III OSK 1521/22

III OSK 1521/22 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2025-09-12
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2022-06-21
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Sławomir Wojciechowski
Tadeusz Kiełkowski /sprawozdawca/
Teresa Zyglewska /przewodniczący/
Symbol z opisem
6091 Przywrócenie stosunków wodnych na gruncie lub wykonanie urządzeń zapobiegających szkodom
Hasła tematyczne
Wodne prawo
Sygn. powiązane
II SA/Ke 785/21 - Wyrok WSA w Kielcach z 2022-02-21
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy
Dz.U. 2021 poz 624
art. 234 ust. 3
Ustawa z dnia 20 lipca 2017 r. Prawo wodne - t.j.
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Teresa Zyglewska Sędziowie: Sędzia NSA Sławomir Wojciechowski Sędzia del. WSA Tadeusz Kiełkowski (spr.) Protokolant: asystent sędziego Olga Libiszewska po rozpoznaniu w dniu 12 września 2025 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej M. W. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach z dnia 21 lutego 2022 r. sygn. akt II SA/Ke 785/21 w sprawie ze skargi M. W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Kielcach z dnia 23 sierpnia 2021 r. nr SKO.PW-61/2650/29/2021 w przedmiocie odmowy nałożenia obowiązku przywrócenia stanu poprzedniego lub wykonania urządzeń zapobiegających szkodom oddala skargę kasacyjną
Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach (dalej "WSA w Kielcach", "Sąd I instancji") wyrokiem z dnia 21 lutego 2022 r., sygn. akt II SA/Ke 785/21, po rozpoznaniu sprawy ze skargi M. W. (dalej "skarżący") na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Kielcach (dalej "SKO", "Kolegium", "organ odwoławczy") z dnia 23 sierpnia 2021 r., nr SKO.PW-61/2650/29/2021, w przedmiocie odmowy nałożenia obowiązku przywrócenia stanu poprzedniego lub wykonania urządzeń zapobiegających szkodom: I. oddalił skargę; II. przyznał od Skarbu Państwa (WSA w Kielcach) na rzecz radcy prawnego [...] kwotę 295,20 złotych, w tym VAT w kwocie 55,20 złotych, tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu oraz kwotę 8,50 zł tytułem zwrotu wydatków.
Powyższy wyrok, od którego została złożona skarga kasacyjna, zapadł w następujących okolicznościach faktycznych i prawnych.
W dniu 24 lipca 2019 r. skarżący zwrócił się z wnioskiem do Burmistrza [...] w sprawie zmiany kierunku i natężenia odpływu wód z działek oznaczonych w ewidencji gruntów i budynków nr [...] i [...], obręb [...], ze szkodą dla działki nr [...]. Decyzją z dnia [...] marca 2021 r., nr [...], Burmistrz [...] umorzył postępowanie administracyjne jako bezprzedmiotowe. Organ I instancji wskazał, że nie stwierdzono zmiany stosunków wodnych w obrębie dz. nr [...] i [...], które spowodowałyby wzrost ilości bądź natężenia wód powierzchniowych spływających z nich na działki sąsiednie, wobec czego nie może być mowy o wystąpieniu szkód na terenie działki nr [...], spowodowanych takimi zmianami.
Na skutek odwołania skarżącego, Kolegium decyzją z dnia 23 sierpnia 2021 r., nr SKO.PW-61/2650/29/2021, uchyliło decyzję organu I instancji w całości i w to miejsce orzekło o odmowie nałożenia na M. M., właściciela nieruchomości nr [...], oraz E. W. i C. C., właścicieli nieruchomości nr [...], obowiązku przywrócenia stanu poprzedniego lub wykonania urządzeń zapobiegających szkodom. W uzasadnieniu tego rozstrzygnięcia organ odwoławczy powołał się na art. 234 ust. 1-3 ustawy z dnia 20 lipca 2017 r. Prawo wodne (t.j. Dz. U. z 2021 r. poz. 624 ze zm., dalej "ustawa" lub "p.w.") i wskazał na opinię sporządzoną przez biegłego geologa [...]. W opinii tej biegły wyjaśnił, iż naturalny spływ wód gruntowych odbywa się zgodnie z nachyleniem powierzchni terenu od zalesionych wzgórz oddalonych od zabudowań około 500 m, początkowo w kierunku północno wschodnim, a następnie część wód zmienia kierunek spływu na wschodni. Odbiornikiem wód jest jedna z odnóg rzeki [...], której koryto znajduje się w odległości około 600-6500 m od linii zabudowy wsi na wysokości [...]. Dodatkowo biegły wskazał, że biorąc pod uwagę zagospodarowanie terenu położonego powyżej zabudowań, zlewnię wód spływających na sporny teren stanowi praktycznie otwarta powierzchnia, charakteryzująca się małą retencją i wysokim współczynnikiem spływu powierzchniowego. Warstwę glebową reprezentują piaski gliniaste o słabej przepuszczalności, zalegające na dość płytko zalegającej skale litej (25-50 cm poniżej powierzchni). Spływ wody w obrębie spornych działek jest determinowany przez rodzaj gleby, nachylenie powierzchni, sposób uprawy gruntów i rodzaj upraw oraz elementy zagospodarowania terenu. Gleba na terenie objętym ekspertyzą ma charakter gliniasty, jest słabo przepuszczalna, ze skłonnością do zaskorupiania się. Spadek powierzchni terenu jest znaczny, sięga powyżej 5%. Stwarza to warunki do zwiększonego spływu powierzchniowego, co stwierdzono na wszystkich działkach objętych wnioskiem. Warunki spływu powierzchniowego uzależnione są od pogody oraz wydajności opadów, ale także od stanu wegetacji roślin oraz stosowanych technik agrarnych. Istnieje prawdopodobieństwo wystąpienia przepływu turbulentnego. Może dojść do wypłukiwania cząstek gleby z jednych miejsc i ich transport wraz z wodą, a następnie osadzenie w niższych partiach zbocza. Takie fakty miały miejsce w przeszłości na badanym terenie, o czym może świadczyć obecne położenie podmurówki stodoły skarżącego, wyraźnie poniżej powierzchni terenu. Przyczyną takiego zdarzenia nie był spływ wody z działek sąsiednich, lecz stosowana technika agrarna (na znacznej długości mocno nachylonego zbocza stosowana uprawa jednolita bez barier czy stref buforowych w poprzek zbocza, co ograniczyłoby spływ powierzchniowy).
Organ odwoławczy przytoczył też ustalenia biegłego, z których wynika, że pola zaorywane są równolegle do granic dłuższych boków – przebiegają w kierunku północ południe z lekkim odchyleniem na zachód. Stąd spływ wód odbywa się bruzdami w kierunku NNW. Dla intensywności spływu znaczenie ma rodzaj stosowanych upraw. Uprawa roślin okopowych wiąże się bowiem z utworzeniem wyraźnych bruzd, które zwłaszcza przy dużym nachyleniu terenu znacznie zwiększają spływ powierzchniowy w porównaniu do upraw zbożowych. Istotnym elementem zagospodarowania terenu, który ma wpływ na kierunek spływu wód powierzchniowych, jest też miedza pomiędzy działkami nr [...] i nr [...] obsadzona krzakami porzeczek. Nasadzenia te stanowią barierę spływu wody z działek nr [...] i nr [...] na działkę nr [...]. We wnioskach opinii biegły zaznaczył, że nie nastąpiła zmiana stanu wody na gruncie, a zwłaszcza zmiana kierunku odpływu wód powierzchniowych z terenu działek nr [...] i nr [...] na teren działki nr [...], ze szkodą dla tej nieruchomości. Nachylenie powierzchni działek odbywa się w kierunku północno - wschodnim, a spływ wód, wymuszony uprawą gruntów na działkach nr [...] i [...] odbywa się w kierunku północnym, z lekkim odchyleniem na zachód. Ponadto rząd krzaków [...] w skuteczny sposób zabezpiecza jakikolwiek spływ wód z działek nr [...] i nr [...] na działkę nr [...], przy czym nie stwierdzono przerwania rzędu tych krzewów na całej długości. Wykluczona jest możliwość punktowego spływu wód pomiędzy działkami. W podsumowaniu biegły podniósł, że nie stwierdzono zmian stanu wody na gruncie, która to zmiana powodowałaby szkody na działce nr [...]
Zdaniem organu odwoławczego, opinia biegłego (uzupełniona pismem z dnia [...] lutego 2021 r.) jest jasna, a jej wnioski są logiczne i wynikają z zebranego materiału dowodowego. Organ odwoławczy stwierdził, że naturalny spływ wód w rejonie działek nr [...] i nr [...] odbywa się z tych działek w kierunku północno-wschodnim w stronę działki nr [...]. Nastąpiła jednakże zmiana tego kierunku, która została wymuszona rodzajem uprawy oraz zabiegami agrotechnicznymi i obecnie odbywa się w kierunku północnym wzdłuż działek nr [...] i nr [...]. Zmiana ta nie wpływa w sposób negatywny na działkę nr [...] (nie powoduje na niej szkód), a wręcz odwrotnie, powoduje wymuszenie spływu wód w kierunku działek o nr [...], nr [...] oraz nr [...]. Istotne znaczenie ma również ustalony naturalny spływ wód ustalony przez biegłego na działce nr [...], który ma podobny przebieg jak na działkach nr [...] i nr [...] i odbywa się ze zbocza w kierunku północno-wschodnim. Na działce tej również zmieniono kierunek spływu wód, który w wyniku zabiegów agrotechnicznych odbywa się w kierunku północnym – tj. w kierunku zabudowań należących do wnioskodawcy. Kolegium uznało zatem, że nie doszło do spełnienia przesłanek z art. 234 ust. 1 ustawy i brak jest podstaw do nałożenia na M. M., właściciela nieruchomości nr [...], oraz E. W. i C. C., właścicieli nieruchomości nr [...], obowiązku przywrócenia stanu poprzedniego lub wykonania urządzeń zapobiegających szkodom.
Skargę do WSA w Kielcach na decyzję Kolegium z dnia 23 sierpnia 2021 r. wniósł skarżący. Skarga została uzupełniona pismem procesowym z dnia 20 grudnia 2021 r., w którym zarzucono zaskarżonej decyzji: I. naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, tj.: 1) art. 234 ust. 1 pkt 1 i 2 oraz ust. 3 ustawy poprzez błędne przyjęcie, że właściciele działek nr [...] i nr [...] nie dokonali zmiany stanu wód na swoim gruncie ze szkodą dla gruntu należącego do skarżącego w sytuacji, gdy woda gromadząca się w bruzdach głównych powstałych po pracach ornych na tych gruntach przedostaje się w sposób "nienaturalny" na grunt skarżącego, wyrządzając na nim szkodę; II. naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, tj.: 1) art. 6, art. 7, art. 8, art. 77 § 1 i 2, art. 80 i art. 84 § 1 k.p.a. poprzez błędne przyjęcie, że pomimo to, iż spływ wody w obrębie spornych działek jest determinowany przez rodzaj gleby, nachylenie powierzchni, sposób uprawy gruntów i rodzaj upraw oraz elementy zagospodarowania terenu – w analizowanej sprawie nie doszło do spełnienia ustawowych przesłanek wskazanych w art. 234 ust. 1 ustawy; 2) art. 6, art. 7, art. 8, art. 77 § 1 i 2, art. 80 i art. 84 § 1 k.p.a. poprzez błędne przyjęcie, że dokonana zmiana spływu wód nie wpływa w sposób negatywny na działkę skarżącego, a wręcz odwrotnie – powoduje wymuszenie spływu wód w kierunku północno-wschodnim w sytuacji, gdy poprzez zmieniony stan wód na gruntach sąsiednich, działka należąca do skarżącego jest poddawana ekspozycji wodnej ponad miarę, jest cyklicznie zalewana, co nie miałoby miejsca, gdyby stosunki wodne były prawidłowo uregulowane; 3) art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a. poprzez błędne uchylenie decyzji organu pierwszej instancji w całości i orzeczenie o odmowie nałożenia na właścicieli działek nr [...] i nr [...] obowiązku przywrócenia stanu poprzedniego lub wykonania urządzeń zapobiegających szkodom w sytuacji, gdy organ odwoławczy winien był uchylić niniejszą decyzję w całości i orzec o obowiązku przywrócenia stanu poprzedniego lub wykonania urządzeń zapobiegających szkodom (art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a.), ewentualnie uchylić zaskarżoną decyzję w całości i przekazać sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi pierwszej instancji (art. 138 § 2 k.p.a.). Skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości i poprzedzającej ją decyzji organu I instancji. Kolegium wniosło oddalenie skargi.
W dniu 21 lutego 2022 r. WSA w Kielcach wydał opisany na wstępie wyrok, którym oddalił skargę. W uzasadnieniu tego wyroku Sąd I instancji przytoczył art. 234 ust. 1 p.w. i wyjaśnił przesłanki wydania decyzji na podstawie tego przepisu. Sądu I instancji wskazał, że opinia biegłego geologa [...] posiadającego uprawnienia hydrogeologiczne, została sporządzona w oparciu o materiały kartograficzne i wizję lokalną. Sąd I instancji szczegółowo zreferował treść opinii biegłego, podkreślając w szczególności, że we wnioskach końcowych biegły stwierdził, iż nie nastąpiła zmiana stanu wody na gruncie, a zwłaszcza zmiana kierunku odpływu wód powierzchniowych z terenu działek nr [...] i nr [...] na teren działki nr [...], ze szkodą dla tej nieruchomości. Nachylenie powierzchni działek odbywa się w kierunku północno-wschodnim, a spływ wód, wymuszony uprawą gruntów na działkach nr [...] i nr [...] odbywa się w kierunku północnym, z lekkim odchyleniem na zachód. Ponadto rząd krzaków porzeczek w skuteczny sposób zabezpiecza jakikolwiek spływ wód z działek nr [...] i [...] na działkę [...], przy czym nie stwierdzono przerwania rzędu tych krzewów na całej długości. Biegły wykluczył możliwość punktowego spływu wód pomiędzy działkami. Nie stwierdzono zmian stanu wody na gruncie, która to zmiana powodowałaby szkody na działce nr [...].
Zdaniem Sądu I instancji, opinia biegłego wraz z jej uzupełnieniem niewątpliwie stanowiła miarodajną podstawę do ustalenia, że nie doszło do zmiany stanu wody na gruncie ze szkodą dla działki skarżącego. Zawarte w opinii wnioski są logiczne i wynikają z zebranego materiału dowodowego. Jednocześnie Sąd I instancji zaznaczył, że organ prowadzący postępowanie nie może wkraczać w merytoryczną treść opinii biegłego, ponieważ nie dysponuje wiedzą specjalistyczną – jego obowiązkiem jest dokonanie oceny tego dowodu. Opinia biegłego, stosownie do art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a., podlega bowiem ocenie jak każdy inny dowód, przy czym ocena ta nie obejmuje weryfikacji wiadomości specjalnych. W ocenie WSA w Kielcach lektura akt sprawy pozwala podzielić stanowisko Kolegium wskazujące, że naturalny spływ wód w rejonie działek nr [...] i nr [...] odbywa się z tych działek w kierunku północno-wschodnim w stronę działki nr [...]. Zmiana tego kierunku została wymuszona rodzajem uprawy oraz zabiegami agrotechnicznymi i obecnie odbywa się w kierunku północnym wzdłuż działek nr [...] i [...]. Dokonana zmiana spływu wód nie wpływa w sposób negatywny na działkę nr [...] – nie powoduje na niej szkód. Wręcz odwrotnie, powoduje wymuszenie spływu wód w kierunku działek o nr [...], nr [...] oraz nr [...]. Ustalony przez biegłego naturalny spływ wód na działce skarżącego nr [...] ma podobny przebieg jak na działkach nr [...] i [...] i odbywa się ze zbocza w kierunku północno-wschodnim. Na działce tej również zmieniono kierunek spływu wód, który w wyniku zabiegów agrotechnicznych odbywa się w kierunku północnym – tj. w kierunku zabudowań należących do skarżącego.
Sąd I instancji odniósł się również do zarzutów skargi, uznając je za niezasadne, a nadto wyjaśnił, że w przypadku stwierdzenia, iż brak jest związku przyczynowo-skutkowego między zmianą stosunków wodnych a powstaniem szkody na gruntach sąsiednich, organ powinien wydać decyzję odmowną w przedmiocie nakazania przywrócenia stosunków wodnych na gruncie lub wykonania urządzeń wodnych, a nie decyzję w przedmiocie umorzenia postępowania administracyjnego jako bezprzedmiotowego (art. 105 § 1 k.p.a.). Wobec tego Kolegium, dostrzegając wadliwość rozstrzygnięcia organu I instancji w tym zakresie, prawidłowo uchyliło decyzję tego organu w całości i w to miejsce orzekło o odmowie nałożenia na właścicieli działek nr [...] i nr [...] obowiązku przywrócenia stanu poprzedniego lub wykonania urządzeń zapobiegających szkodom.
Pismem z dnia 6 maja 2022 r. skargę kasacyjną od wyroku WSA w Kielcach z dnia 21 lutego 2022 r. wywiódł skarżący (dalej również "skarżący kasacyjnie"), zaskarżając go w zakresie punktu I. Skarżący kasacyjnie zarzucił zaskarżonemu wyrokowi:
I. naruszenie prawa materialnego przez jego niewłaściwe zastosowanie, tj. naruszenie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a. w zw. z art. 135 p.p.s.a. w zw. z art. 234 ust. 1 pkt 1 i 2 oraz ust. 3 p.w. poprzez błędne uznanie, że nie doszło do zmiany stanu wody na gruncie ze szkodą dla działki skarżącego, bowiem nie stwierdzono zmian stanu wody na gruncie, która to zmiana powodowałaby szkody na działce numer [...] w sytuacji, gdy woda gromadząca się w bruzdach głównych powstałych po pracach ornych na gruntach sąsiednich względem gruntu skarżącego przedostaje się w sposób "nienaturalny" na grunt skarżącego, wyrządzając na nim szkodę – zalewając ten grunt;
II naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, naruszenie:
1) art. 151 p.p.s.a. w zw. z art. 135 p.p.s.a. w zw. z art. 6 k.p.a. w zw. z art. 7 k.p.a. w zw. z art. 8 § 1 k.p.a. w zw. z art. 77 § 1 i 2 k.p.a. w zw. z art. 80 k.p.a. w zw. z art. 84 § 1 k.p.a. poprzez oddalenie skargi i błędne przyjęcie, że pomimo tego, iż spływ wody w obrębie spornych działek jest determinowany przez rodzaj gleby, nachylenie powierzchni sposób uprawy gruntów i rodzaj upraw oraz elementy zagospodarowania terenu – w analizowanej sprawie nie doszło do spełnienia ustawowych przesłanek wskazanych w art. 234 ust. 1 p.w. w sytuacji, gdy wprost z opinii biegłego geologa z uprawnieniami hydrologicznymi wynika, że spływ powierzchniowy zostałby ograniczony, gdyby na działkach sąsiednich stosowana była inna technika agrarna (str. 5 opinii "(...). Przyczyną tego zdarzenia nie był jednak spływ wody z działek sąsiednich, lecz stosowana technika agrarna: na znacznej długości mocno nachylonego zbocza uprawa jednolita bez barier czy stref buforowych w poprzek zbocza, co ograniczyłoby spływ powierzchniowy"); więc pomimo tego, że naturalny spływ wód gruntowych odbywa się zgodnie z nachyleniem powierzchni terenu, stwierdzić należy, że doszło do ingerencji w sąsiedzkie stosunki wodne, bowiem uprawianie ziemi w taki bądź inny sposób przez inne osoby nie może wyrządzać szkody innym, w tym przypadku skarżącemu;
2) art. 151 p.p.s.a. w zw. z art. 135 p.p.s.a. w zw. z art. 6 k.p.a. w zw. z art. 7 k.p.a. w zw. z art. 8 § 1 k.p.a. w zw. z art. 77 § 1 i 2 k.p.a. w zw. z art. 80 k.p.a. w zw. z art. 84 § 1 k.p.a. poprzez oddalenie skargi i błędne przyjęcie, że nie nastąpiła zmiana stanu wody na gruncie, a zwłaszcza zmiana kierunku odpływu wód powierzchniowych z terenu działek numer [...] i [...] na teren działki numer [...], ze szkodą dla tej nieruchomości w sytuacji, gdy poprzez zmieniony stan wód na gruntach sąsiednich, nieruchomość należąca do skarżącego jest poddawana ekspozycji wodnej ponad miarę, jest cyklicznie zalewana, co nie miałoby miejsca gdyby stosunki wodne były prawidłowo uregulowane;
3) art. 151 p.p.s.a. w zw. z art. 135 p.p.s.a. w zw. z art. 6 k.p.a. w zw. z art. 7 k.p.a. w zw. z art. 8 § 1 k.p.a. w zw. z art. 77 § 1 i 2 k.p.a. w zw. z art. 80 k.p.a. w zw. z art. 84 § 1 k.p.a. poprzez oddalenie skargi i błędne przyjęcie, że nie nastąpiła zmiana stanu wody na gruncie, a zwłaszcza zmiana kierunku odpływu wód powierzchniowych z terenu działek numer [...] i [...] na teren działki numer [...], ze szkodą dla tej nieruchomości w sytuacji, gdy celem oszacowania szkód na gruncie skarżącego winien zostać dopuszczony dowód z opinii biegłego rzeczoznawcy majątkowego, co w niniejszym postępowaniu nie nastąpiło; dowód z opinii biegłego geologa z uprawnieniami hydrologicznymi jest potrzebny celem oceny zmiany stosunków wodnych nie zaś szacowania szkody na gruncie związanej ze zmianą stosunków wodnych, do której to zmiany przecież doszło ("zmiana tego kierunku została wymuszona rodzajem uprawy oraz zabiegami agrotechnicznymi i obecnie odbywa się w kierunku północnym wzdłuż działek numer [...] i [...] " – str. 12 uzasadnienia wyroku);
4) art. 151 p.p.s.a. w zw. z art. 135 p.p.s.a. w zw. z art. 136 § 1 pkt 2 k.p.a. poprzez oddalenie skargi na decyzję organu i błędne uznanie rozstrzygnięcia organu za prawidłowe w sytuacji, gdy organ II instancji winien był uchylić zaskarżoną decyzję w całości i orzec o obowiązku właścicieli działek nr [...] i nr [...] przywrócenia stanu poprzedniego lub wykonania urządzeń zapobiegających szkodom (art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a.), ewentualnie uchylić zaskarżoną decyzję w całości i przekazać sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi I instancji (art.138 k.p.a.).
Skarżący kasacyjnie wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w punkcie I i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania WSA w Kielcach, a także o zasądzenie na jego rzecz od organu kosztów postępowania według norm przepisanych. Dodatkowo w skardze kasacyjnej został zawarty wniosek o przyznanie profesjonalnemu pełnomocnikowi skarżącego kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu i zostało złożone oświadczenie, że opłata nie została uiszczona w całości ani w części. W uzasadnieniu skargi kasacyjnej przedstawiona została argumentacja na poparcie sformułowanych wniosków i zarzutów.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje.
Zgodnie z art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2024 r. poz. 935, dalej p.p.s.a.) Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania. W niniejszej sprawie nie występują, enumeratywnie wyliczone w art. 183 § 2 p.p.s.a., przesłanki nieważności postępowania sądowoadministracyjnego. Z tego względu, przy rozpoznaniu sprawy, Naczelny Sąd Administracyjny związany był granicami skargi kasacyjnej. Granice skargi kasacyjnej wyznaczają wskazane w niej podstawy. Zgodnie z art. 174 p.p.s.a. skargę kasacyjną można oprzeć na następujących podstawach: 1) naruszeniu prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie, 2) naruszeniu przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.
Rozpoznawszy skargę kasacyjną z uwzględnieniem powyższych uwarunkowań, Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, że nie ma ona usprawiedliwionych podstaw i tym samym podlega oddaleniu.
Skarga kasacyjna została oparta na obu podstawach kasacyjnych, podniesiono w niej bowiem zarówno zarzut naruszenia prawa materialnego, jak i zarzuty naruszenia przepisów postępowania. W takiej sytuacji co do zasady w pierwszej kolejności rozpoznaniu podlegają zarzuty naruszenia przepisów postępowania. Uchybienia przepisom postępowania mogą być skutecznie podnoszone, jeśli jednocześnie strona skarżąca kasacyjnie wykaże, że mogły mieć one istotny wpływ na wynik sprawy (por. wyrok NSA z dnia 24 marca 2023 r., III OSK 1167/22).
Ponieważ zarzuty naruszenia przepisów postępowania oscylują wokół ustaleń faktycznych organu i Sądu I instancji, warto zauważyć – przed odniesieniem się do każdego z nich z osobna – że: "Sprawy z zakresu stosunków wodnych, co do zasady, wymagają (...) wiadomości specjalnych przekraczających wiedzę wynikającą z doświadczenia życiowego oraz zwykłego zakresu wiedzy posiadanej przez pracowników organów administracji o właściwości ogólnej. Są to postępowania specyficzne i skomplikowane, wymagające odpowiedniej wiedzy z zakresu hydrologii, gospodarki wodnej, postępowań wodnoprawnych i melioracji wodnych, a ewentualnie również przeprowadzenia badań, analiz i obliczeń. Inne dowody takie jak oględziny, czy zeznania świadków nieposiadających fachowej wiedzy, nie zawsze mogą być wystarczające dla obiektywnej oceny okoliczności danej sprawy, to jest dla wyjaśnienia, czy doszło do zmiany stanu wody na gruncie ze szkodą dla gruntów sąsiednich, w tym czy istnieje związek przyczynowo-skutkowy między dokonaną zmianą a wynikłą szkodą. Regułą w sprawach tego rodzaju powinien być dowód z opinii biegłego na okoliczność tego, czy doszło do zmiany stanu wód na gruncie, czy na gruncie sąsiednim nastąpiła szkoda" (wyrok NSA z dnia 18 czerwca 2024 r., III OSK 2347/22).
Ekspertyza na użytek niniejszej sprawy została sporządzona przez biegłego geologa [...], posiadającego uprawnienia hydrogeologiczne; została ona uzupełniona pismem z dnia [...] lutego 2021 r., w którym biegły odniósł się do zastrzeżeń sformułowanych przez stroną. Z ustaleń poczynionych przez biegłego, dokładnie zreferowanych w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku, wynika w szczególności, że naturalny kierunek spływu wód z działek nr [...] i [...] (działki uczestników) prowadzi na działkę nr [...] (działka skarżącego kasacyjnie). Kierunek ten uległ pewnej zmianie, ponieważ: "Pola zaorywane są równolegle do granic dłuższych boków – ich przebieg jest na kierunku północ – południe, z lekkim odchyleniem na zachód. Stąd spływ wody odbywa się bruzdami generalnie w kierunku NNW. (...) Nachylenie powierzchni działek jest na NE, a spływ wód, wymuszony uprawą gruntów na dz. [...] i [...], odbywa się w kierunku N, z lekkim odchyleniem na zachód (NNW)". Zmiana naturalnego kierunku spływu wód, o której mowa, nie skutkuje jednak zwiększeniem ilości (natężenia) wód spływających na działkę skarżącego kasacyjnie, lecz – przeciwnie – ilość tę zmniejsza (wody zostały "przekierowane" w inną stronę niż ta, po której znajduje się działka skarżącego kasacyjnie). "Ponadto rząd krzaków porzeczek na miedzy między działkami [...] i [...] a dz. nr [...] w sposób skuteczny zabezpiecza jakikolwiek spływ wody z działek [...] i [...] na dz. [...]".
W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, powyższe ustalenia zostały poczynione prawidłowo, nie budzą wątpliwości i zarazem miały kluczowe znaczenie dla rozstrzygnięcia przedmiotowej sprawy administracyjnej, bowiem prowadzą do konkluzji, że nie doszło do zmiany kierunku czy też natężenia odpływu wód z działek nr [...] i [...] na działkę [...] ze szkodą dla tej ostatniej. Sąd I instancji zasadnie te ustalenia oraz wynikającą z nich konkluzję zaakceptował i zasadnie uznał, że okoliczności opisane w hipotezie normy z art. 234 ust. 3 p.w. nie zachodzą. Sformułowane w skardze kasacyjnej zarzuty naruszenia przepisów postępowania, które zmierzają do zakwestionowania stanowiska Sądu I instancji w tej mierze, są niezasadne.
W trzech zarzutach naruszenia przepisów postępowania (zarzuty II.1-3) skarżący kasacyjne powołuje tożsame przepisy, tj. art. 151 i art. 135 p.p.s.a. (są to przepisy wynikowe w postępowaniu sądowym) oraz art. 6, art. 7, art. 8 § 1, art. 77 § 1 i 2, art. 80 i art. 84 § 1 k.p.a. (są to przepisy statuujące zasady ogólne i regulujące proces ustalania faktów w postępowaniu administracyjnym). Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, wobec przyjęcia przez organ prawidłowej podstawy faktycznej rozstrzygnięcia i dokonania przez Sąd I instancji należytej kontroli tejże podstawy – żaden z wymienionych przepisów nie został naruszony.
Odnosząc się do treści pierwszego zarzutu naruszenia przepisów postępowania (zarzut II.1), w ramach którego skarżący kasacyjnie akcentuje znaczenie sposobu uprawy gruntów (rodzaju upraw) i wskazuje, że "spływ powierzchniowy zostałby ograniczony, gdyby na działkach sąsiednich stosowana była inna technika agrarna" – trzeba ponownie zauważyć, iż sposób uprawy gruntów na dz. [...] i [...] w istocie powoduje już ograniczenie spływu wód na działkę skarżącego kasacyjnie (w porównaniu do spływu, który następowałby naturalnie). Nie ma natomiast podstaw do żądania od właścicieli działek dz. [...] i [...] jeszcze dalej idących działań zmierzających do całkowitego powstrzymania naturalnego spływu wód. W świetle zebranego materiału dowodowego, w tym opinii biegłego, nie ma też uzasadnienia twierdzenie skarżącego kasacyjnie – sformułowane w drugim zarzucie naruszenia przepisów postępowania (zarzut II.2) – że "poprzez zmieniony stan wód na gruntach sąsiednich, nieruchomość należąca do skarżącego jest poddawana ekspozycji wodnej ponad miarę, jest cyklicznie zalewana, co nie miałoby miejsca gdyby stosunki wodne były prawidłowo uregulowane". Wreszcie, nie sposób podzielić stanowiska skarżącego kasacyjnie – wyrażonego w trzecim zarzucie naruszenia przepisów postępowania (zarzut II.3) – jakoby w przedmiotowej sprawie była potrzeba przeprowadzenia dowodu z opinii biegłego rzeczoznawcy majątkowego. Wszak nie doszło do zmiany stanu wód mogącej powodować szkody na działce skarżącego kasacyjnie, a poza tym szacowanie wartości szkód w założeniu nie przynależy do sprawy prowadzonej na podstawie art. 234 ust. 3 p.w.
Nie mógł również odnieść zamierzonego skutku ostatni zarzut naruszenia przepisów postępowania (zarzut II.4), w którym skarżący kasacyjnie powołał art. 151 p.p.s.a. w zw. z art. 135 p.p.s.a. w zw. z art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a. Wszystkie powołane tu przepisy są bowiem przepisami wynikowymi w postępowaniu administracyjnym i sądowym, określającymi przesłanki i typy orzeczeń – odpowiednio – organu odwoławczego i sądu administracyjnego. Powołując się tylko na te przepisy nie można skutecznie kwestionować sposobu (treści) rozstrzygnięcia sprawy administracyjnej przez organ ani oceny tego rozstrzygnięcia dokonanej przez Sąd I instancji.
Niezasadny okazał się też zarzut naruszenia prawa materialnego (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a. w zw. z art. 135 p.p.s.a. w zw. z art. 234 ust. 1 pkt 1 i 2 oraz ust. 3 p.w.) przez jego niewłaściwe zastosowanie. Wobec nieskuteczności zarzutów naruszenia przepisów postępowania zmierzających do zakwestionowania przyjętego przez Sąd I instancji stanu faktycznego niewłaściwe zastosowanie prawa materialnego mogłoby – hipotetycznie rzecz ujmując – polegać wyłącznie na błędnej subsumpcji tego stanu faktycznego pod hipotezę wchodzącej w rachubę normy prawnej (art. 234 ust. 1 pkt 1 i 2 oraz ust. 3 p.w.). Tymczasem w niniejszej sprawie Sąd I instancji stwierdził prawidłowo, że w sytuacji niezidentyfikowania zmiany stanu wody na gruncie szkodliwie wpływającej na grunty sąsiednie odnośna hipoteza nie została spełniona. Nie doszło zatem do naruszenia powołanych przez skarżącego kasacyjnie przepisów prawa materialnego.
Z tych przyczyn Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 p.p.s.a., oddalił skargę kasacyjną. Naczelny Sąd Administracyjny nie orzekł o kosztach pomocy prawnej udzielonej skarżącemu kasacyjnie z urzędu. Wynagrodzenie dla pełnomocnika ustanowionego z urzędu za udzieloną pomoc prawną, należne od Skarbu Państwa (art. 250 p.p.s.a.), przyznawane jest bowiem przez wojewódzki sąd administracyjny w postępowaniu określonym w przepisach art. 254 § 1 i art. 258 – 261 p.p.s.a.