III OSK 1403/22

III OSK 1403/22 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2025-09-19
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2022-06-07
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Artur Kuś
Hanna Knysiak - Sudyka
Wojciech Jakimowicz /przewodniczący sprawozdawca/
Symbol z opisem
6480
Hasła tematyczne
Dostęp do informacji publicznej
Sygn. powiązane
II SA/Wa 3343/21 - Wyrok WSA w Warszawie z 2022-02-14
Skarżony organ
Prezes Trybunału Konstytucyjnego
Treść wyniku
Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy
Dz.U. 2022 poz 902
art. 3 ust. 1 pkt 1
Ustawa z dnia 6 września 2001 r. o dostępie do informacji publicznej - t.j.
Dz.U. 2024 poz 935
art. 133 § 1 art. 141 § 4
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.)
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Wojciech Jakimowicz (spr.) Sędziowie: Sędzia NSA Artur Kuś Sędzia del. WSA Hanna Knysiak-Sudyka Protokolant: asystent sędziego Aleksandra Kraus po rozpoznaniu w dniu 19 września 2025 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej Prezesa Trybunału Konstytucyjnego od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 14 lutego 2022 r., sygn. akt II SA/Wa 3343/21 w sprawie ze skargi Fundacji H. z siedzibą w W. na decyzję Prezesa Trybunału Konstytucyjnego z dnia 30 lipca 2021 r., nr P.020.1.2021 w przedmiocie odmowy udostępnienia informacji publicznej 1. oddala skargę kasacyjną; 2. zasądza od Prezesa Trybunału Konstytucyjnego na rzecz Fundacji H. z siedzibą w W. kwotę 360 (trzysta sześćdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.
Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, po rozpoznaniu sprawy ze skargi Fundacji H. z siedzibą w W. (dalej także jako: Fundacja) na decyzję Prezesa Trybunału Konstytucyjnego (dalej także jako: organ) z dnia 30 lipca 2021 r., nr P.020.1.2021 w przedmiocie odmowy udostępnienia informacji publicznej, w punkcie 1 wyroku z dnia 14 lutego 2022 r., sygn. akt II SA/Wa 3343/21 uchylił decyzję organu w zaskarżonej części, a w punkcie 2 zasądził od organu na rzecz Fundacji kwotę 200 złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.
Wyrok ten zapadł w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy:
Pismem z dnia 30 lipca 2020 r. Fundacja zwróciła się do organu, na podstawie art. 2 ust. 1 ustawy o dostępie do informacji publicznej, o udostępnienie informacji publicznej w zakresie:
1. liczby wydanych w latach 2015-2020 zarządzeń Prezesa Trybunału Konstytucyjnego o zmianie składu sędziowskiego wyznaczonego do rozpoznania sprawy, z podaniem liczb dla poszczególnych lat;
2. liczby spraw, w których w latach 2015-2020 doszło do zmiany sędziego sprawozdawcy wyznaczonego do rozpoznania danej sprawy;
3. sygnatur spraw, w których w latach 2015-2020 doszło do zmiany składu sędziowskiego na mocy zarządzenia Prezesa Trybunału Konstytucyjnego, z wyszczególnieniem spraw, w których doszło do zmiany sędziego sprawozdawcy, a także tych, w których doszło do zmiany składu sędziowskiego w wyniku zakończenia kadencji przez sędziego Trybunału Konstytucyjnego lub jego śmierci;
4. liczby spraw, w których w latach 2017-2020 doszło do wyznaczenia sędziego sprawozdawcy na podstawie art. 38 ust. 2 ustawy o organizacji i trybie postępowania przed Trybunałem Konstytucyjnym;
5. sygnatur spraw, w których w latach 2017-2020 doszło do wyznaczenia sędziego sprawozdawcy na podstawie art. 38 ust. 2 ustawy o organizacji i trybie postępowania przed Trybunałem Konstytucyjnym.
W odpowiedzi na powyższy wniosek organ w piśmie z dnia 30 września 2020 r. poinformował Fundację, że wnioskowane przez nią dokumenty znajdują się w aktach sprawy Trybunału, dlatego podstawę realizacji tego wniosku określa art. 74 ustawy o organizacji i trybie postępowania przed Trybunałem Konstytucyjnym w związku z art. 1 ust. 2 ustawy o dostępie do informacji publicznej.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 19 stycznia 2021 r., sygn. akt II SAB/Wa 662/20 zobowiązał organ do rozpatrzenia wniosku Fundacji z dnia 30 lipca 2020 r. o udostępnienie informacji publicznej wskazując, że wbrew stanowisku organu, żądane przez Fundację informacje podlegają udostępnieniu w trybie ustawy o dostępie do informacji publicznej, natomiast art. 74 ustawy o organizacji i trybie postępowania przed Trybunałem Konstytucyjnym w związku z art. 1 ust. 2 ustawy o dostępie do informacji publicznej nie ma w tej sprawie zastosowania.
W związku z powyższym organ pismem z dnia 18 czerwca 2021 r., na podstawie art. 3 ust. 1 pkt 1 ustawy o dostępie do informacji publicznej, w związku z zakwalifikowaniem żądanych informacji jako informacji publicznej przetworzonej, wezwał Fundację do wykazania, w terminie 14 dni od dnia otrzymania niniejszego wezwania, że udostępnienie tej informacji jest szczególnie istotne dla interesu publicznego.
W odpowiedzi na wezwanie Fundacja w piśmie z dnia 29 czerwca 2021 r. wskazała, że choć co do zasady kontestuje twierdzenie, że żądana przez nią informacja ma charakter przetworzony, to niezależnie od tego podkreśliła, że esencją jej wniosku jest poznanie skali korzystania przez aktualną Prezes Trybunału Konstytucyjnego z instytucji zmiany składu sędziowskiego wyznaczonego do rozpoznania sprawy, a ponadto uzyskanie informacji nt. skali wykorzystania instytucji wskazanej w art. 38 ust. 2 ustawy o organizacji i trybie postępowania przed Trybunałem Konstytucyjnym, a więc odstąpienia od zasad wyznaczania składów sędziowskich. Fundacja dodała, że istotne jest także uzyskanie informacji pokazujących praktykę zmiany składów sędziowskich w latach 2015-2017, a więc przed nastaniem obecnego kierownictwa Trybunału Konstytucyjnego. Fundacja wskazała, że genezą tak skonstruowanego wniosku są publicznie podnoszone zarzuty w stosunku do aktualnej Prezes Trybunału Konstytucyjnego dotyczące manipulowania przez nią składami sędziowskimi. Fundacja podkreśliła przy tym, że standardem powszechnie uznanym w praktyce państw demokratycznych jest zagwarantowanie jednostce prawa do rozpoznania jej sprawy przez sąd bezstronny i ukształtowany zgodnie z prawem. Dlatego omawiany wniosek dąży do oceny jak w praktyce realizowane były zasady wyznaczania składów sędziowskich. Zdaniem Fundacji uzyskana informacja pośrednio odpowie zatem na pytanie o zachowanie przez Trybunał Konstytucyjny standardu bezstronności, niezależności, a także związania prawem przy kształtowaniu składów sędziowskich. W ocenie Fundacji żądane informacje będą miały zatem niebagatelne znaczenie dla efektywnej realizacji konstytucyjnego prawa jednostki do złożenia skargi konstytucyjnej i dostarczą danych pozwalających na dokonanie prawnej oceny działań Prezes Trybunału Konstytucyjnego.
Jednocześnie Fundacja podkreśliła, że przedmiotowy wniosek pochodzi od organizacji społecznej o ugruntowanej pozycji, od 1989 roku zorientowanej na kontrolę stanu przestrzegania praw człowieka i upowszechniania wiedzy na ich temat. W przeszłości działania Fundacji wielokrotnie dotyczyły kwestii prawa jednostki do sądu niezależnego, bezstronnego i ustanowionego zgodnie z ustawą. Fundacja zaznaczyła przy tym, że żądane informacje nie są pozyskiwane na użytek wyłącznie wewnętrzny, gdyż staną się one przedmiotem analizy i opracowania ze strony Fundacji. Natomiast przestrzenią do tego działania będzie realizowany obecnie przez Fundację projekt badawczy pt. "Monitoring systemu ochrony praw człowieka w Polsce", którego jednym z celów jest ocena funkcjonowania instytucji państwa pod kątem zapewnienia jednostkom efektywnej ochrony ich praw i wolności obywatelskich. Zdaniem Fundacji uzyskane informacje pozwolą na zweryfikowanie części zarzutów podnoszonych w stosunku do Trybunału Konstytucyjnego, przez co przełożą się na podniesienie stanu przestrzegania praw człowieka w Polsce.
Decyzją z dnia 30 lipca 2021 r., nr P.020.1.2021 Prezes Trybunału Konstytucyjnego, na podstawie art. 3 ust. 1 pkt 1 i art. 16 ust. 1 i ust. 2 ustawy o dostępie do informacji publicznej w związku z art. 104 Kodeksu postępowania administracyjnego, odmówiła udostępnienia Fundacji żądanej informacji publicznej.
Organ uzasadniając swoje stanowisko w zakresie uznania przetworzonego charakteru żądanej przez Fundację informacji wskazał, że nie posiada bazy danych, której funkcjonalność umożliwiałaby proste wygenerowanie żądanych informacji. Nie prowadzi również ewidencji (repertoriów), na podstawie których możliwe byłoby stworzenie zestawień dotyczących zarządzeń Prezes Trybunału Konstytucyjnego o wyznaczeniu lub zmianie składu orzekającego, w tym zmianie sędziego sprawozdawcy oraz powiązania z tymi decyzjami procesowymi sygnatur spraw – zgodnie z dyspozycją otrzymanego wniosku. W ocenie organu pozyskanie żądanych informacji wymaga przeglądania i szczegółowej analizy akt spraw zawisłych przed Trybunałem Konstytucyjnym, co dotyczy zarówno akt będących w toku rozpoznania, jak i spraw już zakończonych, obejmujących postępowanie merytoryczne, jak i wstępną kontrolę skarg konstytucyjnych i wniosków – w okresie odpowiednio 6 i 4 lat działalności orzeczniczej. Organ zwrócił uwagę na to, że w latach 2015-2020 wpłynęło do Trybunału (do postępowania merytorycznego i wstępnej kontroli) 1956 spraw, zaś w latach 2017-2020 odpowiednio – 973 sprawy, przy czym na dzień 31 grudnia 2014 r. 669 spraw pozostawało w toku, zaś na dzień 31 grudnia 2016 r. 417 spraw. W związku z powyższym organ oszacował, że pozyskanie żądanych przez wnioskodawcę informacji wymagałoby przejrzenia i analizy akt odpowiednio 2625 spraw (w zakresie pkt 1-3 wniosku) oraz 1390 spraw (w zakresie pkt 4-5 wniosku), a w następstwie powyższych działań pracownicy organu musieliby wykonać stosowne wyliczenia, aby przygotować informacje według kryteriów wskazanych we wniosku. Organ uznał, że takie działania wiązałyby się z pełnym i długotrwałym zaangażowaniem pracowników Trybunału, w sposób oczywisty wykraczający poza ich rutynowe czynności.
Następnie organ odniósł się do kwestii ustalenia, zgodnie z art. 3 ust. 1 pkt 1 ustawy o dostępie do informacji publicznej, czy za udostępnieniem wnioskowanej informacji o charakterze przetworzonym przemawia szczególnie istotny interes publiczny i podkreślił przede wszystkim, że wskazywany status Fundacji nie oznacza automatycznie, że otrzymanie przez nią żądanych informacji jest szczególnie istotne dla interesu publicznego. Organ dodał, że jest dla niego zupełnie niezrozumiałe jak informacje dotyczące zmian składów orzekających w Trybunale Konstytucyjnym mają przyczynić się do "efektywnej realizacji konstytucyjnego prawa jednostki do złożenia skargi konstytucyjnej". Ponadto zastrzeżenia budzi także możliwość przeprowadzenia przez Fundację oceny prawnej działań Prezes Trybunału Konstytucyjnego na podstawie liczby i sygnatur spraw, w których w latach 2017-2020 doszło do wyznaczenia sprawozdawcy na podstawie art. 38 ust. 2 ustawy o organizacji i trybie postępowania przed Trybunałem Konstytucyjnym, bowiem nawet uzyskanie zestawień dotyczących ilości zarządzeń czy sygnatur spraw, w których doszło do wyznaczenia w tym trybie sprawozdawcy, bez znajomości realiów konkretnej sprawy, nie pozwoli na ocenę prawidłowości działań Prezes Trybunału. Organ zauważył zresztą, że Fundacja nie wskazała żadnego kryterium, na podstawie którego chciałaby dokonać takiej oceny jedynie przy pomocy danych (liczbowych i sygnatur spraw), których udostępnienia żąda. Powyższego nie zmienia w ocenie organu planowane przez Fundację realizowanie projektu badawczego, gdyż zgodnie z orzecznictwem Naczelnego Sądu Administracyjnego realizowanie projektów badawczych, w tym nawet wspólnie z ośrodkami naukowymi, dla dobra publicznego, nie oznacza jeszcze, że podmiot taki ma automatycznie prawo do uzyskiwania informacji publicznej przetworzonej. Zdaniem organu Fundacja wskazując na prowadzenie projektu badawczego, nie wykazała nawet hipotetycznego wpływu udostępnienia żądanych informacji na deklarowany przez siebie cel.
Ponadto, organ stwierdził, że abstrahując od braku przydatności żądanych informacji publicznych dla realizacji zakładanych przez wnioskodawcę celów publicznych, w sprawie zaistniał również problem braku możliwości ich efektywnego i realnego wykorzystania przez Fundację dla poprawy funkcjonowania instytucji państwa. W ocenie organu jedynym realnym skutkiem udostępnienia Fundacji wnioskowanej informacji publicznej jest jej planowane upowszechnienie, jako pewnego rodzaju głos w publicznej dyskusji w związku z oświadczeniami sędziów Trybunału i informacjami medialnymi.
W piśmie z dnia 30 sierpnia 2021 r. Fundacja wywiodła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę na powyższą decyzję organu i wnosząc o uchylenie zaskarżonej decyzji w części odmawiającej udzielenia informacji publicznych wymienionych w punkcie 3 i 5 wniosku oraz o zwrot kosztów postępowania sądowoadministracyjnego, zarzuciła organowi:
I. naruszenie przepisów prawa materialnego, w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, tj.:
1. art. 3 ust. 1 pkt 1 ustawy o dostępie do informacji publicznej, poprzez jego błędną wykładnię i niezasadne przyjęcie, że udostępnienie żądanej informacji publicznej nie jest szczególnie istotne dla interesu publicznego;
2. art. 61 Konstytucji RP w związku z Preambułą Konstytucji w związku z art. 2 ustawy zasadniczej oraz art. 10 Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności, poprzez ich niezastosowanie i bezpodstawne uznanie, że udostępnienie żądanej informacji publicznej nie jest szczególnie istotne dla interesu publicznego;
II. mające wpływ na wynik sprawy naruszenie przepisów postępowania, tj. art. 7 w związku z art. 77 § 1 i § 4 oraz art. 80 Kodeksu postępowania administracyjnego:
a) poprzez wybiórcze przeprowadzenie postępowania dowodowego, w tym pominięcie istotnych dla ustalenia interesu publicznego zachodzącego w sprawie okoliczności przedstawionych przez Fundację dotyczących:
i) znaczenia przestrzegania zasad ustalania składów sędziowskich powołanych do rozpoznania sprawy dla realizacji prawa jednostki do rzetelnego postępowania przed Trybunałem Konstytucyjnym, który nosi cechy bezstronności, niezależności oraz jest ustanowiony ustawą;
ii) korespondencji sędziów Trybunału Konstytucyjnego wskazujących na nieprawidłowości w zakresie przydzielania spraw sędziom, w tym arbitralne odstępstwa Prezes Trybunału Konstytucyjnego od zasad przydzielania spraw sędziom oraz nieuzasadnione przypadki zmiany składu sędziowskiego;
iii) powszechnie podnoszonych wątpliwości wskazujących na brak bezstronności oraz niezależności Prezes Trybunału Konstytucyjnego;
iv) posiadania przez Fundację zdolności do wykorzystania żądanych informacji publicznych, w szczególności w postaci doświadczenia, kapitału ludzkiego i zaplecza organizacyjnego;
b) poprzez dowolne, niepoparte zgromadzonym w sprawie materiałem dowodowym przyjęcie, że:
i) wystąpienie z żądaniem informacji publicznej przez organizację społeczną nie ma znaczenia dla oceny zaistnienia szczególnego interesu publicznego;
ii) żądana informacja publiczna ma charakter nieprzydatny dla Fundacji;
iii) w świetle żądanych informacji nie jest możliwe znalezienie kryterium prawnego pozwalającego na dokonanie oceny prawnej działań Prezes Trybunału Konstytucyjnego;
iv) Fundacja nie ma realnej, obiektywnie mierzonej możliwości wykorzystania żądanych informacji publicznych;
v) Fundacja żąda udostępnienia informacji publicznej wyłącznie w celu jej rozpowszechnienia,
co w konsekwencji zdaniem Fundacji doprowadziło organ do niezasadnego uznania, że udostępnienie żądanych informacji nie jest szczególnie istotne dla interesu publicznego.
W uzasadnieniu skargi Fundacja odnosząc się do wskazania organu, że status Fundacji nie powoduje automatycznie uznania, że udostępnienie żądanej przez nią informacji jest szczególnie istotne dla interesu publicznego podniosła, że choć rzeczywiście nie można tu mówić o jakimkolwiek automatyzmie, to fakt zwrócenia się z omawianym żądaniem przez organizację społeczną, a nie osobę fizyczną, powinien stanowić jedną z okoliczności branych pod uwagę przy ocenie zaistnienia szczególnego interesu publicznego w udostępnieniu żądanych informacji, zwłaszcza w kontekście roli społeczeństwa obywatelskiego w budowaniu standardów państwa prawa.
W ocenie Fundacji organ winien był wziąć pod uwagę statutowe cele, którymi kieruje się organizacja społeczna w swojej działalności. Jak zauważyła Fundacja w tym kontekście organ wskazał na cele wymienione w § 8 ust. 2 statutu Fundacji, a mianowicie "propagowanie praw człowieka jako podstawy funkcjonowania państwa i społeczeństwa", pomijając jednak jednocześnie inne istotne cele, w tym przede wszystkim "podejmowanie inicjatyw edukacyjnych i badawczych w zakresie problematyki praw człowieka", a także "działanie na rzecz ochrony praw człowieka". Zdaniem Fundacji za istotną w tym kontekście uznać należy również statutową deklarację dotyczącą działań, jakie Fundacja podejmuje w celu realizacji swoich statutowych celów, w tym "bieżące analizowanie stanu przestrzegania praw człowieka w kraju". Ponadto, w ocenie Fundacji okolicznością, która w tym kontekście winna być również wzięta pod uwagę, jest kwestia doświadczenia oraz zasobów posiadanych przez podmiot żądający udostępnienia informacji pozwalających mu na wykorzystanie żądanej informacji.
W związku z powyższym Fundacja podkreśliła, że jest organizacją posiadającą trzydziestoletnie doświadczenie, dysponuje ugruntowaną pozycją, rozpoznawalnością, jej przedstawiciele są regularnie zapraszani do uczestnictwa w życiu publicznym, zabierania głosów w ważnych sprawach dotyczących przestrzegania w Polsce praw człowieka i poszanowania praworządności. Ponadto, regularnie uczestniczy w opiniowaniu aktów prawnych dla administracji pozarządowej, przygotowywaniu sprawozdań dla organów krajowych i międzynarodowych, debatach i dyskusjach. Wielokrotnie składała również opinię amicus curiae w postępowaniu przed sądami krajowymi, Trybunałem Konstytucyjnym i organami międzynarodowymi, w tym przede wszystkim Europejskim Trybunałem Praw Człowieka. Od lat z sukcesami prowadzi litygację strategiczną w obszarze praw człowieka. Fundacja wskazała także, że jest organizacją o rozbudowanym dziale prawnym, zatrudniającym kilkunastu prawników, w tym osoby legitymujące się tytułami naukowymi doktora nauk prawnych czy zawodowymi: adwokata lub radcy prawnego.
Ponadto, Fundacja zwróciła uwagę na realizowany przez nią projekt badawczy pt. "Monitoring systemu ochrony praw człowieka w Polsce", stanowiący bezpośrednie zaplecze finansowe i organizacyjne do przeprowadzenia analizy uzyskanych informacji, który skupia się na ocenie funkcjonowania instytucji kluczowych dla systemu ochrony praw człowieka, w tym m.in. sądów, prokuratury i Trybunału Konstytucyjnego.
W ocenie Fundacji wszystkie powyższe okoliczności, z wyłączeniem argumentacji dotyczącej projektu badawczego, która została bezpośrednio wskazana w korespondencji z organem, mają charakter notoryjny i winny być z urzędu wzięte pod uwagę przez organ przy ocenie strony podmiotowej żądania Fundacji. Ich dokładna ocena winna zdaniem Fundacji prowadzić organ do uzasadnionego uznania, że Fundacja ma rzeczywistą, obiektywnie mierzoną możliwość wykorzystania żądanych informacji publicznych w deklarowanym przez siebie celu, jakim jest analiza i ocena zmian w ustawach regulujących funkcjonowanie i tryb postępowania przed Trybunałem Konstytucyjnym.
Fundacja podniosła, że organ błędnie i w sposób dowolny ustalił, że jedynym realnym skutkiem udostępnienia Fundacji żądanych informacji będzie ich upowszechnienie. W ocenie Fundacji dane te mogą być skonfrontowane z przedmiotem sprawy zawisłej przed Trybunałem, podmiotem wnoszącym sprawę czy czasem zarejestrowania sprawy. Fundacja wskazała, że uzyskanie sygnatur spraw, w których doszło do zmiany składu orzekającego Trybunału Konstytucyjnego, z wyszczególnieniem zmian spowodowanych śmiercią sędziego lub zakończeniem jego kadencji, pozwoli na poznanie skali wykorzystania tej instytucji, a także akcesoryjnie zweryfikowania publicznie podnoszonych w tym zakresie zarzutów. Zdaniem Fundacji skonfrontowanie tak uzyskanych danych z czasem wniesienia wniosku albo skargi do Trybunału pozwoli na ocenę czy praktyka ta ma ugruntowaną historycznie pozycję, stąd okres żądanych informacji dotyczy również lat 2015 i 2016. Dodatkowo Fundacja wskazała, że porównanie udostępnionych informacji jedynie w oparciu o kryterium czasu ich wniesienia pozwoli na dokonanie analizy czy mechanizm zmiany wyznaczonego składu sędziowskiego stosowany był jednakowo do spraw wniesionych przed dniem 1 stycznia 2017 r. i tych wniesionych po 1 stycznia 2017 r. Innymi słowy, czy do zmiany składów sędziowskich dochodziło głównie w tych sprawach, w których skład ten wyznaczyła obecna Prezes Trybunału Konstytucyjnego. Wreszcie, w ocenie Fundacji tak uzyskane dane mogłyby umożliwić również analizę ilościowego stosunku ogółu spraw, które wpłynęły w danym roku do Trybunału Konstytucyjnego, do ogółu spraw, w których doszło do zmiany składu sędziowskiego. Jak podała Fundacja uzyskane informacje mogłyby pozwolić również na ich skonfrontowanie z danymi dotyczącymi rodzaju sprawy i inicjatora postępowania przed Trybunałem Konstytucyjnym, a ich udostępnienie pozwoli na ocenę czy istnieje zależność pomiędzy tym kto wnosił daną sprawę do Trybunału, a tym czy podjęto w niej decyzję o zmianie składu sędziowskiego. Fundacja dodała także, że w praktyce funkcjonowania Trybunału Konstytucyjnego z łatwością zidentyfikować można sprawy, których przedmiot był szczególnie istotny dla rządzącej większości parlamentarnej, a uzyskane sygnatury spraw mogłyby pozwolić na skonfrontowanie tego czy sprawy tego typu nie były mocniej narażone na zmianę składu orzekającego.
Fundacja zarzuciła organowi stronnicze i pobieżne przeanalizowanie zebranego w sprawie materiału dowodowego, w szczególności pominięcie w toku jego analizy doświadczenia Fundacji, w tym jej zasobów materialnych oraz kadrowych, okoliczności świadczących o nieprawidłowościach w zakresie przydzielania spraw w Trybunale Konstytucyjnym, nierozważenie jakichkolwiek sposobów wykorzystania żądanych informacji publicznych pod kątem ich analizy i oceny prawnej. Fundacja wskazała także, że jej zdaniem organ błędnie pominął całokształt okoliczności dotyczących roli organizacji społecznych w demokratycznym państwie prawnym, znaczenia prawa jednostki do informacji publicznej dla debaty publicznej, a także negatywnego efektu jaki będzie miała odmowa udostępnienia takiej informacji dla prowadzenia dyskusji na dany temat. Efektem tych zaniechań było w ocenie Fundacji m.in. arbitralne przyjęcie, że Fundacja nie ma efektywnej i realnej możliwości ich wykorzystania, a żądane informacje pozyskane zostaną wyłącznie w celu ich rozpowszechniania, jako głos w publicznej dyskusji.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o oddalenie skargi w całości i zwrócił uwagę m.in. na to, że Fundacja w skardze na decyzję powołała nowy cel żądania informacji publicznej przetworzonej, na który nie wskazywała na etapie postępowania administracyjnego, tj. "analizę i ocenę zmian w ustawach regulujących funkcjonowanie i tryb postępowania przed Trybunałem Konstytucyjnym", ale również określiła szereg nieznanych wcześniej organowi działań i kryteriów, którymi – jak deklaruje – zamierza się posłużyć, aby osiągnąć wskazany przez siebie cel. W związku z powyższym organ podkreślił, że dokonywana przez sąd administracyjny kontrola zaskarżonych decyzji odbywa się według stanu prawnego i faktycznego istniejącego w dniu podejmowania tych aktów. Organ podkreślił także, że Fundacja z niewyjaśnionych powodów ograniczyła żądanie udzielenia informacji przetworzonej wyłącznie do pkt 3 i 5 wniosku, zaskarżając decyzję wyłącznie w tej części, a zatem obecnie żąda wyłącznie wskazania sygnatur spraw, w których w określonym przedziale czasowym doszło do wskazanej decyzji procesowej (zmiana składu sędziowskiego lub wyznaczanie sędziego sprawozdawcy w trybie art. 38 ust. 2 ustawy o organizacji i trybie postępowania przed Trybunałem Konstytucyjnym). Natomiast w ocenie organu poznanie przez Fundację samych sygnatur spraw, w których nastąpiła zmiana składu orzekającego lub wyznaczenie sprawozdawcy w trybie art. 38 ust. 2 ustawy o organizacji i trybie postępowania przed Trybunałem Konstytucyjnym, w sytuacji gdy Prezes Trybunału Konstytucyjnego ma obowiązek lub uprawnienie do podejmowania takich decyzji procesowych w licznych okolicznościach, a ponadto uwzględniając, że pkt 3 wniosku Fundacji w sposób wybiórczy powołuje się na okoliczności uzasadniające zmianę składu, należy uznać za nieprzydatne do osiągnięcia wskazanych przez Fundację celów. W związku z powyższym organ uznał, że nie można stwierdzić, że uzyskanie przez Fundację wnioskowanych danych mogłoby przyczynić się do realnej poprawy funkcjonowania działalności orzeczniczej Trybunału czy też lepszej ochrony interesu publicznego.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w punkcie 1 wyroku z dnia 14 lutego 2022 r., sygn. akt II SA/Wa 3343/21 uchylił decyzję organu z dnia 30 lipca 2021 r., nr P.020.1.2021 w przedmiocie odmowy udostępnienia informacji publicznej w zaskarżonej części, a w punkcie 2 zasądził od organu na rzecz Fundacji kwotę 200 złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.
W uzasadnieniu wyroku Sąd I instancji wskazał na wstępie, że jego zdaniem adresat wniosku w niniejszej sprawie jest podmiotem zobowiązanym do udostępniania informacji publicznej, co nie było kwestionowane na żadnym etapie postępowania. Dodał jednocześnie, że w sprawie nie była również kwestionowana okoliczność dotycząca tego, że żądana informacja ma charakter przetworzony.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie przypomniał, że Fundacja w piśmie z dnia 29 czerwca 2021 r. wskazywała na następujące cele uzyskania informacji: poznanie skali i prawna ocena korzystania przez Prezes Trybunału Konstytucyjnego z instytucji zmiany składu sędziowskiego. Natomiast organ podaje, że w skardze na decyzję Fundacja wskazała na nowy cel żądania informacji publicznej przetworzonej jakim ma być "analiza i ocena zmian w ustawach regulujących funkcjonowanie i tryb postępowania przed Trybunałem Konstytucyjnym", nie przedstawiając wcześniej organowi okoliczności opisanych w skardze.
Dlatego Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyjaśnił, że kwestią sporną w rozpoznawanej sprawie jest okoliczność czy w sprawie występuje szczególny interes publiczny przemawiający za udostępnieniem Fundacji żądanej informacji.
W związku z powyższym Sąd I instancji stwierdził, że Fundacja wykazała, że jest organizacją posiadającą ponad trzydziestoletnie doświadczenie w pozyskiwaniu, analizowaniu i opracowywaniu wniosków dotyczących usprawnienia działań organów w obszarze praw człowieka oraz dysponuje ugruntowaną pozycją, rozpoznawalnością, jej przedstawiciele są regularnie zapraszani do uczestnictwa w życiu publicznym, zabierania głosów w ważnych sprawach dotyczących przestrzegania w Polsce praw człowieka i poszanowania praworządności. Ponadto, Fundacja regularnie uczestniczy w opiniowaniu aktów prawnych dla administracji pozarządowej, przygotowywaniu sprawozdań dla organów krajowych i międzynarodowych, debatach i dyskusjach. Wielokrotnie składała również opinię amicus curiae w postępowaniu przed sądami krajowymi, Trybunałem Konstytucyjnym i organami międzynarodowymi, w tym przede wszystkim Europejskim Trybunałem Praw Człowieka. Od lat z sukcesami prowadzi litygację strategiczną w obszarze praw człowieka. Fundacja jest jedną z najstarszych organizacji pozarządowych, ma ugruntowane doświadczenie w przygotowywaniu raportów poświęconych funkcjonowaniu kluczowych instytucji państwa, a w ostatnich latach poświęciła w tym zakresie Trybunałowi Konstytucyjnemu dwa raporty dokumentujące zmiany w prawie dotyczące Trybunału Konstytucyjnego oraz zmian w jego funkcjonowaniu.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wskazał, że statutowa deklaracja dotycząca działań, jakie Fundacja podejmuje w celu realizacji swoich celów dotyczy: "bieżącego analizowania stanu przestrzegania praw człowieka w kraju". Natomiast celami, którymi kieruje się Fundacja w swojej działalności są m.in.:
1. propagowanie praw człowieka jako podstawy funkcjonowania państwa i społeczeństwa;
2. podejmowanie inicjatyw edukacyjnych i badawczych w zakresie problematyki praw człowieka;
3. działanie na rzecz ochrony praw człowieka.
W związku z powyższym Sąd I instancji uznał, że Fundacja wykazała, że jej działanie wywoła skutki i będzie kierowane do potencjalnie dużego kręgu adresatów, a także będzie ukierunkowane na poprawę działalności organu.
Co więcej, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie dodał także, na co zresztą zwracała uwagę również Fundacja, że jest ona organizacją o rozbudowanym dziale prawnym, zatrudniającym kilkunastu prawników, w tym osoby legitymujące się tytułami naukowymi doktora nauk prawnych czy zawodowymi adwokata albo radcy prawnego. Przygotowywane przez Fundację publikacje, raporty oraz opinie służą m.in. dokumentowaniu wprowadzonych w ustawodawstwie zmian kluczowych z punktu widzenia ochrony praw człowieka, ocenie skutków tych zmian oraz propagowaniu rozwiązań pożądanych z punktu widzenia ochrony praw człowieka.
Zdaniem Sądu I instancji wszystkie te okoliczności mają charakter notoryjny i winny być z urzędu wzięte pod uwagę. Natomiast ich dokładna ocena winna prowadzić organ do uznania, że Fundacja ma rzeczywistą, obiektywnie mierzoną możliwość wykorzystania żądanych informacji publicznych w deklarowanym przez siebie celu, jakim jest analiza i ocena zmian w ustawach regulujących funkcjonowanie i tryb postępowania przed Trybunałem Konstytucyjnym.
Ponadto, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie podkreślił także, że informacja stanowi jedno z narzędzi działania Fundacji, niezbędne do wykonywania funkcji organizacji pozarządowej, której zadaniem jest działanie na rzecz ochrony praw człowieka, także przez kontrolę działań władzy publicznej. Dlatego wszelkie ograniczenia w dostępie do informacji publicznej powinny mieć charakter proporcjonalny i również znajdować uzasadnienie w interesie publicznym. Zdaniem Sądu I instancji utrudnianie dostępu do informacji może powodować, że Fundacja, a także inne podmioty, nie będą w stanie skutecznie realizować swoich funkcji.
Jednocześnie Sąd I instancji stwierdził, że choć uzyskanie spornych informacji nie jest warunkiem niezbędnym dla zapewnienia jawności działalności organu to jednak – w ocenie składu orzekającego – w okolicznościach niniejszej sprawy uzyskana przez Fundację od organu informacja o charakterze przetworzonym stanowić będzie podstawę do rzeczywistego, a nie hipotetycznego "podejmowania inicjatyw edukacyjnych i badawczych w zakresie problematyki praw człowieka", a także "działania na rzecz ochrony praw człowieka".
Wobec tego, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie stwierdził, że skarżąca Fundacja, wykazała, że za udostępnieniem wnioskowanych informacji przemawia szczególnie istotny interes publiczny.
Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wywiódł organ i zaskarżając ten wyrok w całości oraz oświadczając, że zrzeka się rozprawy, wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie, ewentualnie w przypadku uznania, że istota sprawy jest dostatecznie wyjaśniona, wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i oddalenie skargi z dnia 30 sierpnia 2021 r. na decyzję organu z dnia 30 lipca 2021 r. odmawiającą udostępnienia informacji publicznej. Ponadto, organ skarżący kasacyjnie wniósł o zasądzenie od Fundacji na jego rzecz zwrotu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych. Zaskarżonemu rozstrzygnięciu zarzucono:
I. Na podstawie art. 174 pkt 1 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi naruszenie prawa materialnego, tj.:
1. art. 3 ust. 1 pkt 1 ustawy o dostępie do informacji publicznej, poprzez jego błędną wykładnię polegającą na nieuzasadnionym przyjęciu, że:
1) postanowienia statutu Fundacji oraz jej dotychczasowa działalność i doświadczenie automatycznie przemawiają za tym, że posiada ona szczególnie istotny interes publiczny w udostępnieniu jej żądanej informacji, podczas gdy Fundacja nie wykazała, że posiada indywidualne, realne i konkretne możliwości wykorzystania żądanej informacji publicznej dla dobra ogółu, co w konsekwencji doprowadziło do błędnego uznania, że Fundacji należy udostępnić publiczną informację przetworzoną;
2) w okolicznościach faktycznych przedmiotowej sprawy Fundacja wykazała spełnienie przesłanki szczególnej istotności interesu publicznego i w konsekwencji należy jej udostępnić wnioskowaną publiczną informację przetworzoną, podczas gdy warunkiem spełnienia ww. przesłanki jest także wykazanie przydatności wnioskowanych przez Fundację informacji do osiągnięcia deklarowanego przez nią celu, w tym czy mogą one przyczynić się do poprawy działalności Trybunału Konstytucyjnego, a zakres wnioskowanych informacji, w tym kryterium ich wyodrębnienia, wykluczają możliwość obiektywnego ich wykorzystania dla wskazanych wyżej celów;
2. art. 73 ust. 1 w związku z art. 74 ust. 3-4 oraz ust. 6 ustawy o organizacji i trybie postępowania przed Trybunałem Konstytucyjnym, poprzez ich niezastosowanie do ustalonego w sprawie stanu faktycznego, co skutkowało uchyleniem decyzji administracyjnej, pomimo że wskazane przepisy stwarzają prawną i faktyczną możliwość uzyskania przez Fundację żądanych informacji i powinny być brane pod uwagę przy kontroli decyzji administracyjnej odmawiającej udostępnienia informacji publicznych przetworzonych oraz pomimo że realizacja wniosku może niezasadnie zakłócić prace Trybunału Konstytucyjnego;
II. Na podstawie art. 174 pkt 2 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi naruszenie przepisów postępowania, tj.:
1. art. 133 § 1 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, poprzez niewydanie wyroku na podstawie akt sprawy, ale również na podstawie informacji zawartych w skardze na decyzję administracyjną, tj. w zakresie celu uzyskania publicznej informacji przetworzonej, który to cel był odmienny od deklarowanego we wniosku oraz korespondencji prowadzonej z organem, a zatem także nieznany organowi na etapie wydawania decyzji administracyjnej (prowadzonych akt sprawy), które to uchybienie mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, gdyż właściwe oparcie się przez sąd pierwszej instancji o dowody i fakty, które były znane organowi na dzień wydania decyzji mogłoby prowadzić do oddalenia skargi;
2. art. 141 § 4 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, poprzez:
1) błędnie ustalony stan faktyczny wynikający z nienależytej analizy zgromadzonego materiału dowodowego wskutek przyjęcia przez sąd celu uzyskania informacji wynikającego z odpowiedzi na skargę, mimo że cel ten odbiega od celu ustalonego na podstawie wniosku oraz korespondencji prowadzonej z organem (akt sprawy), a następnie ustalenie przez sąd tego celu na podstawie treści skargi bez dokonania oceny zarzutów organu podniesionych w odpowiedzi na skargę, które to uchybienie mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, gdyż uwzględnienie zarzutu organu i uwzględnienie powyższych okoliczności mogłoby prowadzić do oddalenia skargi;
2) niewyjaśnienie w sposób dostateczny podstawy prawnej rozstrzygnięcia, w tym nieodniesienie się do aspektów sprawy mających istotne znaczenie dla jej rozpoznania, poprzez:
a) brak dokonania przez Sąd oceny istnienia związku (wpływu) pomiędzy treścią żądanych informacji (w tym kryteriami ich wyodrębnienia), a zakładanym przez wnioskodawcę celem uzyskania informacji publicznej przetworzonej, które to uchybienie mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, gdyż przeprowadzenie tej oceny było warunkiem koniecznym dla uznania, że w sprawie zachodzi szczególnie istotny interes publiczny w udostępnieniu żądanych informacji, zaś przyjęcie, że wnioskowane informacje nie mogą być obiektywnie przydatne do deklarowanego przez Fundację celu doprowadziłoby do oddalenia skargi;
b) brak odniesienia się przez Sąd w uzasadnieniu wyroku do wskazanej przez organ w decyzji oraz odpowiedzi na skargę możliwości uzyskania żądanych we wniosku informacji (sygnatur akt sprawy) poprzez dostęp Fundacji do akt sprawy Trybunału Konstytucyjnego za pomocą procedury określonej w art. 74 ust. 3-4 ustawy o organizacji i trybie postępowania przed Trybunałem Konstytucyjnym i w konsekwencji błędne uznanie, że organ utrudnia Fundacji dostęp do informacji, a także uchylenie się przez sąd od oceny wpływu istnienia tej procedury dla oceny możliwości uzyskiwania tożsamych informacji w ramach informacji publicznej przetworzonej, które to uchybienie mogło mieć istotny wpływ na wynik spraw, gdyż uwzględnienie, że Fundacja posiada inny tryb uzyskania wnioskowanych informacji, które ze strony organu wymagają znacznie mniejszego angażowania środków osobowych, mogło wpłynąć na ocenę wydanej w sprawie decyzji i w konsekwencji doprowadzić do oddalenia skargi.
W uzasadnieniu skargi kasacyjnej organ skarżący kasacyjnie, powołując się na wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 28 kwietnia 2020 r., sygn. akt I OSK 34/19 oraz z dnia 21 listopada 2019 r., sygn. akt I OSK 328/18, a także wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 28 czerwca 2017 r., sygn. akt II SA/Wa 1498/16 wskazał, że realizowanie projektów badawczych czy sporządzanie raportów dla dobra publicznego nie oznacza jeszcze, że podmiot taki ma automatycznie prawo do uzyskiwania informacji publicznej przetworzonej. Jak podkreślił organ skarżący kasacyjnie, w dalszym ciągu konieczne jest bowiem wykazanie, że udostępnienie takiej informacji w sposób konkretny i realny (a nie hipotetyczny) wpłynie na deklarowany przez wnioskodawcę cel. Zdaniem organu skarżącego kasacyjnie w rozpatrywanej sprawie, według stanu na dzień wydania uchylonej decyzji administracyjnej, Fundacja nie wykazała nawet hipotetycznego wpływu udostępnienia żądanych informacji na deklarowany przez siebie cel, tj. dokonanie oceny prawnej działań Prezesa Trybunału Konstytucyjnego, czy podniesienie przestrzegania praw człowieka w Polsce. W ocenie organu skarżącego kasacyjnie powyższego zaniechał również Sąd I instancji poprzestając na stwierdzeniu, że skoro informacji przetworzonej żąda Fundacja i planuje sporządzenie kolejnego raportu dot. funkcjonowania Trybunału Konstytucyjnego to automatycznie oznacza to, że przesłanka wykazania szczególnie istotnego interesu publicznego została spełniona.
Organ skarżący kasacyjnie podniósł, że ze zgromadzonego materiału dowodowego wynika, że jedynym realnym skutkiem udostępnienia Fundacji wnioskowanej informacji publicznej jest jej planowane upowszechnienie przez Fundację, jako pewnego rodzaju głos w publicznej dyskusji w związku ze wskazanymi w piśmie z dnia 29 czerwca 2021 r. oświadczeniami sędziów Trybunału i informacjami medialnymi. W ocenie organu skarżącego kasacyjnie samo upowszechnienie uzyskanej informacji, poprzez opublikowanie danych czy zainicjowanie publicznej dyskusji w określonym przedmiocie nie jest równoznaczne ze stworzeniem faktycznej możliwości wykorzystania uzyskanych danych dla realnej poprawy funkcjonowania instytucji państwowej i dotyczy to także przypadków kiedy z wnioskiem o udostępnienie informacji występuje fundacja działająca w ramach kontroli społecznej.
W ocenie organu skarżącego kasacyjnie w okolicznościach rozpoznawanej sprawy nawet jeżeli Fundacja sporządzi raport na podstawie żądanych danych, postulujący zmianę w ustawie regulującej funkcjonowanie i tryb postępowania przed Trybunałem lub będzie wskazywała na ewentualne wątpliwości wobec procedowania przez Prezes Trybunału Konstytucyjnego, to i tak taki raport jedynie hipotetycznie może przyczynić się do postulowanej poprawy funkcjonowania organu. Jak podkreślił organ skarżący kasacyjnie ewentualnych zmian należałoby bowiem dokonać na gruncie ustawowym, a Fundacja nie ma żadnych realnych kompetencji, aby tego dokonać – nie jest bowiem członkiem organu władzy ustawodawczej, nie posiada też inicjatywy ustawodawczej. Ponadto, organ skarżący kasacyjnie podniósł, że Sąd I instancji w zaskarżonym wyroku nie zwrócił uwagi na to, że dotychczasowe raporty Fundacji na temat organu nie zainicjowały jakichkolwiek prób zmiany ustawy o organizacji i trybie postępowania przed Trybunałem Konstytucyjnym, ani w żadnej mierze nie został wykazany jakikolwiek wpływ raportów na poprawę działalności Trybunału Konstytucyjnego.
Ponadto, zdaniem organu skarżącego kasacyjnie Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie analizując spełnienie przesłanki szczególnego interesu publicznego błędnie pominął jej aspekt przedmiotowy, tj. przydatność samej żądanej przez Fundację informacji do zakreślonego przez siebie celu.
Organ skarżący kasacyjnie przypomniał, że w piśmie z dnia 29 czerwca 2021 r. (na etapie przedsądowym) Fundacja wskazywała na następujące cele uzyskania informacji: poznanie skali i prawna ocena korzystania przez Prezesa Trybunału Konstytucyjnego z instytucji zmiany składu sędziowskiego. Zdaniem Fundacji uzyskana informacja odpowie na pytanie o zachowanie przez Trybunał standardu bezstronności, niezależności, a pozyskane informacje będą mieć niebagatelne znaczenie dla efektywnej realizacji konstytucyjnego prawa jednostki do złożenia skargi konstytucyjnej. Zwieńczeniem pracy nad pozyskanymi danymi miał być projekt badawczy, rozpowszechniający te informacje po ich wcześniejszym ewentualnym opracowaniu. Organ skarżący kasacyjnie zaznaczył przy tym, że Fundacja do dnia wydania uchylonej decyzji nie przedstawiła żadnych kryteriów, na podstawie których chciałaby dokonać ocen działalności Prezes Trybunału Konstytucyjnego we wskazanym zakresie posiadając żądane wnioskiem o dostęp do informacji publicznej sygnatury spraw. Zdaniem organu skarżącego kasacyjnie poznanie przez Fundację samych sygnatur spraw, w których nastąpiła zmiana składu orzekającego lub wyznaczenie sprawozdawcy w trybie art. 38 ust. 2 ustawy o organizacji i trybie postępowania przed Trybunałem Konstytucyjnym, w sytuacji gdy Prezes Trybunału Konstytucyjnego ma obowiązek lub uprawnienie do podejmowania takich decyzji procesowych w wielu okolicznościach, a ponadto uwzględniając, że pkt 3 wniosku Fundacji w sposób wybiórczy powołuje się na okoliczności uzasadniające zmianę składu, należy uznać za informacje nieprzydatne do osiągnięcia wskazanych przez Fundację celów. Nie można również zatem, jak uczynił to Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie stwierdzić, aby uzyskanie przez Fundację wnioskowanych danych przyczynić się miało do realnej poprawy funkcjonowania działalności orzeczniczej Trybunału czy też lepszej ochrony interesu publicznego.
Organ skarżący kasacyjnie podniósł, że Sąd I instancji niewłaściwie ustalił stan faktyczny sprawy, odmawiając oceny treści pisma Fundacji z dnia 29 czerwca 2021 r. (odpowiedź na wezwanie do wykazania szczególnego interesu publicznego) oraz skargi na decyzję, bowiem właściwe ustalenie stanu faktycznego sprawy - zdaniem organu skarżącego kasacyjnie - powinno prowadzić do wniosku, że na dzień wydania decyzji administracyjnej podlegającej kontroli sądów administracyjnych został przedstawiony organowi następujący cel uzyskania informacji: poznanie skali i prawna ocena korzystania przez Prezesa Trybunału Konstytucyjnego z instytucji zmiany składu sędziowskiego oraz sporządzenie projektu badawczego. Powyższe zaniechanie - w ocenie organu skarżącego kasacyjnie - doprowadziło do błędnego oparcia wyroku przez Sąd I instancji o cel uzyskania informacji publicznej, który został zakomunikowany organowi dopiero w trakcie postępowania sądowoadministracyjnego tj. "analiza i ocena zmian w ustawach regulujących funkcjonowanie i tryb postępowania przed Trybunałem Konstytucyjnym". Organ skarżący kasacyjnie zwrócił uwagę na to, że Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 30 marca 2021 r., sygn. akt I FSK 237/21, przesądził, że samodzielnie ustalenie przez sąd administracyjny stanu faktycznego sprawy w oparciu o dowody i fakty, które zaistniały po dniu wydania zaskarżonej decyzji przez organ odwoławczy i z tego względu nie mogły być znane temu organowi, stanowi naruszenie zasady orzekania "na podstawie akt sprawy".
Organ skarżący kasacyjnie zaznaczył, że uzasadnienie zaskarżonego wyroku pomija istotną kwestię podnoszoną przez organ zarówno w uzasadnieniu decyzji, jak i w odpowiedzi na skargę tj. fakt, że Fundacja ma ustawowo zapewniony dostęp do żądanej informacji publicznej przetworzonej na podstawie art. 74 w związku z art. 73 ustawy o organizacji i trybie postępowania przed Trybunałem Konstytucyjnym. Organ skarżący kasacyjnie wskazał, że art. 74 ust. 3 ww. ustawy dopuszcza możliwość przeglądania akt każdej sprawy zawisłej przed Trybunałem, w tym co do zasady otrzymywanie odpisów, kopii czy wyciągów wszelkich dokumentów urzędowych w nich zawartych. Fundacja może zatem, bez nadmiernych trudności natury faktycznej lub prawnej, przeglądać akta spraw celem pozyskania informacji o wydanych zarządzeniach Prezes Trybunału Konstytucyjnego. Jak podkreślił jednak organ skarżący kasacyjnie, Fundacja do dnia sporządzenia skargi kasacyjnej nie skorzystała ze swojego prawa.
W odpowiedzi na skargę kasacyjną Fundacja wniosła o oddalenie skargi kasacyjnej organu, zasądzenie od Prezes Trybunału Konstytucyjnego na rzecz Fundacji kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych, a także o rozpoznanie przedmiotowej sprawy na rozprawie. W ocenie Fundacji nieuzasadnione są twierdzenia organu jakoby Fundacja nie wykazała na etapie postępowania przed organem zaistnienia szczególnego interesu prawnego w udostępnieniu informacji o charakterze przetworzonym, bowiem w korespondencji z organem Fundacja bardzo obszernie omówiła okoliczności wskazujące na zaistnienie w realiach tego sporu ww. interesu, odwołując się m.in. do trzech listów adresowanych do Prezes Trybunału Konstytucyjnego, w których poruszono m.in. "sprzeczne z art. 38 u.o.t.p.TK i z przepisami regulującymi wyłączanie sędziego kształtowanie składów orzekających w poszczególnych sprawach, przejawiające się m.in. praktyką odbierania spraw sędziom Trybunału i uniemożliwiania im orzekania". W ocenie Fundacji listy te stanowiły dosadny sygnał wskazujący na nieprawidłowości w funkcjonowaniu kluczowej instytucji państwa, mającej decydujące znaczenie z punktu widzenia demokratycznego państwa prawa i już sam ten fakt w dostateczny sposób uzasadnia udzielenie przez organ żądanej informacji publicznej.
Odnosząc się do zarzutu organu jakoby Sąd I instancji automatycznie przyjął, że postanowienia statutu Fundacji oraz jej dotychczasowa działalność i doświadczenie apriorycznie przemawiają za tym, że posiada ona szczególny interes publiczny w udostepnieniu żądanej informacji, Fundacja podniosła, że uważna lektura uzasadnienia zaskarżonego wyroku nie pozwala na takie uznanie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie ocenił bowiem decyzję organu w świetle wyjaśnień Fundacji poprzedzających wydanie decyzji (wskazujących m.in. na ugruntowaną pozycję, długi okres działalności, doświadczenie w pracy dotyczącej tematyki niezależności orzecznictwa), a także notoryjnych faktów, które organ obowiązany był wziąć pod uwagę z urzędu, takich jak np. fakt zabierania przez Fundację głosu w debacie publicznej dotyczącej praw człowieka. Ustalenia Sądu I instancji zdaniem Fundacji są udokumentowane, uzasadnione i znajdują podstawę w zgromadzonym materiale dowodowym.
Fundacja podniosła także, że wbrew twierdzeniom organu nie wskazywała, że celem jej działania jest zmiana norm prawnych. Niezależnie jednak od tego dodała, że podmioty takie jak Fundacja dysponują na gruncie ustawy o petycjach drogą prawną do zainicjowania odpowiednich zmian legislacyjnych. Fundacja korzystała zresztą wielokrotnie w przeszłości z tego trybu.
W konkluzji Fundacja wskazała, że wykładnia prezentowana przez organ dąży do niedopuszczalnego i nieproporcjonalnego zawężenia treści prawa chronionego w art. 61 Konstytucji RP, a zastosowanie takiej wykładni skutkowałoby faktycznym uznaniem, że żądanej informacji publicznej praktycznie nikt nie mógłby uzyskać.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Zgodnie z treścią art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tj.: Dz.U. z 2024 r., poz. 935) - zwanej dalej p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania. W sprawie nie występują, enumeratywnie wyliczone w art. 183 § 2 p.p.s.a., przesłanki nieważności postępowania sądowoadministracyjnego. Z tego względu, przy rozpoznaniu sprawy, Naczelny Sąd Administracyjny związany był granicami skargi kasacyjnej.
Skargę kasacyjną można oprzeć na następujących podstawach:
1) naruszeniu prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie,
2) naruszeniu przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 174 p.p.s.a.).
Granice skargi kasacyjnej wyznaczają wskazane w niej podstawy.
W skardze kasacyjnej zarzucono naruszenie prawa materialnego, jak i naruszenie przepisów postępowania. W sytuacji, gdy skarga kasacyjna zarzuca naruszenie prawa materialnego oraz naruszenie przepisów postępowania, co do zasady w pierwszej kolejności rozpoznaniu podlegają zarzuty naruszenia przepisów postępowania (por. wyrok NSA z dnia 27 czerwca 2012 r., II GSK 819/11, LEX nr 1217424; wyrok NSA z dnia 26 marca 2010 r., II FSK 1842/08, LEX nr 596025; wyrok NSA z dnia 4 czerwca 2014 r., II GSK 402/13, LEX nr 1488113; wyrok NSA z dnia 17 lutego 2023 r., II GSK 1458/19; wyrok NSA z dnia 1 marca 2023 r., I FSK 375/20). Dopiero bowiem po przesądzeniu, że stan faktyczny przyjęty przez sąd w zaskarżonym wyroku jest prawidłowy, albo nie został dostatecznie podważony, można przejść do skontrolowania procesu subsumcji danego stanu faktycznego pod zastosowany przez sąd pierwszej instancji przepis prawa materialnego. Dla uznania za usprawiedliwioną podstawę kasacyjną z art. 174 pkt 2 p.p.s.a. nie wystarcza samo wskazanie naruszenia przepisów postępowania, ale nadto wymagane jest, aby skarżący wykazał, że następstwa stwierdzonych wadliwości postępowania były tego rodzaju lub skali, iż kształtowały one lub współkształtowały treść kwestionowanego w sprawie orzeczenia (por. wyrok NSA z dnia 5 maja 2004 r., FSK 6/04, LEX nr 129933; wyrok NSA z dnia 26 lutego 2014 r., II GSK 1868/12, LEX nr 1495116; wyrok NSA z dnia 29 listopada 2022 r., I OSK 931/22).
W ramach pierwszego zarzutu naruszenia przepisów postępowania organ skarżący kasacyjnie wskazuje na art. 133 § 1 p.p.s.a. upatrując jego naruszenia w niewydaniu przez Sąd I instancji wyroku w całości na podstawie akt sprawy, ale również na podstawie informacji zawartych w skardze na decyzję administracyjną, tj. w zakresie celu uzyskania publicznej informacji przetworzonej, który to cel był odmienny od deklarowanego we wniosku oraz korespondencji prowadzonej z organem, a zatem także nieznany organowi na etapie wydawania decyzji administracyjnej (prowadzonych akt sprawy), które to uchybienie w ocenie organu skarżącego kasacyjnie mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, gdyż właściwe oparcie się przez Sąd I instancji o dowody i fakty, które były znane organowi na dzień wydania decyzji mogłoby prowadzić do oddalenia skargi. Zarzut ten nie mógł odnieść skutku.
W związku z treścią powyższego zarzutu wskazać należy, że zgodnie z art. 133 § 1 p.p.s.a. "Sąd wydaje wyrok po zamknięciu rozprawy na podstawie akt sprawy (..)". Orzekanie "na podstawie akt sprawy" oznacza zaś, że sąd w procesie kontroli sądowoadministracyjnej bierze pod uwagę okoliczności, które z akt tych wynikają. Podstawą orzekania przez sąd administracyjny jest zatem materiał dowodowy zgromadzony przez organ administracji publicznej w toku postępowania przed tym organem oraz przed sądem (uwzględniając treść art. 106 § 3 p.p.s.a.). Wskazany wyżej przepis mógłby zostać naruszony, gdyby sąd wyszedł poza ten materiał i dopuścił na przykład dowód z przesłuchania świadków. Obowiązek wydania wyroku na podstawie akt sprawy oznacza bowiem jedynie zakaz wyjścia poza materiał znajdujący się w aktach sprawy (por. wyrok NSA z dnia 7 marca 2013 r., II GSK 2374/11, LEX nr 1296049). Należy przy tym odróżnić poddanie sądowej kontroli działalności administracji publicznej na podstawie innego materiału niż akta sprawy od wydania wyroku na podstawie akt sprawy, z przyjęciem np. odmiennej oceny materiału dowodowego zawartego w tych aktach (por. wyrok NSA z dnia 5 kwietnia 2012 r., I OSK 1749/11, LEX nr 1145067). Przepis art. 133 § 1 p.p.s.a. nie może służyć kwestionowaniu oceny materiału dowodowego, jak i ustaleń i oceny ustalonego w sprawie stanu faktycznego, dokonanych przez sąd pierwszej instancji (por. wyrok NSA z dnia 9 listopada 2011 r., I OSK 1350/11, LEX nr 1149159; wyrok NSA z dnia 17 listopada 2011 r., II OSK 1609/10, LEX nr 1132105). Do naruszenia art. 133 § 1 p.p.s.a. dochodzi zatem wówczas, gdy sąd oddali skargę, mimo niekompletnych akt sprawy, gdy pominie istotną część tych akt, gdy przeprowadzi postępowanie dowodowe z naruszeniem przesłanek wskazanych w art. 106 § 3 p.p.s.a. oraz gdy oprze orzeczenie na własnych ustaleniach, tzn. dowodach lub faktach, nieznajdujących odzwierciedlenia w aktach sprawy, o ile nie znajduje to umocowania w art. 106 § 3 p.p.s.a. Z przepisu tego wynika więc nakaz wyprowadzania oceny prawnej na gruncie faktów i dowodów znajdujących odzwierciedlenie w aktach sprawy (por. wyrok NSA z dnia 26 maja 2010 r., I FSK 497/09, LEX nr 594014; wyrok NSA z dnia 19 października 2010 r., II OSK 1645/09, LEX nr 746707; wyrok NSA z dnia 5 czerwca 2012 r., II OSK 763/12, LEX nr 1219174). Sąd I instancji analizując i oceniając w niniejszej sprawie znajdujące się w aktach dokumenty, ale także – co oczywiste - treść skargi wywiedzionej do Sądu I instancji, wbrew stanowisku organu skarżącego kasacyjnie nie mógł zatem naruszyć art. 133 § 1 p.p.s.a., a prawidłowość tej oceny dokonana przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, również w zakresie wskazywanego przez Fundację celu uzyskania informacji publicznej przetworzonej, nie może być skutecznie kwestionowana w drodze zarzutu naruszenia art. 133 § 1 p.p.s.a. Dlatego omawiany zarzut nie mógł odnieść skutku w tym zakresie. Niezależnie od powyższego, w związku z treścią omawianego zarzutu dodać należy, że Sąd I instancji, wbrew stanowisku organu skarżącego kasacyjnie, nie oparł oceny wskazywanego przez Fundację celu uzyskania informacji publicznej przetworzonej na okolicznościach przywołanych dopiero na etapie postępowania sądowoadministracyjnego. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie nie powołał się bowiem na inne informacje i okoliczności niż te wskazywane przez Fundację w odpowiedzi na wezwanie do wykazania istnienia szczególnie istotnego interesu publicznego w uzyskaniu żądanej informacji, czy też te zawarte w statucie Fundacji, wzmacniając swoją argumentację okolicznościami powszechnie znanymi i to te fakty stanowiły podstawę oceny spełnienia w niniejszej sprawie przesłanki wskazanej w art. 3 ust. 1 pkt 1 u.d.i.p. Podkreślenia przy tym wymaga, że odniesienie się również do treści skargi wywiedzionej przez stronę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie nie może być traktowane jako wyjście poza materiał znajdujący się w aktach sprawy.
Nieskuteczny okazał się również drugi z zarzutów naruszenia przepisów postępowania, w ramach którego organ skarżący kasacyjnie wskazał na art. 141 § 4 p.p.s.a., którego naruszenia upatruje m.in. błędnym ustaleniu stanu faktycznego sprawy w zakresie celu uzyskania żądanej informacji, wynikającego w ocenie organu skarżącego kasacyjnie z nienależytej analizy zgromadzonego materiału dowodowego, a ponadto w niewyjaśnieniu w sposób dostateczny podstawy prawnej rozstrzygnięcia, w tym nieodniesieniu się do aspektów sprawy mających istotne znaczenie dla jej rozpoznania, poprzez niedokonanie przez Sąd I instancji oceny istnienia związku pomiędzy treścią żądanych informacji, a zakładanym przez wnioskodawcę celem jej uzyskania, a także brak odniesienia się przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w uzasadnieniu wyroku do wskazanej przez organ w decyzji oraz odpowiedzi na skargę możliwości uzyskania żądanych we wniosku informacji, poprzez dostęp Fundacji do akt sprawy Trybunału na podstawie art. 74 ust. 3-4 ustawy z dnia 30 listopada 2016 r. o organizacji i trybie postępowania przed Trybunałem Konstytucyjnym (Dz. U. z 2019 r., poz. 2393).
Przechodząc do omówienia powyższego zarzutu wyjaśnienia wymaga, że zarzut naruszenia art. 141 § 4 p.p.s.a. może być skutecznie postawiony w dwóch przypadkach: gdy uzasadnienie wyroku nie zawiera wszystkich elementów, wymienionych w tym przepisie i gdy w ramach przedstawienia stanu sprawy, wojewódzki sąd administracyjny nie wskaże, jaki i dlaczego stan faktyczny przyjął za podstawę orzekania (por. uchwałę NSA z dnia 15 lutego 2010 r., sygn. akt: II FPS 8/09, LEX nr 552012, wyrok NSA z dnia 20 sierpnia 2009 r., sygn. akt: II FSK 568/08, LEX nr 513044). Naruszenie to, jak już wskazywano, musi być przy tym na tyle istotne, aby mogło mieć wpływ na wynik sprawy (art. 174 pkt 2 p.p.s.a.). Za jego pomocą nie można skutecznie zwalczać prawidłowości przyjętego przez sąd stanu faktycznego, tak jak ma to miejsce w niniejszej sprawie, w której organ skarżący kasacyjnie zarzuca Sądowi I instancji "błędnie ustalony stan faktyczny" w zakresie celu uzyskania informacji, czy też oceny istnienia związku pomiędzy treścią żądanych informacji, a zakładanym przez wnioskodawcę celem, czy też stanowiska sądu co do wykładni bądź zastosowania prawa materialnego. Zupełnie niezrozumiałe jest także kwestionowanie przez organ skarżący kasacyjnie, w ramach zarzutu naruszenia przez Sąd I instancji art. 141 § 4 p.p.s.a., prawidłowości trybu, na podstawie którego Fundacja zwróciła się o udostępnienie żądanej informacji. W prawomocnym wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 19 stycznia 2021 r., sygn. akt II SAB/Wa 662/20, na mocy którego zobowiązano organ do rozpoznania wniosku Fundacji z dnia 30 lipca 2020 r. o udostępnienie informacji publicznej przesądzono już bowiem tę kwestię wskazując, że wbrew stanowisku organu, żądane przez Fundację informacje podlegają udostępnieniu w trybie ustawy z dnia 6 września 2001 r. o dostępie do informacji publicznej (tj.: Dz.U. z 2022 r., poz. 902) – dalej: u.d.i.p., natomiast art. 74 ustawy o organizacji i trybie postępowania przed Trybunałem Konstytucyjnym w związku z art. 1 ust. 2 u.d.i.p. nie ma w tej sprawie zastosowania.
Przepis art. 141 § 4 p.p.s.a. jest przepisem proceduralnym, regulującym wymogi uzasadnienia. W ramach rozpatrywania zarzu+tu naruszenia tego przepisu Naczelny Sąd Administracyjny zobowiązany jest jedynie do kontroli zgodności uzasadnienia zaskarżonego wyroku z wymogami wynikającymi z powyższej normy prawnej. Wadliwość uzasadnienia orzeczenia może stanowić przedmiot skutecznego zarzutu kasacyjnego z art. 141 § 4 p.p.s.a., w sytuacji gdy sporządzone jest ono w taki sposób, że niemożliwa jest kontrola instancyjna zaskarżonego wyroku (por. postanowienie NSA z dnia 22 maja 2014 r., II OSK 481/14). Tymczasem uzasadnienie zaskarżonego w niniejszej sprawie wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie zawiera przedstawienie stanu sprawy, zarzutów podniesionych w skardze, stanowiska strony przeciwnej, podstawę prawną rozstrzygnięcia oraz jej wyjaśnienie. Sąd I instancji wskazał powody, dla których uznał, że skarga Fundacji zasługiwała na uwzględnienie. Należy podkreślić, że wadliwość uzasadnienia orzeczenia może stanowić przedmiot skutecznego zarzutu kasacyjnego z art. 141 § 4 p.p.s.a. w sytuacji, gdy sporządzone jest ono w taki sposób, że niemożliwa jest kontrola instancyjna zaskarżonego wyroku (por. postanowienie NSA z dnia 22 maja 2014 r., II OSK 481/14). Treść uzasadnienia zaskarżonego w niniejszej sprawie wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie czyni go w pełni poddającym się kontroli kasacyjnej i wprost wynika z niego rezultat i wnioski przeprowadzonej kontroli działalności administracji publicznej, których prawidłowość nie może być kwestionowana w ramach zarzutu naruszenia art. 141 § 4 p.p.s.a.
W związku z nieskutecznością podniesionych przez autora skargi kasacyjnej zarzutów w oparciu o drugą podstawę kasacyjną, wskazać należy, że zarzuty naruszenia przepisów postępowania służą m.in. kwestionowaniu ustaleń i ocen w zakresie stanu faktycznego sprawy, co oznacza, że brak tego rodzaju zarzutów w niniejszej sprawie powoduje, że Naczelny Sąd Administracyjny w procesie kontroli instancyjnej przyjmuje, jako niezakwestionowany punkt odniesienia, stan faktyczny i jego ocenę przyjęte przez Sąd I instancji.
Przechodząc z kolei do oceny zarzutów przedstawionych przez organ skarżący kasacyjnie w ramach pierwszej podstawy kasacyjnej, przypomnieć należy, że naruszenie prawa materialnego może przejawiać się w dwóch postaciach: jako błędna wykładnia albo jako niewłaściwe zastosowanie określonego przepisu prawa. Podnosząc zarzut naruszenia prawa materialnego przez jego błędną wykładnię wykazać należy, że sąd mylnie zrozumiał stosowany przepis prawa, natomiast uzasadniając zarzut niewłaściwego zastosowania przepisu prawa materialnego wykazać należy, że sąd stosując przepis popełnił błąd subsumcji, czyli że niewłaściwie uznał, iż stan faktyczny przyjęty w sprawie nie odpowiada stanowi faktycznemu zawartemu w hipotezie normy prawnej zawartej w przepisie prawa. W obu tych przypadkach autor skargi kasacyjnej wykazać musi, jak w jego ocenie powinna być rozumiana norma zawarta w stosowanym przepisie prawa, czyli jaka powinna być jego prawidłowa wykładnia. Jednocześnie należy podkreślić, że ocena zasadności zarzutu naruszenia prawa materialnego może być dokonana wyłącznie na podstawie ustalonego w sprawie stanu faktycznego, nie zaś na podstawie stanu faktycznego, który skarżący uznaje za prawidłowy (por. wyrok NSA z dnia 13 sierpnia 2013 r., II GSK 717/12, LEX nr 1408530; wyrok NSA z dnia 4 lipca 2013 r., I GSK 934/12, LEX nr 1372091).
Na podstawie zarzutu naruszenia prawa materialnego organ skarżący kasacyjnie wytyka Sądowi I instancji naruszenie art. 3 ust. 1 pkt 1 u.d.i.p., poprzez jego błędną wykładnię polegającą na nieuzasadnionym – zdaniem organu skarżącego kasacyjnie – przyjęciu, że:
"1) postanowienia statutu Fundacji oraz jej dotychczasowa działalność i doświadczenie automatycznie przemawiają za tym, że posiada ona szczególnie istotny interes publiczny w udostępnieniu jej żądanej informacji, podczas gdy Fundacja nie wykazała, że posiada indywidualne, realne i konkretne możliwości wykorzystania żądanej informacji publicznej dla dobra ogółu, co w konsekwencji doprowadziło do błędnego uznania, że Fundacji należy udostępnić publiczną informację przetworzoną;
2) w okolicznościach faktycznych przedmiotowej sprawy Fundacja wykazała spełnienie przesłanki szczególnej istotności interesu publicznego i w konsekwencji należy jej udostępnić wnioskowaną publiczną informację przetworzoną, podczas gdy warunkiem spełnienia ww. przesłanki jest także wykazanie przydatności wnioskowanych przez Fundację informacji do osiągnięcia deklarowanego przez nią celu, w tym czy mogą one przyczynić się do poprawy działalności Trybunału Konstytucyjnego, a zakres wnioskowanych informacji, w tym kryterium ich wyodrębnienia, wykluczają możliwość obiektywnego ich wykorzystania dla wskazanych wyżej celów".
W pierwszej kolejności w związku z tym, że organ skarżący kasacyjnie na podstawie omawianego zarzutu wytyka dokonanie przez Sąd I instancji błędnej wykładni art. 3 ust. 1 pkt 1 u.d.i.p., podkreślenia wymaga, że podnosząc zarzut błędnej wykładni określonych przepisów prawa strona skarżąca kasacyjnie powinna wskazać, na czym polega błędne rozumienie tych przepisów i jaka, jej zdaniem, powinna być ich prawidłowa wykładnia. Tymczasem w niniejszej sprawie organ skarżący kasacyjnie nie tylko nie wykazał na czym polega w jego ocenie błędne rozumienie art. 3 ust. 1 pkt 1 u.d.i.p. przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, ani też jaka powinna być jego prawidłowa wykładnia, lecz w ogóle nie odnosił się do kwestii rozumienia tego przepisu przyjętego przez Sąd I instancji.
Zarzut ten nie mógł odnieść skutku przede wszystkim jednak z uwagi na jego treść, która ewidentnie wskazuje na to, że organ skarżący kasacyjnie na jego podstawie kwestionuje ustalenia i oceny w zakresie stanu faktycznego sprawy, bowiem upatruje naruszenia prawa w wadliwej ocenie okoliczności faktycznych sprawy w zakresie wykazania przez Fundację istnienia w niniejszej sprawie szczególnie istotnego interesu publicznego w udostępnieniu żądanej informacji publicznej. W związku z tym należy podkreślić, że zgodnie z ugruntowanymi poglądami prezentowanymi w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego niedopuszczalne jest zastępowanie zarzutu naruszenia przepisów postępowania, zarzutem naruszenia prawa materialnego i za jego pomocą kwestionowanie ustaleń faktycznych. Próba zwalczenia ustaleń faktycznych poczynionych przez sąd pierwszej instancji nie może nastąpić przez zarzut naruszenia prawa materialnego (zob. wyrok NSA z dnia 29 stycznia 2013 r., I OSK 2747/12, LEX nr 1269660; wyrok NSA z dnia 6 marca 2013 r., II GSK 2327/11, LEX nr 1340137). Ocena zarzutu naruszenia prawa materialnego może być dokonana wyłącznie na podstawie konkretnego stanu faktycznego, nie zaś na podstawie stanu faktycznego, który skarżący uznaje za prawidłowy (zob. wyrok NSA z dnia 6 marca 2013 r., II GSK 2328/11, LEX nr 1340138; wyrok NSA z dnia 14 lutego 2013 r., II GSK 2173/11, LEX nr 1358369). Jeżeli strona skarżąca kasacyjnie uważa, że ustalenia faktyczne są błędne, to zarzut naruszenia prawa materialnego poprzez błędne zastosowanie jest co najmniej przedwczesny, zaś zarzut naruszenia prawa przez błędną jego wykładnię – niezasadny. Zarzut naruszenia prawa materialnego nie może opierać się na wadliwym (kwestionowanym przez stronę) ustaleniu faktu (zob. wyrok NSA z dnia 13 marca 2013 r., II GSK 2391/11, LEX nr 1296051). Dlatego też omawiany zarzut naruszenia prawa materialnego również z tego powodu nie mógł odnieść skutku.
Nieskuteczny okazał się także drugi z zarzutów naruszenia prawa materialnego, tj. zarzut naruszenia art. 73 ust. 1 w związku z art. 74 ust. 3-4 i ust. 6 ustawy o organizacji i trybie postepowania przed Trybunałem Konstytucyjnym polegającego na niezastosowaniu przez Sąd I instancji ww. przepisów do ustalonego stanu faktycznego, co skutkowało uchyleniem decyzji administracyjnej, pomimo że wskazane przepisy stwarzają prawną i faktyczną możliwość uzyskania przez Fundację żądanych informacji i powinny być brane pod uwagę przy kontroli decyzji administracyjnej odmawiającej udostępnienia informacji publicznych przetworzonych oraz pomimo że realizacja wniosku może niezasadnie zakłócić pracę Trybunału Konstytucyjnego.
W związku z treścią powyższego zarzutu podkreślenia wymaga bowiem, że w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego prezentowane jest stanowisko, zgodnie z którym nie jest dopuszczalne w świetle brzmienia art. 174 p.p.s.a. formułowanie zarzutu skargi kasacyjnej jako naruszenie przepisu prawa "poprzez jego niezastosowanie" czy "pominięcie" (por. wyrok NSA z dnia 3 grudnia 2008 r., I OSK 1807/07, LEX nr 525973; wyrok NSA z dnia 14 maja 2007 r., I OSK 1247/06, LEX nr 342527; wyrok NSA z dnia 28 marca 2007 r., I OSK 31/07, LEX nr 327781; postanowienie NSA z dnia 2 marca 2012 r., I OSK 294/12, LEX nr 1136684). Zgodnie jednak z dominującym poglądem wyrażanym w orzecznictwie sądowoadministracyjnym, w ramach pierwszej podstawy kasacyjnej możliwe jest również kwestionowanie niezastosowania określonego przepisu prawa, z tym jednak zastrzeżeniem, że jeżeli strona skarżąca kasacyjnie podnosi w skardze kasacyjnej, że Sąd rozpoznający sprawę zastosował nie ten przepis prawa materialnego, który powinien być zastosowany, to powinna wskazać przepis właściwy jako podstawę materialną rozstrzygnięcia i uzasadnić, dlaczego ten właśnie przepis powinien lec u podstaw kwestionowanego rozstrzygnięcia, tj. dlaczego powinien być zastosowany (por. wyrok NSA z dnia 14 kwietnia 2004 r., OSK 121/04, Lex 120212; wyrok NSA z dnia 19 grudnia 2005 r., II OSK 299/05, LEX nr 190971; wyrok NSA z dnia 15 marca 2011 r., II OSK 323/10, LEX nr 1080252). Zarzut niewłaściwego zastosowania prawa materialnego w postaci pozytywnej, czyli zarzucenia zastosowania normy prawnej, która nie powinna być w danej sprawie zastosowana, a także w postaci negatywnej, czyli zarzucenia niezastosowania normy prawnej, która w ocenie wnoszącego skargę kasacyjną powinna być zastosowana, wymaga należytej precyzji w jego konstruowaniu w konkretnej sprawie (por. wyrok NSA z dnia 3 października 2013 r., II FSK 1020/12, LEX nr 1382183). Niezastosowany przez sąd w procesie kontroli przepis prawa materialnego może stanowić podstawę skargi kasacyjnej, jeżeli w konkretnym stanie faktycznym istniały podstawy do dokonania subsumcji (zob. B. Dauter: Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz do art. 174 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, teza 5, Lex 2013; wyrok NSA z dnia 16 marca 2011 r., II GSK 400/10, LEX nr 1080145), a sąd nie dostrzegając właściwej podstawy oparł swoje rozstrzygnięcie na podstawie niewłaściwej. Należy zatem stwierdzić, że nie dyskwalifikowałoby omawianego zarzutu skargi kasacyjnej wskazanie przez organ skarżący kasacyjnie na niezastosowanie określonych przepisów jedynie wtedy, gdyby organ skarżący kasacyjnie jednocześnie wskazał przepisy, które w jego przekonaniu zostały wadliwie zastosowane zamiast przepisów przez niego wskazywanych wraz z podaniem uzasadnienia tego stanowiska, jednak wymogu tego skarga kasacyjna nie spełnia, co tym samym czyni podnoszony zarzut naruszenia art. 73 ust. 1 w związku z art. 74 ust. 3-4 i ust. 6 ustawy o organizacji i trybie postepowania przed Trybunałem Konstytucyjnym nieskutecznym. Ponadto raz jeszcze należy przypomnieć, że granicach niniejszej sprawy wiążąca jest ocena prawna wyrażona w prawomocnym wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 19 stycznia 2021 r., sygn. akt II SAB/Wa 662/20, zgodnie z którą art. 74 ustawy o organizacji i trybie postępowania przed Trybunałem Konstytucyjnym w związku z art. 1 ust. 2 u.d.i.p. nie ma w tej sprawie zastosowania.
Skoro więc podniesione w skardze kasacyjnej zarzuty okazały się nieskuteczne, Naczelny Sąd Administracyjny nie miał podstaw do jej uwzględnienia, co z kolei skutkowało oddaleniem skargi kasacyjnej w oparciu o art. 184 p.p.s.a.
O kosztach postępowania kasacyjnego rozstrzygnięto na podstawie art. 204 pkt 2 p.p.s.a.