opuszczenia mieszkania przez członka rodziny wspólnie zajmującego mieszkanie, który swoim zachowaniem polegającym na stosowaniu przemocy w rodzinie czyni szczególnie uciążliwym wspólne zamieszkiwanie (art. 11a ustawy o przeciwdziałaniu przemocy w rodzinie w wersji stosowanej przez Sąd Okręgowy). Podstawową przesłanką ustalaną na podstawie ww. przepisu było stosowanie przemocy w rodzinie w takim zakresie, w którym wspólne zamieszkiwanie byłoby szczególnie uciążliwe.
W orzecznictwie sądowym, tak jak i w doktrynie zdecydowanie dominuje pogląd, zgodnie z którym moc wiążąca wyroku sądu cywilnego nie powoduje związania innych sądów ustaleniami faktycznymi lub ocenami prawnymi, które legły u podstaw wydanego wcześniej orzeczenia dotyczącego tego samego stosunku prawnego. Art. 365 § 1 Kodeksu postępowania cywilnego dotyczy wyłącznie ściśle rozumianego przedmiotu rozstrzygnięcia, wyrażonego w sentencji zapadłego w sprawie orzeczenia czyli związania treścią sentencji orzeczenia, a nie uzasadnienia, zawierającego przedstawienie dowodów i ocenę ich wiarygodności (por. wyrok SN z 24 sierpnia 2023 r. sygn. akt III USK 396/22; wyrok SN z 8 sierpnia 2023 r. sygn. akt I PSKP 41/22; postanowienie SN z 18 maja 2023 r. sygn. akt II UZ 30/23; A. Partyk, art. 365 K.p.c. teza nr 10, [w:] Kodeks postępowania cywilnego. Komentarz. Art. 1–505(39). Tom I, pod red. O.M. Piaskowskiej, WKP 2024).
Tymczasem powołany § 7 ust. 4 ww. uchwały stanowił, że w przypadku, gdy wnioskodawca w związku z warunkami mieszkaniowymi znajduje się w wyjątkowo trudnej sytuacji zdrowotnej, rodzinnej lub społecznej i byłoby to zgodne z zasadami współżycia społecznego, Zarząd Dzielnicy [...] na podstawie analizy i oceny sytuacji życiowej i majątkowej wnioskodawcy może postanowić o zwolnieniu z warunków, o których mowa w § 7 ust. 1 tej uchwały. Zakres przypadków, pozwalających na skorzystanie z § 7 ust. 4 uchwały jest znacznie szerszy i nawet uznanie, że w danym przypadku zakres stosowanej przemocy nie czyni wspólnego zamieszkiwania szczególnie uciążliwym nie oznacza automatycznie braku możliwości skorzystania z wyjątku objętego ww. paragrafem uchwały.
Mając powyższe na uwadze należy stwierdzić, że zasadnie strona skarżąca kasacyjnie zarzuciła Sądowi pierwszej instancji naruszenie art. 179a P.p.s.a. w związku z art. 7, art. 77 § 1, art. 80 i art. 107 § 3 K.p.a. w tym zakresie, że na podstawie przyjętych przez Wojewódzki Sąd Administracyjny okoliczności faktycznych nie można było przyjąć, że zarzuty skargi kasacyjnej są oczywiście uzasadnione.
Dowody, na które wskazał Sąd pierwszej instancji nie pozwalały na ustalenie, że w tej sprawie Zarząd Dzielnicy [...] w sposób prawidłowy ustalił stan faktyczny sprawy. Nie wzięto pod uwagę szeregu dowodów znajdujących się w aktach sprawy jak np. pism Ośrodka Pomocy Społecznej Dzielnicy [...] z dnia 19 marca 2020 r. w pełni popierających wniosek wnioskodawców o przyznanie lokalu mieszkalnego z zasobów mieszkaniowych Miasta [...] (akta administracyjne sprawy, karta nr 36) lub wyroku Sądu Rejonowego [...] z dna 10 maja 2019 r. sygn. akt [...] skazującego J.S. m.in. za znęcane się nad O.D. (akta administracyjne sprawy, karta nr 3).
Ani Sąd pierwszej instancji, ani też Zarząd Dzielnicy [...] nie rozważały całego materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie, a uznały, że tylko te dowody, które uzasadniają odmowę uwzględnienia wniosku zasługują na uznanie. Stanowi to wprost naruszenie art. 77 § 1 K.p.a., zgodnie z którym organ administracji publicznej jest obowiązany w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy oraz art. 80 K.p.a. nakazującym, aby organ administracji publicznej oceniał na podstawie całokształtu materiału dowodowego, czy dana okoliczność została udowodniona. Uzasadnienie uchwały Zarządu Dzielnicy [...] z dnia 16 grudnia 2020 r. nr 821 nie zawiera wskazania faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł, oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej.
Zarzut strony skarżącej kasacyjnie co do braku przeprowadzenia wizji lokalowej jest jedynie częściowo zasadny. W aktach sprawy jest notatka służbowa z dnia 22 lutego 2018 r. dotycząca wizyty pracownika socjalnego w mieszkaniu przy ul. [...] oraz notatka służbowa z dnia 30 lipca 2019 r. z wizji ww. mieszkania, i jak trafnie podnoszą to skarżący kasacyjnie, obie te notatki pochodzą z okresu znacznie poprzedzającego samo złożenie wniosku o przyznanie lokalu mieszkalnego, a ponadto ich treść nie pozwala na jakąkolwiek ocenę warunków mieszkaniowych tego lokalu. Notatki te zostały sporządzone w innym celu niż wynikający z postępowania zainicjowanego wnioskiem z dnia 29 stycznia 2020 r.
Tym niemniej brak przeprowadzenia przez Zarząd Dzielnicy [...] w toku postępowania wizji lokalnej nie mógł stanowić w okolicznościach tej sprawy istotnej wady. Zgodnie bowiem z § 32 ust. 11 uchwały nr XXIII/669/2019 Rady Miasta [...] z dnia 5 grudnia 2019 r. w sprawie zasad wynajmowania lokali wchodzących w skład mieszkaniowego zasobu miasta [...], w sytuacjach szczególnych, takich jak ogłoszenie stanu zagrożenia epidemicznego lub stanu epidemii dopuszcza się możliwość odstąpienia od obowiązku, poddania szczegółowej analizie uwzględniającej ocenę faktycznych warunków mieszkaniowych przeprowadzaną bezpośrednio w miejscu zamieszkiwania wnioskodawcy. Istniała więc w tej sprawie podstawa do odstąpienia od dokonania oględzin lub wizji lokalnej, co nie zwalniało organu od ustalania, czy w danej sprawie zachodziły szczególne przesłanki wynikające z § 7 ust. 4 ww. uchwały.
Mając powyższe na uwadze należy stwierdzić, że skarga kasacyjna jest zasadna, a Sąd pierwszej instancji naruszył art. 179a P.p.s.a. uwzględniając środek zaskarżenia wniesiony od wyroku tego Sądu z dnia 29 września 2021 r. sygn. akt II SA/Wa 912/21.
Uchwała Zarządu Dzielnicy [...] w istotnym zakresie naruszała prawo, ponieważ Zarząd ten nie dokonał wnikliwej oceny zaistnienia przesłanek wynikających z § 7 ust. 4 uchwały nr XXIII/669/2019 Rady Miasta [...] z dnia 5 grudnia 2019 r. w sprawie zasad wynajmowania lokali wchodzących w skład mieszkaniowego zasobu miasta [...], a przy tym pominął część zgromadzonego materiału dowodowego w sprawie.
Z powyższych względów, na podstawie art. 188 P.p.s.a. w związku z art. 147 § 1 i art. 193 P.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny w punkcie pierwszym wyroku uchylił zaskarżony wyrok i po rozpoznaniu skargi O.D. i P.S. na zaskarżoną uchwałę Zarządu Dzielnicy [...] z dnia 16 grudnia 2020 r. nr 821 w sprawie rozstrzygnięcia o zakwalifikowaniu do udzielenia pomocy mieszkaniowej - stwierdził nieważność tej uchwały w całości.
Ponownie prowadząc postępowanie Zarząd Dzielnicy [...] po ustaleniu, że sam wniosek jest nadal podtrzymywany przez wnioskodawców, powinien ustalić stan faktyczny sprawy i wyjaśnić istotne w sprawie okoliczności związane z możliwością zastosowania wobec wnioskodawców § 7 ust. 4 uchwały nr XXIII/669/2019 Rady Miasta [...] z dnia 5 grudnia 2019 r. w sprawie zasad wynajmowania lokali wchodzących w skład mieszkaniowego zasobu miasta [...]. Wobec upływu czasu od daty złożenia wniosku należy ponownie w sprawie ustalić rzeczywisty stan faktyczny sprawy i dokonać prawidłowego zastosowania obowiązujących przepisów.
W punkcie drugim wyroku orzeczono o kosztach na podstawie art. 203 pkt 1 P.p.s.a., zgodnie z którym w razie uwzględnienia skargi kasacyjnej stronie, która wniosła tę skargę należy się zwrot poniesionych przez nią niezbędnych kosztów postępowania kasacyjnego od organu. W związku z tym w tej sprawie należało od Miasta [...] zasądzić na rzecz skarżący kasacyjnie O.D. i P.S. solidarnie kwotę 844 złote stanowiącą zwrot kosztów postępowania kasacyjnego. Kwota ta obejmuje zwrot kwoty wpisu od skargi i skargi kasacyjnej, opłaty za udzielenie pełnomocnictwa oraz wynagrodzenie profesjonalnego pełnomocnika obliczone w oparciu o § 14 ust. 1 pkt 2 lit. b w związku z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (Dz. U. z 2023 r. poz. 1964).