III OSK 1429/22

Naczelny Sąd Administracyjny2024-03-21
NSAAdministracyjneWysokansa
odpadyskarga kasacyjnainteres prawnystrona postępowaniaochrona środowiskaKodeks postępowania administracyjnegoustawa o odpadachsądownictwo administracyjne

Naczelny Sąd Administracyjny oddalił skargę kasacyjną organu, uznając, że właściciele sąsiednich nieruchomości mogą mieć interes prawny w postępowaniu o usunięcie odpadów, nawet jeśli nie są posiadaczami odpadów ani właścicielami nieruchomości, na której się znajdują.

Sprawa dotyczyła skargi kasacyjnej Samorządowego Kolegium Odwoławczego od wyroku WSA, który uchylił decyzję o umorzeniu postępowania odwoławczego w sprawie usunięcia odpadów. Organ argumentował, że właściciele sąsiednich nieruchomości nie mają interesu prawnego w takim postępowaniu. Naczelny Sąd Administracyjny uznał jednak, że interes prawny stron należy ustalać na podstawie art. 28 k.p.a., a przepisy ustawy o odpadach nie wyłączają możliwości udziału innych stron niż posiadacz odpadów czy właściciel nieruchomości. Sąd podkreślił, że negatywne oddziaływanie odpadów na sąsiednią nieruchomość może uzasadniać status strony.

Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznał skargę kasacyjną Samorządowego Kolegium Odwoławczego (SKO) od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie, który uchylił decyzję SKO o umorzeniu postępowania odwoławczego w sprawie dotyczącej usunięcia odpadów. SKO zarzuciło WSA błędną wykładnię i zastosowanie przepisów ustawy o odpadach, twierdząc, że właściciele sąsiednich nieruchomości (skarżący w postępowaniu przed WSA) nie posiadają interesu prawnego w postępowaniu o nakazanie usunięcia odpadów, które prowadzone jest z urzędu na podstawie art. 26 ust. 2 ustawy o odpadach. Zdaniem SKO, stronami takiego postępowania mogą być wyłącznie posiadacz odpadów lub podmiot władający powierzchnią ziemi, na której odpady się znajdują. WSA natomiast uznało, że skarżący mają interes prawny, biorąc pod uwagę potencjalne negatywne oddziaływanie odpadów na ich nieruchomości. Naczelny Sąd Administracyjny, rozpoznając skargę kasacyjną, stwierdził, że choć uzasadnienie WSA było częściowo błędne, wyrok odpowiada prawu. Sąd podkreślił, że ustalenie stron postępowania powinno następować na podstawie art. 28 k.p.a., a przepisy ustawy o odpadach nie wyłączają możliwości uznania za stronę osób innych niż posiadacz odpadów czy właściciel nieruchomości, jeśli wykażą one konkretny, indywidualny interes prawny. Wskazano, że negatywne oddziaływanie odpadów na sąsiednią działkę może stanowić podstawę do uznania takiego interesu. W związku z tym NSA oddalił skargę kasacyjną organu.

Asystent AI do analizy prawnej

Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.

Analiza orzecznictwa Badanie przepisów Odpowiedzi na pytania Drafting pism
Wypróbuj Asystenta AI

Zagadnienia prawne (2)

Odpowiedź sądu

Tak, właściciel sąsiedniej nieruchomości może posiadać interes prawny do bycia stroną postępowania o usunięcie odpadów, jeśli wykaże konkretny, indywidualny i obiektywnie sprawdzalny interes prawny, który znajduje potwierdzenie w okolicznościach faktycznych, np. w negatywnym oddziaływaniu odpadów na jego nieruchomość.

Uzasadnienie

Sąd uznał, że ustalenie stron postępowania powinno opierać się na art. 28 k.p.a., a przepisy ustawy o odpadach nie wyłączają możliwości uznania za stronę osób innych niż posiadacz odpadów lub właściciel nieruchomości. Negatywne oddziaływanie odpadów na sąsiednią działkę może uzasadniać status strony.

Rozstrzygnięcie

Decyzja

odrzucono_skargę

Przepisy (10)

Główne

u.o. art. 26 § ust. 2

Ustawa z dnia 14 grudnia 2012 r. o odpadach

Reguluje prowadzenie postępowania z urzędu w celu usunięcia odpadów. Nie wyłącza możliwości udziału innych stron niż posiadacz odpadów lub władający powierzchnią ziemi, jeśli wykażą one interes prawny na podstawie art. 28 k.p.a.

k.p.a. art. 28

Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego

Definiuje stronę postępowania administracyjnego na podstawie posiadania interesu prawnego.

Pomocnicze

u.o. art. 16

Ustawa z dnia 14 grudnia 2012 r. o odpadach

Formułuje ogólną zasadę gospodarki odpadami, nie stanowi podstawy do ustalenia interesu prawnego stron postępowania o usunięcie odpadów dla osób niebędących posiadaczami odpadów lub władającymi powierzchnią ziemi.

u.o. art. 18

Ustawa z dnia 14 grudnia 2012 r. o odpadach

Statuuje przesłanki stosowania hierarchii sposobów postępowania z odpadami, nie stanowi podstawy do ustalenia interesu prawnego stron postępowania o usunięcie odpadów dla osób niebędących posiadaczami odpadów lub władającymi powierzchnią ziemi.

p.p.s.a. art. 145 § § 1 pkt 1 lit. c

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Dotyczy podstaw uchylenia decyzji przez sąd administracyjny pierwszej instancji.

k.p.a. art. 138 § § 1 pkt 3

Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego

Reguluje umorzenie postępowania odwoławczego przez organ odwoławczy.

p.p.s.a. art. 183 § § 1

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Określa zakres rozpoznania sprawy przez Naczelny Sąd Administracyjny w granicach skargi kasacyjnej.

p.p.s.a. art. 184

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Podstawa prawna oddalenia skargi kasacyjnej.

k.c. art. 140

Kodeks cywilny

Dotyczy prawa własności.

k.c. art. 144

Kodeks cywilny

Dotyczy immisji, czyli ograniczeń w korzystaniu z nieruchomości sąsiednich.

Argumenty

Skuteczne argumenty

Właściciele sąsiednich nieruchomości mogą mieć interes prawny w postępowaniu o usunięcie odpadów, jeśli wykażą negatywne oddziaływanie na ich nieruchomości. Ustalenie stron postępowania powinno następować na podstawie art. 28 k.p.a., a przepisy ustawy o odpadach nie wyłączają możliwości udziału innych stron.

Odrzucone argumenty

Przepisy art. 16 i 18 ustawy o odpadach nie stanowią podstawy do wywiedzenia interesu prawnego właściciela sąsiedniej nieruchomości w postępowaniu o usunięcie odpadów. Stronami postępowania o usunięcie odpadów mogą być wyłącznie posiadacz odpadów lub władający powierzchnią ziemi.

Godne uwagi sformułowania

Istota zarzutów skargi kasacyjnej sprowadza się do zakwestionowania stanowiska Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego, że skarżący L.N., Ł. M., S. K. i J.F. posiadają interes prawny w byciu stroną postępowania o usunięcie odpadów z miejsca nieprzeznaczonego do ich składowania. Rację ma Sąd I instancji, że definicja strony postępowania wynika z art. 28 k.p.a. i to na tej podstawie powinny zostać ustalone strony postępowania prowadzonego w trybie art. 26 ust. 2 ustawy o odpadach. Nie można więc a priori przyjąć, że art. 26 ust. 2 ustawy o odpadach wyłącza możliwość udziału innych niż posiadacz odpadów stron postępowania. W przypadku postępowania toczącego się w oparciu o art. 28 k.p.a. możliwe jest ustalenie, że do kręgu osób zainteresowanych należą także inne osoby niż posiadacz odpadów, w oparciu o art. 28 k.p.a. w związku z art. 140 i art. 144 k.c.

Skład orzekający

Teresa Zyglewska

przewodniczący sprawozdawca

Olga Żurawska-Matusiak

sędzia

Ireneusz Dukiel

sędzia del. WSA

Informacje dodatkowe

Wartość precedensowa

Siła: Wysoka

Powoływalne dla: "Ustalanie kręgu stron w postępowaniach administracyjnych dotyczących usuwania odpadów, zwłaszcza w kontekście interesu prawnego właścicieli nieruchomości sąsiednich."

Ograniczenia: Orzeczenie dotyczy specyficznej sytuacji związanej z ustawą o odpadach i art. 26 ust. 2 k.p.a., ale jego zasady dotyczące ustalania interesu prawnego mogą być stosowane analogicznie w innych postępowaniach administracyjnych.

Wartość merytoryczna

Ocena: 7/10

Sprawa dotyczy ważnego zagadnienia interesu prawnego w postępowaniach administracyjnych, które ma szerokie zastosowanie. Pokazuje, jak prawo chroni obywateli przed negatywnymi skutkami działań sąsiadów, nawet jeśli nie są oni bezpośrednio stronami postępowania.

Czy sąsiad może zmusić Cię do sprzątnięcia śmieci? NSA wyjaśnia, kto ma prawo głosu w sprawach odpadów.

Sektor

ochrona środowiska

Asystent AI dla prawników

Twój asystent do analizy prawnej

Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.

Analiza orzecznictwa i przepisów
Drafting pism i dokumentów
Odpowiedzi na pytania prawne
Pogłębiona analiza z doktryny

Powiązane tematy

Pełny tekst orzeczenia

Oryginał, niezmieniony
III OSK 1429/22 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2024-03-21
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2022-06-10
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Ireneusz Dukiel
Olga Żurawska - Matusiak
Teresa Zyglewska /przewodniczący sprawozdawca/
Symbol z opisem
6135 Odpady
Hasła tematyczne
Odpady
Sygn. powiązane
II SA/Rz 1786/21 - Wyrok WSA w Rzeszowie z 2022-03-15
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy
Dz.U. 2021 poz 779
art. 16, art. 18, art. 26 ust. 2
Ustawa z dnia 14 grudnia 2012 r. o odpadach - t.j.
Dz.U. 2022 poz 2000
art. 28
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - t.j.
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Teresa Zyglewska (spr.) Sędziowie: Sędzia NSA Olga Żurawska-Matusiak Sędzia del. WSA Ireneusz Dukiel po rozpoznaniu w dniu 21 marca 2024 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Tarnobrzegu od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie z dnia 15 marca 2022 r., sygn. akt II SA/Rz 1786/21 w sprawie ze skargi L.N., Ł.M., S.K. i J.F. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Tarnobrzegu z dnia 27 września 2021 r., nr SKO.402.ŚO.1803.85.2021 w przedmiocie umorzenia postępowania odwoławczego oddala skargę kasacyjną.
Uzasadnienie
Wyrokiem z 15 marca 2022 r., sygn. akt II SA/Rz 1786/21 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie (dalej: Sąd I instancji, WSA) po rozpoznaniu skargi L.N., Ł.M., S.K. i J.F. (dalej: skarżący) uchylił decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Tarnobrzegu z 27 września 2021 r., nr SKO.402.ŚO.1803.85.2021 w przedmiocie umorzenia postępowania odwoławczego oraz zasądził od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Tarnobrzegu na rzecz skarżących solidarnie kwotę 680 złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.
Z powyższym rozstrzygnięciem nie zgodziło się Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Tarnobrzegu (dalej: organ, SKO, Kolegium) i w skardze kasacyjnej, zaskarżając wyrok w całości zarzuciło mu:
I. naruszenie prawa materialnego przez błędną jego wykładnię i niewłaściwe zastosowanie, to jest art. 26 w zw. z art. 16 i art. 18 ustawy z dnia 14 grudnia 2012 r. o odpadach (Dz. U. z 2021 r., poz. 779 ze zm.; dalej: ustawa o odpadach) stanowiącego o obowiązku usunięcia odpadów zgromadzonych w miejscach do tego nieprzeznaczonych przez uznanie, że w postępowaniu o nakazanie usunięcia odpadów regulacja art. 26 ustawy o odpadach nie ogranicza kręgu stron do posiadacza odpadów lub podmiotu władającego powierzchnią ziemi, gdyż interes prawny w tym postępowaniu może mieć właściciel sąsiedniej nieruchomości, a zasadniczym, materialnoprawnym źródłem interesu prawnego właścicieli sąsiednich działek w sprawie, o której mowa w art. 26 ustawy o odpadach są przepisy tej ustawy, to jest art. 16 ustawy, stanowiący dyrektywę postępowania osób i organów, niespełniający skutku bezpośredniego oraz art. 18 ustawy podczas, gdy to przepis art. 26 ust. 4 ustawy wyznacza krąg stron postępowania prowadzonego z urzędu w celu usunięcia odpadów, ograniczając go do osób wskazanych w jego dyspozycji jako zobowiązanych do ich usunięcia, zaś art. 16 ustawy o odpadach stanowi jedynie normę dyrektywną i zobowiązującą i nie może być uznany za źródło interesu prawnego podmiotów niebędących posiadaczami odpadów lub władającymi powierzchnią ziemi, na której są one nielegalnie składowane w sprawie, o której mowa w art. 26 ustawy oraz stanowić podstawy do formułowania na jego podstawie interesu prawnego właścicieli sąsiednich nieruchomości w tym postępowaniu; czy też art. 18 ustawy, który wskazuje jedynie przesłanki stosowania hierarchii sposobów postępowania z odpadami;
II. naruszenie prawa procesowego w sposób, który mógł mieć istotny wpływ na wynik sprawy, to jest art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w zw. z art. 138 § 1 pkt 3 k.p.a. przez uchylenie decyzji ze względu na przyjęcie przez Sąd, że skarżący będący właścicielami sąsiedniej działki mają interes prawny w postępowaniu toczącym się w trybie art. 26 ustawy o odpadach i w wyniku tego uchylił decyzję o umorzeniu postępowania odwoławczego, mimo że skarżącym w postępowaniu opartym na treści art. 26 ustawy o odpadach nie przysługiwał status strony tego postępowania i nie byli oni legitymowani do wniesienia odwołania, co obligowało organ do umorzenia postępowania odwoławczego w oparciu o przepis art. 138 § 1 pkt 3 k.p.a.
Wobec tak sformułowanych zarzutów organ wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku i oddalenie skargi, względnie uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji oraz zasądzenie kosztów postępowania sądowego według norm przepisanych, w tym kosztów postępowania kasacyjnego, kosztów zastępstwa oraz kosztów poniesionych przed Sądem I instancji. Ponadto organ oświadczył, że zrzeka się rozprawy.
W uzasadnieniu SKO przedstawiło argumentację przemawiającą za zasadnością skargi kasacyjnej.
Zdaniem SKO, dokonana przez Sąd I instancji wykładnia przepisu art. 26 ustawy o odpadach, poprzez uznanie, że źródłem interesu prawnego skarżących są przepisy ustawy, a ocena prawna interesu prawnego skarżących powinna być dokonana z uwzględnieniem art. 16 i art. 18 ustawy nie może być akceptowana.
Organ zauważył, że w rozstrzyganej sprawie odwołanie wniesione zostało od decyzji wydanej na podstawie art. 26 ust. 1 ustawy o odpadach, w myśl którego posiadacz odpadów jest obowiązany do niezwłocznego usunięcia odpadów z miejsca nieprzeznaczonego do ich składowania lub magazynowania. Zgodnie z treścią art. 3 pkt 19 ustawy przez posiadacza odpadów rozumie się wytwórcę odpadów lub osobę fizyczną, osobę prawną oraz jednostkę organizacyjną nieposiadającą osobowości prawnej będącą w posiadaniu odpadów; domniemywa się, że władający powierzchnią ziemi jest posiadaczem odpadów znajdujących się na nieruchomości. Jak wynika z treści art. 26 ust. 2 ustawy o odpadach, organ wydaje decyzję w tym przedmiocie z urzędu, a nie na wniosek strony. W ocenie SKO, pisma skarżących wnioskujące o wydanie nakazu usunięcia odpadów z nieruchomości i wnioski do działania w tej sprawie stanowiły zatem jedynie informację o zaistniałych nieprawidłowościach. Przez sam fakt złożenia skargi na działanie właściciela sąsiedniej nieruchomości skarżący nie stali się stroną postępowania podjętego z urzędu, zgodnie z zasadą oficjalności.
Organ wskazał, że za stronę postępowania wszczętego z urzędu, na podstawie art. 26 ust. 2 ustawy o odpadach nie można uznać podmiotu tylko z tej przyczyny, że jest on właścicielem sąsiedniej nieruchomości i składał wnioski o usunięcie odpadów. Podkreślono, że skarżącym nie służy przymiot strony postępowania w sprawie usunięcia odpadów, pomimo że są oni właścicielem nieruchomości potencjalnie narażonej na niekorzystne oddziaływanie odpadów pochodzące z sąsiednich nieruchomości. W ocenie organu skoro skarżący nie są posiadaczem odpadów, które zlokalizowane są lub były na działce nr [...], jak i podmiotem władającym tymi nieruchomościami, to nie legitymuje się statusem strony postępowania administracyjnego prowadzonego w przedmiocie wydania nakazu usunięcia odpadów w oparciu o art. 26 ustawy o odpadach.
Zdaniem SKO uzasadniony jest wniosek, że adresatami nakazu ujętego w art. 16 ustawy o odpadach są zarówno organy władzy publicznej, jak i podmioty indywidualne objęte jego dyspozycją. W oparciu o to organy administracji publicznej powinny więc realizować powierzone im kompetencje w duchu tej zasady ogólnej gospodarki odpadami, co dotyczy zadań organizatorskich, wykonawczych oraz reglamentacyjnych. Zachowanie zaś podmiotu indywidualnego podlega ocenie przez pryzmat nakazu z art. 16 ustawy, gdyż ustawodawca wprowadził wiele rozwiązań mających na celu wyciągnięcie negatywnych konsekwencji prawnych w razie naruszenia obowiązku z art. 16. Organ zauważył, że w tym kontekście powstać muszą wątpliwości co do tego, czy art. 16 ustawy o odpadach może stanowić samodzielną podstawę prawną umożliwiającą wyciągnięcie konsekwencji z naruszenia przez podmiot indywidualny ujętego w nim nakazu, a także czy może stanowić normę stanowiącą podstawę interesu prawnego skarżących do kwestionowania zapadłych rozstrzygnięć w oparciu o przepis art. 26 ust. 2 ustawy o odpadach.
Podsumowując organ wskazał, że przyjęte przez ustawodawcę podejście w odniesieniu do zasady z art. 16 skłania do uznania, że co do zasady artykuł ten nie może stanowić samodzielnej podstawy umożliwiającej wyciągnięcie wobec podmiotu indywidualnego konsekwencji w razie jego naruszania. Ustawodawca w art. 16 sformułował wymóg w sposób pozytywny - zapewnienie ochrony życia i zdrowia ludzi oraz środowiska, jednakże w przykładowym i otwartym katalogu sposobów służących urzeczywistnieniu tego celu formułuje ten wymóg w sposób negatywny - zakaz powodowania zagrożenia, uciążliwości, czy niekorzystnych skutków dla elementów tych dóbr chronionych. Utożsamia więc w ten sposób stan ochrony ze stanem wolnym od zagrożeń, a tym bardziej zaistnienia uszczerbku w tych dobrach, co stanowić musi punkt wyjścia przy stosowaniu tego przepisu. Zdaniem SKO, skłania to również do wniosku, że przepis art. 16 ustawy nie może być uznany za źródło interesu prawnego podmiotów niebędących posiadaczami odpadów lub władających powierzchnią ziemi na której są one nielegalnie składowane, w sprawie o której mowa w art. 26 ustawy - zakaz składowania lub magazynowania odpadów w miejscu do tego nieprzeznaczonym.
W ocenie SKO uzasadniony jest wniosek, że w realizacji dyspozycji art. 26 ustawy o odpadach w charakterze strony postępowania może brać udział tylko posiadacz odpadów oraz ewentualnie władający powierzchnią ziemi, jeżeli nie jest nim posiadacz odpadów (taki przypadek w niniejszej sprawie nie zachodzi). Adresatem decyzji nakazującej usunięcie odpadów z miejsca nieprzeznaczonego do ich składowania lub magazynowania może być tylko któryś z tych podmiotów. Zauważono, że w niniejszej sprawie jest nim posiadacz odpadów, który jest jednocześnie właścicielem gruntu (władającym powierzchnią ziemi), na którym odpady zostały zgromadzone. Na nim bowiem ciąży, z mocy samego prawa, obowiązek niezwłocznego usunięcia odpadów.
W świetle powyższej regulacji prawnej oraz odnoszącego się do niej orzecznictwa, zdaniem organu, skarżącym w niniejszym postępowaniu, opartym na treści art. 26 ustawy o odpadach, nie przysługiwał status strony tego postępowania. Wskazano, że w okolicznościach przedmiotowej sprawy brak jest podstaw do uznania przez Sąd l instancji, iż skarżący mają interes prawny w prowadzeniu postępowania i rozstrzygnięciu, w oparciu o art. 26 ustawy o odpadach, kwestii usunięcia odpadów należących do innych osób i składowanych na terenie nienależącym do nich, stanowiącym własność adresata decyzji, który z mocy prawa jest zobowiązany do ich usunięcia. W ocenie SKO właściciel sąsiedniej nieruchomości może mieć w tej sprawie co najwyżej interes faktyczny, który jednak nie daje mu prawa do uczestniczenia w postępowaniu administracyjnym zmierzającym do wydania decyzji na podstawie art. 26 ust. 2 ustawy o odpadach i kwestionowania prawidłowości przeprowadzonego w sprawie postępowania.
W konsekwencji, zdaniem organu, przepis art. 26 ustawy o odpadach nie może również stanowić podstawy ochrony prawa własności. Organ zauważył, że ochroną interesu prawnego w tym zakresie zajmują się sądy powszechne, a nie organy administracji, których celem jest ochrona szeroko rozumianego interesu publicznego oraz interesu indywidualnego, chronionego przez konkretne przepisy administracyjnego prawa materialnego. SKO stoi na stanowisku, że skarżącym przysługuje ochrona interesu indywidualnego w zakresie prawa własności, lecz realizowana w drodze roszczenia dochodzonego za pomocą powództwa cywilnego przed sądem powszechnym. Z przepisów ustawy o odpadach nie można natomiast wywieść interesu prawnego, wynikającego z konstytucyjnej ochrony własności indywidualnej, jak i z prawa cywilnego, który dawałby uprawnienia strony w sprawie usunięcia odpadów na sąsiedniej działce.
Organ wskazał, że zaskarżony wyrok został wydany w wyniku błędnej interpretacji art. 26 ustawy o odpadach i niewłaściwym jego zastosowaniu. Za stronę postępowania wszczętego z urzędu na podstawie art. 26 ustawy o odpadach nie można uznać podmiotu tylko z tej przyczyny, że jest właścicielem sąsiedniej nieruchomości i złożył podanie o usunięcie odpadów. Podkreślono, że z akt sprawy wynika, iż skarżący nie są właścicielami nieruchomości (działek), objętych postępowaniem administracyjnym stanowiącym przedmiot skargi; nie są więc posiadaczami odpadów, jak też nie władają powierzchnią ziemi objętą postępowaniem prowadzonym na podstawie art. 26 ustawy o odpadach. Ich interes w sprawie mógł być oceniany jedynie jako interes faktyczny, co obligowało organ do umorzenia postępowania odwoławczego w oparciu o przepis art. 138 § 1 pkt 3 k.p.a.
W tych okolicznościach w ocenie organu zaskarżony wyrok zapadł z naruszeniem prawa procesowego w sposób, który mógł mieć istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w zw. z art. 138 § 1 pkt 3 k.p.a. w wyniku uchylenia decyzji, ze względu na przyjęcie przez Sąd I instancji, że skarżący będący właścicielami sąsiedniej działki mają interes prawny w postępowaniu toczącym się w trybie art. 26 ustawy o odpadach mimo, że skarżącym w postępowaniu opartym na treści art. 26 ustawy o odpadach nie przysługiwał status strony tego postępowania i nie byli oni legitymowani do wniesienia odwołania, co obligowało organ do umorzenia postępowania odwoławczego w oparciu o przepis art. 138 § 1 pkt 3 k.p.a.
Jednocześnie organ wskazał, że wniesienie skargi kasacyjnej stało się konieczne również ze względu na niejednolitość orzecznictwa sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie w sprawach dotyczących przedmiotu rozstrzygnięcia. W wyroku z 25 października 2018 r., sygn. akt II SA/Rz 781/18 w analogicznym stanie faktycznym WSA bowiem oddalił skargę na decyzję SKO o umorzeniu postępowania uznając, że skarżący nie byli jego stroną. Sąd uznał za słuszne stanowisko SKO, że przepisy ustawy o odpadach nie wskazują sposobu ustalania kręgu stron postępowania prowadzonego w przedmiocie wydania nakazu usunięcia odpadów, a skarżący nie legitymował się statusem strony postępowania administracyjnego prowadzonego w przedmiocie wydania nakazu usunięcia odpadów w oparciu o art. 26 ustawy o odpadach. Uznał zatem Sąd, że okoliczność ta obligowała organ odwoławczy do wydania decyzji o umorzeniu postępowania odwoławczego na podstawie art. 138 § 1 pkt 3 k.p.a. W wyniku wniesionej skargi kasacyjnej Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z 23 lutego 2022 r., sygn. akt III OSK 870/21 oddalił skargę.
Tymczasem zaskarżonym wyrokiem Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w analogicznym stanie faktycznym prezentuje stanowisko, że "wszystkie podmioty, na których życie lub zdrowie mogą negatywnie oddziaływać działania posiadacza odpadów mają interes prawny w sprawie o nakazanie usunięcia odpadów z miejsc do tego nieprzeznaczonych". Ocena zaś prawna interesu skarżących powinna być dokonana z uwzględnieniem przedstawionej wykładni art. 16, art. 18 i art. 26 ustawy o odpadach w zw. z art. 28 k.p.a. przy czym z regulacji art. 26 ustawy nie można wywodzić ograniczenia co do wyznaczenia kręgu stron postępowania w sprawie usunięcia odpadów.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Stosownie do treści art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2023 r., poz. 1634 t.j.; dalej: p.p.s.a.) Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania, której przesłanki enumeratywnie wymienione w art. 183 § 2 p.p.s.a. w niniejszej sprawie nie występują. Oznacza to, że przytoczone w skardze kasacyjnej przyczyny wadliwości prawnej zaskarżonego wyroku determinują zakres kontroli dokonywanej przez sąd II instancji, który w odróżnieniu od sądu I instancji nie bada całokształtu sprawy, lecz tylko weryfikuje zasadność zarzutów podniesionych w skardze kasacyjnej.
Skarga kasacyjna nie jest zasadna, albowiem wyrok pomimo częściowo błędnego uzasadnienia odpowiada prawu.
Istota zarzutów skargi kasacyjnej sprowadza się do zakwestionowania stanowiska Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego, że skarżący L.N., Ł. M., S. K. i J.F. posiadają interes prawny w byciu stroną postępowania o usunięcie odpadów z miejsca nieprzeznaczonego do ich składowania.
Rację ma Sąd I instancji, że definicja strony postępowania wynika z art. 28 k.p.a. i to na tej podstawie powinny zostać ustalone strony postępowania prowadzonego w trybie art. 26 ust. 2 ustawy o odpadach.
Niezasadnie jednak Sąd I instancji wywiódł, że interes prawny skarżących do bycia stroną postępowania w przedmiocie usunięcia odpadów z miejsca do tego nieprzeznaczonego wynika z art. 16 i 18 ustawy z dnia 14 grudnia 2012 r. o odpadach (Dz. U. z 2020r., poz. 797, dalej: u.o).
Art. 16 u.o. stanowi, że "Gospodarkę odpadami należy prowadzić w sposób zapewniający ochronę życia i zdrowia ludzi oraz środowiska, w szczególności gospodarka odpadami nie może:
1) powodować zagrożenia dla wody, powietrza, gleby, roślin lub zwierząt;
2) powodować uciążliwości przez hałas lub zapach;
3) wywoływać niekorzystnych skutków dla terenów wiejskich lub miejsc o szczególnym znaczeniu, w tym kulturowym i przyrodniczym".
Przepis ten formułuje zasadę ogólną dotyczącą gospodarki odpadami. Nie stanowi więc normy prawnej w oparciu, o którą można by ustalić istnienie lub brak interesu prawnego do bycia stroną postępowania w sprawie dotyczącej usunięcia odpadów, dla osoby która nie jest posiadaczem odpadów lub właścicielem nieruchomości, stanowiącej miejsce nieprzeznaczone do składowania lub magazynowania odpadów.
W myśl zaś art. 18 u.o. "1.Każdy, kto podejmuje działania powodujące lub mogące powodować powstanie odpadów, powinien takie działania planować, projektować i prowadzić przy użyciu takich sposobów produkcji lub form usług oraz surowców i materiałów, aby w pierwszej kolejności zapobiegać powstawaniu odpadów lub ograniczać ilość odpadów i ich negatywne oddziaływanie na życie i zdrowie ludzi oraz na środowisko, w tym przy wytwarzaniu produktów, podczas i po zakończeniu ich użycia.
2. Odpady, których powstaniu nie udało się zapobiec, posiadacz odpadów w pierwszej kolejności jest obowiązany poddać odzyskowi.
3. Odzysk, o którym mowa w ust. 2, polega w pierwszej kolejności na przygotowaniu odpadów przez ich posiadacza do ponownego użycia lub poddaniu recyklingowi, a jeżeli nie jest to możliwe z przyczyn technologicznych lub nie jest uzasadnione z przyczyn ekologicznych lub ekonomicznych - poddaniu innym procesom odzysku.
4. Przez recykling rozumie się także recykling organiczny polegający na obróbce tlenowej, w tym kompostowaniu, lub obróbce beztlenowej odpadów, które ulegają rozkładowi biologicznemu w kontrolowanych warunkach przy wykorzystaniu mikroorganizmów, w wyniku której powstaje materia organiczna lub metan; składowanie na składowisku odpadów nie jest traktowane jako recykling organiczny.
5. Odpady, których poddanie odzyskowi nie było możliwe z przyczyn, o których mowa w ust. 3, posiadacz odpadów jest obowiązany unieszkodliwiać.
6. Składowane powinny być wyłącznie te odpady, których unieszkodliwienie w inny sposób było niemożliwe z przyczyn, o których mowa w ust. 3.
7. Unieszkodliwianiu poddaje się te odpady, z których uprzednio wysegregowano odpady nadające się do odzysku".
Przepis ten statuuje przesłanki stosowania hierarchii sposobów postępowania z odpadami i podobnie jak powołany wyżej art. 16 u.o. nie zawiera takich regulacji w oparciu, o które można by wywieść, że skarżącym przysługiwał interes prawny w byciu stroną przedmiotowego postępowania.
Jak zasadnie zauważył Sąd I instancji, normy te są normami celowo-kierunkowymi, nie zawierają więc regulacji, które stanowiłyby przesłankę do wywiedzenia istnienia interesu skarżących do bycia stroną postępowania w rozpoznawanej sprawie.
Nie jest jednak zasadne stanowisko skarżącego kasacyjnie organu, że przymiot strony w postępowaniu o usunięcie odpadów z miejsca do tego nieprzeznaczonego wywieść można tylko z art. 26 ust. 2 o.p., a co za tym idzie stroną takiego postępowania może być tylko posiadacz odpadów lub właściciel nieruchomości, na której się one znajdują.
W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego okoliczność, że przepis ten nakłada określone obowiązki wyłącznie na posiadacza odpadów oraz, że postępowanie to jest prowadzone z urzędu nie ma znaczenia dla ustalenia kręgu stron postępowania. Strony postępowania muszą być bowiem ustalone na podstawie art. 28 k.p.a., a więc w oparciu o interes prawny, który jest konkretny, indywidualny, aktualny i sprawdzalny obiektywnie, a jego istnienie znajduje potwierdzenie w okolicznościach faktycznych, będących przesłankami zastosowania przepisu prawa materialnego. Nie można więc a priori przyjąć, że art. 26 ust. 2 ustawy o odpadach wyłącza możliwość udziału innych niż posiadacz odpadów stron postępowania. Przepisy ustawy o odpadach nie przewidują bowiem żadnych wyjątków w zakresie stron postępowania w sprawie nałożenia obowiązku niezwłocznego usunięcia odpadów. Tego rodzaju ograniczenie przewiduje art. 170 ustawy o odpadach, ale dotyczy on wyłącznie postępowań w sprawach zezwolenia na zbieranie odpadów, zezwolenia na przetwarzanie odpadów, zezwolenia na zbieranie i przetwarzanie odpadów, decyzji zatwierdzającej instrukcję prowadzenia składowiska odpadów, zgody na zamknięcie składowiska odpadów lub jego wydzielonej części oraz zgody na wydobywanie odpadów ze składowiska odpadów. Przepis ten stanowi regulację wyjątkową i nie może być interpretowany rozszerzająco (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 28 listopada 2018 r., sygn. akt II OSK 2917/16).
W rozpoznanej sprawie odwołujący wskazywali na składowanie na działce nr [...] odpadów niebezpiecznych, w tym odpadów, które mogą negatywnie wpływać na wody i glebę także na nieruchomości sąsiedniej. Nie można więc a priori przyjąć, że okoliczności te nie świadczą, iż nie ma to znaczenia dla oddziaływania na działkę sąsiednią, jeśli graniczy ona bezpośrednio z działką, na której znajdują się odpady. Oznacza to, że w przypadku postępowania toczącego się w oparciu o art. 28 k.p.a. możliwe jest ustalenie, że do kręgu osób zainteresowanych należą także inne osoby niż posiadacz odpadów, w oparciu o art. 28 k.p.a. w związku z art. 140 i art. 144 k.c.
Powyższa argumentacja przesądza jednocześnie o niezasadności zarzutu skargi kasacyjnej dotyczącego naruszenia art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w zw. z art. 138 § 1 pkt 3 k.p.a. Wojewódzki Sąd administracyjny zasadnie bowiem uchylił zaskarżoną decyzję.
Mając na względzie powyższe skarga kasacyjna został oddalona w oparciu o art. 184 p.p.s.a.

Potrzebujesz pomocy prawnej?

Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.

Zadaj pytanie Asystentowi AI