III OSK 1502/24

III OSK 1502/24 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2025-06-17
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2024-05-14
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Artur Kuś /przewodniczący/
Kazimierz Bandarzewski /sprawozdawca/
Sławomir Wojciechowski
Symbol z opisem
6145 Sprawy dyrektorów szkół
Hasła tematyczne
Oświata
Sygn. powiązane
III SA/Lu 598/23 - Wyrok WSA w Lublinie z 2023-12-12
Skarżony organ
Dyrektor Szkoły
Treść wyniku
Uchylono zaskarżony wyrok i oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2021 poz 1082
art. 64 ust 1, 66 ust 1 pkt 2
Ustawa z dnia 14 grudnia 2016 r. Prawo oświatowe - t.j.
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Artur Kuś Sędziowie: Sędzia NSA Sławomir Wojciechowski Sędzia del. WSA Kazimierz Bandarzewski (spr.) po rozpoznaniu w dniu 17 czerwca 2025 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej Dyrektora Zespołu [...] w W. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie z dnia 12 grudnia 2023 r. sygn. akt III SA/Lu 598/23 w sprawie ze skargi M. M. na zarządzenie Dyrektora Zespołu [...] w W. z dnia [...] maja 2022 r. nr [...] w przedmiocie odwołania ze stanowiska wicedyrektora 1. uchyla zaskarżony wyrok i oddala skargę, 2. zasądza od M. M. na rzecz Dyrektora Zespołu [...] w W. kwotę 240 (dwieście czterdzieści) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.
Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie wyrokiem z dnia 12 grudnia 2023 r. sygn. akt III SA/Lu 598/23, po rozpoznaniu sprawy ze skargi M. M. (dalej skarżąca) na zarządzenie Dyrektora Zespołu [...] w W. (dalej organ lub Dyrektor)
z dnia [...] maja 2022 r. nr [...] w przedmiocie odwołania ze stanowiska wicedyrektora, uchylił zaskarżone zarządzenie (pkt I), a także zasądził od Dyrektora Zespołu [...] w W. na rzecz M. M. 480 zł z tytułu zwrotu kosztów postępowania (pkt II).
W uzasadnieniu wyroku Sąd wskazał w pierwszej kolejności, że materialnoprawną podstawę wydania zaskarżonego zarządzenia stanowił art. 66 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 14 grudnia 2016 r. Prawo oświatowe (Dz. U. z 2023 r. poz. 900 z późn. zm.) zwanej dalej Prawo oświatowe. Z treści tego przepisu wynika, że organ ma możliwość odwołania nauczyciela ze stanowiska kierowniczego w czasie roku szkolnego bez wypowiedzenia, jeżeli zostały spełnione łącznie dwie przesłanki. Po pierwsze, zachodzi przypadek szczególnie uzasadniony. Po drugie, kurator oświaty wyraził pozytywną opinię w kwestii odwołania nauczyciela ze stanowiska kierowniczego.
Oceniając przebieg postępowania Sąd uznał, że w rozpoznawanej sprawie doszło do odwołania skarżącej ze stanowiska wicedyrektora Zespołu [...]
w W. w trybie natychmiastowym z powołaniem się na szczególnie uzasadniony przypadek, który uzasadnia celowość zastosowania art. 66 ust. 1 pkt 2 Prawa oświatowego. Należy zatem wyjaśnić znaczenie pojęcia "przypadek szczególnie uzasadniony". W orzecznictwie, podkreśla się, że jest to pojęcie ogólne, niedookreślone, stanowi swoistą klauzulą generalną, które winno być interpretowane wąsko. Przyjmuje się zatem, że przepis ten stanowi wyjątek od zasady stabilności stosunku zatrudnienia, a zatem jego wykładnia rozszerzająca jest niedopuszczalna. Jednocześnie pojęcie to obejmuje jedynie takie sytuacje, w których nie jest możliwe dalsze pełnienie przez nauczyciela funkcji kierowniczej i zachodzi konieczność natychmiastowego przerwania jego czynności z uwagi na zagrożenie dla interesu publicznego lub dalszego funkcjonowania szkoły.
Ponadto zdaniem Sądu wskazuje się również, że przypadek szczególny mogą stanowić: 1) zdarzenia (działanie lub zaniechanie) o charakterze zupełnie wyjątkowym, nadzwyczajnym (wykraczającym poza działanie rutynowe, codzienne), 2) mające charakter niedopełnienia obowiązków lub naruszenia uprawnień określonych prawem, przez nauczyciela - dyrektora szkoły, 3) stwierdzone uchybienia są tego rodzaju, że powodują destabilizację w realizacji funkcji (dydaktycznej, wychowawczej i oświatowej) szkoły i dlatego 4) konieczne jest natychmiastowe zaprzestanie wykonywania funkcji dyrektora, albowiem dalsze zajmowanie stanowiska dyrektora godzi w interes szkoły jako interes publiczny (wyrok WSA w Białymstoku z 26 kwietnia 2012 r., sygn. akt II SA/Bk 924/11).
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie stwierdził, że w realiach niniejszej sprawy nie sposób jednak przyjąć, aby korzystanie przez skarżącą ze zwolnienia lekarskiego mogło stanowić uzasadniony powód do wydania spornego zarządzenia. Jakkolwiek u podstaw zastosowania art. 66 ust. 1 pkt 2 Prawa oświatowego mogą być również okoliczności niezależne od osoby pełniącej funkcję wicedyrektora, w tym również długotrwała absencja chorobowa, to rzeczą organu odwołującego jest wykazanie, że miały one znaczenie dla spełnienia wymagań określonych wspomnianym przepisem. Użycie przez ustawodawcę nieostrego pojęcia "przypadki szczególnie uzasadnione" pozwala organowi na pewną swobodę w ocenach. Swoboda ta - w ramach uznania administracyjnego - nie może mieć cech ani arbitralności, ani całkowitej dowolności, skoro akt odwołania nauczyciela z zajmowanego stanowiska wicedyrektora placówki oświatowej rzutuje nie tylko na sytuację życiową takiej osoby, ale również wkracza w ważne kwestie organizacyjne takiej placówki.
Jednocześnie Sąd pierwszej instancji podkreślił, że podnoszona w uzasadnieniu zaskarżonego zarządzenia okoliczność, że skarżąca pełniąc obowiązki dyrektora Zespołu Szkolno-Przedszkolnego zmieniła z pominięciem koniecznej procedury umowę z firmą przeprowadzającą badania okresowe pracowników placówki nie mogła stanowić wystarczającej podstawy do odwołania wicedyrektora bez wypowiedzenia. Jak wynika z akt sprawy upłynęły ponad 2 miesiące od decyzji w przedmiocie "wadliwego" wyboru nowego wykonawcy i rezygnacji z tańszego i sprawdzonego już usługodawcy wykonującego okresowe badania medyczne. Poza tym zbyt ogólnikowe jest stwierdzenie, że "zmiana ta wpłynęła na znaczący wzrost wydatków przekraczający środki przewidziane na ten cel w planie finansowym Zespołu". W tej materii organ nie podaje bliższych szczegółów w zakresie przekroczenia planu finansowego.
W ocenie Sądu, żadna z wielu wskazanych w zaskarżonym zarządzeniu przyczyn nie świadczyła o wystąpieniu szczególnie uzasadnionego przypadku, o którym mowa w art. 66 ust. 1 pkt 2 Prawa oświatowego. Nie ulega wątpliwości, że przyczyna odwołania powinna mieć charakter nagły, a jej wystąpienie powinno uniemożliwiać dalsze sprawowanie funkcji przez wicedyrektora. Nie mogą zatem stanowić przyczyny odwołania w trybie art. 66 ust. 1 pkt 2 Prawa oświatowego okoliczności, które były przewidywane dużo wcześniej, a zatem nie były nagłe przypadki jak podnoszone w zaskarżonym zarządzeniu, przykładowo – "bliskość terminu egzaminu ósmoklasistów i zagrożenie bezpieczeństwa ich przebiegu", czy "bliskość klasyfikacji końcoworocznej uczniów". Podkreślić również trzeba, że reakcja na wszelkie nieprawidłowości w wykonywaniu obowiązków wicedyrektora powinna być niezwłoczna, ale również proporcjonalna i adekwatna do wagi skali wadliwych czynności podjętych przez wicedyrektora. Odwołanie na podstawie art. 66 ust. 1 pkt 2 Prawa oświatowego, ze względu na jego skutek, powinno mieć miejsce wyłącznie wówczas, gdy określone zachowanie albo zaniechanie powoduje konieczność natychmiastowego usunięcia nauczyciela ze stanowiska. W sprawie niniejszej do odsunięcia wicedyrektora z zajmowanego stanowiska doszło z przyczyn, które w sposób obiektywny nie uzasadniały wydania spornego zarządzenia. Problemy tego rodzaju, jaki przedmiot powinien być przydzielony nauczycielowi (informatyka albo muzyka), sposób wykonywania nadzoru pedagogicznego w placówce, sporządzanie raportów z tego nadzoru, wielokrotne ustne deklaracje nauczyciela o zamiarze rezygnacji ze stanowiska wicedyrektora, brak możliwości zatrudnienia innego nauczyciela na zastępstwo, powinny być rozwiązywane w ramach bieżącego kierowania placówką oświatową przez jej dyrektora, a nie w bardzo represyjnym trybie odwoławczym zastosowanym w sprawie niniejszej. Podobnie należy ocenić okoliczność dłuższego korzystania ze zwolnienia lekarskiego przez nauczyciela.
Zdaniem Sądu pierwszej instancji, odwołanie ze stanowiska ze skutkiem natychmiastowym, czyli bez wypowiedzenia, jest środkiem szczególnie dotkliwym i powinno być zastosowane wyłącznie w uzasadnionych i szczególnych przypadkach. Tryb ten bowiem nie służy do usunięcia nauczyciela z funkcji kierowniczej, jeśli ten niewłaściwie wykonuje swoje typowe obowiązki. Jeżeli zaniedbania w tym zakresie nie są rażące, natychmiastowe odwołanie wicedyrektora placówki nie jest prawnie dopuszczalne na mocy art. 66 ust. 1 pkt 2 Prawa oświatowego, nawet w przypadku pozytywnej opinii kuratora oświaty, czy też uchwał - rady pedagogicznej szkoły i przedszkola samorządowego – aprobujących zamiar odwołania, jak i stanowiska organu prowadzącego, akceptującego planowaną decyzję dyrektora zespołu [...]
w tym przedmiocie.
Skargę kasacyjną od powyższego wyroku do Naczelnego Sądu Administracyjnego wniósł Dyrektor, zaskarżając go w całości. Zaskarżonemu orzeczeniu zarzucił:
1. naruszenie przepisów prawa materialnego, a mianowicie art. 64 ust. 1 w związku z art. 66 ust. 1 pkt 2 Prawa oświatowego, poprzez jego błędną wykładnię i uznanie, że na gruncie niniejszej sprawy fakt długotrwałego pozostawania wicedyrektora odpowiedzialnego jako jedyna osoba za nadzór pedagogiczny uniemożliwia normalne funkcjonowanie szkoły, nie stanowi podstawy do zastosowania trybu odwołania wicedyrektora bez wypowiedzenia, na skutek czego zarządzenie z dnia [...] maja 2022 r. nr [...] w sprawie odwołania M. M. z funkcji wicedyrektora Zespołu [...] w W. zostało wydane z naruszeniem przepisów prawa, co w konsekwencji doprowadziło do jego uchylenia;
2. naruszenie przepisów prawa procesowego, których uchybienie miało istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 141 § 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r. poz. 1634 z późn. zm.) zwanej dalej P.p.s.a. w zw. z art. 106 § 3 P.p.s.a., poprzez brak dostatecznego wyjaśnienia przez Sąd pierwszej instancji, na jakiej podstawie oddalił wniosek skarżącego w przedmiocie dopuszczenia dowodów uzupełniających z dokumentów, co miało istotne znaczenie dla dokonania prawidłowej oceny możliwości odwołania Pani M. z funkcji wicedyrektora Zespołu [...] w W.
W oparciu o powyższe zarzuty w skardze kasacyjnej wniesiono o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi pierwszej instancji, zasądzenie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego, zgodnie z obowiązującymi przepisami, a także rozpoznanie skargi kasacyjnej na posiedzeniu niejawnym.
Odpowiedzi na skargę kasacyjną nie wniesiono.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Stosownie do treści art. 183 § 1 P.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej z urzędu biorąc pod rozwagę jedynie nieważność postępowania.
W tej sprawie Sąd nie stwierdza wystąpienia jakiejkolwiek przesłanki nieważności postępowania, a tym samym rozpoznając sprawę Naczelny Sąd Administracyjny związany jest granicami skargi. Związanie granicami skargi oznacza związanie podstawami zaskarżenia wskazanymi w skardze kasacyjnej oraz jej wnioskami. Naczelny Sąd Administracyjny bada przy tym wszystkie podniesione przez stronę skarżącą kasacyjnie zarzuty naruszenia prawa (tak NSA w uchwale pełnego składu z dnia 26 października 2009 r. sygn. akt I OPS 10/09, opubl. w ONSAiWSA 2010 z. 1 poz. 1).
Zgodnie z art. 174 p.p.s.a. skargę kasacyjną można oprzeć na następujących podstawach: 1) naruszeniu prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie, a także 2) naruszeniu przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.
Zgodnie z art. 176 p.p.s.a. strona skarżąca kasacyjnie ma obowiązek przytoczyć podstawy skargi kasacyjnej wnoszonej od wyroku Sądu pierwszej instancji i szczegółowo je uzasadnić wskazując, które przepisy ustawy zostały naruszone, na czym to naruszenie polegało i jaki miało wpływ na wynik sprawy. Rola Naczelnego Sądu Administracyjnego w postępowaniu kasacyjnym ogranicza się do skontrolowania i zweryfikowania zarzutów wnoszącego skargę kasacyjną.
Skarga kasacyjna zasługuje na uwzględnienie.
W sytuacji, gdy skarga kasacyjna zarzuca naruszenie prawa materialnego oraz naruszenie przepisów postępowania, co do zasady w pierwszej kolejności rozpoznaniu podlegają zarzuty naruszenia przepisów postępowania (por. wyrok NSA z 27 czerwca 2012 r. sygn. akt II GSK 819/11; wyrok NSA z 26 marca 2010 r. sygn. akt II FSK 1842/08; wyrok NSA z 4 czerwca 2014 r. sygn. akt II GSK 402/13; wyrok NSA z 17 lutego 2023 r. sygn. akt II GSK 1458/19; wyrok NSA z 1 marca 2023 r. sygn. akt I FSK 375/20). Dopiero bowiem po przesądzeniu, że stan faktyczny przyjęty przez sąd w zaskarżonym wyroku jest prawidłowy, albo nie został dostatecznie podważony, można przejść do skontrolowania procesu subsumcji danego stanu faktycznego pod zastosowany przez sąd pierwszej instancji przepis prawa materialnego. Dla uznania za usprawiedliwioną podstawę kasacyjną z art. 174 pkt 2 P.p.s.a. nie wystarcza samo wskazanie naruszenia przepisów postępowania, ale nadto wymagane jest, aby skarżący kasacyjnie wykazał, że następstwa stwierdzonych wadliwości postępowania były tego rodzaju lub skali, iż kształtowały one lub współkształtowały treść kwestionowanego w sprawie orzeczenia (por. wyrok NSA z 27 września 2024 r. sygn. akt III OSK 2890/22; wyrok NSA z 26 lutego 2014 r. sygn. akt II GSK 1868/12; wyrok NSA z 29 listopada 2022 r. sygn. akt I OSK 931/22).
Podniesione w skardze kasacyjnej zarzuty naruszenia przepisów postępowania przez Sąd pierwszej instancji są niezasadne.
Nie jest zasadny zarzut naruszenia przez Sąd pierwszej instancji art. 141 § 4 P.p.s.a. Przepis ten może być naruszony wówczas, gdy uzasadnienie zaskarżonego wyroku było pozbawione przedstawionego zwięźle stanu faktycznego sprawy, zarzutów podniesionych w skardze, stanowisk stron, podstawy prawnej rozstrzygnięcia lub jej wyjaśnienia. Ponadto naruszenie tego przepisu ma miejsce także wtedy, gdy sporządzone uzasadnienie zaskarżonego wyroku zawiera wprawdzie wszystkie elementy wynikające z art. 141 § 4 P.p.s.a., ale jest ono wewnętrznie niespójne lub zawiera nie dające się wyjaśnić sprzeczności, innymi słowy nie pozwala na kontrolę zaskarżonego wyroku (por. uchwałę NSA z 15 lutego 2010 r. sygn. II FPS 8/09, ONSAiWSA 2010/3/39). Zarzucając naruszenie art. 141 § 4 P.p.s.a. nie może skutecznie strona skarżąca kasacyjnie zwalczać prawidłowości przyjętego przez Sąd stanu faktycznego sprawy lub wykładni prawa materialnego dokonanej przez Sąd (por. wyrok NSA z 7 marca 2023 r. sygn. akt II GSK 1329/19). Jeśli w uzasadnieniu orzeczenia wojewódzkiego sądu administracyjnego znajduje się ocena ustaleń stanu faktycznego dokonana na podstawie akt, to nawet w sytuacji, gdy jest ona odmienna od oceny prezentowanej przez stronę, nie można zasadnie twierdzić, że doszło do naruszenia art. 141 § 4 P.p.s.a.
Zaskarżony wyrok zawiera wszystkie elementy wskazane w art. 141 § 4 P.p.s.a. Ponadto nie można dostrzec niespójności w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku. Zarzut naruszenia art. 141 § 4 P.p.s.a. jako uchybienie procesowe może stanowić skuteczną podstawą kasacyjną tylko wówczas, jeżeli jego naruszenie mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.
Także zarzut naruszenia przez Sąd pierwszej instancji art. 106 § 3 P.p.s.a. nie jest zasadny. Zgodnie z tym przepisem Sąd jedynie może z urzędu lub na wniosek stron przeprowadzić dowody uzupełniające z dokumentów pod warunkiem, że jest to niezbędne do wyjaśnienia istotnych wątpliwości i nie spowoduje nadmiernego przedłużenia postępowania w sprawie. Co do zasady sąd administracyjny nie prowadzi postępowania dowodowego, ponieważ kontrola zaskarżonego aktu odbywa się na podstawie akt sprawy (art. 133 § 1 P.p.s.a.). Przeprowadzenie dowodu z dokumentu jest niezbędne, jeżeli bez tego dokumentu nie jest możliwe rozstrzygnięcie dotyczące oceny istniejących w sprawie wątpliwości. Prawo sądu administracyjnego do przeprowadzenia dowodu z dokumentu jest uprawnieniem, a nie obowiązkiem sądu (por. wyrok NSA z 25 września 2012 r. sygn. akt II OSK 840/11; wyrok NSA z 17 grudnia 2015 r. sygn. akt II OSK 2501/15). Jeżeli już sąd administracyjny decyduje się o dopuszczenie dowodu na podstawie art. 106 § 3 P.p.s.a. to czyni to celem potwierdzenia prawidłowości ustaleń dokonanych przez organ administracyjny, a nie celem odmiennego ustalania stanu faktycznego sprawy. W tej sprawie ocenie Sądu pierwszej instancji podlegało zaskarżone zarządzenie wraz z jego uzasadnieniem i na tej podstawie Sąd pierwszej instancji powinien ustalić tan faktyczny sprawy. Stan ten ustalony przez Sąd pierwszej instancji nie budzi istotniejszych wątpliwości.
Istotą sporu w tej sprawie jest naruszenie przez Sąd pierwszej instancji prawa materialnego poprzez błędną wykładnię art. 66 ust. 1 pkt 2 Prawa oświatowego. Trafnie też w skardze kasacyjnej wskazano, że istota tej sprawy dotyczy kontroli zaskarżonego wyroku Sądu pierwszej instancji w zakresie ustalenia, czy w stanie faktycznym sprawy zaistniała przesłanka "szczególnie uzasadnionego" przypadku pozwalająca na odwołanie M. M. pełniącej funkcję Wicedyrektora Zespołu [...]
w W. w trakcie roku szkolnego bez wypowiedzenia.
Zgodnie z art. 66 ust. 1 pkt 2 Prawa oświatowego organ, który powierzył nauczycielowi stanowisko kierownicze w szkole lub placówce odwołuje nauczyciela ze stanowiska kierowniczego bez wypowiedzenia w czasie roku szkolnego w przypadkach szczególnie uzasadnionych, po zasięgnięciu opinii kuratora oświaty.
W orzecznictwie sądowym dominuje pogląd, zgodnie z którym "szczególnie uzasadniony przypadek" może dotyczyć tylko sytuacji zupełnie wyjątkowych, nadzwyczajnych i nagłych, kiedy organ uprawniony do wydania zarządzenia w sprawie odwołania ma prawo ocenić, czy dalsze pełnienie funkcji kierowniczej w szkole lub placówce oświatowej stanowi istotne zagrożenie dla funkcjonowania tych jednostek lub z jakichkolwiek innych, obiektywnie ważnych przyczyn jest nie do przyjęcia (tak np. NSA w wyroku z 14 listopada 2018 r. sygn. akt I OSK 22/17; NSA w wyroku z 27 sierpnia 2019 r. sygn. akt I OSK 2870/17; NSA w wyroku z 28 maja 2019 r. sygn. akt I OSK 1884/17). Ponadto pojęcie "szczególnie uzasadnionych przypadków" winno być rozumiane wąsko i oznaczać takie sytuacje, w których nie jest możliwe spełnianie przez nauczyciela funkcji kierowniczej, a konieczność natychmiastowego przerwania jego czynności zachodzi ze względu na zagrożenie interesu publicznego, ponieważ naruszenie prawa przez dyrektora jest na tyle istotne, że nie pozwala to na dalsze wykonywanie obowiązków przez daną osobę, a stwierdzone w ich pracy uchybienia mogą prowadzić do destabilizacji funkcjonowania szkoły, a przy tym nie ulega wątpliwości, że osoba sprawująca funkcję kierowniczą utraciła zdolność wykonywania powierzonej jej funkcji z przyczyn etycznych lub rażącej niekompetencji w realizacji spoczywających na jej obowiązków (por. wyrok NSA z 18 kwietnia 2008 r. sygn. akt I OSK 86/08).
Dodatkowo należy podnieść, że w orzecznictwie sądowym wskazano - uwzględniając okoliczności konkretnych spraw - następujące przypadki uzasadniające spełnienie przez osobę pełniącą funkcję kierowniczą w szkole przesłanki "szczególnie uzasadnionego przypadku": 1) kradzież (np. alkoholu) przez dyrektora w sklepie; 2) błędy organizacyjne, które postawiły placówkę w stan zagrożenia likwidacją; 3) poniżanie, upokarzanie i ignorowanie pracownika oraz wykorzystanie pracowników do przeprowadzenia remontu w mieszkaniu dyrektora; 4) zaniedbania w nadzorze nad pracownikami skutkujące molestowaniem seksualnym podopiecznych; 5) notoryczne nieregulowanie zobowiązań finansowych szkoły; 6) długotrwała choroba uniemożliwiająca wykonywanie funkcji kierowniczej, która negatywnie wpływa na szkołę, powodując jej dezorganizację; 7) natarczywe i publiczne prezentowanie określonych poglądów politycznych w sposób narzucający je uczniom i pracownikom szkoły (por. wyrok NSA z 28 maja 2019 r. sygn. akt I OSK 1884/17; wyrok NSA z 14 listopada 2018 r. sygn. akt I OSK 22/17; wyrok NSA z 29 czerwca 2017 r. sygn. akt I OSK 109/17; wyrok NSA z 14 marca 2023 r. sygn. akt III OSK 7365/21; wyrok NSA z 19 października 2022 r. sygn. akt III OSK 1553/21).
Przechodząc do kontroli zaskarżonego wyroku należy stwierdzić, że nie znajduje uzasadnienia w okolicznościach tej sprawy stanowisko Sądu pierwszej instancji, jakoby nie zaistniały okoliczności uzasadniające natychmiastowe pozbawienie danej osoby stanowiska dyrektora placówki oświatowo-wychowawczej w rozumieniu art. 66 ust. 1 pkt 2 Prawa oświatowego.
Analiza stanu faktycznego objętego zaskarżonym do Sądu pierwszej instancji zarządzeniem pozwala na stwierdzenie, że w tej sprawie taka szczególna sytuacja zaistniała.
Jedną z podstawowych zasad prawidłowego wykonywania zadań oświatowych w szkołach publicznych jest stałe pełnienie wewnętrznego nadzoru pedagogicznego nad zatrudnionymi w takiej szkole nauczycielami. Osobą sprawującą taki nadzór jest co do zasady dyrektor danej szkoły. Wynika to wprost z art. 60 ust. 7 Prawa oświatowego oraz art. 68 ust. 1 pkt 2 tejże ustawy. Zasady i tryb jego sprawowania wynika z treści rozporządzenia Ministra Edukacji Narodowej z dnia 25 sierpnia 2017 r. w sprawie nadzoru pedagogicznego (Dz. U. z 2020 r. poz. 1551). Zgodnie z § 22 ust. 1 pkt 2 tego rozporządzenia dyrektor szkoły lub placówki we współpracy z innymi nauczycielami zajmującymi stanowiska kierownicze, w ramach sprawowanego nadzoru pedagogicznego kontroluje: a) przestrzeganie przez nauczycieli przepisów prawa dotyczących działalności dydaktycznej, wychowawczej i opiekuńczej oraz innej działalności statutowej szkoły lub placówki, b) przebieg procesów kształcenia i wychowania w szkole lub placówce oraz efekty działalności dydaktycznej, wychowawczej i opiekuńczej oraz innej działalności statutowej szkoły lub placówki; a także wspomaga nauczycieli w realizacji ich zadań, w szczególności przez: a) diagnozę pracy szkoły lub placówki, b) planowanie działań rozwojowych, w tym motywowanie nauczycieli do doskonalenia zawodowego, c) prowadzenie działań rozwojowych, w tym organizowanie szkoleń i narad.
Celem realizacji zadań wewnętrznego nadzoru pedagogicznego dyrektor szkoły lub placówki we współpracy z nauczycielami zajmującymi stanowiska kierownicze podejmuje w szczególności następujące czynności: a) analizuje dokumentację przebiegu nauczania; b) obserwuje prowadzone przez nauczycieli zajęcia dydaktyczne, wychowawcze i opiekuńcze oraz inne zajęcia i czynności wynikające z działalności statutowej szkoły lub placówki (§ 22 ust. 3 pkt 1 i 2 ww. rozporządzenia).
Na dyrektorze szkoły ciąży także obowiązek opracowania na każdy rok szkolny planu nadzoru pedagogicznego i przedstawienia go radzie pedagogicznej, a do dnia 31 sierpnia każdego roku dyrektor szkoły przedstawia także na zebraniu rady pedagogicznej wyniki i wnioski ze sprawowanego nadzoru pedagogicznego (§ 23 i 24 ww. rozporządzenia).
O tym, jak istotne znaczenie ma sprawowanie wewnętrznego nadzoru pedagogicznego świadczy także treść art. 62 ust. 2 i ust. 3 Prawa oświatowego. Jeżeli dyrektorem szkoły nie jest nauczyciel, to wówczas taka osoba nie może sprawować nadzoru pedagogicznego i wówczas nadzór pedagogiczny sprawuje nauczyciel zajmujący inne stanowisko kierownicze w szkole lub placówce.
W stanie faktycznym tej sprawy Dyrektor Zespołu Szkolno-Przedszkolnego w Werbkowicach nie będący nauczycielem nie posiadał prawa wykonywania nadzoru pedagogicznego. Tym samym od dnia 11 lutego Wicedyrektor tego Zespołu M. M. przejęła obowiązki wykonywania zadań związanych z pełnieniem wewnętrznego nadzoru pedagogicznego w tym Zespole. Nadzór taki musi być pełniony w sposób ciągły, ponieważ tego wymaga stała ocena przebiegu nauczania i wykonywania czynności wychowawczych oraz opiekuńczych. Jest to przy tym dodatkowo istotne w sytuacji, gdy do danej placówki oświatowej uczęszczają dzieci w wieku przedszkolnym i szkolnym.
Tym samym sytuacja, w której od dnia powierzenia M. M. stanowiska Wicedyrektora w tym Zespole do dnia wydania zaskarżonego do Sądu pierwszej instancji zarządzenia, Wicedyrektor sprawująca zamiast Dyrektora zadania z nadzoru pedagogicznego ani jednego dnia nie świadczyła pracy i przebywała albo na zwolnieniu lekarskim albo urlopie wypoczynkowym wprost prowadziło do destabilizacji pracy Zespołu [...]. Uniemożliwiało to np. organizowanie zastępstw nieobecnych nauczycieli, możliwości kontrolowania prawidłowości sporządzania dokumentacji dotyczącej przebiegu nauczania, nadzoru nad prowadzeniem zajęć i w związku z tym nadzoru nad realizacją podstaw programowych, jak również np. nadzorowania przebiegu egzaminu ośmioklasisty. Brak takiego nauczyciela sprawującego nadzór pedagogiczny uniemożliwiał np. dokonywanie oceny pracy nauczycieli wymaganej przy awansach zawodowych nauczycieli.
Tym samym już powyżej wskazane okoliczności wprost świadczyły, że działalność Zespołu [...] w W. jest w istotnym zakresie zagrożona co do wykonywania podstawowych funkcji szkoły: zapewnienia nauczania, wychowania i opieki nad dziećmi (uczniami) pozostającymi pod nadzorem nauczycieli.
W związku z tym już taka sytuacja uzasadniała przyjęcie, że zaistniał szczególnie uzasadniony przypadek odwołania osoby pełniącej funkcję kierowniczą z zajmowanego stanowiska Wicedyrektora w Zespole [...] w W.
Sąd pierwszej instancji zasadniczo pominął te okoliczności wskazując, że zorganizowanie pracy szkoły należy do zadań Dyrektora. Sąd ten jednak pominął, że w ww. Zespole jego Dyrektor nie mógł wykonywać jednego z najważniejszych zadań, tj. sprawowania nadzoru pedagogicznego.
Zarzut naruszenia przez Sąd pierwszej instancji art. 64 ust. 1 Prawa oświatowego nie jest zasadny, ponieważ nie był ten tryb zakwestionowany przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie.
Wskazane wyżej przez Naczelny Sąd Administracyjny motywy i przyjęte oceny stanowią wystarczającą podstawę do uwzględnienia skargi kasacyjnej Dyrektora Zespołu [...] w W. i uchylenia zaskarżonego wyroku. Ponieważ sama istota sprawy jest dostatecznie wyjaśniona, to działając na podstawie art. 188 P.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznał skargę M. M. na zarządzenie Dyrektora Zespołu [...] w W. z dnia [...] maja 2022 r. nr [...] w sprawie odwołania Pani M. M. ze stanowiska Wicedyrektora Zespołu [...] w W. Kontrolując zaskarżone zarządzenie Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że skarga jest niezasadna i Dyrektor ww. Zespołu nie naruszył w tej sprawie art. 66 ust. 1 pkt 2 Prawa oświatowego, a w tym uzasadnił wystąpienie w tej sprawie "szczególnie uzasadnionej" przesłanki.
Tym samym w punkcie pierwszym wyroku Naczelny Sąd Administracyjny uchylił na podstawie art. 188 P.p.s.a. zaskarżony wyrok i stosując art. 151 w związku z art. 193 P.p.s.a., oddalił skargę M. M.
W punkcie drugim Naczelny Sąd Administracyjny orzekł o kosztach postępowania na podstawie art. 203 pkt 2 P.p.s.a., zgodnie z którym w razie uwzględnienia skargi kasacyjnej, stronie która wniosła tę skargę należy się zwrot poniesionych przez nią niezbędnych kosztów postępowania kasacyjnego od skarżącego, jeżeli w wyniku uwzględnienia skargi kasacyjnej został uchylony wyrok sądu pierwszej instancji uwzględniający skargę. W związku z tym w tej sprawie należało od M. M. zasądzić na rzecz Dyrektora Zespołu [...] w W. kwotę 390 złotych stanowiącą zwrot kosztów postępowania kasacyjnego. Koszty te obejmują zwrot wpisu od skargi kasacyjnej w wysokości 150 złotych oraz wynagrodzenie radcy prawnego będącego pełnomocnikiem strony skarżącej kasacyjnie w wysokości 240 złotych obliczone na podstawie § 14 ust. 1 pkt 2 lit. b w związku z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz. U. z 2023 r. poz. 1935 z późn. zm.).