III OSK 1488/25

Naczelny Sąd Administracyjny (NSA) oddalił skargę kasacyjną Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (ZUS) od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego (WSA) w Warszawie, który uchylił decyzje odmawiające przyznania renty w drodze wyjątku osobie, która stała się całkowicie niezdolna do pracy po wypadku samochodowym w wieku 24 lat. Skarżąca, A. Ł., wniosła o przyznanie renty w drodze wyjątku z powodu całkowitej niezdolności do pracy, która powstała po wypadku komunikacyjnym w 2019 roku. Organ rentowy odmówił przyznania świadczenia, argumentując, że wnioskodawczyni nie spełniła wymogu posiadania 3 lat okresów składkowych i nieskładkowych, a także wykazała jedynie 1 rok, 9 miesięcy i 24 dni tych okresów. Dodatkowo, organ wskazał na przerwę w zatrudnieniu w latach 2017-2019 oraz na dochód w kwocie 4000 zł miesięcznie z tytułu zabezpieczenia roszczenia, co miało świadczyć o posiadaniu niezbędnych środków utrzymania. WSA w Warszawie uchylił decyzje Prezesa ZUS, uznając, że organ nie rozpatrzył wyczerpująco wszystkich okoliczności sprawy. Sąd podkreślił, że art. 83 ustawy o emeryturach i rentach z FUS jest regulacją szczególną, pozwalającą na przyznanie świadczenia w drodze wyjątku, a kontrola sądowa decyzji uznaniowych jest ograniczona do badania ich dowolności. WSA wskazał, że wypadek, młody wiek skarżącej, jej aktywność zawodowa przed wypadkiem (w tym praca na umowach cywilnoprawnych i umowie o pracę) oraz cel przyznanej renty z zabezpieczenia (pokrycie zwiększonych potrzeb związanych z leczeniem i rehabilitacją, a nie podstawowych środków utrzymania) przemawiają za uznaniem jej sytuacji za wyjątkową. NSA, rozpoznając skargę kasacyjną Prezesa ZUS, oddalił ją, uznając zaskarżony wyrok za zgodny z prawem. Sąd podkreślił, że choć skarga kasacyjna nie była w pełni sformułowana zgodnie z wymogami formalnymi, to można było wywnioskować jej intencje. NSA odniósł się do zarzutów dotyczących daty powstania niezdolności do pracy i posiadania niezbędnych środków utrzymania, wskazując, że interpretacja pojęcia "niezbędnych środków utrzymania" powinna być indywidualna i uwzględniać całokształt okoliczności sprawy, a nie tylko automatyczne porównanie z najniższą emeryturą. Sąd uznał, że renta z zabezpieczenia powództwa cywilnego, przeznaczona na pokrycie zwiększonych potrzeb wynikających z wypadku, nie może być traktowana jako dochód zapewniający podstawowe środki utrzymania. Co istotne, NSA podkreślił, że sprawa ma charakter precedensowy i wymaga zastosowania prawa materialnego w sposób zapewniający realizację fundamentów aksjologicznych Państwa Polskiego, takich jak zasada godności człowieka (art. 30 Konstytucji) i zasada sprawiedliwości społecznej (art. 2 Konstytucji). Sąd stwierdził, że organ rentowy zastosował szablonowe podejście do wyjątkowej sytuacji, opierając się na utartych schematach i linii orzeczniczej, co doprowadziło do pominięcia tych fundamentalnych zasad. NSA wskazał, że w takich wyjątkowych przypadkach organ powinien uwzględnić słuszny interes jednostki i zastosować prawo w sposób sprawiedliwy i zgodny z godnością człowieka, nawet jeśli wymaga to odejścia od utartej linii orzeczniczej.

Zagadnienia prawne (3)

Skład orzekający