III OSK 1410/22

Naczelny Sąd Administracyjny2025-09-16
NSAAdministracyjneWysokansa
gospodarka komunalnawody opadowekanalizacja deszczowauchwała rady gminyopłataustawa o gospodarce komunalnejprawo wodnezadania własne gminyakty prawa miejscowegoNSA

NSA oddalił skargę kasacyjną gminy w sprawie opłaty za odprowadzanie wód opadowych do kanalizacji deszczowej, uznając, że choć gmina miała kompetencje do jej ustalenia, uchwała była wadliwa z powodu braku kompleksowego uregulowania sposobu ustalania ceny.

Sprawa dotyczyła uchwały Rady Miejskiej w Elblągu ustalającej opłatę za odprowadzanie wód opadowych do kanalizacji deszczowej. Wojewódzki Sąd Administracyjny stwierdził nieważność uchwały, uznając brak podstaw prawnych. Gmina wniosła skargę kasacyjną, argumentując, że posiadała uprawnienia do ustalenia takiej opłaty na podstawie ustawy o gospodarce komunalnej. Naczelny Sąd Administracyjny oddalił skargę, podzielając pogląd, że gmina ma kompetencje do ustalania opłat za usługi komunalne, ale uchwała była wadliwa, ponieważ nie określała kompleksowo sposobu ustalania ceny, co jest wymogiem ustawowym.

Sprawa rozstrzygnięta przez Naczelny Sąd Administracyjny dotyczyła legalności uchwały Rady Miejskiej w Elblągu z dnia 4 listopada 2021 r. nr XX/604/2021, która ustalała opłatę za odprowadzanie wód opadowych lub roztopowych do systemów kanalizacji deszczowej. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie wyrokiem z dnia 3 marca 2022 r. stwierdził nieważność tej uchwały, uznając, że rada gminy nie miała podstaw prawnych do jej ustanowienia. Sąd I instancji argumentował, że uchwała wprowadzała nowe źródło dochodu dla gminy, które nie miało oparcia w obowiązującym prawie, a przepis art. 4 ust. 1 pkt 2 ustawy o gospodarce komunalnej nie stanowił wystarczającej podstawy do wprowadzenia opłaty o charakterze publicznoprawnym, zwłaszcza że wody opadowe i roztopowe nie są ściekami w rozumieniu Prawa wodnego. Gmina Miasto Elbląg wniosła skargę kasacyjną, zarzucając błędną wykładnię przepisów dotyczących zadań własnych gminy oraz podstaw ustalania dochodów jednostek samorządu terytorialnego. Naczelny Sąd Administracyjny, rozpoznając skargę kasacyjną, uznał, że choć zarzuty gminy dotyczące kompetencji do ustalenia opłaty były zasadne, to zaskarżony wyrok odpowiada prawu. NSA potwierdził, że uchwały podejmowane na podstawie art. 4 ust. 1 pkt 2 ustawy o gospodarce komunalnej stanowią akty prawa miejscowego i że odprowadzanie wód opadowych i roztopowych może stanowić zadanie własne gminy o charakterze użyteczności publicznej. Jednakże, NSA podkreślił, że uchwała musi kompleksowo regulować sposób ustalania ceny i opłaty, a nie tylko sztywno wskazywać stawkę. W tym przypadku, uchwała była wadliwa, ponieważ § 1 określał jedynie wysokość opłaty rocznej bez wskazania sposobu ustalania ceny, co naruszało wymogi ustawowe. W konsekwencji, NSA oddalił skargę kasacyjną.

Asystent AI do analizy prawnej

Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.

Analiza orzecznictwa Badanie przepisów Odpowiedzi na pytania Drafting pism
Wypróbuj Asystenta AI

Zagadnienia prawne (3)

Odpowiedź sądu

Tak, rada gminy posiada kompetencje do ustalenia opłaty za odprowadzanie wód opadowych lub roztopowych do systemów kanalizacji deszczowej, o ile stanowi to zadanie własne gminy o charakterze użyteczności publicznej.

Uzasadnienie

NSA uznał, że odprowadzanie wód opadowych i roztopowych stanowi zadanie własne gminy o charakterze użyteczności publicznej, a art. 4 ust. 1 pkt 2 ustawy o gospodarce komunalnej upoważnia organy stanowiące do regulowania odpłatności za takie usługi.

Rozstrzygnięcie

Decyzja

oddalono_skargę

Przepisy (13)

Główne

u.g.k. art. 4 § 1 pkt 2

Ustawa o gospodarce komunalnej

Upoważnia organy stanowiące jednostek samorządu terytorialnego do postanawiania o wysokości cen i opłat albo o sposobie ustalania cen i opłat za usługi komunalne o charakterze użyteczności publicznej oraz za korzystanie z obiektów i urządzeń użyteczności publicznej jednostek samorządu terytorialnego. Uchwały podejmowane na podstawie tego przepisu stanowią akty prawa miejscowego.

Pomocnicze

u.s.g. art. 7 § 1 pkt 3

Ustawa o samorządzie gminnym

Zadania własne gminy obejmują zaspokajanie zbiorowych potrzeb wspólnoty, w tym sprawy kanalizacji i oczyszczania ścieków komunalnych.

u.s.g. art. 18 § 2 pkt 15

Ustawa o samorządzie gminnym

Daje radzie gminy kompetencję do podejmowania uchwał w innych sprawach zastrzeżonych ustawami do jej kompetencji, ma charakter ogólny i odsyłający.

Prawo wodne art. 16 § pkt 61) - 64)

Ustawa Prawo wodne

Definiuje ścieki, wskazując, że wody opadowe i roztopowe nie są ściekami, chyba że zostaną zmieszane ze ściekami w rozumieniu ustawy.

Prawo wodne art. 16 § pkt 63)

Ustawa Prawo wodne

Definiuje ścieki komunalne, które mogą obejmować wody opadowe lub roztopowe, jeśli są odprowadzane urządzeniami służącymi do realizacji zadań własnych gminy w zakresie kanalizacji i oczyszczania ścieków komunalnych.

u.z.z.w. art. 2 § pkt 10

Ustawa o zbiorowym zaopatrzeniu w wodę i zbiorowym odprowadzaniu ścieków

Definiuje ścieki komunalne, które mogą obejmować wody opadowe lub roztopowe, jeśli są odprowadzane urządzeniami służącymi do realizacji zadań własnych gminy w zakresie kanalizacji i oczyszczania ścieków komunalnych.

Ustawa o dochodach jst art. 4 § 1

Ustawa o dochodach jednostek samorządu terytorialnego

Określa katalog dopuszczalnych źródeł dochodów własnych gmin.

Konstytucja RP art. 2

Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej

Zasada demokratycznego państwa prawnego urzeczywistniającego zasady sprawiedliwości społecznej.

Konstytucja RP art. 7

Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej

Organy władzy publicznej działają na podstawie i w granicach prawa.

Konstytucja RP art. 94

Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej

Akty prawa miejscowego są stanowione na podstawie i w granicach upoważnień ustawowych.

p.p.s.a. art. 174

Ustawa - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Podstawy skargi kasacyjnej.

p.p.s.a. art. 183 § 1

Ustawa - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

NSA rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej.

p.p.s.a. art. 184

Ustawa - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Podstawa orzekania przez NSA.

Argumenty

Odrzucone argumenty

Gmina argumentowała, że posiadała podstawy prawne do ustalenia opłaty za odprowadzanie wód opadowych na podstawie art. 4 ust. 1 pkt 2 u.g.k. oraz art. 7 ust. 1 u.s.g., a także że opłata ta stanowiła dochód gminy zgodnie z ustawą o dochodach jst. NSA uznał te argumenty za zasadne w kontekście kompetencji do ustalenia opłaty, ale uznał uchwałę za wadliwą z innych powodów.

Godne uwagi sformułowania

uchwały podejmowane na podstawie art. 4 ust. 1 pkt 2 u.g.k. stanowią akty prawa miejscowego odprowadzanie wód opadowych i roztopowych stanowi zadanie własne gminy o charakterze użyteczności publicznej uchwała musi kompleksowo uregulować w akcie prawa miejscowego zarówno opłatę (sposób jej ustalenia) oraz sposób ustalenia ceny gwarantującej jej weryfikowalność nie może mieć zastosowania jakakolwiek kalkulacja poza aktem prawa miejscowego, czyli na etapie podpisywania umowy cywilnoprawnnej

Skład orzekający

Hanna Knysiak - Sudyka

sędzia del. WSA

Jerzy Stelmasiak

sędzia NSA (sprawozdawca)

Piotr Korzeniowski

sędzia NSA (przewodniczący)

Informacje dodatkowe

Wartość precedensowa

Siła: Wysoka

Powoływalne dla: "Ustalanie opłat za usługi komunalne przez jednostki samorządu terytorialnego, wymogi formalne uchwał dotyczących opłat, interpretacja przepisów o gospodarce komunalnej i zadaniach własnych gminy."

Ograniczenia: Dotyczy specyficznej sytuacji ustalania opłat za odprowadzanie wód opadowych, ale zasady dotyczące kompleksowości regulacji opłat mają szersze zastosowanie.

Wartość merytoryczna

Ocena: 6/10

Sprawa dotyczy powszechnego problemu opłat za usługi komunalne, a rozstrzygnięcie NSA wyjaśnia ważne kwestie dotyczące kompetencji gmin i wymogów formalnych uchwał, co jest istotne dla samorządowców i przedsiębiorców.

Gmina nie może dowolnie ustalać opłat za deszczówkę – NSA wyjaśnia, jak to robić poprawnie.

Sektor

nieruchomości

Asystent AI dla prawników

Twój asystent do analizy prawnej

Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.

Analiza orzecznictwa i przepisów
Drafting pism i dokumentów
Odpowiedzi na pytania prawne
Pogłębiona analiza z doktryny

Powiązane tematy

Pełny tekst orzeczenia

Oryginał, niezmieniony
III OSK 1410/22 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2025-09-16
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2022-06-08
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Hanna Knysiak - Sudyka
Jerzy Stelmasiak /sprawozdawca/
Piotr Korzeniowski /przewodniczący/
Symbol z opisem
6099 Inne o symbolu podstawowym 609
6401 Skargi organów nadzorczych na uchwały rady gminy w przedmiocie ... (art. 93 ust. 1 ustawy o samorządzie gminnym)
Hasła tematyczne
Gospodarka komunalna
Sygn. powiązane
II SA/Ol 50/22 - Wyrok WSA w Olsztynie z 2022-03-03
Skarżony organ
Rada Miasta
Treść wyniku
Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy
Dz.U. 2021 poz 679
art. 4 ust. 1 pkt 2
Ustawa z dnia 20 grudnia 1996 r. o gospodarce komunalnej - t.j.
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Piotr Korzeniowski Sędziowie sędzia NSA Jerzy Stelmasiak (spr.) sędzia del. WSA Hanna Knysiak-Sudyka protokolant starszy asystent sędziego Krzysztof Książek po rozpoznaniu w dniu 16 września 2025 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej sprawy ze skargi kasacyjnej Gminy Miasta Elbląg od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie z dnia 3 marca 2022 r. sygn. akt II SA/Ol 50/22 w sprawie ze skargi Wojewody Warmińsko-Mazurskiego na uchwałę Rady Miejskiej w Elblągu z dnia 4 listopada 2021 r. nr XX/604/2021 w przedmiocie ustalenia opłaty za odprowadzanie wód opadowych lub roztopowych do systemów kanalizacji deszczowej I. oddala skargę kasacyjną; II. zasądza od Miasta Elbląg na rzecz Wojewody Warmińsko-Mazurskiego kwotę 240 (słownie: dwieście czterdzieści) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.
Uzasadnienie
Wyrokiem z 3 marca 2022 r, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie, po rozpoznaniu skargi Wojewody Warmińsko-Mazurskiego (dalej: skarżący), stwierdził nieważność § 1 i § 2 zaskarżonej uchwały Rady Miejskiej w Elblągu z 4 listopada 2021 r., nr XX/604/2021 w przedmiocie ustalenia opłaty za odprowadzanie wód opadowych lub roztopowych do systemów kanalizacji deszczowej.
W uzasadnieniu Sąd I instancji wskazał, że w tej sprawie spór koncentruje się przede wszystkim na ustaleniu, czy Rada Miejska w Elblągu miała podstawy prawne do ustanowienie regulacji prawnej dotyczącej ustalenia opłaty za usługę odprowadzania wód opadowych lub roztopowych do systemów kanalizacji deszczowej. W ocenie skarżącego, zaskarżona uchwała wprowadza w istocie nowe źródło dochodu jednostki samorządu terytorialnego, stanowiące nową opłatę za usługę komunalną odprowadzania wód opadowych i roztopowych do systemów zamkniętej bądź otwartej kanalizacji deszczowej, niemającą w systemie obowiązującego prawa podstawy prawnej do jej ustanowienia. Z kolei w ocenie Gminy Miasta Elbląg, ustawodawca przewidział w art. 4 ust. 1 pkt 2 ustawy z 20 grudnia 1996 r. o gospodarce komunalnej (Dz. U. z 2021 r., poz. 679, dalej: u.g.k.), możliwość ustalania przez rady gmin cen i opłat za usługi komunalne o charakterze użyteczności publicznej oraz za korzystanie z obiektów i urządzeń użyteczności publicznej, w przypadku gdy nie zostało to uregulowane przepisami szczególnymi. W przepisie tym mieści się uprawnienie do ustalenia przez rady gmin opłat za odprowadzanie wód opadowych lub roztopowych do kanalizacji deszczowej.
W ocenie Sądu I instancji, art. 18 ust. 2 pkt 15 ustawy z 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym (Dz.U. z 2022 r., poz. 559) dający radzie gminy kompetencję do podejmowania uchwał w innych sprawach zastrzeżonych ustawami do jej kompetencji ma charakter ogólny i jednocześnie odsyłający, co oznacza, że kompetencje do podejmowania rozstrzygnięć dotyczących konkretnych zagadnień muszą być określone w ustawie szczególnej. Powołany przepis może więc stanowić podstawę prawną rozstrzygania określonych kwestii tylko łącznie z inną normą prawną o randze ustawowej. Podstawa taka może być zawarta zarówno w ustawie o samorządzie gminnym lub w innych ustawach szczególnych. Takiej podstawy prawnej do ustanowienia opłaty za usługę komunalną odprowadzania wód opadowych i roztopowych do systemów zamkniętej lub otwartej kanalizacji deszczowej będącej we władaniu Gminy Miasta Elbląga brak jest jednak zarówno w ustawie o samorządzie gminnym, jak również w innych przepisach szczególnych, a w szczególności nie ma jej w powoływanym przez organ stanowiący w uchwale art. 4 ust. 1 pkt 2 u.g.k. Norma z art. 4 ust. 1 pkt 2 u.g.k. nie może stanowić podstawy do podjęcia uchwały o charakterze aktu prawa miejscowego, nie jest to bowiem generalne upoważnienie do wprowadzania opłat o charakterze publicznoprawnym. Mimo, że mówi się w tym przepisie o cenach i opłatach, nie jest uprawnione wyprowadzenie z tego wniosku, że opłaty te mogą być czymś więcej niż ustalonymi "urzędowo" należnościami, stanowiącymi jedynie ekwiwalent za "usługę" ze strony gminy w postaci umożliwienia korzystania z jej obiektów i urządzeń, świadczoną w warunkach braku jakiegokolwiek przymusu po stronie świadczeniobiorcy. Pojawienie się przymusu czyni bowiem tę opłatę daniną publiczną, narzuconą jednostronnie wraz z tą usługą. Pojęcie cen i opłat musi być powiązane z wynagrodzeniem za usługę (także polegającą na udostępnieniu obiektu lub urządzenia) i ma ono charakter rynkowy. Nie należy zatem dopatrywać się w treści tego przepisu nawiązania do opłat administracyjnych ani też do żadnej formy danin publicznych.
Nakładanie obowiązków na mieszkańców czy też inne podmioty obrotu prawnego (gospodarczego) musi zawsze znajdować podstawę prawną w wyraźnym upoważnieniu ustawowym, co wynika z art. 2, art 7, a także art 94 Konstytucji RP z 2 kwietnia 1997 r. (Dz.U. nr 78, poz. 483).
Definicje ścieków zawierają przepisy art. 16 pkt 61) - 64) ustawy z 20 lipca 2017 r. Prawo wodne (Dz. U. z 2021 r., poz. 624). Wynika z nich, że wody opadowe i roztopowe nie są ściekami. Wody te wchodzą w skład ścieków jedynie w wypadku określonym w art. 16 pkt 63 ustawy Prawo wodne, tj. w sytuacji, gdy zostały zmieszane ze ściekami w rozumieniu ustawy. Zgodnie natomiast z art. 16 pkt 63 ustawy Prawo wodne pod pojęciem ścieków komunalnych rozumie się ścieki bytowe lub mieszaninę ścieków bytowych ze ściekami przemysłowymi albo wodami opadowymi lub roztopowymi, odprowadzane urządzeniami służącymi do realizacji zadań własnych gminy w zakresie kanalizacji i oczyszczania ścieków komunalnych. Zadania własne gminy - obejmujące odprowadzanie jedynie ścieków - nie obejmują odprowadzania wód opadowych i roztopowych niebędących ściekami. Tym samym, skoro odprowadzanie wód opadowych lub roztopowych kanalizacją deszczową nie należy do zadań własnych gminy, nie mieści się również w katalogu urządzeń i usług komunalnych o charakterze użyteczności publicznej, objętych dyspozycją art. 4 ust. 1 pkt 2 u.g.k., a więc rada gminy nie jest władna do ustalania cen i opłat w tym zakresie.
W ocenie Sądu I instancji, również art. 4 ust. 1 ustawy z 13 listopada 2003 r. o dochodach jednostek samorządu terytorialnego (Dz. U. z 2021 r., poz. 1672), stanowi zamknięty katalog dopuszczalnych źródeł dochodów własnych gmin, w którym niesprecyzowane z nazwy w tym przepisie źródła dochodów muszą znajdować podstawę w innych przepisach, natomiast żaden przepis jakiejkolwiek ustawy nie uprawnia gminy do pobierania od jednostek opłaty za usługę odprowadzania wód opadowych lub roztopowych do kanalizacji deszczowej
Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wniosła Gmina Miasto Elbląg.
Gmina zarzuciła naruszenie przepisów prawa materialnego.
Po pierwsze, błędną wykładnię art. 4 ust. 1 pkt 2 u.g.k. w związku art. 7 ust. 1 u.s.g. polegającą na przyjęciu, że zadania własne gminy nie obejmują odprowadzania wód opadowych lub roztopowych nie będących ściekami do kanalizacji deszczowej i nie mieszczą się w katalogu urządzeń i usług komunalnych o charakterze użyteczności publicznej objętych dyspozycją art. 4 ust. 1 pkt 2 u.g.k., a tym samym rada gminy nie jest uprawniona do ustalania cen i opłat w tym zakresie, podczas gdy art. 7 ust. 1 u.s.g. nie zawiera zamkniętego katalogu zadań własnych gminy.
Po drugie, błędną wykładnię art. 7 ust. 1 u.s.g. polegającą na przyjęciu, że odprowadzanie wód opadowych lub roztopowych do kanalizacji deszczowej nie stanowi zadań własnych gminy, podczas gdy art. 7 ust. 1 u.s.g. nie zawiera zamkniętego katalogu zadań własnych gminy.
Po trzecie, błędną wykładnię art.4 ust. 1 ustawy o dochodach jednostek samorządu terytorialnego polegającą na przyjęciu, że przepis ten nie dopuszcza możliwości pobierania przez gminy od jednostek opłaty za usługę odprowadzania wód opadowych lub roztopowych do kanalizacji deszczowej, podczas, gdy są to dochody, o których stanowi art. 4 ust. 1 pkt 2 lit. f) tej ustawy.
Gmina wniosła o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i oddalenie skargi Wojewody Warmińsko-Mazurskiego, ewentualnie o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Olsztynie. Ponadto Gmina wniosła o zasądzenie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa prawnego, według norm przepisanych oraz oświadczyła, że wnosi o rozpoznanie skargi kasacyjnej na rozprawie.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył co następuje:
W świetle art. 174 p.p.s.a. skargę kasacyjną można oprzeć na następujących podstawach:
1) naruszeniu prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie,
2) naruszeniu przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.
Podkreślić przy tym trzeba, że Naczelny Sąd Administracyjny jest związany podstawami skargi kasacyjnej, ponieważ w świetle art. 183 § 1 p.p.s.a. rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc z urzędu pod rozwagę jedynie nieważność postępowania. Jeżeli zatem nie wystąpiły przesłanki nieważności postępowania wymienione w art. 183 § 2 p.p.s.a. (a w rozpoznawanej sprawie przesłanek tych brak), to Sąd związany jest granicami skargi kasacyjnej. Oznacza to, że Sąd nie jest uprawniony do samodzielnego dokonywania konkretyzacji zarzutów skargi kasacyjnej, a upoważniony jest do oceny zaskarżonego orzeczenia wyłącznie w granicach przedstawionych we wniesionej skardze kasacyjnej.
Skarga kasacyjna nie zasługiwała na uwzględnienie, ponieważ zaskarżony wyrok, pomimo częściowo błędnego uzasadnienia odpowiada prawu.
Zgodnie z art. 4 ust. 1 pkt 2 u.g.k. jeżeli przepisy szczególne nie stanowią inaczej, organy stanowiące jednostek samorządu terytorialnego postanawiają o wysokości cen i opłat albo o sposobie ustalania cen i opłat za usługi komunalne o charakterze użyteczności publicznej oraz za korzystanie z obiektów i urządzeń użyteczności publicznej jednostek samorządu terytorialnego. Analiza normatywna tego przepisu prowadzi do wniosku, że zawiera on normy upoważniające organy stanowiące do regulowania odpłatności za usługi komunalne o charakterze użyteczności publicznej oraz za korzystanie z obiektów i urządzeń użyteczności publicznej jednostek samorządu terytorialnego. Regulacja tej odpłatności wiąże się z postanowieniem o wysokości cen i opłat, albo o sposobie ustalania cen i opłat za określone usługi.
W orzecznictwie sądowoadministracyjnym mamy do czynienia z niejednolitymi poglądami co do charakteru prawnego cen i opłat ustalanych przez organy jednostek samorządu terytorialnego na podstawie art. 4 ust. 1 pkt 2 u.g.k. Z jednej strony wykształcił się nurt orzeczniczy przyjmujący, że uchwały wydawane na podstawie wymienionego przepisu stanowią akty kierownictwa wewnętrznego, zawierające wytyczne dla podmiotów wykonujących na rzecz jednostki samorządu terytorialnego określone usługi, przy czym konkretna wysokość cen i opłat miała być bieżąco ustalona w zawieranych umowach cywilnoprawnych (por. wyrok NSA z dnia 10 czerwca 2021 r., sygn. I GSK 1810/18, LEX nr 3218740). Drugi nurt orzeczniczy przyjmuje, że przepis art. 4 ust. 1 pkt 2 u.g.k. zawiera normę prawną upoważniającą organ stanowiący samorządu terytorialnego do podjęcia aktu prawa miejscowego. Zawiera wszystkie elementy delegacji ustawowej do wydania aktu prawa miejscowego. Wynika to z konstrukcji normy prawnej, która na równi z umocowaniem zawartym w przepisach szczególnych stawia umocowanie zawartej w tej normie (por. wyroki NSA z 26 listopada 2013 r., I OSK 1901/13, LEX nr 1418773, z 22 listopada 2022 r. III OSK 5837/21, LEX nr 3436066 i z 27 listopada 2024 r. III OSK 4767/21, LEX nr 3789233).
Skład orzekający Naczelnego Sądu Administracyjnego podziela pogląd, że uchwały podejmowane na podstawie art. 4 ust. 1 pkt 2 u.g.k. stanowią akty prawa miejscowego. Mają one charakter normatywny, w związku z czym wynikające z nich ceny i opłaty obowiązują na obszarze danej jednostki samorządu terytorialnego, wiążąc wszystkie podmioty wykonujące gospodarkę komunalną w zakresie usług użyteczności publicznej, jak i odbiorców tych usług lub osoby korzystające z obiektów użyteczności publicznej. Przepis ten, stanowiący lex specialis wobec regulacji ustrojowych, tworzy samoistną podstawę prawną do stanowienia aktów prawa miejscowego w zakresie ustalania wysokości cen i opłat za usługi komunalne o charakterze użyteczności publicznej oraz za korzystanie z obiektów i urządzeń użyteczności publicznej jednostek samorządu terytorialnego (por. wyroki NSA: z 16 stycznia 2018 r., II OSK 2990/17, LEX nr 2455184; z 7 września 2017 r., II OSK 27/16, LEX nr 2374152).
Ponadto, zgodnie z art. 16 pkt 69 Prawa wodnego, ilekroć w ustawie jest mowa o wodach opadowych lub roztopowych - rozumie się przez to wody będące skutkiem opadów atmosferycznych. Natomiast z art. 4 ust. 1 pkt 2 u.g.k. wynika, że z tytułu świadczenia określonych usług komunalnych o charakterze użyteczności publicznej gminy mogą pobierać opłaty. Przepis art. 7 ust. 1 pkt 3 u.s.g. stanowi, że zaspokajanie zbiorowych potrzeb wspólnoty należy do zadań własnych gminy. W szczególności zadania własne obejmują sprawy wodociągów i zaopatrzenia w wodę, kanalizacji, usuwania i oczyszczania ścieków komunalnych, utrzymania czystości i porządku oraz urządzeń sanitarnych, wysypisk i unieszkodliwiania odpadów komunalnych, zaopatrzenia w energię elektryczną i cieplną oraz gaz.
W świetle powyższego należy przyjąć, że odprowadzanie wód opadowych i roztopowych stanowi zadanie własne gminy o charakterze użyteczności publicznej, a więc usługi zaspokajającej potrzeby o charakterze zbiorowym, świadczonej w sposób oparty na majątku publicznym, w sposób ciągły i celem zaspokojenia potrzeb zbiorowości bez możliwości wyboru dostawcy tej usługi. Trzeba mieć też na uwadze, że zgodnie z art. 2 pkt 10 ustawy z 7 czerwca 2001 r. o zbiorowym zaopatrzeniu w wodę i zbiorowym odprowadzaniu ścieków (Dz. U. z 2020 r. poz. 2028, dalej: u.z.z.w.), użyte w ustawie określenie "ścieki komunalne" oznacza ścieki bytowe lub mieszaninę ścieków bytowych ze ściekami przemysłowymi albo wodami opadowymi lub roztopowymi będącymi skutkiem opadów atmosferycznych, odprowadzane urządzeniami służącymi do realizacji zadań własnych gminy w zakresie kanalizacji i oczyszczania ścieków komunalnych. Analogiczna definicja wynika z art. 16 pkt 63 Prawa wodnego, zgodnie z którym przez ścieki komunalne rozumie się ścieki bytowe lub mieszaninę ścieków bytowych ze ściekami przemysłowymi albo wodami opadowymi lub roztopowymi, odprowadzane urządzeniami służącymi do realizacji zadań własnych gminy w zakresie kanalizacji i oczyszczania ścieków komunalnych. Z zestawienia art. 7 ust. 1 pkt 3 u.s.g. oraz art. 2 pkt 10 u.z.z.w., jak i art. 16 pkt 63 Prawa wodnego wynika, że usuwanie i oczyszczanie ścieków komunalnych stanowi zadanie własne gminy. Natomiast do katalogu ścieków komunalnych zalicza się mieszaninę ścieków bytowych ze ściekami przemysłowymi albo wodami opadowymi lub roztopowymi będącymi skutkiem opadów atmosferycznych, jeżeli są one odprowadzane urządzeniami służącymi do realizacji zadań własnych gminy. Przedmiotowa opłata została ustalona za odprowadzanie wód opadowych lub roztopowych do systemów kanalizacji deszczowej, a zatem za odprowadzanie wód urządzeniami służącymi do realizacji zadań własnych gminy.
Jak już wyżej wskazano, art. 4 ust. 1 pkt 2 u.g.k. upoważnia organy stanowiące właściwej jednostki samorządu terytorialnego do regulowania odpłatności za usługi komunalne o charakterze użyteczności publicznej oraz za korzystanie z obiektów i urządzeń użyteczności publicznej jednostek samorządu terytorialnego. Regulacja tej odpłatności wiąże się z postanowieniem o wysokości cen i opłat, albo o sposobie ustalania cen i opłat za określone usługi. Prawodawca lokalny został zatem upoważniony do wprowadzenia opłaty, która nie stanowi daniny publicznej, ale jest formą odpłatności za usługi komunalne o charakterze użyteczności publicznej oraz za korzystanie z obiektów i urządzeń użyteczności publicznej jednostek samorządu terytorialnego. Zauważyć należy, że w analizowanym przepisie zawarto alternatywne rozwiązania, a mianowicie postanowienie o wysokości cen i opłat albo postanowienie o sposobie ustalania cen i opłat.
Lokalny prawodawca: "może postanowić o cenach i opłatach wyłącznie w przypadku, gdy cena wynika z innych regulacji i nie jest efektem ustaleń oraz kalkulacji jednostki samorządu terytorialnego, natomiast opłata jest bezpośrednią pochodną ceny, którą można ustalić na podstawie prostej kalkulacji. W każdym przypadku wysokość opłaty jest pochodną ceny. (...) Z tego też powodu zasadne jest w akcie prawnym nie tyle uregulowanie wysokości opłaty, co raczej sposobu jej ustalenia. Ostateczna opłata jest bowiem wypadkową ceny oraz najczęściej ilościowego ujęcia świadczonej usługi." (por. wyrok NSA z dnia 3 listopada 2021 r., sygn. I GSK 639/21, LEX nr 3291678). W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego nie może mieć zastosowania jakakolwiek kalkulacja poza aktem prawa miejscowego, czyli na etapie podpisywania umowy cywilnoprawnej. Zarówno opłata (sposób jej ustalenia) oraz cena (sposób jej ustalenia) muszą być kompleksowo uregulowane w akcie prawa miejscowego. Dopiero na podstawie tak skonstruowanego aktu prawa miejscowego wyznaczającego cenę za usługę oraz sposób obliczenia opłaty, można rozważać podpisanie umowy cywilnoprawnej będącej podstawą prawną świadczenia usług komunalnych konkretnemu podmiotowi. Ponadto istotnym jest wskazanie, że tym różni się akt prawa miejscowego regulujący ceny i opłaty za określone usługi komunalne od aktu prawa miejscowego ustalającego opłatę będącą daniną publiczną, że w tym pierwszym przypadku akt ten musi regulować sposób ustalenia ceny i opłaty jeżeli sposób ich ustalenia nie wynika z innych regulacji. W przypadku daniny publicznej prawodawca nie musi natomiast uzasadniać sposobu jej ustalenia. Uwaga ta dotyczy również opłat publicznych, które mają charakter odpłatny, czyli są wprowadzane za określone świadczenia o charakterze publicznoprawnym, jednak - co należy podkreślić - nie muszą być ekwiwalentne.
W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego nieprawidłowe jest zatem stanowisko Sądu I instancji, że Rada Miejska w Elblągu nie była umocowana do podjęcia stosownej uchwały w przedmiocie określenia opłaty za usługi odprowadzania wód opadowych lub roztopowych. Z tego punktu widzenia zarzuty kasacyjne zasługiwały na uwzględnienie. Jednak zarzuty te nie mogły odnieść zamierzonego skutku, bowiem samo ustalenie tej opłaty nie było prawidłowe w świetle wynikającego z art. 4 ust. 1 pkt 2 u.g.k. obowiązku kompleksowego uregulowania w akcie prawa miejscowego zarówno opłaty (sposobu jej ustalenia) oraz sposobu ustalenia ceny gwarantującej jej weryfikowalność. Ten obowiązek należy bowiem wypełnić przez przyjęcie stosownych przepisów w treści danej uchwały. Natomiast w tej sprawie § 1 zaskarżonej uchwały stanowi jedynie, że "z dniem 1 stycznia 2022 r. ustala się opłatę roczną za odprowadzanie wód opadowych lub roztopowych do kanalizacji deszczowej będącej we władaniu Elbląskiego Przedsiębiorstwa Wodociągów i Kanalizacji Spółka z ograniczoną odpowiedzialnością w wysokości 1,83 zł brutto za 1 m2 terenu o trwałej nawierzchni uszczelnionej i z dachów".
Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego uprawnienie do określania cen, wynikające z przepisów szczególnych, jak i z art. 4 ust. 1 pkt 2 u.g.k., jest konsekwencją wymogu powszechnej dostępności usług o charakterze użyteczności publicznej (art. 1 ust. 2 u.g.k.), która uzasadnia nie tylko rozstrzyganie o cenach stosowanych przez jednostki samorządu terytorialnego, gospodarujących własnym mieniem. Zgodnie z istotą gospodarki komunalnej, którą jest zaspokajanie potrzeb mieszkańców, prowadzenie jej nie opiera się na wolności działalności gospodarczej, nawet jeśli zajmuje się tym przedsiębiorca prywatny i podlega ograniczeniom dotyczącym warunków jej wykonywania. Skoro z delegacji ustawowej wynika jednoznaczne, że uchwała ma określać "sposób ustalania cen i opłat za usługi komunalne (...)", to tego rodzaju akt prawa miejscowego powinien wypełniać delegację ustawową w sposób kompleksowy (por. wyrok NSA z 27 czerwca 2023 r., III OSK 253/22), a nie jedynie przez sztywne, niezawierające uzasadnienia lub kalkulacji wskazanie stawki opłaty.
Z tych względów i na podstawie art. 184 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji wyroku.

Potrzebujesz pomocy prawnej?

Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.

Zadaj pytanie Asystentowi AI