III OSK 1498/22

III OSK 1498/22 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2025-06-13
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2022-06-15
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Małgorzata Pocztarek /przewodniczący sprawozdawca/
Mariusz Kotulski
Przemysław Szustakiewicz
Symbol z opisem
6193 Funkcjonariusze Straży Granicznej
Hasła tematyczne
Inne
Sygn. powiązane
II SA/Wa 3254/21 - Wyrok WSA w Warszawie z 2022-01-25
Skarżony organ
Komendant Straży Granicznej
Treść wyniku
Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy
Dz.U. 1990 nr 78 poz 462
art. 136bm ust. 7 i 8, art. 136by ust. 1 i 4, art. 136bzi ust. 1
Ustawa z dnia 12 października 1990 r. o Straży Granicznej.
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Małgorzata Pocztarek (spr.) Sędziowie sędzia NSA Przemysław Szustakiewicz sędzia del. WSA Mariusz Kotulski Protokolant starszy asystent sędziego Joanna Ukalska po rozpoznaniu w dniu 13 czerwca 2025 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej K. J. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 25 stycznia 2022 r. sygn. akt II SA/Wa 3254/21 w sprawie ze skargi K. J. na postanowienie Komendanta Głównego Straży Granicznej z dnia 5 lipca 2021 r. nr 159/21 w przedmiocie odmowy przyjęcia odwołania 1. oddala skargę kasacyjną; 2. zasądza od K. J. na rzecz Komendanta Głównego Straży Granicznej kwotę 240 (dwieście czterdzieści) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.
Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 25 stycznia 2022 r. sygn. akt II SA/Wa 3254/21 po rozpoznaniu sprawy ze skargi K. J. (zwanego dalej skarżącym lub obwinionym) na postanowienie Komendanta Głównego Straży Granicznej (zwanego dalej organem odwoławczym lub Komendantem Głównym SG) z dnia 5 lipca 2021 r. nr 159/21 o odmowie przyjęcia odwołania od orzeczenia dyscyplinarnego Komendanta Nadodrzańskiego Oddziału Straży Granicznej (zwanego dalej Komendantem Oddziału SG lub organem I instancji) z dnia 30 kwietnia 2021 r. nr 5/21, oddalił skargę.
Z uzasadnienia zaskarżonego wyroku wynika, że orzeczenie, będące przedmiotem złożonego odwołania, zostało doręczone ustanowionemu w postępowaniu dyscyplinarnym obrońcy skarżącego w dniu 12 maja 2021 r., zaś skarżącemu – w dniu 10 maja 2021 r., a zatem od tej daty rozpoczął się bieg terminu do wniesienia odwołania. Nadto, w pouczeniu do orzeczenia organu I instancji zawarta została informacja o sposobie liczenia terminów doręczenia, wynikającym z art. 136bm ust. 8 ustawy z dnia 12 października 1990 r. o Straży Granicznej (Dz. U. z 2020 r. poz. 305 z późn. zm. – zwanej dalej ustawą o SG). Odwołanie od orzeczenia Komendanta Oddziału SG zostało złożone w placówce operatora pocztowego w dniu 19 maja 2021 r., co potwierdza stempel pocztowy zamieszczony na kopercie nadawczej.
Wobec powyższego oraz z uwagi na przepisy art. 136by ust. 1 i ust. 2, art. 136bzf ust. 1 pkt 1 i art. 136bm ust. 8 ustawy o SG Komendant Główny SG przyjął, że wniesione przez obrońcę skarżącego odwołanie zostało złożone z uchybieniem terminu do jego złożenia.
Skargę na powyższe postanowienie do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wniósł skarżący, zarzucając brak precyzyjności pouczenia zawartego w orzeczeniu dyscyplinarnym oraz błędną wykładnię art. 126 § 1 K.p.k. w zw. z art. 136bzi ust. 1 ustawy o SG, co skutkowało błędną wykładnią art. 136by ust. 4 ustawy o SG i zastosowaniem art. 136bm ust. 8 ustawy o SG. Skarżący zarzuty te powiązał z naruszeniem art. 6, art. 7, art. 8, art. 9, art. 10 § 1, art. 77 § 1, art. 80 i art. 107 § 3 K.p.a., polegającym na niewyczerpującym zebraniu i rozpatrzeniu całego materiału dowodowego i niepodjęciu wszelkich czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego i załatwienia sprawy.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko.
Oddalając skargę wyrokiem z dnia 25 stycznia 2022 r. sygn. akt II SA/Wa 3254/21, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie przyjął, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie.
W uzasadnieniu ww. wyroku, powołując treść art. 136by ust. 1-4 oraz 136bm ust. 7 i ust. 8 ustawy o SG Sąd I instancji stwierdził, że organ odwoławczy dokonał prawidłowej oceny ustalonych w niniejszej sprawie okoliczności pod względem zastosowania powołanych wyżej przepisów, podkreślając, że w orzeczeniu dyscyplinarnym zawarta została informacja o trybie i terminie wniesienia odwołania wraz ze wskazaniem, że w razie doręczenia obwinionemu i obrońcy orzeczenia w różnych terminach, termin do złożenia odwołania liczy się od dnia doręczenia, które nastąpiło wcześniej.
Sąd I instancji wyjaśnił, że z uwagi na to, że doręczenie zaskarżonego orzeczenia skarżącemu i jego obrońcy miało miejsce w różnych terminach, mając na uwadze generalną zasadę wyrażoną w art. 136bm ust. 8 ustawy o SG, termin do złożenia odwołania należało liczyć od dnia doręczenia, które nastąpiło wcześniej. W niniejszej sprawie miało to miejsce w dniu 10 maja 2021 r., tj. w dacie doręczenia orzeczenia dyscyplinarnego skarżącemu. A zatem ostatnim dniem do wniesienia odwołania zarówno dla obrońcy, jak i skarżącego, był dzień 17 maja 2021 r. Tymczasem odwołanie od ww. orzeczenia, datowane na dzień 19 maja 2021 r., zostało wniesione przez obrońcę skarżącego, w placówce operatora pocztowego w dniu 19 maja 2021 r. (data stempla pocztowego na kopercie nadawczej). W związku z powyższym Sąd I instancji zgodził się ze stanowiskiem organu odwoławczego, że złożenie przez obrońcę skarżącego odwołania w dniu 19 maja 2021 r. nastąpiło z przekroczeniem ustawowego 7-dniowego terminu zawartego w art. 136by ust. 1 ustawy o SG. W konsekwencji zaistnienia powyższej sytuacji, organ odwoławczy zobowiązany był odmówić przyjęcia takiego odwołania, stosownie do art. 136by ust. 4 ustawy o SG, co też w niniejszej sprawie prawidłowo uczynił.
Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wywiódł skarżący, zarzucając wyrokowi na podstawie art. 174 pkt 2 P.p.s.a. naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy:
1. art. 145 § 1 pkt 1 lit. c i art. 151 P.p.s.a. polegające na błędnym przyjęciu przez Sąd, że organ w toku postępowania zakończonego decyzją nie naruszył przepisów prawa procesowego, o którym mowa w skardze, poprzez niewyjaśnienie stanu faktycznego sprawy i niezbadanie materiału dowodowego, błędnie dokonując wykładni art. 126 § 1 K.p.k. w zw. z art. 136bzi ust. 1 ustawy o SG, co w konsekwencji spowodowało błędną wykładnię art. 136by ust. 4 ustawy o SG oraz przez błędną wykładnię i zastosowanie art. 136bm ust. 8 ustawy o SG, w związku z w zw. z art. 6, art. 7, art. 8, art. 9, art. 10 § 1, art. 77 § 1, art. 80, art. 107 § 3 K.p.a., gdy skarżący zarzucał organowi niewyczerpujące zebranie i rozpatrzenie całego materiału dowodowego i niepodjęcie wszelkich czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego i załatwienia sprawy. poprzez przedwczesne wydanie zaskarżonego postanowienia o odmowie przyjęcia odwołania, bez wyjaśnienia przyczyn takiego spóźnionego przez obrońcę złożenia odwołania, co w konsekwencji po odwołaniu się przez skarżącego i złożeniu wniosku o przywrócenie terminu spowodowało odmówienie przez organ przywrócenia terminu do wniesienia przez skarżącego odwołania od orzeczenia dyscyplinarnego Komendanta Oddziału SG z dnia 30 kwietnia 2021 r., w sytuacji gdy skarżący wypełnił obowiązki do przywrócenia tego terminu, złożył nadto właściwe odwołanie w tym samym terminie co złożył wniosek o przywrócenie wskazanego terminu, i uprawdopodobnił, że uchybienie nastąpiło bez jego winy.
Podnosząc ww. zarzuty skarżący wniósł o: uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie, przeprowadzenie rozprawy oraz o zasądzenie od Skarbu Państwa na rzecz skarżącego zwrotu kosztów procesu, w tym kosztów zastępstwa adwokackiego, według norm przepisanych.
Skarżący kasacyjnie wskazał, że jako podstawę odmowy przyjęcia odwołania w zaskarżonym postanowieniu Komendant Główny SG wskazał art. 136bm ustawy o SG, w sytuacji gdy ten przepis wszedł w życie z dniem 1 stycznia 2021 r., a więc w trakcie postępowania dyscyplinarnego. Skarżący kasacyjnie przyznał jednocześnie, że orzeczenie dyscyplinarne zawierało pouczenie o prawie złożenia odwołania, jednak było ono niejasne, nie wskazywało nadto podstawy prawnej, wobec czego obrońca go nie zrozumiał, tym bardziej że taka zmiana jest oderwana od systemu prawa obowiązującego w K.p.k., K.p.c., czy nawet w K.p.a. Skarżący dodał też, że skoro taka zmiana prawa nastąpiła w trakcie prowadzonego postępowania dyscyplinarnego, to pouczenie powinno być obszerne i dokładne.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Stosownie do art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r. poz. 935 z późn. zm.) - zwanej dalej: P.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę przesłanki uzasadniające nieważność postępowania wymienione w art. 183 § 2 P.p.s.a. oraz przesłanki uzasadniające odrzucenie skargi bądź umorzenie postępowania przed wojewódzkim sądem administracyjnym, stosownie do treści art. 189 P.p.s.a. Żadna z powyższych przesłanek w tej sprawie nie zaistniała, z tego też względu przy rozpoznaniu sprawy Naczelny Sąd Administracyjny związany był granicami skargi kasacyjnej. Oznacza to, że przytoczone w skardze kasacyjnej przyczyny wadliwości prawnej zaskarżonego orzeczenia determinują zakres kontroli dokonywanej przez Naczelny Sąd Administracyjny. Sąd ten, w odróżnieniu od wojewódzkiego sądu administracyjnego, nie bada całokształtu sprawy, lecz tylko weryfikuje zasadność zarzutów postawionych w skardze kasacyjnej.
Podstawy, na których można oprzeć skargę kasacyjną, zostały określone w art. 174 P.p.s.a. I tak przepis art. 174 pkt 1 P.p.s.a. przewiduje dwie postacie naruszenia prawa materialnego, a mianowicie błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie. Przez błędną wykładnię należy rozumieć niewłaściwe zrekonstruowanie treści normy prawnej wynikającej z konkretnego przepisu, natomiast przez niewłaściwe zastosowanie: dokonanie wadliwej subsumcji przepisu do ustalonego stanu faktycznego. Również druga podstawa kasacyjna wymieniona w art. 174 pkt 2 P.p.s.a. – naruszenie przepisów postępowania – może przejawiać się w tych samych postaciach co naruszenie prawa materialnego, przy czym w przypadku oparcia skargi kasacyjnej na tej podstawie skarżący kasacyjnie powinien nadto wykazać istotny wpływ wytkniętego uchybienia na wynik sprawy.
W skardze kasacyjnej zarzucono jedynie naruszenie przepisów postępowania, a rozpoznając skargę kasacyjną w tak zakreślonych granicach, Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, że skarga ta nie zasługuje na uwzględnienie.
W pierwszej kolejności wskazać należy, że przepis art. 145 § 1 pkt 1 lit. c P.p.s.a. nie mógł zostać naruszony, ponieważ nie znajdował w sprawie zastosowania. Przedmiotem kontroli jest wyrok oddalający skargę, zatem podstawą prawną działania Sądu I instancji był art. 151 P.p.s.a., a nie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a P.p.s.a. Ponadto przepis ten ma charakter swoistej "instrukcji" dla sądu, jakiej treści rozstrzygnięcie ma wydać, gdy uzna, że skarga zasługuje na uwzględnienie. Traktowany jest w orzecznictwie jako przepis o charakterze wynikowym. Może on być tym samym naruszony tylko wówczas, gdy sąd uznając, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie, uwzględnia ją. W przedmiotowej sprawie taka sytuacja nie miała miejsca. Sąd I instancji uznał, że skarga nie zasługiwała na uwzględnienie i w konsekwencji wydał prawidłowe rozstrzygnięcie polegające na jej oddaleniu.
Wskazać również należy, że wprowadzone ustawą z dnia 14 sierpnia 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach dotyczących wsparcia służb mundurowych nadzorowanych przez ministra właściwego do spraw wewnętrznych, o zmianie ustawy o Służbie Więziennej oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. poz. 1610) regulacje w zakresie postępowania dyscyplinarnego miały na celu zagwarantowanie optymalnego przebiegu postępowania dyscyplinarnego i większej skuteczności oddziaływania przełożonych w zakresie zapewnienia odpowiedniego poziomu dyscypliny służbowej; a także ujednolicenie proponowanych rozwiązań w formacjach Policji, Straży Granicznej oraz Służby Ochrony Państwa. Przyjęte rozwiązania całościowo regulowały przebieg postępowania dyscyplinarnego w stosunku do funkcjonariuszy ww. służb, w tym Straży Granicznej, przewidując jedynie uzupełniające stosowanie przepisów K.p.k. Jak stanowi bowiem art. 136bzi ust. 1 ustawy o SG: w zakresie nieuregulowanym w niniejszej ustawie do postępowania dyscyplinarnego stosuje się odpowiednio przepisy Kodeksu postępowania karnego dotyczące porządku czynności procesowych, z wyjątkiem art. 117 i art. 117a, wezwań, terminów, doręczeń i świadków, z wyłączeniem możliwości nakładania kar porządkowych oraz konfrontacji, okazania, oględzin i eksperymentu procesowego. W postępowaniu dyscyplinarnym do świadków nie stosuje się przepisu art. 184 Kodeksu postępowania karnego.
Odnosząc się do zarzucanego naruszenia przepisów postępowania mogącego mieć istotny wpływ na wynik sprawy, a mianowicie art. 126 § 1 K.p.k. w zw. z art. 136bzi ust. 1 ustawy o SG, przez błędną wykładnię i niezastosowanie, co w konsekwencji spowodowało błędną wykładnię art. 136by ust. 4 ustawy o SG oraz przez błędną wykładnię i zastosowanie art. 136bm ust. 8 ustawy o SG wskazać należy, że jest on niezasadny.
W postępowaniu dyscyplinarnym funkcjonariuszy Straży Granicznej fakt reprezentowania strony przez obrońcę, w tym profesjonalnego jej pełnomocnika, nie ogranicza obowiązków informacyjnych organu, a przede wszystkim nie zwalnia organu z powinności przekazania pełnych informacji pozwalających na realizację prawa do złożenia odwołania. Prawidłowe pouczenie co do przysługujących stronie środków zaskarżenia uznawane jest zawsze za jeden z kluczowych warunków przestrzegania praw strony w każdym postępowaniu (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 23 czerwca 2020 r. sygn. akt I OSK 1786/19, dostępny w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych: https://cbois.nsa.gov.pl/).
Pouczenie o terminie do wniesienia odwołania, do czego obliguje art. 136bx ust. 1 pkt 7 ustawy o SG, obejmuje nie tylko informację o długości terminu (którą precyzuje art. 136by ust. 1 ustawy o SG), ale także informację o początku biegu tego terminu. Jeżeli jest nim dzień wcześniejszego z dwóch doręczeń, to informacja o tej okoliczności powinna zostać zawarta w pouczeniu, dopiero wskazanie na zasadę określoną w art. 136bm ust. 8 ustawy o SG stanowi o udzieleniu pouczenia o terminie wniesienia środka zaskarżenia.
Przenosząc powyższe rozważania na grunt niniejszej sprawy podkreślić należy, że w realiach sprawy istotne znaczenie ma treść pouczenia zawarta w zaskarżonym orzeczeniu, a odnosząca się do kwestii liczenia terminu na wniesienie odwołania. Stanowi ono, że w przypadku doręczenia obwinionemu i obrońcy orzeczenia w różnych terminach, termin do złożenia odwołania liczy się od dnia doręczenia, które nastąpiło wcześniej. Nie ulega zatem wątpliwości, że zaskarżone orzeczenie zawierało należyte pouczenie.
Wyjaśnić również należy, że zgodnie z treścią art 136bm ust. 7 i 8 orzeczenia, postanowienia, zawiadomienia i inne pisma, wydane w toku postępowania, doręcza się niezwłocznie obwinionemu i jego obrońcy. Postanowienie doręcza się również pokrzywdzonemu w przypadku, o którym mowa w art. 136bp ust. 3. W razie doręczenia obwinionemu i obrońcy w różnych terminach pisma, od którego przysługuje odwołanie lub zażalenie, termin do złożenia odwołania lub zażalenia liczy się od dnia doręczenia, które nastąpiło wcześniej.
Z powołanych przepisów wynika zatem powinność współdziałania obwinionego i obrońcy w razie doręczenia każdemu z nich pisma w odmiennych terminach, a tym samym wzmacnia to pozycję procesową obwinionego, który jest bezpośrednio informowany o wydanych w jego sprawie rozstrzygnięciach. Wskazać należy, że ustawowy termin do wniesienia odwołania w postępowaniu dyscyplinarnym dotyczącym funkcjonariusza SG otwiera się tylko jeden raz, zarówno dla obwinionego jak i jego obrońcy. Momentem tym jest dokonanie skutecznego doręczenia odpisu orzeczenia dyscyplinarnego, albo obwinionemu w postępowaniu dyscyplinarnym funkcjonariuszowi, albo jego obrońcy, w zależności od tego, które doręczenie nastąpiło wcześniej. Zasada ta ma podstawowe znaczenie dla oceny początku biegu terminu do wniesienia odwołania, implikuje również kwestię oceny przyczyn niedotrzymania terminu zawitego z winy obrońcy, jednak ta ostatnia kwestia nie ma znaczenia dla stwierdzenia przez organ odwoławczy czy odwołanie zostało złożone w terminie, czy też z jego uchybieniem. Są to odrębne zagadnienia, podlegające odrębnie kontroli legalności w odmiennych sprawach sądowoadministracyjnych. Sprawa związana z przywróceniem terminu została nieprawomocnie rozstrzygnięta wyrokiem WSA w Warszawie z dnia 21 lutego 2022 r. sygn. akt II SA/Wa 3452/21 oddalającym skargę na postanowienie Komendanta Głównego Straży Granicznej z dnia 30 lipca 2021 r. nr 175/21 o odmowie przywrócenia terminu do wniesienia odwołania.
Mając na uwadze powyższe wywody, Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że skarga kasacyjna nie zawiera usprawiedliwionych podstaw, dlatego na mocy art. 184 P.p.s.a. oddalił skargę kasacyjną.
O kosztach postępowania kasacyjnego orzeczono na podstawie art. 204 pkt 1 P.p.s.a. w zw. z art. 205 § 2 P.p.s.a. oraz w zw. z § 14 ust. 1 pkt 2 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz. U. 2023 r. poz. 1935 z późn. zm.).