III OSK 136/23

III OSK 136/23 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2024-12-19
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2023-01-20
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Ireneusz Dukiel /sprawozdawca/
Małgorzata Pocztarek /przewodniczący/
Przemysław Szustakiewicz
Symbol z opisem
647  Sprawy związane z ochroną danych osobowych
Hasła tematyczne
Ochrona danych osobowych
Sygn. powiązane
II SA/Wa 286/22 - Wyrok WSA w Warszawie z 2022-10-07
Skarżony organ
Generalny Inspektor Ochrony Danych Osobowych
Treść wyniku
Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy
Dz.U. 2024 poz 935
art.145 par.1 pkt 1 lit.c
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.)
Dz.U. 2022 poz 2000
art.6, art.7, art.8, art.11, art.77 par.1, art.80 i art.107 par.1 i 3
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - t.j.
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Małgorzata Pocztarek Sędziowie Sędzia NSA Przemysław Szustakiewicz Sędzia del. WSA Ireneusz Dukiel (spr.) po rozpoznaniu w dniu 19 grudnia 2024 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej M. G. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 7 października 2022 r. sygn. akt II SA/Wa 286/22 w sprawie ze skargi P. S.A. z siedzibą w W. na decyzję Prezesa Urzędu Ochrony Danych Osobowych z dnia 6 grudnia 2021 r. nr DS.523.4546.2021.ZS.WWB w przedmiocie przetwarzania danych osobowych I. oddala skargę kasacyjną; II. zasądza od M. G. na rzecz P. S.A. z siedzibą w W. kwotę 240 (dwieście czterdzieści) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.
Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, wyrokiem z dnia 7 października 2022 r., sygn. akt II SA/Wa 286/22, po rozpoznaniu skargi P. S. A. z siedzibą w W. (dalej jako strona, spółka lub skarżąca spółka), uchylił decyzję Prezesa Urzędu Ochrony Danych Osobowych (dalej jako organ) z dnia 6 grudnia 2021 r., nr DS.523.4546.2021.ZS.WWB, w przedmiocie przetwarzania danych osobowych (pkt 1) oraz zasądził od organu na rzecz spółki kwotę 697 zł tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego (pkt 2).
Wskazany wyrok został wydany w następujących okolicznościach faktycznych i prawnych:
M.G. (dalej jako uczestniczka postępowania lub skarżąca kasacyjnie) w dniu 14 lipca 2021 r. złożyła organowi sprzeciw w zakresie przetwarzania przez spółkę jej danych osobowych pozyskanych ze źródeł zewnętrznych (zamknięte grupy mediów społecznościowych).
Organ po przeprowadzeniu postępowania wyjaśniającego, opisaną na wstępie decyzją, wydaną na podstawie art. 104 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t. jedn.: Dz. U. z 2021 r., poz. 735 ze zm., dalej k.p.a.) w zw. z art. 7 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 10 maja 2018 r. o ochronie danych osobowych (t. jedn.: Dz. U. z 2019 r., poz. 1781 ze zm., dalej u.o.d.o.) oraz art. 5 ust. 1 lit. c), art. 9 ust. 1, art. 58 ust. 2 lit. g) rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2016/679 z dnia 27 kwietnia 2016 r. w sprawie ochrony osób fizycznych w związku z przetwarzaniem danych osobowych i w sprawie swobodnego przepływu takich danych oraz uchylenia dyrektywy 95/46/WE (Dz. Urz. UE L 2016.119.1 ze zm., dalej RODO), nakazał spółce usunięcie danych osobowych uczestniczki postępowania w zakresie dotyczącym jej aktywności w mediach społecznościowych na forum w aplikacji Telegram, tj. informacji o wpisach i ich treści, które ujawniają poglądy polityczne, światopoglądowe oraz przekonania.
W uzasadnieniu organ stwierdził, że dane pozyskane przez stronę na temat aktywności uczestniczki postępowania w mediach społecznościowych w związku z przeprowadzaną w ramach zwolnień grupowych weryfikacją przestrzegania polityki medialnej, nie znajdują podstaw w art. 6 ust. 1 i art. 9 ust. 1 RODO. Pracodawca nie może bowiem co do zasady gromadzić informacji zamieszczanych przez pracowników w mediach społecznościowych, zawierających ich poglądy i przekonania, na potrzeby realizacji swoich wewnętrznych procedur. Narusza to prawo do prywatności pracownika zwłaszcza w sytuacji, gdy nie wyraził on zgody na tego rodzaju ingerencję ze strony pracodawcy, jak miało to miejsce w rozpatrywanym przypadku. Przetwarzania danych nie uzasadniał również toczący się między uczestniczką postępowania a stroną spór sądowy i potrzeba ich wykorzystania w celu ustalenia, dochodzenia lub obrony roszczeń. Skoro bowiem do pozyskania przedmiotowych danych doszło na drodze pozaprawnej, to nie można ich następczo przetwarzać w jakimkolwiek celu.
Stąd też zdaniem organu w analizowanej sprawie nie została spełniona żadna z przesłanek określonych w art. 9 ust. 2 RODO, co skutkowało koniecznością zobowiązania spółki do przywrócenia stanu zgodnego z prawem.
W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Warszawie strona zarzuciła organowi naruszenie przepisów postępowania, tj. art. 7, art., 77 § 1, art. 80 k.p.a. oraz przepisów prawa materialnego, tj. art. 5 ust. 1, art. 6 ust. 1 lit. f), art. 9 ust. 2 lit. b) i e), art. 17 ust. 1 lit. e) RODO oraz art. 222 i art. 223 ustawy z dnia 26 czerwca 1974 r. Kodeks pracy (t. jedn.: Dz. U. z 2020 r., poz. 1320 ze zm., dalej k.p.).
Uzasadniając skargę strona podała, że organ nie zgromadził całości materiału dowodowego oraz błędnie zakwalifikował dostępne zrzuty ekranu z wpisami uczestniczki postępowania w mediach społecznościowych jako dotyczące jej poglądów politycznych, światopoglądu, czy też innych informacji o charakterze prywatnym. Uczestniczka postępowania bowiem wypowiadała się na forum publicznym jako pracownik spółki, formułując sądy na temat jej funkcjonowania i władz, co było sprzeczne z obowiązującą polityką medialną spółki oraz prowadziło do naruszenia obowiązków pracowniczych w zakresie dbałości o dobro zakładu pracy oraz przestrzegania zasad współżycia społecznego. Nadto uzyskane informacje o tego rodzaju aktywności uczestniczki postępowania pochodziły ze zgłoszenia sygnalisty (nie zaś monitoringu pracowniczego), które skarżąca spółka miała prawo przetwarzać w toku swojej działalności. Tym bardziej, że działalność ta wynikała z przyjętego porozumienia ze związkami zawodowymi o zwolnieniach grupowych, stanowiącego źródło prawa pracy, czego organ w żaden sposób nie wziął pod uwagę. Pominął on również okoliczność toczącego się sporu sądowego spółki z uczestniczką postępowania, przez co znacząco ograniczył możliwość prawa do obrony interesów spółki bez istnienia ku temu wyraźnej podstawy prawnej.
Mając na uwadze wskazane argumenty skarżąca spółka wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości oraz o umorzenie postępowania, a także zasądzenie kosztów postępowania sądowego według norm przepisanych.
W odpowiedzi na skargę organ podtrzymał stanowisko wyrażone w zakwestionowanej decyzji oraz wniósł o oddalenie wywiedzionej przez spółkę skargi. Dodał również m.in., że procedura pozyskiwania danych pracowników w celu weryfikacji ich aktywności medialnej została wprowadzona jednostronnym zarządzeniem władz spółki, a także, że w toku postępowania wyjaśniającego spółka nie potwierdziła jednoznacznie źródła pozyskania analizowanych wpisów w mediach społecznościowych.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie rozpoznając skargę uznał, że częściowo zasługuje ona na uwzględnienie, gdyż zaskarżona decyzja obarczona jest wadliwością prawną skutkującą koniecznością jej uchylenia.
W motywach podjętego orzeczenia Sąd pierwszej instancji zauważył, że organ nie pozyskał do akt sprawy zrzutów materiałów, na podstawie których wydana została zakwestionowana decyzja. Nie było wiadomym, jakie dowody były podstawą rozstrzygnięcia oraz jakie konkretne dane osobowe pracownika przetwarzała spółka i dlaczego zostały one uznane za sensytywne. W ocenie Sądu Wojewódzkiego pominięto również okoliczność, że źródłem danych była działalność sygnalisty. Tym samym stan faktyczny sprawy nie mógł zostać uznany za ustalony w sposób określony obowiązującymi normami procesowymi. Stąd też i jego subsumpcja okazała się być wadliwa, przez co zakwestionowana decyzja nosi cechy arbitralności i dowolności. Do tego sama konstrukcja jej sentencji jest na tyle ogólnikowa, niejednoznaczna i nieprecyzyjna, że nie pozwala określić, do czego konkretnie została zobowiązana spółka. Podobne cechy nosi także uzasadnienie rozstrzygnięcia, nieuwzględniające specyfiki niniejszej sprawy. Z racji zaistniałych naruszeń procesowych przedwczesna byłaby – zdaniem Sądu pierwszej instancji – ocena stanu faktycznego w kontekście znajdujących zastosowanie przepisów prawa materialnego.
Z tych przyczyn Sąd Wojewódzki uchylił zaskarżoną decyzję na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. jedn.: Dz. U. z 2022 r., poz. 329 ze zm., dalej u.p.p.s.a.) oraz na zasadzie art. 200 i art. 205 § 2 u.p.p.s.a. zasądził od organu na rzecz skarżącej spółki koszty postępowania sądowego, w tym koszty zastępstwa procesowego.
Z wydanym wyrokiem nie zgodziła się uczestniczka postępowania, która w wywiedzionej skardze kasacyjnej zakwestionowała go w całości, zarzucając mu naruszenie przepisów postępowania, tj.:
1) art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) u.p.p.s.a. w zw. z art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. poprzez błędne uwzględnienie skargi w sytuacji, gdy zaskarżona decyzja nie naruszała wskazanych przepisów k.p.a., a organ podjął wszelkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, w sposób wyczerpujący zebrał i rozpatrzył cały materiał dowodowy oraz ocenił na podstawie całokształtu materiału dowodowego, czy dana okoliczność została udowodniona – które to naruszenie miało wpływ na wynik sprawy, ponieważ prawidłowe zastosowanie przepisów powinno skutkować oddaleniem skargi spółki na podstawie art. 151 u.p.p.s.a.;
2) art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) u.p.p.s.a. w zw. z art. 107 § 1 pkt 5 – 6 i § 3, art. 6, art. 8 k.p.a. poprzez błędne uwzględnienie skargi w sytuacji, gdy zaskarżona decyzja nie naruszała wskazanych przepisów k.p.a. i odpowiadała wymogom formalnym, m.in. co do rozstrzygnięcia oraz uzasadnienia faktycznego i prawnego sprawy, a więc nie doszło też do naruszenia zasady praworządności czy zasady pogłębiania zaufania do władzy publicznej – które to naruszenie miało wpływ na wynik sprawy, ponieważ prawidłowe zastosowanie przepisów powinno skutkować oddaleniem skargi spółki na podstawie art. 151 u.p.p.s.a.;
3) art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) u.p.p.s.a. w zw. z art. 11 k.p.a. poprzez błędne uwzględnienie skargi w sytuacji, gdy zaskarżona decyzja nie naruszała wskazanego przepisu k.p.a., a organ w sposób prawidłowy wyjaśnił w niej stronom zasadność przesłanek, którymi się kierował przy załatwieniu sprawy, aby w ten sposób, w miarę możności, doprowadzić do wykonania decyzji bez potrzeby stosowania środków przymusu – które to naruszenie miało wpływ na wynik sprawy, ponieważ prawidłowe zastosowanie przepisów powinno skutkować oddaleniem skargi spółki na podstawie art. 151 u.p.p.s.a.
W uzasadnieniu skargi kasacyjnej uczestniczka postępowania wskazała, że Sąd pierwszej instancji mylnie uznał działalność organu za obarczoną wadami procesowymi. Wbrew stanowisku wyrażonemu w kwestionowanym wyroku, organ wyczerpująco zebrał i rozpatrzył cały dostępny materiał dowodowy, w tym w szczególności treść wpisów w mediach społecznościowych, które zostały dołączone do pisma uczestniczki postępowania, a następnie znalazły się w aktach sprawy. Organ trafnie też dokonał ich kwalifikacji jako ujawniających poglądy polityczne i przekonania światopoglądowe uczestniczki postępowania, do których przetwarzania nie była upoważniona spółka. Tym bardziej, że zaniechała ona skorzystania z inicjatywy dowodowej i przedstawienia materiałów przemawiających za zasadnością swojego stanowiska, tracąc możliwość powoływania się na nie później.
Sąd pierwszej instancji bezzasadnie również – w ocenie uczestniczki postępowania – dopatrzył się nieprawidłowości w zakresie sformułowania sentencji decyzji oraz warunków formalnych jej uzasadnienia, pomimo tego, że powołana na tę okoliczność podstawa prawna nie mogła być do tego wykorzystana. Odnosiła się ona bowiem wyłącznie do obligatoryjnych elementów aktu administracyjnego, które przedmiotowa decyzja niewątpliwie zawierała. Wskazywała ona w szczególności na materiał dowodowy stanowiący podstawę rozstrzygnięcia oraz zawierała jej całościową, spójną oraz logiczną ocenę, która zresztą okazała się trafna. Z tych powodów trudno byłoby więc zarzucić organowi naruszenie zasady przekonywania.
Dlatego też skarżąca kasacyjnie wniosła o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i rozpoznanie skargi poprzez jej oddalenie, ewentualnie przekazanie Sądowi pierwszej instancji do ponownego rozpoznania, a także zasądzenie na jej rzecz kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm prawem przepisanych.
W odpowiedzi na skargę kasacyjną spółka odniosła się do powołanych przez uczestniczkę postępowania zarzutów, uznała ich bezzasadność oraz stwierdziła, że Sąd pierwszej instancji prawidłowo rozstrzygnął sprawę. Decyzja administracyjna wydana bowiem została w oparciu o niepełny materiał dowodowy (co było wyłącznym zaniechaniem organu), który nie dawał podstaw do nałożenia na spółkę obowiązku usunięcia danych osobowych. Stąd też spółka wniosła o oddalenie skargi kasacyjnej uczestniczki postępowania w całości oraz zasądzenie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Na wstępie zauważyć należy, że wobec zrzeczenia się przez pełnomocnika skarżącej kasacyjnie rozpatrzenia sprawy na rozprawie oraz niewniesienia przez pozostałe strony w ustawowym terminie wniosku o jej przeprowadzenie, skarga kasacyjna – na zasadzie art. 182 § 2 i 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. jedn.: Dz. U. z 2024 r., poz. 935, dalej u.p.p.s.a.) – podlegała rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym.
Stosownie do treści art. 183 § 1 u.p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej z urzędu biorąc pod rozwagę jedynie nieważność postępowania. Wobec niestwierdzenia żadnej z wad wymienionych w art. 183 § 2 u.p.p.s.a., a nadto w związku z niezaistnieniem przesłanek, o których mowa w art. 189 u.p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny dokonał kontroli zaskarżonego wyroku jedynie w zakresie wyznaczonym podstawami kasacyjnymi, dochodząc do przekonania, że nie są one usprawiedliwione.
Zarzut naruszenia art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) u.p.p.s.a. w zw. z art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. nie znajdował potwierdzenia w zestawieniu z aktami administracyjnymi sprawy, na podstawie których organy wydał kwestionowaną decyzję. W dokumentacji tej nie znajdują się bowiem jakiekolwiek bezpośrednie dowody aktywności uczestniczki postępowania w mediach społecznościowych. W szczególności nie zostały one dołączone do pisma inicjującego postępowanie administracyjne, jak twierdziła to skarżąca kasacyjnie. Organ dokonał więc oceny charakteru przetwarzanych danych wyłącznie w oparciu o sam ich opis, bez sięgnięcia do koniecznych w tym wypadku informacji źródłowych. Dopiero ich analiza pozwoliłaby na wyciągnięcie wiążących wniosków względem spełnienia szeregu obowiązków spoczywających na spółce jako podmiocie przetwarzającym. W konsekwencji więc Sąd pierwszej instancji zasadnie skonstatował, że organ wydając decyzję nie dysponował stosownym materiałem dowodowym, pozwalającym na stwierdzenie, że wszystkie okoliczności sprawy zostały już wyjaśnione i możliwa jest ich obiektywna ocena w świetle obowiązujących przepisów prawa materialnego.
Bez znaczenia prawnego była przy tym okoliczność, że spółka nie współdziałała - zdaniem skarżącej kasacyjnie - w zakresie gromadzenia dowodów i materiałów w sprawie, przez co aktualnie nie może się ona powoływać na istniejące w tym zakresie mankamenty postępowania. Główny ciężar dowodzenia w niniejszej sprawie spoczywał bowiem na organie i to jego podstawowym zadaniem było zadbanie o wyjaśnienie wszelkich istotnych okoliczności w oparciu o konieczny do tego materiał dowodowy. Przepis art. 7 k.p.a. wraz z pozostałymi regulacjami kodeksowymi (m.in. art. 77 § 3, art. 78 § 1 i 2, art. 79 § 2 k.p.a.) daje wprawdzie stronie możliwość aktywnego uczestnictwa w postępowaniu dowodowym, w żaden jednak sposób nie zwalnia on organu z jego obowiązków w tym zakresie. Nie pozbawia on także strony prawa kwestionowania czynności organu na każdym etapie postępowania administracyjnego, czy tym bardziej sądowoadministracyjnego, służącego przecież kontroli działalności organów administracji publicznej, także w odniesieniu do zagadnień natury dowodowej.
Chybiona okazała się być również kolejna podstawa kasacyjna, bazująca na zarzucie naruszenia art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) u.p.p.s.a. w zw. z art. 107 § 1 pkt 5-6 i § 3, art. 6 i art. 8 k.p.a. Nie ulega bowiem wątpliwości, że wskazane przepisy k.p.a. są stosowane jako pochodna właściwego ustalenia stanu faktycznego, a następnie jego oceny prawnej. Skoro organ zgromadził niekompletny materiał dowodowy, to wadliwością objęte były zarówno ustalenie stanu faktycznego, jak i jego ocena prawna, znajdujące swój wyraz w sentencji i uzasadnieniu decyzji administracyjnej. Do tego zasadnie Sąd Wojewódzki zwrócił uwagę na ich niedoskonałość warsztatową, polegającą na nieprecyzyjnych i dość ogólnikowych sformułowaniach, przez co trudno jest uciec od rodzących się wątpliwości interpretacyjnych w zakresie obowiązków spółki względem przetwarzania danych uczestniczki postępowania.
W związku z tym sama okoliczność skonstruowania rozstrzygnięcia z elementów wymienionych w art. 107 § 1 pkt 5-6 i 3 k.p.a. nie czyni zadość obowiązkowi pełnego zastosowania tych przepisów w określonym stanie faktycznym i prawnym. Naruszenie tego rodzaju może zaś niewątpliwie zostać powiązane z uchybieniem zasadom ogólnym k.p.a., tj. zasadzie praworządności (art. 6 k.p.a.) oraz zasadzie pogłębiania zaufania do władzy publicznej (art. 8 § 1 k.p.a.).
Naczelny Sąd Administracyjny nie podziela w końcu ostatniego z zarzutów skargi kasacyjnej, którego istota sprowadza się do wykazania, że organ uczynił zadość zasadzie przekonywania wyrażonej w art. 11 k.p.a. W pierwszej kolejności trzeba podkreślić, że treść tego przepisu oraz jego ogólny charakter, nie powinien generalnie przemawiać za wykorzystaniem go jako samoistnej podstawy kasacyjnej. Niemniej jednak w zestawieniu z pozostałymi zarzutami należy go co najwyżej potraktować w kategoriach kontynuacji zajętego stanowiska, którego niezasadność została już wyjaśniona. Trudno bowiem zgodzić się z argumentem, że zasada przekonywania była respektowana przez organ, jeśli wykazano istotne braki w materiale dowodowym uniemożliwiające całościową ocenę sprawy, co z kolei przełożyło się na mankamenty samego rozstrzygnięcia administracyjnego.
Reasumując należało stwierdzić, że skarga kasacyjna nie zawierała usprawiedliwionych podstaw, gdyż żaden z podniesionych w niej zarzutów nie zasługiwał na uwzględnienie. Naczelny Sąd Administracyjny zobowiązany był więc do oddalenia skargi kasacyjnej na zasadzie art. 184 u.p.p.s.a., o czym orzeczono w pkt I sentencji niniejszego wyroku.
O kosztach postępowania sądowego, sprowadzających się do zasądzenia od uczestniczki postępowania na rzecz spółki kosztów zastępstwa procesowego w kwocie 240 zł, orzeczono w pkt II sentencji wyroku na podstawie art. 204 pkt 2 u.p.p.s.a.