III OSK 1416/24

III OSK 1416/24 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2025-11-04
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2024-05-02
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Piotr Korzeniowski /przewodniczący/
Sławomir Pauter
Teresa Zyglewska /sprawozdawca/
Symbol z opisem
6091 Przywrócenie stosunków wodnych na gruncie lub wykonanie urządzeń zapobiegających szkodom
Hasła tematyczne
Wodne prawo
Sygn. powiązane
II SA/Rz 1294/23 - Wyrok WSA w Rzeszowie z 2024-02-07
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy
Dz.U. 2022 poz 2625
art. 234 ust 3
Ustawa z dnia 20 lipca 2017 r. Prawo wodne (t. j.)
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Piotr Korzeniowski Sędziowie: Sędzia NSA Teresa Zyglewska (spr.) Sędzia del. WSA Sławomir Pauter po rozpoznaniu w dniu 4 listopada 2025 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej B.K. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie z dnia 7 lutego 2024 r., sygn. akt II SA/Rz 1294/23 w sprawie ze skargi B.K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Rzeszowie z dnia 6 czerwca 2023 r., nr SKO.4171/34/2023 w przedmiocie naruszenia stanu wody na gruncie oddala skargę kasacyjną.
Uzasadnienie
Wyrokiem z 7 lutego 2024 r., sygn. akt II SA/Rz 1294/23 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie (dalej: Sąd I instancji, WSA) oddalił skargę B.K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Rzeszowie (dalej: Kolegium, SKO organ odwoławczy) z 6 czerwca 2023 r., nr SKO.4171/34/2023 utrzymującą w mocy decyzję Burmistrza B. (dalej: Burmistrz, organ I instancji) z 30 marca 2023 r., nr ROS.6331.7.2021 w przedmiocie naruszenia stanu wody na gruncie.
Z powyższym rozstrzygnięciem nie zgodziła się B.K. (dalej: skarżąca, skarżąca kasacyjnie) i w skardze kasacyjnej zarzuciła zaskarżonemu wyrokowi naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy poprzez niewłaściwe zastosowanie przepisu:
a) art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (dalej: k.p.a.) przez niezasadne utrzymanie w mocy przez organ II instancji decyzji organu I instancji w sytuacji, gdy braki dowodowe, w szczególności zarzuty co do braków opinii biegłego powinny uzasadniać uchylenie decyzji w całości;
b) art. 7 k.p.a., art. 8 k.p.a. w związku z art. 77 § 1-4 k.p.a. polegające na nieprzyjęciu, że organ I i II instancji zaniechał podjęcia wszelkich czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego, a ustalenia stanu faktycznego są błędne i niepełne, w szczególności:
I. nie zostały przez organy i Sąd uwzględnione zarzuty skarżącej co do braków opinii biegłego - ekspertyzy hydrologicznej polegające na wykonaniu oględzin i badania obszaru granicy działek wyłącznie na jednokrotnej obserwacji podczas pory suchej, gdy od wielu tygodni nie padał deszcz i niezleceniu biegłemu obserwacji w okresie, gdy deszcz pada i dochodzi do zalewania nieruchomości sąsiedniej, choć sam biegły oparł się na wizualnych objawach zalewania, który w okresie suchym nie dostrzegł, nieuwzględnieniu przez biegłego faktu, że utwardzenie granicy ma długość wyłącznie 30.80 metra, a długość granicy to 39 metrów, co powoduje, że ostatnie 8.20 metra stanowi większy odpływ na działkę skarżącej, braku oceny przez biegłego czy zmiana stosunków wodnych prowadzi do zwiększenia zalewania nieruchomości skarżącej w przypadku opadów ponadnormatywnych, braku oceny przez biegłego czy poziomy działek zostały zmienione, czy podwyższono działkę sąsiednią w stosunku do działki skarżącej, co ma istotne znaczenie z punktu widzenia tego, że zmiana poziomów działek również w przyszłości powodować będzie powstawanie szkody po stronie skarżącej;
II. ustalenie bez jakiegokolwiek postępowania dowodowego, że opady w dniu 18 lipca 2021 r. miały charakter ponadnormatywny i w związku z tym nie mogą stanowić podstawy oceny stosunków wodnych;
III. ustalenie, że skarżąca nie przedstawiła dowodów na okoliczność, że na działce zalega woda lub poniosła inną szkodę, w sytuacji, gdy organ nie wzywał jej do przedstawienia dowodów na powyższe okoliczności, a następnie oparł się na braku wykazania szkody jako przesłaniu nierozstrzygania w przedmiocie obowiązków z art. 234 ust. 3 ustawy Prawo wodne (dalej: u.p.w.) - co stanowiło rażące naruszenie zasady wyrażonej w art. 8 k.p.a., skarżąca mogła bowiem oczekiwać, że jeżeli organ potrzebuje dla rozstrzygnięcia zgodnego z wnioskiem udokumentowania szkody, to ją o to wezwie przed zakończeniem postępowania, a nadto pominięto w zupełności złożone do organu kolorowe zdjęcia obrazujące stan działki skarżącej w sąsiedztwie działki z p. G., a rozstrzygnięcie oparto na czarno-białych zdjęciach, co doprowadziło do zniekształcenia przedstawionych dowodów;
c) art. 141 § 4 p.p.s.a. poprzez niepełną ocenę stanu faktycznego oraz podstaw prawnych wyroku i przedstawienie stanu faktycznego w sposób, który faktycznie uniemożliwia ocenę, które z ustaleń organu I i II instancji Wojewódzki Sąd Administracyjny podziela lub dokonuje własnych ustaleń, a jakim zakresie dokonuje cytatu z uzasadnienia decyzji, a także poprzez pominięcie części podniesionych w skardze zarzutów oraz treści dokumentów znajdujących się w aktach sprawy, w tym dokumentacji zdjęciowej przedłożonej w postępowaniu przez skarżącą, a obrazującą zalewanie jej nieruchomości oraz poniesione szkody w uprawach roślin;
wskazane naruszenia prawa skutkowały błędnym zastosowaniem art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a oraz art. 150 i art. 151 p.p.s.a poprzez przyjęcie przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie, że nie zachodziła podstawa dla uchylenia skarżonego orzeczenia.
Ponadto skarżąca zarzuciła zaskarżonemu wyrokowi naruszenie przepisów prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy przez błędną wykładnię przepisu art. 234 ust. 3 ustawy prawo wodne wskutek jego błędnej wykładni, zastosowania i uznania, że przyjęcie zasadności rozstrzygnięcia na gruncie postępowania z art. 234 ust. 3 u.p.w. nie jest uzasadnione w sytuacji ustalenia, że szkodliwy wpływ zmiany stanu wody występuje w sytuacjach, w których wody opadowe nie pozostają w normie, tj. poprzez zwiększenie stanu zalewania nieruchomości przy opadach nienormatywnych;
wskazane naruszenie prawa materialnego skutkowało błędnym zastosowaniem art, 145 § 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a oraz art. 150 i art. 151 p.p.s.a poprzez przyjęcie przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie, że nie zachodziła podstawa dla uchylenia skarżonego orzeczenia.
Wobec tak sformułowanych zarzutów skarżąca kasacyjnie wniosła o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i jego zmianę poprzez uchylenie decyzji organów obu instancji, ewentualnie uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy Sądowi I instancji do ponownego rozpoznania, a także zasądzenie na rzecz skarżącej kosztów postępowania według norm przepisanych. Jednocześnie skarżąca wskazała, że nie wnosi o rozpoznanie skargi kasacyjnej na rozprawie.
W uzasadnieniu przedstawiono argumentację przemawiającą za zasadnością skargi kasacyjnej.
W pierwszej kolejności wskazano, że zarówno organy orzekające w sprawie, jak i Wojewódzki Sąd Administracyjny przy rozstrzyganiu złożonej w sprawie skargi w ogóle nie uwzględniły materiału dowodowego, który skarżąca w sprawie przedłożyła, a to dokumentacji zdjęciowej, na której widoczne są ślady zalania i zagrzybienia jej nieruchomości po zalaniu. Skarżąca podniosła, że z dokumentacji zdjęciowej wynika fakt zalewania nieruchomości, na której znajduje się jej budynek mieszkalny, w którym na ścianach od strony zalania wystąpił grzyb - oraz zniszczenia wodą upraw roślinnych. Co więcej sama skarżąca także w tym przedmiocie do organu się zwracała i okoliczności te podnosiła. Stąd też, w jej ocenie, błędne i nieuzasadnione okolicznościami sprawy jest twierdzenie uzasadnienia wyroku i uzasadnienia skarżonych decyzji, jakoby brak było po stronie skarżącej realnej szkody wynikającej z naruszenia stosunków wodnych Skarżąca wskazała, iż przekazana przez nią dokumentacja zdjęciowa w formie elektronicznej - w kolorze - została zniekształcona poprzez jej przekazanie do akt sprawy - co Sąd pominął - w wersji czarno-białej co uniemożliwiało należytą weryfikację dowodów w sprawie. Skarżąca działała samodzielnie w przedmiotowym postępowaniu - nie była wzywana przez organ ani przez Sąd I instancji do złożenia dokumentacji w inny sposób - a co za tym idzie działała w przekonaniu, że zdjęcia w takiej formie jak przekazała stanowić będą dowód w sprawie.
Następnie zauważono, że ocena opinii biegłego dokonana przez organy oraz Sąd jest oceną niepełną, nieuwzględniającą szeregu zarzutów podniesionych przez skarżącą, a przez to nie powinna była stanowić zasadniczej podstawy rozstrzygnięcia w sprawie. Przede wszystkim skarżąca zarzuciła, iż opinia wykonywana była w okresie długotrwałej suszy, kiedy to brak było opadów, ziemia była sucha, stąd też nie jest niczym dziwnym, że biegły nie mógł doszukać się kolein wodnych, czy śladów wody odprowadzanej na nieruchomości skarżącej. W tym zakresie skarżąca podniosła, że znaczenie dla opinii i jej oceny w sprawie powinny mieć warunki atmosferyczne panujące przed jej wydaniem, skoro sam biegły odnosił się do oceny wizualnej braku śladów odpływu wody.
W ocenie skarżącej kasacyjnie, organ I i II instancji nie dokonał prawidłowej oceny stanu faktycznego, a WSA nie dokonał prawidłowej oceny prowadzonego przez nie postępowania i wydanych decyzji. Jeżeli bowiem do zalania nieruchomości skarżącej może dojść po zmianie stosunków wodnych, nawet wskutek zjawisk pogodowych odbiegających od normy - przy podniesionym powyżej zastrzeżeniu, że ocena nawałnicy z 18 lipca 2021 r. nie była przedmiotem postępowania dowodowego - opinia biegłego powinna odnieść się także do takiej sytuacji. Biegły kwestie te - objęte zarzutami skarżącej pominął, a zarówno organy administracji, jak i WSA pomimo zgłaszanych wad opinii przyjęły ją za poprawną i oparły na niej rozstrzygnięcie.
Skarżąca kasacyjnie za błędne uważa rozstrzygnięcie WSA w zakresie, w którym Sąd stwierdził brak "realnej szkody" determinuje rozstrzygnięcie sprawy poprzez brak przesłanek do orzeczenia na podstawie art. 234 ust. 3 u.p.w. Zdaniem skarżącej, nie jest to właściwa wykładnia treści powołanego przepisu. Podkreślono, że przyczyną powstałej szkody było sukcesywne dosypywanie ziemi, wyrównywanie i podnoszenie działki sąsiedniej w stosunku do poziomu działki skarżącej, wskutek czego powstała skarpa między działkami sąsiednimi. Zaznaczono, że przed budową domu przez sąsiadów skarżącej działki były równe, płynnie przechodziły jedne w drugie i między nimi nie było różnic w wysokości, nie było skarpy. Uprzednio bowiem działka skarżącej nigdy nie była zalewana, czy też ponadnormatywnie podtapiana, bo woda spływała zgodnie z naturalnym spadkiem do drogi - działki o nr ew. [...]. Kwestia dotychczas istniejącego stanu rzeczy na nieruchomościach sąsiednich oraz wcześniej istniejących stosunków wodnych została całkowicie pominięta w sprawie. Zmiana wysokości działek, ukierunkowanie odpływu wody na działkę skarżącej oraz posadowienie pełnego ogrodzenia od drogi nr ew. [...] są to bariery wcześniejszego naturalnego odpływu wody, która obecnie odpływa z działek p. G. tylko i wyłącznie na działkę skarżącej.
Zdaniem skarżącej kasacyjnie, istotne zwiększenie stopnia zalewania nieruchomości budowlanej przy wodach opadowych nawet przekraczających normę wskutek zmiany stosunków wodnych w porównaniu do stopnia zalania przed zmianą stosunków należy bowiem ocenić jako szkodliwą dla właściciela nieruchomości z punktu oceny zastosowania art. 234 ust. 3 u.p.w. Dla odprowadzania wód opadowych z nieruchomości podstawowe znaczenie ma bowiem dzienna ilość opadów, która może i niejednokrotnie odbiega od przeciętnej. Dla nieruchomości zalewanej realną szkodą jest zwiększony stopień jej zalania także przy wodach przekraczających normę. Znaczenie ma bowiem czy zalana zostanie cała nieruchomość, czy też wody zostaną odprowadzone przy dziennych opadach przekraczających średnią opadową.
Niezależnie od powyższego, podniesiono że Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie naruszył także przepisy postępowania poprzez naruszenie przepisu prawa procesowego, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, tj. przepisu art. 141 § 4 p.p.s.a. poprzez niepełną ocenę stanu faktycznego i przedstawienie go w sposób, który faktycznie uniemożliwia ocenę, które z ustaleń organu I i II instancji Wojewódzki Sąd Administracyjny podziela lub dokonuje własnych ustaleń. Podniesiono, iż dla oceny orzeczenia niezbędnym jest jasne sprecyzowanie, które z ustaleń WSA podzielił i dlaczego. W szczególności Wojewódzki Sąd Administracyjny w ogóle nie odniósł się ani nie przywołał dokumentacji zdjęciowej skarżącej, spływania wody na jej działkę nie odwołał się także do podnoszonych przez nią wielokrotnie kwestii zalania upraw.
Konkludując wskazano, że WSA w pewnym zakresie dokonał przytoczenia stanowiska organu II instancji, jednakże z treści uzasadnienia orzeczenia w ogóle nie wynika, czy stanowisko to w kwestiach, co do których się nie wypowiedział przyjął za własne i poprawne. WSA winien w sposób jasny oznaczyć, które dowody i okoliczności, a także ich ocenę prawną uznał za relewantne, a. które nie i dlaczego, gdyż ma to decydujący wpływ na wynik postępowania. Skarżąca podniosła, że w przedmiotowej sprawie wobec licznych naruszeń prawa procesowego, jak również znacznej wadliwości prowadzonego postępowania dowodowego zasadnym jest uchylenie zaskarżonego orzeczenia i ponowne przeprowadzenie postępowania dowodowego.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Stosownie do treści art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2024 r., poz. 935 ze zm.; dalej: p.p.s.a.) Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania, której przesłanki enumeratywnie wymienione w art. 183 § 2 p.p.s.a. w niniejszej sprawie nie występują. Oznacza to, że przytoczone w skardze kasacyjnej przyczyny wadliwości prawnej zaskarżonego wyroku determinują zakres kontroli dokonywanej przez sąd II instancji, który w odróżnieniu od sądu I instancji nie bada całokształtu sprawy, lecz tylko weryfikuje zasadność zarzutów podniesionych w skardze kasacyjnej.
Skarga kasacyjna nie jest zasadna i nie zasługuje na uwzględnienie.
W rozpoznawanej sprawie skarżąca domagała się wydania decyzji, o której mowa w art. 234 ust. 3 ustawy z dnia 20 lipca 2017 r. Prawo wodne (Dz.U. z 2022 r., poz. 2625 ze zm.; dalej: Prawo wodne). Zastosowanie tego przepisu możliwe jest po ustaleniu, czy właściciel gruntu dokonał zmiany stanu wody na gruncie oraz czy zmiany te szkodliwie wpływają na grunty sąsiednie. W orzecznictwie sądów administracyjnych wskazuje się, iż zastosowanie art. 234 ust. 3 ustawy Prawo wodne uzależnione jest od wystąpienia skutku w postaci szkody, zatem pomiędzy zmianą stanu wody na gruncie, a szkodliwym oddziaływaniem musi istnieć związek przyczynowo-skutkowy. Ustalenie tego związku wymaga odpowiedniej wiedzy z zakresu gospodarki wodnej, hydrologii, postępowań wodnoprawnych i melioracji wodnych, tj. wiedzy specjalistycznej, wykraczającej poza wiedzę pracowników organu. W postępowaniu takim koniecznym jest zatem przeprowadzenie dowodu z opinii biegłego. Treść tej opinii stanowi bowiem materiał dowodowy pozwalający organowi na poczynienie prawidłowych ustaleń w zakresie istnienia związku przyczynowo-skutkowego pomiędzy zmianą stanu wody na gruncie, a szkodliwym oddziaływaniem (vide wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 16 grudnia 2020 r., sygn. akt II OSK 2983/20 - orzeczenia sądów administracyjnych są dostępne w bazie internetowej na stronie NSA: orzeczenia.nsa.gov.pl).
Wymaga wyjaśnienia, że art. 7 oraz art. 77 § 1 k.p.a., dotyczą obowiązków organów administracji publicznej w zakresie zbierania i oceny zgromadzonego materiału dowodowego w celu pełnego ustalenia i uzasadnienia stanu faktycznego przyjętego przez organy za podstawę faktyczną rozstrzygnięcia. Stosownie do treści art. 7 k.p.a. organy administracji publicznej w toku postępowania podejmują wszelkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy.
Realizację tej zasady zapewniają przede wszystkim przepisy regulujące postępowanie dowodowe. Zgodnie z art. 77 § 1 k.p.a. organ administracji publicznej jest obowiązany w sposób wyczerpujący zebrać materiał dowodowy. W myśl z kolei art. 80 k.p.a. organ administracji publicznej ocenia na podstawie całokształtu materiału dowodowego, czy dana okoliczność została udowodniona. Po przeprowadzeniu postępowania dowodowego obowiązkiem organu administracji publicznej jest zaś jego wszechstronne rozpatrzenie. Zadaniem sądu administracyjnego jest natomiast m.in. ustalenie, czy prawidłowo został zebrany materiał dowodowy w postępowaniu administracyjnym, a następnie czy został oceniony przez organy administracyjne zgodnie z przepisami tego postępowania. W związku z tym sąd zobowiązany jest zbadać, czy organy administracyjne wyjaśniły wszystkie okoliczności istotne dla sprawy.
W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, w przeciwieństwie do twierdzeń skargi kasacyjnej, Sąd Wojewódzki miał podstawy, aby uznać, że ustalenia faktyczne poczynione przez organy są prawidłowe i odpowiadają zebranym dowodom zawartym w aktach administracyjnych. Organy przeprowadziły bowiem kompletne postępowanie dowodowe, spełniające wymogi wskazane w art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. W prowadzonym postępowaniu administracyjnym zebrany został wystarczający materiał dowodowy, w tym opinia biegłego. W sprawie przeprowadzone zostały również oględziny z udziałem biegłego oraz rozprawy administracyjne, a także sporządzono szkice i spisano wyjaśnienia stron. Na tej podstawie Kolegium dokonało właściwej oceny zgromadzonego materiału dowodowego, a zatem nie można w tym zakresie zarzucić mu uchybień. Precyzyjnie zostały wyjaśnione przyczyny rozstrzygnięcia, a także jasno wskazano dlaczego nie mogły zadziałać zarzuty odwołania.
Zauważyć należy również, że zakres postępowania dowodowego oraz ustaleń faktycznych organów w przedmiotowej sprawie był wyznaczony przesłankami wynikającymi z art. 234 ust. 3 ustawy Prawo wodne. Podzielić należy w tej mierze stanowisko Sądu I instancji, który nie stwierdził nieprawidłowości zarówno co do ustalenia stanu faktycznego sprawy, jak i w zakresie zastosowania do niego przepisów prawa. Ma rację Sąd Wojewódzki twierdząc, że postępowanie wyjaśniające zostało przeprowadzone prawidłowo, ustalenia organu nie pozostawiają wątpliwości, a ocena dokonana na podstawie przyjętych ustaleń znajduje umocowanie w zgromadzonym materiale dowodowym. Sąd I instancji zasadnie zatem uznał, że zaskarżona decyzja jest prawidłowa, a skarga nie zasługiwała na uwzględnienie. W sprawie organy zgromadziły bowiem materiał dowodowy, który był wystarczający do oceny, czy spełnione zostały przesłanki, od których uzależnione jest wydanie decyzji na podstawie art. 234 ust. 3 ustawy Prawo wodne.
Ponownego podkreślenia wymaga, że w postępowaniach tego rodzaju jednym z podstawowych jest – co do zasady – dowód z opinii biegłego na okoliczność tego, czy doszło do zmiany stanu wód na gruncie, czy na gruncie sąsiednim nastąpiła szkoda. Aby opinia była miarodajna to musi być ona kompletna, precyzyjna, jasna i logiczna. Z akt administracyjnych sprawy wynika, że w rozpoznawanej sprawie biegły sporządził opinię spełniającą powyższe wymagania. Sąd I instancji dokonał gruntownej analizy znajdującego się w aktach sprawy materiału dowodowego i przedstawił wnioski z niego płynące zasadnie wskazując, że z treści opinii nie można wyciągnąć wniosku o naruszeniu stosunków wodnych, w rozumieniu art. 234 ustawy Prawo wodne skutkujących zalewaniem działki należącej do skarżącej kasacyjnie.
Z opinii wynika, że na działkach nr ewid. [...] i [...] doszło do zmiany stosunków wodnych na skutek zabudowy całej działki i jest to okoliczność niesporna w sprawie. W dniu kontroli nie stwierdzono żadnych szkód na działce skarżącej spowodowanych spływem wód opadowo-roztopowych. Biegły podkreślił, że zgromadzony materiał dowodowy nie wykazał, aby doszło do sztucznego podniesienia terenu tych działek (str. 5 opinii). W pkt 4 (str. 4) opinii, biegły przedstawił opis zagospodarowania wody opadowej przez właścicieli ww. działek. Stwierdzono, że woda opadowo-roztopowa z powierzchni dachu domu jednorodzinnego odprowadzana jest do beczek, których pojemność wynosi 360 litrów każda i aktualnie jest 5 takich beczek. Metodę tę zastosowano też przy dachu budynku garażowego. Wkopane są też kręgi betonowe ze szczelnym dnem, a woda wykorzystywana jest do celów gospodarczych. Na długości 30,80 m (w tym wzdłuż granicy działki skarżącej) w miejsce dotychczasowego rowka wkopano betonowe krawężniki, osadzone na betonowej podbudowie w celu zminimalizowania ryzyka ewentualnego przedostania się wody w kierunku działek skarżącej. Łączna wysokość krawężnika wraz z podbudową wynosi 50 cm, co potwierdził miejscowo wykonany wykop. Biegły wskazał też na gliniasty rodzaj gleby, co zmniejsza możliwość przesiąkania wody na teren działki skarżącej.
Kontrolą biegłego objęto również ogrodzenie działek nr [...] i [...] na całej długości. Nie stwierdzono żadnych bruzd erozyjnych oraz miejsc przedostawania się wody na teren działek sąsiednich tj. [...] i [...] na całej długości ogrodzenia. W miejscach łączenia poszczególnych elementów konstrukcyjnych ogrodzenia nie zaobserwowano żadnych śladów działania wody, która spływałaby w kierunku działki skarżącej. Ziemia na całej długości działek nr [...] i [...] nie zapada się i jest stabilna. Biegły na str. 5 podał, że ziemia spod całości ogrodzenia od strony działek nr [...] i [...] jednoznacznie została wybrana w wyniku praz ręcznych, niezwiązanych z pracami ogrodniczymi i nie w związku z oddziaływaniem spływu wody opadowo – roztopowej. Taki stan ogrodzenia istnienie tylko na długości z granica z działką skarżącej. Biegły wykluczył możliwość przelewania wody opadowo-roztopowej przy normalnie występujących zjawiskach pogodowych.
Biegły wyjaśnił, że działki nr [...] i [...], odwodniono powierzchniowo w taki sposób, aby całkowicie wyeliminować jakikolwiek spływ wód powierzchniowych na działkę skarżącej. Biegły jednoznacznie stwierdził, że zalewanie działek skarżonej nie jest skutkiem zmiany stosunków wodnych na działkach nr [...] i [...]. Ewentualny zastój na działkach skarżącej spowodowany może być przez wpływ czynników atmosferycznych oraz wyczerpanie zdolności akumulacji wody przez gliniaste podłoże. W kwestii wód opadowych z dachu budynków jednoznaczne stanowisko zajęły organy nadzoru budowlanego o prawidłowym kierunku odprowadzenia wód opadowych poprzez rynny. Brak śladów grzyba na ścianach budynku mieszkalnego skarżącej potwierdzają zdjęcia nr 23 str. 22 opinii.
W opinii uzupełniającej z 17 czerwca 2022r. biegły wskazał, że skarżący nie dostarczyli żadnego dowodu na okoliczność, że w ogóle występuje podtapianie ich posesji od strony działki nr [...] i [...], a nie stwierdzono w trakcie oględzin jakichkolwiek śladów zniszczenia, które miałyby być skutkiem przedostawania się wody pod lub nad ogrodzeniem. Potwierdził, że brak jednorodności ziemi, która znajduje się pod ogrodzeniem jednoznacznie wskazuje, że prace wykonywane przy ogrodzeniu z działką nr [...] nie były tylko pracami pielęgnacyjnymi (załącznik nr 21 do pierwotnej opinii). Biegły wyjaśnił też, że w postępowaniu o naruszeniu stosunków bada się powstałe szkody, a nie szkody, które mogą powstać.
Odnosząc się do twierdzeń skarżącej, że szkoda w postaci bruzd opadowych, zapadania gruntu oraz szkód wywołanych wodą z działki sąsiedniej mogła nie zostać stwierdzona podczas oględzin ze względu na ich przeprowadzenie w trakcie długotrwałej suszy, wskazać należy, że brak opadów w dniu oględzin nie miał wpływu na możliwość stwierdzenia ewentualnych szkód. Oddziaływanie wody, jeżeli rzeczywiście miałoby miejsce, pozostawiłoby trwałe ślady w terenie – takie jak erozja, wymycia, zacieki, zniszczenie roślinności czy ubytki gruntu – które są widoczne niezależnie od aktualnych warunków pogodowych. Biegły wyraźnie wskazał, że takich oznak nie zaobserwował, co świadczy o braku trwałych skutków oddziaływania wody z działki sąsiedniej.
Podkreślić przy tym należy, że organ prowadzący postępowanie nie może wkraczać w merytoryczną treść opinii biegłego. Opinia biegłego jest dokumentem zawierającym oceny i informacje oparte na wiedzy specjalistycznej. W konsekwencji zakwestionowanie opinii biegłego przez organ administracji publicznej lub sąd administracyjny jest dopuszczalne, ale wyłącznie w wyjątkowych i oczywistych wypadkach, jeżeli zostanie wykazane, że przy sporządzaniu opinii doszło do naruszenia prawa albo operat zawiera ewidentne błędy, które dyskwalifikują jej walory dowodowe. Obowiązkiem organu, a także sądu administracyjnego, jest dokonanie oceny opinii biegłego, lecz tylko pod względem spełnienia określonych warunków formalnych, a nie weryfikacji wiadomości specjalnych przedstawionych przez biegłego.
Konkludując uznać należało, że sporządzona opinia biegłego dowodzi, iż zmiana stosunków wodnych nie miała wpływu na nieruchomości skarżącej. Zmiany wynikają z działań podjętych przez właścicieli nieruchomości w związku z realizacją inwestycji polegającej na budowie budynku mieszkalnego, przy czym działania te nie powodują szkody dla działek nr [...] i [...]. W konsekwencji zgodzić należy się z Sądem I instancji, że zaskarżona decyzja Kolegium jest prawidłowa, a sformułowane w tym zakresie zarzuty nie zasługiwały na uwzględnienie.
Co więcej, zgodnie z art. 8 § 1 k.p.a. organy administracji publicznej prowadzą postępowanie w sposób budzący zaufanie jego uczestników do władzy publicznej, kierując się zasadami proporcjonalności, bezstronności i równego traktowania. Zasada ta nie oznacza jednak, że organ ma obowiązek przejmowania na siebie ciężaru dowodowego strony czy zastępowania jej w wykazywaniu okoliczności faktycznych, z których wywodzi skutki prawne. Brak wezwania do przedstawienia dowodów na okoliczności związane z zaleganiem wody na działce lub poniesienia innej szkody przez skarżącą nie stanowi naruszenia art. 8 § 1 k.p.a., jeśli strona miała realną możliwość czynnego udziału w postępowaniu i przedstawienia dowodów z własnej inicjatywy. Organ nie miał obowiązku wzywania strony do udowodnienia każdej podnoszonej okoliczności, gdyż to na stronie spoczywa ciężar wykazania faktów, z których wywodzi skutki prawne – w tym wypadku istnienia szkody warunkującej zastosowanie art. 234 Prawa wodnego.
Niezasadny jest również zarzut dotyczący naruszenia art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a.
Wydanie decyzji na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. oznacza utrzymanie w mocy podstawowego elementu decyzji organu pierwszej instancji, tj. rozstrzygnięcia (osnowy), w którym zostaje wyrażona wola organu załatwiającego sprawę (vide wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego: z 26 stycznia 2011 r., sygn. akt I OSK 1305/10 oraz z 15 sierpnia 1985 r., sygn. akt III SA 730/85). Organ odwoławczy wydaje decyzję o utrzymaniu w mocy zaskarżonej decyzji, jeżeli – po przeprowadzeniu postępowania – dojdzie do takiej samej konkluzji co organ pierwszej instancji. W doktrynie podkreśla się, że zwrot "utrzymuje w mocy zaskarżoną decyzję" stanowi w istocie skrót myślowy oznaczający, że rozstrzygnięcie organu odwoławczego jest identyczne (pokrywa się) z rozstrzygnięciem zawartym w decyzji organu pierwszej instancji (J. Zimmermann, Glosa do wyroku NSA z 2.02.1996 r., IV SA 846/95, OSP 1997/4, poz. 83).
Decyzja o utrzymaniu w mocy zaskarżonej decyzji (art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a.) oznacza, że organ odwoławczy nie dopatrzył się podstaw uzasadniających wydanie rozstrzygnięcia reformatoryjnego lub kasacyjnego, albo też – innymi słowy – że rozstrzygnięcie zawarte w decyzji pierwszej instancji odpowiada temu, co orzekłby organ odwoławczy (Chróścielewski Wojciech (red.), Krawczyk Agnieszka (red.), Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, Warszawa 2025, art. 138).
Przepis ten ma charakter przepisu ogólnego określającego uprawnienia organu odwoławczego w związku z zastosowaniem określonych przepisów prawa materialnego lub procesowego (vide wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 28 października 2024 r., sygn. akt I OSK 2993/23).
Aby zakwestionować zasadność zastosowania art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a., konieczne jest uprzednie skuteczne wskazanie, że do wydania decyzji przez organ odwoławczy doszło z naruszeniem określonych przepisów prawa materialnego lub procesowego (vide wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 26 kwietnia 2021 r., sygn. akt I OSK 2916/20), czego skarżąca kasacyjnie w niniejszej sprawie nie zdołała wykazać w sposób skuteczny.
Jako pozbawiony uzasadnionych podstaw należało ocenić zarzut skargi kasacyjnej dotyczący naruszenia art. 141 § 4 p.p.s.a.
Zarzut naruszenia art. 141 § 4 p.p.s.a. może być skutecznie postawiony w dwóch przypadkach: gdy uzasadnienie wyroku nie zawiera wszystkich elementów, wymienionych w tym przepisie i gdy w ramach przedstawienia stanu sprawy, wojewódzki sąd administracyjny nie wskaże, jaki i dlaczego stan faktyczny przyjął za podstawę orzekania (vide uchwała Naczelnego Sądu Administracyjnego z 15 lutego 2010 r., sygn. akt II FPS 8/09; wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 20 sierpnia 2009 r., sygn. akt II FSK 568/08). Naruszenie to musi być przy tym na tyle istotne, aby mogło mieć wpływ na wynik sprawy (art. 174 pkt 2 p.p.s.a.). Za jego pomocą nie można skutecznie zwalczać prawidłowości przyjętego przez sąd stanu faktycznego, jak i niemożliwe jest także kwestionowanie w ramach zarzutu naruszenia art. 141 § 4 p.p.s.a. stanowiska sądu co do wykładni bądź zastosowania prawa materialnego. Przepis art. 141 § 4 p.p.s.a. jest przepisem proceduralnym, regulującym wymogi uzasadnienia. W ramach rozpatrywania zarzutu naruszenia tego przepisu Naczelny Sąd Administracyjny zobowiązany jest jedynie do kontroli zgodności uzasadnienia zaskarżonego wyroku z wymogami wynikającymi z powyższej normy prawnej. Wadliwość uzasadnienia orzeczenia może stanowić przedmiot skutecznego zarzutu kasacyjnego z art. 141 § 4 p.p.s.a., w sytuacji, gdy sporządzone jest ono w taki sposób, że niemożliwa jest kontrola instancyjna zaskarżonego wyroku (vide postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z 22 maja 2014 r., sygn. akt II OSK 481/14). Tymczasem uzasadnienie zaskarżonego w niniejszej sprawie wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie zawiera przedstawienie stanu sprawy, zarzutów podniesionych w skardze, stanowiska strony przeciwnej, podstawę prawną rozstrzygnięcia oraz jej wyjaśnienie. Sąd I instancji odniósł się do wszystkich kwestii istotnych z punktu widzenia merytorycznego rozstrzygnięcia sprawy i wskazał powody, dla których uznał, że skarga na decyzję w przedmiocie odmowy nakazania przywrócenia stosunków wodnych na gruncie lub wykonania urządzeń zapobiegających szkodom, nie zasługiwała na uwzględnienie. Treść uzasadnienia zaskarżonego wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego czyni go więc w pełni poddającym się kontroli kasacyjnej i wprost wynika z niego rezultat i wnioski przeprowadzonej kontroli działalności administracji publicznej. Przedstawiona przez Sąd I instancji argumentacja jest czytelna sprawiając, że wyrok poddaje się kontroli instancyjnej, a to wszystko czyni zarzut naruszenia art. 141 § 4 p.p.s.a. bezskutecznym.
Na marginesie jedynie można dodać, że obowiązek odniesienia się do zarzutów skargi oznacza konieczność odniesienia się do kwestii istotnych z punktu widzenia rozstrzygnięcia sprawy. Zarzutu naruszenia art. 141 § 4 p.p.s.a. nie można zatem uzasadniać nieuwzględnieniem wszystkich zarzutów skargi czy nieodniesieniem się przez sąd do wszystkich kwestii podnoszonych przez stronę. To, że skarżący nie jest przekonany o trafności rozstrzygnięcia sprawy przez sąd, nie oznacza jeszcze wadliwości uzasadnienia wyroku (vide wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 30 listopada 2011 r., sygn. akt I OSK 1451/11). Brak przekonania strony o trafności rozstrzygnięcia sprawy, w tym co do przyjętego kierunku wykładni i zastosowania prawa, czy też oceny zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, która nie koresponduje z oczekiwaniami skarżącego kasacyjnie, nie oznacza wadliwości uzasadnienia wyroku. Polemika z merytorycznym stanowiskiem sądu pierwszej instancji nie może czynić skutecznym zarzutu naruszenia art. 141 § 4 p.p.s.a. Taką polemikę zaś zawarto w argumentacji przedstawionej przez skarżącą kasacyjnie.
Skoro zatem skarga kasacyjna nie zawierała usprawiedliwionych podstaw, gdyż żaden z podniesionych w niej zarzutów nie zasługiwał na uwzględnienie, to Naczelny Sąd Administracyjny, działając na podstawie art. 184 p.p.s.a., oddalił skargę kasacyjną.