III OSK 151/22

III OSK 151/22 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2025-03-11
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2022-01-18
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Ewa Kwiecińska
Kazimierz Bandarzewski /sprawozdawca/
Przemysław Szustakiewicz /przewodniczący/
Symbol z opisem
6146 Sprawy uczniów
Hasła tematyczne
Oświata
Sygn. powiązane
III SA/Lu 1161/20 - Wyrok WSA w Lublinie z 2021-08-24
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy
Dz.U. 2019 poz 2325
art. 18 § 1 pkt 6a, art. 170
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
Dz.U. 2020 poz 256
art. 61a § 1
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - t.j.
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Przemysław Szustakiewicz Sędziowie: sędzia NSA Ewa Kwiecińska sędzia del. WSA Kazimierz Bandarzewski (spr.) Protokolant: sekretarz sądowy Rafał Pawłowski po rozpoznaniu w dniu 11 marca 2025 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej P. D., P. D. i R. D. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie z dnia 24 sierpnia 2021 r. sygn. akt III SA/Lu 1161/20 w sprawie ze skargi P. D., P. D. i R. D. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Lublinie z dnia 29 września 2020 r. nr SKO.41/2405/Z/2020 w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji oddala skargę kasacyjną.
Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie wyrokiem z dnia 24 sierpnia 2021 r. sygn. akt III SA/Lu 1161/20, po rozpoznaniu skargi p. D., P. D. i R. D. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Lublinie z dnia 29 września 2020 r. nr SKO.41/2405/Z/2020 w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania w przedmiocie stwierdzenia nieważności, stwierdził nieważność zaskarżonego postanowienia w zakresie wniosku o stwierdzenie nieważności decyzji Dyrektora Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w P. (dalej Dyrektor MOPS) z dnia 12 października 2012 r. nr [...] odmawiającej przyznania A. D. stypendium szkolnego (punkt I); w pozostałej części skargę oddalił (punkt II).
W uzasadnieniu orzeczenia Sąd wskazał w pierwszej kolejności, że zaskarżone postanowienie dotknięte jest częściowo wadą nieważności, ponieważ zostało skierowane do A. D., który zmarł 11 września 2015 r. Z tej przyczyny, stosownie do art. 145 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r. poz. 2325 z późn. zm.) zwanej dalej P.p.s.a., stwierdzono nieważność postanowienia w ww. zakresie.
Oddalając skargę w pozostałej części Sąd zaakcentował, że kluczowa dla sprawy jest okoliczność, iż decyzja Dyrektora MOPS z dnia 12 października 2012 r. oraz utrzymująca tę decyzję w mocy decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Lublinie (dalej SKO) z dnia 30 listopada 2012 r. znak:SKO.41/5095/Z/2012 były poddane kontroli Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie, który prawomocnym wyrokiem z dnia 9 kwietnia 2013 r. sygn. akt III SA/Lu 935/12 oddalił skargę R. D. i A. D. działających przez przedstawicielkę ustawową M. D. oraz P. D. i P. D. Ponadto prawomocnym wyrokiem z dnia 15 stycznia 2015 r. sygn. akt III SA/Lu 729/14 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie oddalił również skargę na decyzję SKO z dnia 30 maja 2014 r. znak SKO.41/1209/Z/2014 w przedmiocie odmowy uchylenia, po wznowieniu postępowania, decyzji z dnia 30 listopada 2012 r. znak SKO.41/5095/Z/2012 utrzymującej w mocy decyzję Dyrektora MOPS z dnia 12 października 2012 r.
Sąd podkreślił, że wskazane prawomocne wyroki oddalające skargi stron na ww. decyzje stanowią przeszkodę we wszczęciu postępowania w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji w takim zakresie, w jakim przyczyny wadliwości objęte były zakresem rozpoznania i orzekania sądu administracyjnego. Skoro w sprawie III SA/Lu 935/12 zostały rozpoznane i prawomocnie rozstrzygnięte zagadnienia, na których został oparty wniesiony obecnie wniosek o stwierdzenie nieważności decyzji, a dotyczące błędnego ustalenia stanu faktycznego sprawy w zakresie liczby członków rodziny i w konsekwencji wysokości dochodu na osobę w rodzinie, to żądanie strony stwierdzenia nieważności tej decyzji powinno zostać załatwione przez wydanie decyzji o odmowie wszczęcia postępowania, co w niniejszej sprawie zasadnie nastąpiło.
Zdaniem Sądu Wojewódzkiego odmowa wszczęcia postępowania administracyjnego w przedmiocie stwierdzenia nieważności ww. decyzji, wbrew argumentacji skargi, nie pozostaje w sprzeczności z prawomocnym orzeczeniem WSA w Lublinie z dnia 16 stycznia 2020 r. sygn. akt III SA/Lu 453/19, którym uchylono decyzję i postanowienie organów w przedmiocie umorzenia postępowania w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji ostatecznej Kolegium z dnia 30 listopada 2012 r. Jak wynika bowiem z uzasadnienia wyroku, podstawą uchylenia rozstrzygnięć było zagadnienie legitymacji strony żądającej wszczęcia postępowania.
Podkreślono także, iż w przedmiotowej sprawie nie zachodziły podstawy do wyłączenia od orzekania sędziego Ewy Ibrom, która uczestniczyła w rozpoznaniu sprawy III SA/Lu 935/12. Wyłączenie sędziego z mocy ustawy na podstawie art. 18 § 1 pkt 6a P.p.s.a. nie obejmuje bowiem rozpoznawania skargi na postanowienie wydane w oparciu o art. 61a § 1 i 2 K.p.a.
Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wniósł P. D., P. D. i R. D., zaskarżając go w części, to jest w zakresie punktu II. Zaskarżonemu orzeczeniu zarzucono naruszenie przepisów postępowania, mogące mieć istotny wpływ na treść rozstrzygnięcia:
1) art. 3 § 1 i § 2 pkt 1, art. 134 § 1 oraz art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c P.p.s.a.:
- w związku z art. 61a § 1 K.p.a. oraz art. 134 § 1 P.p.s.a. poprzez niewłaściwą kontrolę zaskarżonego postanowienia SKO z dnia 29 września 2020 r. znak: SKO.41/2405/Z/2020 i oddalenie skargi pomimo wydania zaskarżonego rozstrzygnięcia z naruszeniem przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, a to orzeczenie przez SKO o odmowie wszczęcia postępowania w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji Dyrektora MOPS z dnia 12 października 2012 r. na skutek wadliwej oceny, iż zagadnienia na które powoływała się wnioskodawczyni (pełnomocnik skarżących) w treści wniosku o stwierdzenie nieważności, objęte są powagą rzeczy osądzonej, co stanowi przeszkodę przedmiotową do prowadzenia postępowania, w sytuacji, gdy:
- niesporządzenie uzasadnienia wyroku z dnia 9 kwietnia 2013 r. sygn. akt III SA/Lu 935/12 uniemożliwiało pełną ocenę czy w sprawie zostały rozpoznane i prawomocnie rozstrzygnięte tożsame zagadnienia, co uzasadniało wszczęcie postępowania o stwierdzenie nieważności decyzji objętej wnioskiem;
- złożenie przez stronę istotnych nowych dowodów wraz z pismem z dnia 5 grudnia 2020 r. potwierdza, iż WSA w postępowaniu o sygn. akt III SA/Lu 935/12 nie rozpoznał zarzutów dotyczących rażącego naruszenia przez Dyrektora MOPS zasad prowadzenia postępowania w tym: zasady prawdy obiektywnej wyrażonej w art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 K.p.a. (poprzez istotne braki w aktach organu pierwszej instancji), zasady zaufania obywateli do organów władzy publicznej wyrażonej w art. 8 § 1 K.p.a. i zasady informowania strony - art. 9 K.p.a. (m.in. dezinformacja dotycząca możliwości poprawienia oświadczenia o składzie rodziny nosząca w ocenie M. D. - pełnomocnika skarżących znamiona przestępstwa stypizowanego w art. 231 § 1 Kodeksu karnego);
- w dokonywaniu kontroli prawidłowości postanowienia SKO tj. weryfikacji czy w sprawie zachodzi przeszkoda podmiotowa w postaci powagi rzeczy osądzonej, brała udział sędzia WSA Ewa Ibrom, która uczestniczyła w rozpoznaniu sprawy III SA/Lu 935/12, co mając na uwadze niesporządzenie uzasadnienia wyroku z dnia 9 kwietnia 2013 r. sygn. akt III SA/Lu 935/12 mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy;
2) art. 18 § 1 pkt 6a P.p.s.a. poprzez wydanie wyroku przez skład orzekający, w którym orzekała sędzia WSA Ewa Ibrom, uczestnicząca w rozpoznaniu sprawy III SA/Lu 935/12 w sytuacji, gdy w specyficznym stanie faktycznym niniejszej sprawy (wobec faktu niesporządzenia pisemnego uzasadnienia wyroku z dnia 9 kwietnia 2013 r. sygn. akt III SA/Lu 935/12 kończącego postępowanie w sprawie) kontrolowane postanowienie SKO w Lublinie z dnia 29 września 2020 r. znak SK0.41/2405/Z/2020 wydane zostało po przeanalizowaniu sprawy także co do istotny z uwagi na konieczność weryfikacji zajścia przeszkody przedmiotowej w postaci powagi rzeczy osądzonej, a na wyniki tej to analizy mógł wpływać udział sędzi WSA Ewy Ibrom, co stanowi nadto podstawę do ustalenia, że w postępowaniu zachodzi nieważność (art. 183 § 2 pkt 4 P.p.s.a.).
W oparciu o wskazane zarzuty w skardze kasacyjnej wniesiono o uchylenie zaskarżonego wyroku w zaskarżonej części oraz rozpoznanie skargi i uchylenie w całości zaskarżonego postanowienia, a także o zasądzenie na rzecz pełnomocnika kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej skarżącym z urzędu, bowiem koszty te nie zostały opłacone w całości ani w części.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Zgodnie z art. 183 § 1 P.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę przesłanki uzasadniające nieważność postępowania wymienione w art. 183 § 2 P.p.s.a. oraz przesłanki uzasadniające odrzucenie skargi bądź umorzenie postępowania przed wojewódzkim sadem administracyjnym, stosownie do treści art. 189 P.p.s.a.
Rozpoznając sprawę Naczelny Sąd Administracyjny związany jest granicami skargi. Związanie granicami skargi oznacza związanie podstawami zaskarżenia wskazanymi w skardze kasacyjnej oraz jej wnioskami. Naczelny Sąd Administracyjny bada przy tym wszystkie podniesione przez stronę skarżącą kasacyjnie zarzuty naruszenia prawa (tak NSA w uchwale pełnego składu z 26 października 2009 r. sygn. akt I OPS 10/09, opubl. w ONSAiWSA 2010 z. 1 poz. 1).
Zgodnie z art. 174 P.p.s.a. skargę kasacyjną można oprzeć na następujących podstawach: 1) naruszeniu prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie, a także 2) naruszeniu przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.
Stosownie do treści art. 176 P.p.s.a. strona skarżąca kasacyjnie ma obowiązek przytoczyć podstawy skargi kasacyjnej wnoszonej od wyroku Sądu pierwszej instancji i szczegółowo je uzasadnić wskazując, które przepisy ustawy zostały naruszone, na czym to naruszenie polegało i jaki miało wpływ na wynik sprawy. Rola Naczelnego Sądu Administracyjnego w postępowaniu kasacyjnym ogranicza się do skontrolowania i zweryfikowania zarzutów wnoszącego skargę kasacyjną.
Skarga kasacyjna ograniczona przez stronę skarżącą kasacyjnie do kontroli zaskarżonego wyroku jedynie w zakresie jego punktu drugiego - jest niezasadna.
Jako pierwszy zostanie rozpoznany zarzut nieważności postępowania, który i tak Naczelny Sąd Administracyjny zobowiązany jest ocenić z urzędu.
Zgodnie z art. 183 § 2 pkt 4 P.p.s.a. nieważność postępowania zachodzi, gdy skład sądu orzekającego był sprzeczny z przepisami prawa albo jeżeli w rozpoznaniu sprawy brał udział sędzia wyłączony z mocy ustawy.
Powoływaną przez stronę skarżącą kasacyjnie przesłanką wyłączenia Sędzi Ewy Ibrom z rozpoznania skargi na postanowienie SKO z 29 września 2020 r. znak: SKO.41/2405/Z/2020 ma być okoliczność zasiadania w składzie orzekającym oddalającym skargę wyrokiem WSA w Lublinie z dnia 9 kwietnia 2013 r. w sprawie o sygn. akt III SA/Lu 935/12 na decyzję SKO z 30 listopada 2012 r. znak: SKO.41/5095/Z/2012 utrzymującą w mocy decyzję Dyrektora MOPS z 12 października 2012 r. nr [...] odmawiającą przyznania na wniosek M. D. stypendium szkolnego. Jak wskazuje strona skarżąca kasacyjnie, zachodzi w tej sprawie przesłanka wynikająca z art. 18 § 1 pkt 6a P.p.s.a., zgodnie z którym sędzia jest wyłączony z mocy samej ustawy w sprawach dotyczących skargi na decyzję lub postanowienie rozstrzygające sprawę co do istoty wydanych w postępowaniu administracyjnym nadzwyczajnym, jeżeli w prowadzonym wcześniej postępowaniu sądowoadministracyjnym dotyczącym kontroli legalności decyzji albo postanowienia wydanych w postępowaniu administracyjnym zwyczajnym, brał udział w wydaniu wyroku lub postanowienia kończącego postępowanie w sprawie.
Zarzut ten nie jest zasadny i w tej sprawie nie zachodzi podstawa do wyłączenia z mocy ustawy ani na podstawie art. 18 § 1 pkt 6a P.p.s.a., ani którejkolwiek z pozostałych przesłanek zawartych w tym przepisie.
Okoliczność, że Sędzia Ewa Ibrom brała udział w wydaniu wyroku WSA w Lublinie zarówno z dnia 9 kwietnia 2013 r. w sprawie o sygn. akt III SA/Lu 935/12, jak i z dnia 24 sierpnia 2020 r. w sprawie o sygn. akt III SA/Lu 1161/20 nie budzi wątpliwości. Stosownie do powołanego art. 18 § 1 pkt 6a P.p.s.a. sędzia jest wyłączony z mocy ustawy w sprawach dotyczących skargi na decyzję lub postanowienie rozstrzygające sprawę co do istoty wydanych w postępowaniu administracyjnym nadzwyczajnym, jeżeli w prowadzonym wcześniej postępowaniu sądowoadministracyjnym brał udział w kontroli legalności decyzji albo postanowienia wydanych w postępowaniu administracyjnym zwyczajnym. Przepis ten reguluje wyłączenie sędziego, który uprzednio kontrolował decyzję lub postanowienie wydane w postępowaniu administracyjnym zwyczajnym, a następnie na skutek wszczęcia w tym zakresie (tzn. tak wydanej decyzji lub postanowienia) postępowania nadzwyczajnego – ten sam sędzia ponownie kontroluje akty rozstrzygające co do istoty sprawy w ramach postępowań nadzwyczajnych.
Istotnym jest zwrócenie uwagi na pojęcie "rozstrzygające sprawę co do istoty". Pojęcie to nie jest przypadkowe lub zbędne. Warunkiem koniecznym wydania rozstrzygnięcia "co do istoty sprawy" jest wszczęcie postępowania nadzwyczajnego. Nie zawsze nawet po wszczęciu postępowania nieważnościowego nastąpi jego zakończenie rozstrzygnięciem co do istoty sprawy, ale nie ma możliwości rozstrzygania o istocie sprawy bez jego wszczęcia. W sprawie, w której WSA w Lublinie wydał wyrok z dnia 24 sierpnia 2020 r. sygn. akt III SA/Lu 1161/20 przedmiotem kontroli nie było rozstrzygnięcie co do istoty sprawy. SKO postanowieniem z dnia 29 września 2020 r. znak: SKO.41/2405/Z/2020 odmówiło na podstawie art. 61a § 1 K.p.a. w związku z art. 156 § 1 i art. 157 § 2 K.p.a. wszczęcia postępowania nieważnościowego. Takie postanowienie w żaden sposób nie można uznać za rozstrzygające sprawę co do istoty w postępowaniu nieważnościowym, ponieważ w ogóle nie doszło do jego wszczęcia.
Gdyby ustawodawcy w art. 18 § 1 pkt 6a P.p.s.a. chodziło o wyłączenie sędziego w sprawach skarg na wszelkie decyzje lub postanowienia wydane w postępowaniu administracyjnym nadzwyczajnym (w tym także prowadzonym w wyniku złożenia wniosku o stwierdzenie nieważności decyzji), to zbędne byłoby określenie "rozstrzygające sprawę co do istoty". Tym samym w tej sprawie wobec Sędzi Ewy Ibrom nie zachodziła przesłanka wyłączenia z udziału w orzekaniu.
Tak zaprezentowany pogląd znajduje pełne potwierdzenie w dotychczasowym orzecznictwie sądowym (np. tak NSA w wyroku z 9 grudnia 2020 r. sygn. akt I GSK 1000/20; NSA w wyroku z 15 maja 2024 r. sygn. akt I OSK 425/21; NSA w wyroku z 19 grudnia 2018 r. sygn. akt I GSK 1188/16).
Tym samym zarzut naruszenia art. 18 § 1 pkt 6a P.p.s.a. jest pozbawiony usprawiedliwionych podstaw. W konsekwencji nie wystąpiły przesłanki nieważności postępowania określone w art. 183 § 2 P.p.s.a., a w tym także w jego punkcie czwartym.
Przechodząc do kolejnych zarzutów należy stwierdzić, że nie jest zasadny zarzut naruszenia przez Sąd pierwszej instancji przepisów postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy w zakresie obejmującym art. 3 § 1 i § 2 pkt 1, art. 134 § 1 oraz art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c P.p.s.a. w związku z art. 61a § 1 K.p.a. poprzez przeprowadzenie przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie niewłaściwej kontroli zaskarżonego postanowienia SKO z dnia 29 września 2020 r. znak: SKO.41/2405/Z/2020 i oddalenie skargi pomimo wydania zaskarżonego rozstrzygnięcia z naruszeniem przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.
SKO postanowieniem z dnia 29 września 2020 r. znak: SKO.41/2405/Z/2020 odmówiło na podstawie art. 61 § 1 K.p.a. w związku z art. 156 § 1 i art. 157 § 1 K.p.a. wszczęcia postępowania administracyjnego w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji Dyrektora MOPS z dnia 12 października 2012 r. Nr [...] odmawiającej przyznania na wniosek M. D. stypendium szkolnego uczniom: P. D., P. D., R. D. i A. D. na okres od 1 września 2012 r. do 30 czerwca 2013 r. Co istotne, jedyną podstawą odmowy przyznania ww. świadczenia objętego decyzją z 12 października 2012 r. nr [...] było przekroczenie kryterium dochodowego liczonego jako suma branych pod uwagę źródeł dochodu dzielona przez liczbę osób wspólnie zamieszkujących w gospodarstwie domowym ww. uczniów.
Od tej decyzji wniesiono odwołanie i SKO decyzją z 30 listopada 2012 r. znak: SKO.41/5095/Z/2012 utrzymało ją w mocy podkreślając w jej uzasadnieniu, że w istocie jedyną kwestią sporną było ustalenie liczby osób zamieszkujących w gospodarstwie domowym i prowadzących wspólne gospodarstwo domowe razem z M. D. i liczbę tę ustalił, tak jak organ pierwszej instancji, na 9 osób. SKO wyjaśniło, że początkowo M. D. w podaniu wskazała 7 osób prowadzących wspólnie gospodarstwo domowe i oświadczenie w tym zakresie złożyła pod rygorem odpowiedzialności karnej. Następnie przed organem pierwszej instancji zmodyfikowała tę liczbę wskazując, że w jej rodzinie razem z nią zamieszkuje łącznie 9 osób i taką liczbę przyjął Dyrektor MOPS-u. Taką też liczbę osób uznało za prawidłowo ustaloną SKO.
Te ustalenia mają istotne znaczenie w tej sprawie, ponieważ od decyzji SKO z dnia 30 listopada 2012 r. znak: SKO.41/5095/Z/2012 została wniesiona skarga do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie, który prawomocnym wyrokiem z dnia 9 kwietnia 2013 r. w sprawie o sygn. akt III SA/Lu 935/12 skargę oddalił. Nie sporządzono pisemnego uzasadnienia tego wyroku.
W podaniu ostatecznie sprecyzowanym przez wnioskodawców jako wniosek o stwierdzenie nieważności decyzji Dyrektora MOPS z dnia 12 października 2012 r. nr [...] pojawia się jedyny argument dotyczący podstawy do stwierdzenia nieważności, tj. wadliwie ustalona liczba osób przyjęta w decyzji z dnia 12 października 2012 r.
W związku z tym trafnie przyjął Sąd pierwszej instancji, że w sytuacji, w której dana decyzja była przedmiotem sądowej kontroli i została skarga prawomocnie oddalona, to w takim zakresie, w jakim Sąd ten orzekał nie jest już dopuszczalna ponowna ocena tych samych okoliczności w postępowaniu nieważnościowym (tak też przyjmuje się w orzecznictwie sądowym, por. wyrok NSA z 6 listopada 2024 r. sygn. akt II OSK 118/22; wyrok NSA z 6 lipca 2020 r. sygn. akt II OSK 981/20; wyrok NSA z 30 stycznia 2020 r. sygn. akt II OSK 702/18).
Należy powołać się, podobnie jak czynił to Sąd pierwszej instancji, na tezę uchwały NSA z 7 grudnia 2009 r. sygn. akt I OPS 6/09 - przy uwzględnieniu zmian legislacyjnych obejmujących uchylenie w 2011 r. art. 157 § 3 K.p.a. - zgodnie z którą żądanie stwierdzenia nieważności decyzji, od której skargę oddalono prawomocnym wyrokiem sądu administracyjnego powinno zostać załatwione przez wydanie decyzji o odmowie wszczęcia postępowania wówczas, gdy w rezultacie wstępnego badania zawartości żądania organ administracji publicznej ustali wystąpienie - z uwagi na wydany uprzednio wyrok sądu - przeszkody przedmiotowej czyniącej jego rozpoznanie niedopuszczalnym.
Wprawdzie nie zostało sporządzone uzasadnienie prawomocnego wyroku WSA w Lublinie z dnia 9 kwietnia 2013 r. sygn. akt III SA/Lu 935/12, tym niemniej w okolicznościach sprawy sądowej zakończonej ww. wyrokiem nie można uznać, że kwestia liczby osób wspólnie zamieszkujących w gospodarstwie domowym uczniów P. D., P. D., R. D. (i A. D. w dacie wydania zaskarżonej decyzji) nie była przedmiotem kontroli sądowej. Jak wynika z treści skargi wniesionej na decyzję SKO z dnia 30 listopada 2012 r. znak: SKO.41/5095/Z/2012 utrzymującą w mocy decyzję Dyrektora MOPS z dnia 12 października 2012 r. nr [...], ta właśnie okoliczność, tj. liczba osób wspólnie zamieszkujących była podstawowym zarzutem kierowanym do ww. decyzji. Tym samym oddalając tak wniesioną skargę WSA w Lublinie musiał dokonać oceny prawidłowości ustalenia tej przesłanki i to nie tylko w takim zakresie, w jakim wnosili o to skarżący. Sama okoliczność braku sporządzenia uzasadnienia nie może stanowić podstawy do uznania, że w okolicznościach tej sprawy już raz WSA w Lublinie prawomocnym wyrokiem z 9 kwietnia 2013 r. sygn. akt III SA/Lu 935/12 kwestii tej nie badał. Trafnie na to wskazał Sąd pierwszej instancji i Naczelny Sąd Administracyjny w tym zakresie nie doszukał się żadnego uchybienia.
Tym samym należy stwierdzić, że w tej sprawie zachodziła przeszkoda o jakiej mowa w uchwale NSA sygn. akt I OPS 6/09, ponieważ okoliczność dotycząca liczb osób w rodzinie ww. uczniów zawarta we wniosku o stwierdzenie nieważności była już przedmiotem kontroli sądowoadministracyjnej przeprowadzonej w trybie zwykłym w powołanym wyżej prawomocnym wyroku WSA w Lublinie z 9 kwietnia 2013 r. sygn. akt III SA/Lu 935/12.
W takiej sytuacji, jeżeli strona żąda stwierdzenia nieważności decyzji, od której skargę oddalono prawomocnym wyrokiem sądu administracyjnego, podnosząc w żądaniu te same przyczyny wadliwości decyzji, które były objęte zakresem rozpoznania i orzekania sądu administracyjnego, organ powinien odmówić wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji, stwierdzając istnienie przeszkód przedmiotowych dla rozpoznania takiej sprawy z uwagi na wcześniej wydany wyrok sądu administracyjnego (por. wyrok NSA z 10 października 2012 r. sygn. akt II OSK 1087/11; wyrok NSA z 21 lutego 2023 r. sygn. akt II OSK 565/20). Niedopuszczalna jest bowiem sytuacja, aby w dwóch odrębnych postępowaniach dokonywać kontroli sądowej wystąpienia tej samej okoliczności w tej samej sprawie.
Przedstawione wyżej rozważania pozwalają wbrew zarzutowi skargi kasacyjnej uznać, że w tej sprawie SKO w Lublinie prawidłowo skorzystało z podstawy prawnej zawartej w art. 61a § 1 K.p.a. i w związku z treścią wniosku o stwierdzenie nieważności wskazywanej wyżej decyzji odmówiło wszczęcia postępowania nieważnościowego.
Nie mogły mieć znaczenia - i to z kilku powodów - podnoszone przez skarżących kasacyjnie już po złożeniu wniosku o wszczęcie postępowania nieważnościowego nowych dowodów mających w ich ocenie charakter istotny w zakresie sposobu ustalania liczby członków jej rodziny wspólnie zamieszkujących w mieszkaniu w P. przy ul. [...] nr [...], a w tym naruszenia przez Dyrektora MOPS-u w postępowaniu zakończonym prawomocną decyzją z dnia 12 października 2012 r. nr [...], takich zasad postępowania jak: a) zasady prawdy obiektywnej wyrażonej w art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 K.p.a. poprzez istotne braki w aktach organu pierwszej instancji; b) zasady zaufania obywateli do organów władzy publicznej wyrażonej w art. 8 § 1 K.p.a.; c) zasady informowania strony - art. 9 K.p.a. (m.in. poprzez dezinformację dotyczącą możliwości poprawienia oświadczenia o składzie rodziny nosząca w ocenie M. D. - pełnomocnika skarżących znamiona przestępstwa stypizowanego w art. 231 § 1 Kodeksu karnego.
Po pierwsze, te okoliczności stanowiły przedmiot kontroli sądu administracyjnego zakończonego prawomocnym wyrokiem z dnia 9 kwietnia 2013 r. sygn. akt III SA/Lu 935/12. Nie można również pominąć i tego, że zgodnie z art. 170 P.p.s.a. prawomocny wyrok WSA w Lublinie z 9 kwietnia 2013 r. sygn. akt III SA/Lu 935/12 wiąże nie tylko sąd, który go wydał, lecz również inne sądy i inne organy państwowe. Celem art. 170 P.p.s.a. jest wyraźne wskazanie, że raz przesądzona kwestia jest już rozstrzygnięta i nie można jej ponownie oceniać lub kontrolować. Tym samym skoro WSA w Lublinie w ww. wyroku przesądził, że decyzja z dnia 30 listopada 2012 r. znak: SKO.41/5095/Z/2012 utrzymującą w mocy decyzję Dyrektora MOPS z dnia 12 października 2012 r. nr [...] jest prawidłowa, to okoliczność ta musi być brana pod uwagę przy innych postępowaniach mających na celu ich kontrolę.
Po drugie, postępowanie nieważnościowe w przeciwieństwie do postępowania wznowieniowego nie polega na ponownym rozpoznaniu sprawy, a jedynie na ustaleniu, i to po jego wszczęciu, czy zachodzi którakolwiek z przesłanek nieważnościowych objętych m.in. art. 156 K.p.a. Tym samym skoro w tej sprawie nie doszło w ogóle do wszczęcia postępowania nieważnościowego, co podnoszenie w skardze kasacyjnej argumentacji mających na celu polemikę z ustaleniami stanu faktycznego przyjętymi za podstawę wydania decyzji z dnia 12 października 2012 r. jest bezpodstawne.
Nie jest zasadny wskazany w podstawie kasacyjnej zarzut naruszenia przez Sąd pierwszej instancji art. 3 § 1 i § 2 pkt 1 P.p.s.a. Wskazany przepis ma charakter ogólny i stanowi, że sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie, a kontrola ta obejmuje orzekanie w sprawach skarg na decyzje administracyjne. Norma prawa zawarta w ww. przepisie określa zakres właściwości rzeczowej sądu administracyjnego, tj. zakres i kryterium kontroli działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne. Art. 3 § 1 i § 2 pkt 1 P.p.s.a. wskazuje cele działania sądów administracyjnych oraz wymieniony jako zakres ich kognicji obejmujący kontrolę decyzji administracyjnych. Art. 3 § 1 i § 2 pkt 1 P.p.s.a. nie odnosi się do obowiązku sądu administracyjnego w zakresie sposobu procedowania przed tym sądem (por. wyrok NSA z 4 września 2008 r. sygn. akt I OSK 266/08). Naruszenie art. 3 § 1 i § 2 P.p.s.a. ma miejsce w sytuacji, gdy sąd rozpoznający skargę uchyla się od obowiązku wykonania kontroli, o której mowa w tym przepisie, a okoliczność, że autor skargi kasacyjnej nie zgadza się z wynikiem kontroli sądowej, jak to ma miejsce w realiach niniejszej sprawy, nie oznacza naruszenia tego przepisu (por. wyrok NSA z 8 grudnia 2017 r. sygn. akt II OSK 635/16, wyrok NSA z 5 kwietnia 2012 r. sygn. akt I OSK 1636/11).
Nie znajduje także potwierdzenia zarzut naruszenia przez Sąd pierwszej instancji art. 134 § 1 P.p.s.a. Zgodnie z tym przepisem sąd administracyjny rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.
W tej sprawie Sąd pierwszej instancji nie przekroczył granic rozpoznawania sprawy, ponieważ skarga dotyczyła postanowienia SKO z dnia 29 września 2020 r. nr SKO.41/2405/Z/2020 w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji Dyrektora MOPS z dnia 12 października 2012 r. nr [...]. Sąd pierwszej instancji prawidłowo ograniczył zakres swojej kontroli tylko co do tego, czy – w zakresie objętym w tej sprawie skargą kasacyjną – zaistniała podstawa do odmowy wszczęcia postępowania nieważnościowego.
Z art. 134 § 1 P.p.s.a. wynika, że sąd administracyjny nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, to jednak jest związany granicami danej sprawy, ponieważ ustawodawca wprost stanowi, że "sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy" (por. wyrok NSA z 12 grudnia 2016 r. sygn. akt II GSK 1142/15). Oznacza to, że sąd nie może uczynić przedmiotem kontroli zgodności z prawem, innej sprawy administracyjnej niż ta, w której wniesiono skargę lub w innym zakresie niż objęty skargą (por. wyrok NSA z 20 kwietnia 2017 r. sygn. akt II GSK 2633/15; wyrok NSA z 8 maja 2019 r. sygn. akt II OSK 1488/17).
W tej sprawie Sąd pierwszej instancji nie naruszył art. 134 § 1 P.p.s.a., ponieważ nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi nie przekroczył granic sprawy prawidłowo zakreślonej zaskarżonym postanowieniem.
Przedstawione wyżej rozważania wskazują, że zarzuty skargi kasacyjnej nie są zasadne, a zaskarżony wyrok odpowiada prawu. W szczególności nie zaistniała przesłanka nieważności postępowania objęta regulacją art. 183 § 2 pkt 4 P.p.s.a. w związku z art. 18 § 1 pkt 6a P.p.s.a.
W tym stanie rzeczy Naczelny Sąd Administracyjny orzekł o oddaleniu skargi kasacyjnej na podstawie art. 184 P.p.s.a.
W odniesieniu do zawartego w skardze kasacyjnej wniosku o przyznanie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu należy wyjaśnić, że o wynagrodzeniu dla pełnomocnika z urzędu rozstrzyga zawsze wojewódzki sąd administracyjny w postępowaniu uregulowanym w przepisach 250 i nast. P.p.s.a. Zgodnie z art. 254 § 1 P.p.s.a. wniosek o przyznanie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej składa się do właściwego wojewódzkiego sądu administracyjnego. Stąd w postępowaniu kasacyjnym wniosek ten nie podlegał rozpoznaniu.